Love addiction: Based on Network Approach

اLove addiction is a type of behavioral addiction that has recently attracted the attention of many researchers in psychology and psychiatry.This phenomenon causes suffering, distress, mal-adaptiveness and risks for the affected person and others. The purpose of the present study was to use network analysis as one of the psychometric approaches and to apply it in the study of network structure of love addiction symptoms.Network analysis is a powerful way to analyze the relationships among network elements (questionnaire items).The method of this study was descriptive-correlational and the statistical population consisted of all Iranian females and males with at least one experience of falling in love. A total of 148 questions were formulated using an 8point Likert scale and two questions were omitted form the questionnaire during the question analysis. Data were collected by electronically administering a researcher made questionnaire on 1149 individuals and analyzed in two distinct stages using MIRT software package in R software. Graphical representation based on the data collected through network analysis (graph theory)and Fruchterman and Reingold algorithm was performed using graphs, boothnet software packages in Rsoftware. The results of the network analysis showed that the items of the questionnaire, each of which indicating a symptom of love addiction based on studies in this area, were placed in a coherent network.The most important symptoms in the love addiction network were reported to be obsessiveness,fantasy,impulsivity, physical and emotional dependence, as well as high emotion seeking, while the least important symptoms were suicidal tendencies, extreme selfsacrifice and sexual attractions.

 

• Behavioral Addiction 
•  
• Love Addiction 
•  
• Network analysis 
•  
• Love Addiction Questionnaire 
•  
• R software

اعتیاد به عشق مطالعه مبتنی بر رویکرد تحلیل شبکه

اعتیاد به عشق نوعی اعتیاد رفتاری است که به‌تازگی توجه پژوهشگران حوزه روانشناسی و روانپزشکی را به خود جلب کرده است. این پدیده موجب رنج و پریشانی، ناساز‌‌گاری و مخاطره برای فرد مبتلا و دیگران می‌شود. هدف از اجرای این پژوهش، استفاده از تحلیل شبکه به‌عنوان یکی از رویکردهای اندازه‌گیری روانی و کاربرد آن درمطالعه ساختار شبکه‌ای نشانگان اعتیاد به عشق بود. تحلیل شبکه روش قدرتمندی برای تحلیل روابط میان عناصر شبکه (گویه‌های پرسشنامه) می‌باشد. روش پژوهش اکتشافی ـ توصیفی از نوع همبستگی و جامعه‌ آماری تمام مردان و زنان ایرانی با تجربه حداقل یک‌بار عاشق شدن بود. تعداد 148 سوال با مقیاس لیکرت 8 ارزشی تدوین و در تحلیل سوال، دو سوال حذف شد. داده‌ها از اجرای الکترونیکی پرسشنامه‌ محقق ساخته روی 1149 نفر اجرا و در دو مرحله‌ی مجزا با استفاده از بسته‏ی نرم افزاری MIRT در نرم افزار R تحلیل شدند. نمایش گرافیکی بر اساس داده های جمع‌آوری شده از طریق تحلیل شبکه (نظریه گراف) و الگوریتم فروترمن ـ رینگولد با استفاده از بسته‌های نرم‌افزاری qgraph , boothnet در نرم افزار R انجام شد. نتایج تحلیل شبکه نشان داد سوالات پرسشنامه که هر کدام به نشانه‌ای از نشانگان اعتیاد به عشق مبتنی بر مطالعات این حوزه می‌باشند، دریک شبکه منسجم قرارمی‌گیرند. مهمترین نشانگان درشبکه نشانگان اعتیاد به عشق وسواس، خیال‌پردازی، تکانشگری، وابستگی جسمی و هیجانی و هیجان‌خواهی بالا و کم‌اهمیت‌ترین نشانگان میل‌به‌خودکشی، فداکاری بیش‌ازحد و جذابیت‌های جنسی گزارش شد.

• اعتیاد به عشق 
•  
• اعتیاد رفتاری 
•  
• پرسشنامه اعتیاد به عشق 
•  
• تحلیل‌شبکه 
•  
• نرم‌افزارR

 مقاله مربوط به پایان نامه ی ارشد خانم زهره آقاخانی (راهنما:دکتر محمد حسین ضرغامی)

تحلیل داده های شبکه ای، مدلبندی آماری و نرم افزار

"ما در جهان شبکه ای زندگی می کنیم" جمله ای تکراری که به خوبی توصیف کننده ی جهانی (imaginary بعد ) است که در آن زندگی می کنیم و دلیلی برای علاقمندی به علم شبکه در سال های اخیر. نقش شبکه های اجتماعی و اینترنت و شیوه ی تعامل افراد با یکدیگر در این گرایش را نمی توان نادیده گرفت. شبکه در فرهنگ لغت اکسفورد به صورت مجموعه ای از اشیاء مرتبط با هم تعریف شده است. موضوع دیگر گرایش به این حوزه ی دانشی، تحلیل و مدلسازی سیستم های پیچیده است. یکی از پیچیده ترین سیستم های موجود در عالم امکان، سیستم روانی انسان ها است اگر چه این پیچیدگی ناممکن بودن مدلبندی رو نیز تحت شعاع خود قرار می دهد اما حداقل در حوزه ی رفتارشناسی انسان ها به صورت جزء قابل کاربست است. وقتی مسئله ی مطالعه و تحلیل رفتار انسانی موضوع مطالعه ی چنین دسیپلینی می باشد، مشخص است که در مورد شاخه های ساده تر مانند الکترونیک، برق، مهندسی های مختلف، اقتصاد، پزشکی، زیست شناسی، گیاه شناسی، کشاورزی، زمین شناسی، فیزیک و ... بسیار کاربرد پذیرتر و مطالعات آن دارای راندمان بیشتر است. علم شبکه مانع کاهش گرایی می شود که ویژگی اصلی قرن گذشته است و تسهیل کننده ی خوبی برای مدیریت، ذخیره و جمع آوری داده های با توان بالا است.

یکی از مسائل مهم در علم شبکه ایجاد گزاره های خبری مبتنی بر علم آمار است. به عبارت مبانی علم آمار در ایجاد گزاره های خبری بکار گرفته می شوند. منظور از گزاره ی خبری همان استخراج نتایج استنباطی از داده ها است. با این وجود در مدلسازی شبکه دو کلاس مدلبندی مختلف وجود دارد مدل بندی یا مدلسازی ریاضیاتی و مدلسازی آماری. در مدلسازی ریاضیاتی از قواعد احتمالاتی برای تصویر کردن شبکه استفاده می شود تا یک مکانیسم خاص یا فرضیه ی مشخص بررسی شو و در مدل سازی آماری یک مدل خاص آماری با داده های تجربی بدست آمده برازش داده می شود تا مشخص شود آیا داده ها با مدل برازش دارند یا خیر. در ادبیات مدلبندی آماری مدل های مختلفی وجود دارد به عنوان مثال مدل های گراف تصادفی توانی که با مدل های خطی تعمیم یافته همتا هستند بر مبنای شکلی از خانواده ی توانی اند. به طور مشابه مدل های شبکه ی پنهان در پیدا کردن یال هایی که ممکن است حداقل در بخشی از یک متغیر یا متغییرهای اندازه گیری نشده و ناشناخته، نقش دارند. این متغییرهای پنهان در عمل مثل استفاده متغییرهای پنهان در مدل های آمیخته است. مدل های بلوکی تصادفی ممکن است به عنوان شکلی از مدل های آمیخته محسوب شوند. با این وجود  مشخصات و ویژگی های این مدل ها و شرایط برازش آنها چندان فرم استانداردی ندارد و به ماهیت بعد بالای داده ها و ماهیت وابسته ی آنها بر می گردد. نکته ی دیگر داینامیک بودن ذاتی شبکه ها است به عبارتی در واقعیت شبکه ها در حال تغییرند تا در حال ثبات. مثلا شبکه ی بیماری کرونا را می توان در نظر گرفت که هر روز وضعیت آن متفاوت می شود. روش های مدل سازی ریاضیاتی و آماری غیر از شبکه ناتوان در مطالعه ی چنین رویدادهایی هستند یا ابزار انها بسیار اولیه است اما استفاده از مدل های شبکه ای آماری در حال حاضر بسیار زیاد است.

چرا باید از نرم افزار آر R در مدل بندی شبکه استفاده شود؟

ابزارهای گوناگونی برای تحلیل شبکه در دسترس هستند. بعضی از این ابزار تنها مبتنی بر ویندوزند مانند پژک (پجک Pajek) یا مبتنی بر زبان جاوا هستند مانند گیفی Gephi سایر دیگر نرم افزارها درون محیط برنامه نویسی قرار می گیرند. مثالهایی از این بسته ها را می توان به بسته ی NetworkX در پایتون و igraph در محیط R.

توسعه ی برنامه های آمار در حال حاضر در زبان آر به شدت بیشتر از سایر زبان ها است این موضوع در مورد تحلیل داده های شبکه ای هم صادق است. بسته های مختلف آماری و الگوهای مختلفی برای تحلیل های شبکه و تغییر و دستکاری و شبیه سازی در آر برنامه نویسی شده است. به لحاظ گرافیکی نیز این نرم افزار یک نرم افزا قوی محسوب می شود. تعداد بسته های نرم افزاری آر به صورت تصاعدی در حال افزایش است. آی گرف یکی از بسته های تحلیل گراف در آر است در حالی که بسته های مختلف دیگری نیز با اهداف مختلف برنامه نویسی شده است. به عنوان مثال کیو گراف qgraph یک بسته با کاربردهای روانسنجی علم شبکه است یا بسته های مختلف دیگر که در زبانشناسی و تحلیل وب استفاده می شود.

برگفته از کولازیک 2014

بسته ی نرم افزاری bnlearn یادگیری شبکه های بیزی (تحت نرم افزار آر)

در سال های اخیر شبکه های بیزی در حوزه های مختلفی استفاده شده است: از پردازش تحلیلی آنلاین با هدف گسترش عملکرد گرفته تا تحلیل عملکرد خدمات پزشکی، تا تحلیل بیان ژن، تا تشخیص شیوع شناسی و تشخیص زودهنگام سرطان سینه. در حوزه ی روانسنجی نیز این رویکرد شبکه قابلیت های نظری  و عملی فراوانی دارد. در حوزه ی زبان شناسی برای پیدا کردن مسیر ارتباط بین کلمات مختلف و ریشه شناسی و در حوزه ی باستان شناسی و گیاه شناسی برای پیدا کردن شجرنامه ی نمونه های مورد مطالعه  و مطالعات سیستماتیک. به دلیل تعداد ابعاد بالا در چنین مطالعاتی نیاز به الگوریتم هایی است که پیچیدگی های محاسباتی را کاهش دهد تا شبکه ی درست آموخته شود. به عنوان مثال الگوریتم grow-shrink مارگاریتی، الگوریتم انجمن افزایشی و مشتقات این الگوریتم که ساماردینوس و همکارانش به آن اشاره کرده اند، یا الگوریتم sparse candidate فریدمن و ورود مجدد بهینه مور و وانگ یا جستجوی معادل پیگیرانه چیرکرینگ.

بسته ی نرم افزاری bnlearn تحت نرم افزار R بعضی از این الگوریتم ها را از طریق آزمون های استقلال شرطی و نمرات شبکه با هدف اجرایی کردن ساختارهای شبکه بیزی بکار گرفته است که هم داده های گسسته و هم داده های پیوسته را در بر می گیرد. الگوریتم های یادگیری می توانند به صورت جداگانه از ملاک های آماری که مبتنی بر آنها هستند انتخاب شوند و بهترین ترکیب از داده های مورد مطالعه می تواند استفاده شود.

بیشتر متن برگرفته از مقدمه ی بسته ی نرم افزاری bnleaern

عدلِ سمپتوم

عدلِ سمپتوم[1]
چکیده
عدل واژه  ای مشحون از راز و رمز است که به برابری و نابرابری به طور همزمان اشاره دارد. عدل و حق و میزان سه واژه  ی همزادند و معادله که در برگیرنده  ی عدل است، اندازه ها را در تعادل قرار می دهد. این تحقیق با هدف بررسی مقوله عدل و ارتباط آن با سمپتوم و معرفت انجام شد. روش انجام این تحقیق، تداعی مفاهیم و بررسی تحلیلی_انتقادی و با تاکید بر سوال های ذیل بوده است: عدل چیست و چه ارتباطی با موضع فرد دارد ؟ آیا انسان دارای موضع از پیش تعیین شده ای است؟ آیا انسان بایستی خود، موضع خود را تعیین و جعل کند؟ آیا موضع انسان، امری بالقوه و دائما در حال فعلیت یافتن است؟ ارتباط بین عدل با سمپتوم و معرفت چگونه است؟
کلیدواژه ها: معادله، عدل، تعادل (میزان)، موضع، سمپتوم، روانکاوی، معرفت.
معادله
واژه ی "عدل" به موقعیتی اشاره دارد که زبان طبیعی[2] قاصر از بیان، فهم و یا تفهیم آن است. عدل گاهی اشاره به تساوی دارد، گاهی به نابرابری و مبتنی بر موقعیت تعیین می شود، پویا است، می لغزد و حرکت می کند و به تعریفی ثابت تن نمی دهد. اما وجود واژه ی "عدل" به چیزی اشاره دارد که می تواند درون یا درون و برون انسان متکلم باشد ولی نمی تواند خارج از انسان متکلم فرض، شهود یا تخیل شود؛ آنجایی که فرضی (ایده) هست زبان هست و آنجایی که زبان نیست انسان[3] وجود ندارد. واژه ی عدل برآمده از "دستگاه روانی" انسان و یک ارزش جمعی برای انسان ها است. واژه ی عدل به عنوان یک نماد، یک ریشه ی واژگانی دارد. ریشه ی واژگان عدل و عدول عَ دَ لَ است. عدل به معنای قرار گیری در موضع خود و عدول به معنای خروج از کارکرد اولیه است[4]. به عبارتی برای دو واژه با معنای متضاد، یک ریشه ی زبانی مشترک وجود دارد، عدل و عدول میوه های یک درخت اند. بنابراین عدل دالی است که به سختی نمادین می شود، با این وجود، "آنجا کسی هست که دانسته نمی شود. پس ترک علامت، علامت است[5]".
عدل به عنوان یک واژه و ایده مناقشه برانگیز بوده است، در مذهب شیعه عدل جزء اصول دین و اعتقاد به آن امری واجب و دستیابی به آن امری تحقیقی است، پایه ای که واجب است با حق طلبی (تحقیق) پی ریزی شود و در مذهب تسنن (به غیر از معتزله) عدل را به عنوان یک اصل نمی پذیرند نه از این نظر که منکر عدالت خدا باشند؛ بلکه از آن جهت که چون او مالک هستی است، ظلم در مورد او تصور نمی‌شود، هر کاری را که انجام دهد عین عدل است و هر چه آن خسرو کند شیرین بود[6]. مراد عدل چیست؟ مراد عدل با مراد کلمه ی "حق" یکی است. حق آن است که شى  ء در موضع خود واقع شود. "حق" هم معناى"عدل" است و این معنا بر تمام مصادیق «حق» قابل تطبیق است (رستمی زاده، 1379). به عبارتی هر آنچه حق است عدل است و هر آنچه عدل است عین حق.
عدل است مراد حق از آن هر کس            دلشاد شود چه گویی ای عادل[7]
مرتبه ی بطون حق، مرتبه ی غیب الغیوب است که همواره مخفی است و هیچ گاه شناخته نخواهد شد و مرتبه ظهور حق، عالم است. مرتبه ای که حق از کنج خفا به در آمد و خود را نمایاند. کائنات عالم همه، جلوه های حق هستند و موجود نیستند، یکی از این جلوه ها یا کامل ترین جلوه حق "انسان" است که تجلی حق را به اسم ظاهر (یعنی عالم) می تواند بشناسد و آن در صورتی است که خویش را بشناسد که انسان "عالم صغیر" است و عالم "انسان کبیر". تجلی حق به اسم باطن، هیچ گاه شناخته نمی شود؛ همانگونه که کنه ذات انسان -که همان حق است- قابل شناسایی نیست[8]. از این رو اشاره به عدل اشاره به عادل است و شناخت عادل شناخت عدل، بین عدل و عادل قابل تمایز نیست. مدلول های بسیاری به عدل منتسب می شود ولی اگر به عادلی اشاره شود، مدلولی به جز یک فرد نخواهد داشت. عدل آن چیزی می شود که ساختار وجودی عادل است و در چنین حالتی هر فعلی از او عین عدالت است. آیا عادل بودن انتخابی است؟ انتخاب و معرفت همزاد یکدیگرند و کسی انتخاب می کند که آگاه است و اصیل ترین معرفت ها،  معرفت به خود است و بر این اساس بسیاری از انتخاب های روزمره جبر محض اند. معادله ی جمع جبر و معرفت برابر با مقدار ثابتی است که اندازه ی جوهره وجودی انسان را نشان می دهد و جبر به همان میزان حاکم است که معرفت نیست. از نظر ابن عربی، انسان تجلی حق تعالی است و چون از معرفت به حقیقت نفس خود عاجز است، از شناخت حق نیز عاجز می باشد. از این رو همواره توآمان جبر و اختیار حاکم است و مقدار ثابت جوهره وجودی ثابت و مکنون باقی خواهد ماند؛ شکافی است که هرگز پر نمی شود و همین شکاف تا ابد حرکت را تضمین می کند. در عالم طبیعت هیچ چیزی، چه جواهر و چه اعراض در دو آن یافت نمی‌شود؛ بلکه همه چیز در حال تغییر و عوض شدن است[9]. "اما انسان می تواند به نفس خویش از جهت تعلق به بدن معرفت حاصل یابد[10]" نظریه ی ملاصدرا در باب حدوث جسمانی نفس انسان "جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء[11]" حدوث نفس را تن می داند و از این رو معرفت به نفس از طریق انسان که جسمش انکارشدنی نیست، همراه و آغشته به بدن است و لاجرم در این شناخت، بدن کشتزار نفس است. نفس در بدن حادث می شود، یعنی از عدم به وجود در می آید. شناخت نفس شناخت غرایز، سائق ها و فطریات است. شناخت بدون کلام ممکن نیست و خود کلام برساخت نفس یا سیستم روانی است به عبارتی ریشه ی تن دارد ولی می تواند تصعید و والایش شود: إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ[12]. در روانکاوی سائق جنبه ی روانی غرایز (بدنی) است[13] و رجوع (ارجاع) به بدن با کلمه گره خورده است و این رجعت به اختیار نیست بلکه به جبر واقع و همزمانی و اشتراک واقع و سمبل و تصویر است. اشتراکی که قابلیت تفکیک ندارد چون خود تفکیک کردن مشمول همزمانی آنها است. وقتی کلمه در موضع خود قرار می گیرد که امر واقع اشاره نماید. چنین کلمه ای، کلمه ی تصعید شده است.
بنابراین، چیزی که در "موضع بودن"را تهدید و دقیقا تعریف می کند، "در غیر موضع بودن" است. به عبارتی در هر آنی موضع و غیر موضع همراه  اند و موضع نه تنها زمانی بازشناسی می شود که غیر موضعی باشد بلکه دقیقا از غیر موضع در مقام سلب قابل شناخت است، "تعرف الاشیاء باضدادها"؛ مانند وقتی به چیزی نگریسته می شود، مسجل است نگران هر چیزی می تواند باشد به جز آن چیز که بدان نگریسته می شود و هر دو در یک نظام کلی تر، حق اند و در ترازوی عدل. شهادت زمانی اتفاق می افتد که غیبی بر شاهد وجود نداشته باشد. بازشناسی موضع و غیر موضع از طریق زبان میسر است و خارج از قلمرو زبان قابل تصور نیست و نیاز است به تاریخ زبان برگشت. زبان آغاز و ابزار شکل گیر تمدن است. "اگر بخواهیم برای فرهنگ و تمدن سرآغازی را در نظر بگیریم این سر آغاز مصادف با انسان شدن انسان است و انسان شدن انسان مصادف بر چیره شدن بعد سمبولیک بر او، مصادف بر حدوث کلمه بر او و این همان جمله ی کتاب مقدس است: در آغاز کلمه بود (کدیور، 1394). جایگزین شدن قدرت فردی ]لذت جویی بی حد و حصر[ توسط قدرت جمعی ]محدود کردن بخشی از لذت فردی[ مهمترین مرحله در پیشرفت تمدن بشری است. در نتیجه اولین لازمه ی ادامه تمدن، عدالت است. یعنی اطمینان به این که وقتی قانونی ایجاد شد به نفع هیچکس زیر پا گذاشته نخواهد شد و چنین الزامی هیچ ربطی به ارزش اخلاقی این قانون ندارد(کدیور، 1394)."  عدالت در این معنا، یک عهد و میثاق بین جمع، یک اجماع و یک ارزش اجتماعی محسوب می شود. حفظ تمدن(به مثابه ی نظم در برابر بی نظمی) نیازمند صرف انرژی است. ماحصل و نتیجه گیری عظیم طبیعت از این قرار است که اگر تعادل بین انرژی و آنتروپی به درستی برقرار باشد، آن اتفاق خواهد افتاد؛ و اگر برقرار نباشد، آن اتفاق هم نمی افتد. به طور کلی همه چیز در صورت توانایی تلاش می کند انرژی اش را کاهش دهد.  فرد مایل است سائق خود را بدون محدودیت ارضاء نماید و تمدن مانع این ارضاء بی قید است و تعارض شکل می گیرد و فرد دائما اسیر این نزاع، اسیر این "داد" (عدل) و "بی داد" (عدول) است. عدل در اینجا یعنی میثاق اجتماعی به هیچ وجه زیر پا گذاشته نشود و همه به طور یکسان دست از ارضاء نیازهای غریزی خود بکشند و یا از طریقی که منطبق بر فرهنگ به عنوان برساخت تمدن و یک عهد اجتماعی کلان، است به ارضاء غرایز خود بپردازند و یا این که این لیبیدو، از طریق تصعید و والایش مصرف شود. در این معنا، علی (ع) به عنوان جمع اضداد، تجسم عدالت و ظهور عدل یا همان عادل، در نهج البلاغه می فرماید:" اى فرزند عزيز، نفس خويش را ميزانى بين خود و بين ديگران قرار ده، پس از براى ديگران دوست بدار آنچه را كه براى خودت دوست ميدارى، و خوش ندار براى ديگران آنچه را براى خودت خوش ندارى[14]". در این فرمایش، "میزان قرار دادن نفس خویش بین خود و بین دیگران"، حائز توجه است. میزان یعنی تراز، سنجش، همار، پیمانه، ترازو، اندازه و مقدار[15]. ریشه ی واژگانی آن وَ زَ نَ است که به اندازه اشاره دارد. واژه ریاضی از واژه فارسی راز به معنای اندازه گرفتن آمده است که هنوز هم در واژه ها ی تراز و ترازو با حفظ معنا باقی مانده اند. پس ترازو یعنی اندازه گیری و مقایسه ی بسیار[16].
ساعتی میزانِ آنی، ساعتی موزونِ این             بعد از این میزانِ خود شو، تا شوی موزون ِخویش[17]
شیخ ]ابن سینا[ در اول دانشنامه گوید: حق و میزان در عدد یکسان اند[18]، هر چه را میزان امضاء کرده است حق است و هر چه را حق تصدیق نموده است میزان است و هر دو از یک مصدر که عدل است مشتق اند.
حق و میزان در عدد یکسان بود                         آری آنچه حق بود میزان بود
      هر چه میزان است آن عین حق است                    هر دو از یک اصل مصدر مشتق است[19]
در قرآن کریم آمده است : " و السماء رفعها و وضع المیزان[20]." مراد میزان، معیار و قوانینی است که حاکم بر سراسر عالم هستی است. عالم هستی که هر چیزی در آن (مراد "چیز" در این جا صرفا فیزیکی و عینی نیست و هر آنچه در گستره ی معرفت و عدم معرفت قرار می  گیرد را شامل می شود)، مقدار و اندازه ای دارد[21]؛ بنابراین قوانین اندازه ها بر تمام هستی حاکم است.
معادله زبان بیان عدل و مانند عدل از مشتقات زبانی عَ دَ لَ است. معادله از باب مفاعله است و باب مفاعله معنای مشارکت متقابل دو ] یا بیشتر از دو[ شخص ] بیشتر از دو[ چیز در یک فعل را می رساند. معادله تمام ریاضیات به عنوان علم الگوها و جستجوی نظم در بعد سمبلیک است و از آنجایی که روان یک سیستم است و روانکاوی آن را "دستگاه روانی[22]" می داند، زبانی برای سمبلیک کردن آن سیستم می باشد، زبانی که مانند هنر، امکان جمع اضداد ربط و استدلال، شمارش و عدد، تقارن، شکل، موضع و جایگاه، ساختار، حرکت و تغییر را فراهم می کند. در یک معادله ی ریاضی، ساختار یا موضع مشخص می شود و عدول از این ساختار نیز مشخص است؛ همانطور که واژه عدل به موضع به لحاظ ایجابی تاکید دارد و عدول به لحاظ سلبی، معادله ایجاب این عدل در بعد سمبلیک است و عدم برقراری این تعادل (عدم صدق کردن در معادله)، عدول را آشکار می سازد. در ساختار معادله جبر حاکم است و در مقادیر متغیرهای وابسته به ساختار، اختیار تغییر. تغییر متغیر تا زمانی که در معادله صدق کند (وابسته به تغییر سایر متغییرها) معادله در تعادل باقی می ماند و ساختار (موضع) ثابت است؛ اما اگر تغییر رخ داده در معادله صدق نکند در ساختار معادله ی دیگری قرار می گیرد که با مقدار جدید صادق است. اجزای عالم، آسمانها و زمین همگی بر اساس موازنه و معادله و مقابله ایستاده اند "بِالعَدِل قامَتِ السَّمواتُ وَ الاَرضُ[23]" و مفری برای خروج از معادلات و برون رفت از عدالت، وجود ندارد، اما امکان تغییر ساختار فراهم است، هر میزانی به عددی ختم می شود و اعداد و روابط بین آنها در قالب معادلات، امکان نمادین سازی گسترده ی عدم و وجود را دارایند.
عدل کامل در کلام برقرار است. معادلات باید در موضع بودن کلام را نشان دهند، تراز کلام یا ریاضیات کلام باشند. خداوند در قرآن می فرماید: " وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا  لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ  وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ : کلام خدای تو از روی راستی و عدالت به حد کمال رسید و هیچ کس تبدیل و تغییر آن کلمات نتواند کرد و او خدای شنوا و داناست." یعنی کلام حق حد کمال عدل است که هرگز تغییر و تبدیلی نمی یابد و وقتی کلام را به حد کمال رسانده است، شنونده ترین است و تمام کلمات را می شنود. کلامی که متواضع (یعنی در موضع) باشد بالا می رود و سخن غیر متواضع (یعنی در غیر موضع) صرفا سمپتوم خواهد ماند و از طریق شبکه ی سمپتوم ها، باید کلام ها شنیده شوند تا تصعید صورت پذیرد. بخش اول تعریف روانکاوی از دیدگاه فروید (1922)، روانکاوی را روش تحقیق فرآیندهای روانی معرفی می کند. "روانکاوی روش  تحقیق در فرایندهای روانی است که از را ه های دیگر تقریباً غیر قابل دسترسی اند (کدیور، 1397)". روانکاوی به عنوان دقیق ترین و کامل ترین روش مطالعه ی تجربی روح انسان، متمرکز بر کلمات است و روانکاو کسی است که به مقام شنیدن رسیده است کسی که متوجه ارزش گنجینه کلمات می شود: "آنچه را که روانکاوی می خواهد و وظیفه خود می داند که به آن برسد، نه well-being بلکه well-saying است[24]."
معرفت به موضع
هر نمادی درهرصورت به امر واقع[25] اشاره می‌کند، این اشاره یا به‌صورت مستقیم یا به‌صورت غیرمستقیم از طریق سمپتوم(symptom) صورت می‌گیرد. اشاره غیرمستقیم و مکتوم تا جایی ادامه پیدا می‌کند تا زبانی آن را کِلام[26] کند. سمپتوم اگر به کِلام تبدیل نشود، پیچیده و شدیدتر می‌شود تا نامه را به سر مقصد برساند[27]. بنابراین سمپتوم حاوی پیام است و تا آن را انتقال ندهد آرام نمی گیرد[28]، سمپتوم هایی مانند خشونت و پرخاشگری، رفتارهای هیستریک فضای مجازی و ... تا به کلام و معرفت درنیایند، حاوی پیامی پوشیده و پنهان از افراد یا گروهی هستند و تا کسی از آن‌ها یا نسل آینده آن‌ها نیاید و آن‌ها را به کلام تبدیل نکند، به شکل مکتوم ادامه خواهند یافت. به‌عبارت‌دیگر حاملان چنین سمپتوم هایی حاوی پیام حقی هستند که نیاز به رمزگشایی دارد، این امر زمانی محقق می‌شود که سد و خودداری نسبت به چنین اعمالی ایجاد شود تا کلام فرصت ظهور پیدا کند.  فرزندان هم نام نیک و هم نام ننگ را از پدران از طریق زبان به ارث می‌برند[29]. درواقع فرزندان آن بخشی از ما را انعکاس می‌دهند که ما آن را می‌پوشانیم. هر حرکتی تا زمانی که نقطه تعادل خود را نیابد باز نمی‌ایستد. حالت تعادل و عدل زمانی رخ می‌دهد که بشر از طریق کلام بر موضعی که هست آگاه می‌شود. ماهیت کلام این است که جرح های موجود را نمادین کند یا جرح و شکافی بر نمادهای موجود ایجاد کند. کلامی اثرگذار و ماندگار است که سوژگی فرد و اشتیاق او بر موضعی که بر آن قرار دارد روایت کند[30]. به قول هایدگر ما فکر می‌کنیم هستی معمایی است که باید آن را حل کنیم حال‌آنکه هستی یک راز است که باید در آن مشارکت کنیم.
         حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو             که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را[31]
برخلاف عقیده سارتر و وجودگراهایی مانند او که معتقدند معنا را باید ساخت، هدف بشر کشف و معرفت بر موجودیت و موضع خود است، ایده ساختن و معنا دهی به زندگی درواقع همان الگوبرداری و همسان شدن با دیگران است که اساساً ممکن نیست. معنا دادن و معنا ساختن، وهمی است که هیچ‌وقت ممکن نیست مگر جزئی از وجود و ماهیت از پیش تعیین‌شده و ناخودآگاه فردی باشد که چنین تفاسیری ارائه می‌دهد.
سوژه انسانی در زنجیره دال‌ها متولد می‌شود،[32] تا زمانی که معرفت به غیبِ وجود رخ ندهد، وجودِ سمپتوم ضرروت دارد و سوژه‌های حاصل از معانی القاشده چیزی بیش از سوژه‌های مصرفی[33] نخواهد بود. چیزهای را که ما نمی‌توانیم به کلام و سمپتوم درآوریم نزدیکان ما آن‌ها را از طریق سمپتوم به نمایش خواهند گذاشت. به همین دلیل اتفاقاتی که در دنیای اطراف ما رخ می‌دهند جدا از ما نیستند.
            هر آنچه در جهان از زیر و بالاست                  مثالش در تن و جان تو پیداست[34]
انا الحق حسین بن منصور حلاج را انا الحق خود می‌دانند و خود را بر سر دار می‌کنند تا بخشی از وجود خود را که تصویراً جدا از خود می‌دانند، کشته باشند.[35] تضاد و دیالکتیک فقط در بعد تصویر و نماد آن‌هم زمانی که به‌ظاهر به امر واقع اشاره نمی‌کند ممکن است. سمپتوم اگر به کلام درآید اطلاعات ارزشمندی از وجود می‌دهد، برای مثال زمانی که در یک اعتراض بانک و آتش همایند یکدیگر می‌شوند، قرابت آن‌ها نه‌تنها تصادفی نیست بلکه جبری و مربوط به ناخودآگاه است. کوته‌بینانه‌ترین نگاه به چنین سمپتوم هایی این است که می‌توان آن‌ها را از بین برد و یا آن را جدا و برون از خود دانست. ازاین‌رو، هیچ حقی از بین نمی‌رود و درنهایت غالب می‌شود، فقط پروسه و شکل به ظهور رسیدن حق می‌تواند متفاوت باشد یعنی اگر حقی به شکل کلام و انسانی به ظهور نرسد به شکل سمپتوم و آسیب‌زا ظهور می‌کند، بنابراین ظهور همیشه رخ می‌دهد وَاللَّهُ غالِبٌ عَلى أَمرِهِ وَلكِنَّ أَكثَرَ النّاسِ لا يَعلَمونَ[36].
گذشته و آینده در زمان حال حضور دارد ولی به شکل سمپتوم که نیاز به رمزگشایی دارد.  بنابراین مسئولیت فردی، مسئله‌ای تاریخی است و نمی‌توان آن را جدا از تاریخچه فردی و نسلی دانست. موضع انسان همانی خواهد بود که هست ولی معرفت اتفاقی است که برای آن زمان تقویمی نمی‌توان قائل بود. معرفت موهبتی است که می‌تواند بر هرگونه طبقه‌بندی و ارزش‌گذاری ناعادلانه و زمان‌بندی تقویمی شکاف ایجاد کند.
روانشناسی و روان‌پزشکی با ملاک‌ها و معیارهای خاصی که بیشتر حاصل منفعت‌گرایی و مصرف‌گرایی است تا معرفت به موضع خود، درصدد است تا افراد را اصلاح و تغییر دهد، حال‌آنکه هر انسانی در معرفت به آن موضعی که برای آن تحول یافته است، می‌تواند به تعادل برسد. نمی‌توان انتظار داشت روانشناس یا روان‌پزشکی که از موضع خود ناآگاه است و بر اساس مدل‌ها و معیارهای جهانی( مانند [37]DSM یا دیدگاه خاصی در درمان) عمل می‌کند به فردی که از معرفت به موضع خود خارج‌شده است کمک کند. بی‌دلیل نیست که در روانکاوی تأکید می‌شود که روانکاو باید روانکاوی شود و به پایان آن نیز رسیده باشد تا بتواند یک فرد دیگر را روانکاوی کند[38]، در پایان روانکاوی فرد دقیقاً به موضعی که برای آن موجودیت یافته است معرفت می‌یابد و با آن یکی می‌شود و بر اساس اشتیاق خود عمل می‌کند[39]. زمانی که فردی بر اساس اشتیاق خود عمل و گفتار می‌کند برای دیگرانی که از موضع خود آگاه نیستند، حالت تروماتیک دارد و آن‌ها را به هم می‌ریزد. روانشناسی و روان‌پزشکی و بخش اعظمی از فلسفه به دنبال این است تا افراد را همرنگ خود و خواسته‌های خود سازد و افراد را در دایره خواسته‌ها و سؤالات خود نگه دارد. عدل برای یک فرد دقیقاً در زمان و موضعی برقرار خواهد شد که به خواسته و سوال مخصوص به خود معرفت یابد و آن را به کلام در آورد. درواقع هدف اصلی و اساسی حرکت هر فردی کشف و معرفت به موضع خود است ولی چون در این امر ناتوان می‌شود شروع به کشف اطراف خود می‌کند، اصرار به جدا دانستن کشفیات افراد از خود آنها، گمراه‌کننده است[40]. چراکه رمزگشایی در موضع همان فرد درست و بجاست و بکار بردن آن برای یک فرد یا شرایط دیگر می‌تواند کاملاً به‌دوراز عدل باشد. از این منظر تلاش برای تغییر دیگری بر اساس رمزگشایی خاصی کاملاً در جهت به هم ریختن تعادل و توازن دیگری است. بنابراین تعادل و توازن در حالت برابری حاصل نمی‌شود و اتفاقاً در تفاوت و معرفت به مواضع حاصل خواهد شد. از این منظر نمی‌توان بر اساس ملاک و معیار همگانی دست به ارزش‌گذاری اخلاقی بدون معرفت به مواضع متفاوت زد. تفکر همسان‌سازی و جهانی‌سازی در جهت عدم تعادل عمل می‌کند و نتیجه آن در جهت ایجاد عدالت عمل نخواهد کرد. تمدنی که در جهت بر هم زدن عدالت عمل کند را نمی‌توان تمدن نام نهاد، بنابراین معیار اساسی شکل‌دهنده تمدن، عدالت است. انحراف از عدالت ممکن نیست، عدالت در هر صوت خود را حتی به شکل سمپتوم قالب می‌کند. بنیادی‌ترین و اساسی‌ترین عامل حرکت بشر بازشناسی هستی و معرفت به وجود خود است، این وجه که برای چه آمده است و در این دنیا چه می‌خواهد و چه جایگاهی دارد(رَحِمَ الله امْرَاً عَرِفَ مِنْ اَيْنَ و في اَيْنَ وَ اِلي اَيْنَ[41])، حتی آن‌هایی که کوچک‌ترین اهمیتی به این شناخت و معرفت نمی‌دهند در حال شناخت خود و هستی خود هستند، ممکن است فردی کل عمر خود را صرف مطالعه اتم یا در جهت درآمدزایی و کسب منفعت بگذراند، ولی در واقع به‌صورت جایگزینی و نیابتی به دنبال شناخت خود است و می‌خواهد میل خود را دریابد، هرچند ممکن است در این مسیر هیچ‌وقت موفق به شناخت میل خود نشود ولی از نسل او افرادی خواهند آمدکه بشناسانند که او چه می‌خواسته است.
هیچ اتفاقی نفساً و ذاتاً قابل سرزنش نیست مگر اینکه همان سرزنش نیز جزء ذاتی و تحول یک فرایند باشد[42]، به‌عبارت‌دیگر بشر و جهان به همان سوی در حال حرکت است که باید درحرکت باشد. نمی‌توان انتظار داشت کسی یا چیزی را تغییر داد که در برنامه تغییر نباشد. بشر در همان موضعی که باید باشد هست تنها اختیاری که بشر نسبت به موضع خود دارد میزان معرفت به آن است. درنهایت بشر همانی می‌شود که جبروت ناخودآگاه می‌خواهد، تنها موهبتی که انسان دارد و می‌تواند بر آن افزون کند میزان معرفت به آنی است که حضور دارد. از این منظر اگر نقد به نمادها با تحلیل برای اینکه آن نمادها به چه چیزی از واقعیت اشاره می‌کنند، همراه نباشد کمک‌کننده نخواهد بود مگر اینکه موجودیت همان نقاد به‌نقد سرشته شده باشد، هر چیزی که وجود دارد بهر چیزی وجود دارد و به واقعیتی اشاره دارد که باید رمزگشایی شود. بنابراین هیچ‌چیزی را نمی‌توان ناعادلانه دانست، بی‌عدالتی فقط در نبود معرفت رخ می‌دهد، برای مثال کسی که به‌صورت پوشیده از خود و دیگران دزدی می‌کند، بی‌عدالتی ناشی از انحراف و نبود معرفت او نسبت به دزدی رخ می‌دهد نه از عمل دزدی او. خسران بشر نیز ناشی از عمل او نیست بلکه ناشی از این امر است که نامی دیگر بر آن عمل نهاده است. درواقع عدل در معرفت و قرار گرفتن کلمه در موضع خود حاصل می‌شود.
عدلِ وجودی
درباب مفهوم عدل امام علی علیه السلام می فرماید: الْعَدْلُ يَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا[43]. عدل قرار گرفتن هر چیزی در موضع خود است.
عدل چه بود؟ وضع اندر موضعش                          ظلم چه بود؟ وضع در ناموضعش[44]
به همین جهت درباره عالم هستی هم بیان شده که آسمان ها و زمین براساس عدل پابرجاست بِالْعَدْلِ قامَتِ السَّماواتُ وَ الاَرْضُ[45]. عدل وجودی به معنای جایگاه وجودی هرچیزیست. وجود دارای مراتب تشکیکی است و هرچیزی وجودش عین مرتبه اش است و خارج شدن چیزی از موضعش به معنای خلل یافتن همه سلسله وجود است[46].
اگر یک ذره را برگیری از جای                               خلل یابد همه عالم سراپای[47]
همه اجزای عالم هستی در یک نظم شبکه ای به هم پیوسته اند و امکان انفصال و خروج از جایگاه و موضع، وجود ندارد. جمادات و نباتات و حیوانات دارای موضع مشخصی هستند اما موجودی همانند انسان که معرفت به موضع خود ندارد و همه مراتب وجود پایین تر از خود را داراست و دارای ناخودآگاه پیچیده ایست که مدام بر روی خودآگاهی و تعقل خط می اندازد و شکاف ها را عیان می سازد[48]، عدل، دلالت پیچیده تری پیدا می کند و سوالات بسیاری را برمی انگیزد: موضع انسان چیست؟ آیا انسان دارای موضع از پیش تعیین شده ای است؟ آیا انسان بایستی خود، موضع خود را تعیین و جعل کند؟ آیا موضع انسان، امری بالقوه و دائما در حال فعلیت یافتن است؟ چگونه می توان فهمید موضع انسان چیست؟ آیا اساسا انسان می تواند از موضع خود خارج شود؟ از دیدگاه آموزه های قرآن دو دسته صفات اساسی برای انسان ترسیم شده است[49] : صفات دانی (ظلوم و جهول[50]، کفور[51]، طغیان گر[52]، عجول[53]، نسیان گر[54]، قتور[55]، مجادله گر[56]، هلوع[57]، جزوع[58] و منوع[59]) و صفات عالی (خلیفه الله[60]، علم به اسماء[61]، فطرت الهی[62]، نفخه روح[63]، اجتباء حق[64]، حامل امانت[65]، مقام کرامت[66]، ملهم به فجور و تقوا[67]، قدرت تسخیر[68]، احسن تقویم[69]، مقام عبودیت[70]) . عدل این است که انسان همه این صفات دانی و عالی را در خود ببیند و به پنهان معرفت پیدا کند. معرفت و پذیرش نسبت به صفات دانی خود، عین حق و عدل است. انسانی که صفات دانی خود را نمی بیند و آن را نمی پذیرد بلکه می پوشاند و یا واپس می زند نمی تواند خود را آن گونه که هست بشناسد و اعمالی از او رخ می دهد که برخاسته از همان صفات دانی است هرچند که ممکن است او نسبت به آن معرفت نداشته باشد.    
محرک اصلی این خودشناسی، حقیقت طلبی است. درک حقیقت وجودی انسان و موضع هر یک از قوای درونی او و کارکرد آن می تواند به تعالی انسان کمک کند. هریک از قوای درونی انسان موضع و کارکردی دارد که عدم شناخت و درک آن و یا عدم به فعلیت رساندن صحیح آن درجهت رشد وجودی، ظلم در حق آن است.   
ساخت وجودی انسان که ازآن به فطرت تعبیر شده است، موضع انسان است و این موضع غیر قابل تغییر است فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا  فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا  لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ[71]. ساخت وجودی انسان، جبریست (لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ). در این ساختار هر چیزی در موضع خود قرار دارد و دارای ارتباطی وجودی با سایر اجزاست و معادلات جبری دقیقی بر این نسبت ها حاکم است که خارج شدن از آن امکان پذیر نیست (وَ بِجَبَرُوتِك الَّتِی غَلَبْتَ بِهَا كلَّ شَی ء[72] ). احسن تقویم بودن[73] و زیبایی انسان هم در همین اعتدال ساختاری نهفته است چرا که در یک هارمونی دقیق هر جزئی مبتنی بر علت غائی در جایگاه خود واقع شده است. این ساختار اعتدالی اعم از جسم (بعد مادی) و روان ( بعد غیر مادی) است و این دو ساحت اگر چه در بعد سمبولیک و زبان تفکیک می شوند اما در بعد واقع دارای وحدت وجودی هستند. شگفت انگیزترین بخش روان انسان هم ناخودآگاه است که از طریق آیات و نشانه ها می توان به ساحت وجودی آن راه یافت. اراده و اختیار انسان هم بخشی از این ساختار جبریست و به تعبیر ژان پل سارتر[74] ما مجبور به انتخاب هستیم و عدم انتخاب هم خود نوعی انتخاب جبری است. بر این ساختار سنت هایی حاکم است که تبدیل و تحویل در آن راه ندارد (فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا  وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا[75]). تا زمانی که انسان به این ساختار جبری و اقتضائات آن معرفت نیابد همچنان در این توهم(خودآگاهی) باقی می ماند که می تواند آن را نادیده بگیرد و یاگریزی از آن داشته باشد در حالی که هرگریزی، نتیجه ای جز قرار گرفتن دوباره در حاکمیت این ساختار جبری ندارد (لا يُمْكِنُ الْفِرارُ مِنْ حُكُومَتِكَ[76]). سمپتوم های انسان نتیجه عدم معرفت و پذیرش این موضع است و در او و ذریه اش نسل اندر نسل همچنان ادامه پیدا خواهد کرد مگر اینکه از طریق معرفت، پیام خود را از طریقِ کلام به مقصد و محضر انسان برساند (وَاِذْ ابتلی اِبراهیمَ ربّه بِکَلمات فأتمهنّ قالَ اِنّی جاعِلُکَ لِلنّاسِ اِماماً قالَ وَمِنْ ذُرّیتی قالَ لا یَنال عَهدی الظّالمین[77]). ظهور این معرفت جز از طریق رمزگشایی از سمپتوم ها در بعد سمبولیک و راه یابی به ساحت ناخودآگاه امکان پذیر نیست. هنگامی که جرح ها و گریزها به کلام درآید عدل محقّق می شود و اگر چنین نشود عدلِ سمپتوم همچنان پابرجا خواهد ماند تا زمانی که به اصل خود در بعد واقع رجوع یابد (یَرْجِعُ کُلُّ شَیْءٍ إِلَی أَصْلِهِ[78]). معرفت یافتن به این موضع یعنی ساخت وجودیِ جبری، اساسِ تعالیِ انسان است. معرفت به صفاتِ دانی روشن کننده موضع ِحقیقی انسان و موضعِ حضرت حق است. هنگامی که انسان به فقر و جهل در موضع خود معرفت می یابد از سمپتوم ثروت نَمایی و عالِم نَمایی (قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِنْدِي[79]) دست می کشد و علم و غنا را متعلق به موضع حضرت حق می داند( يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ[80]/ قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّكَ أَنتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ[81]). شاید به همین خاطر است که در پایان روانکاوی مردها از توهمِ صاحبِ فالوس بودن و زن ها از اینکه بخواهند صاحبِ فالوس شوند، دست می کشند و به ساحتِ عشقِ به حق و تولید دانش و هنر قدم می نهند و شور و اشتیاق آنان هر لحظه فزونی می گیرد[82]. همچنان که ابن عربی بیان کرده است: " اما چون حق، محبوب او باشد، وی در مشاهده دائم است و هرچه مشاهده اش بیشتر شود بر عشقش افزوده می شود و اشتیاق با این دیدار برانگیخته می شود[83]". هرچه دامنه این عشق و معرفت فزونی یابد، هیچ بودنِ انسان بیشتر عیان می شود و غیبِ وجود، ظهور بیشتری پیدا می کند تا جایی که انسان، دیگر خود را نمی بیند و در خود و هر چیزی، جلوه حق را می بیند و در می یابد که موضع واقعی او حق است و مستانه ندای انالحق و لیس فی جُبَّتی سِوَی الله[84] سر می دهد:
من به خال لبت، ای دوست گرفتار شدم                           چشم بیمار تو را دیدم و بیمار شدم
فارغ از خود شدم و کوسِ اناالحق بزدم                              همچو منصور خریدار سر دار شدم[85]
تا زمانی که انسان به این معرفت نرسد و موضع حق را درنیابد و آن را به کلام در نیاورد، دائما سمپتوم های خود را تکرار خواهد کرد و در دایره قسمت سرگردان خواهند ماند حتی اگر خود را عاقل و عالم بداند: 
      عاقلان نقطه پرگار وجودند ولی                                     عشق داند که در این دایره سرگردانند[86]
 این معرفت از مسیر خودشناسی می گذرد (مَنْ عَرَفَ نفسَه فقد عَرَفَ ربَّه[87])، خودشناسی به معنای معرفت به صفات دانی و فضولات درونی خود. این معرفت، غیر را برای من عیان می سازد، غیری که همه اوست و هر حرکت و نوا و کلامی در ما از اوست:
ما چو چنگیم و تو زخمه می‌زنی                                           زاری از ما نه تو زاری می‌کنی
ما چو ناییم و نوا در ما ز تست                                             ما چو کوهیم و صدا در ما ز تست
ما که باشیم ای تو ما را جانِ جان                                         تا که ما باشیم با تو درمیان
ما عدمهاییم و هستی ها نما                                                 تو وجود مطلقی فانی‌نما[88]
با چنین معرفت عمیقی است که انسان عدل و زیبایی ناشی از آن را در وجود خویش و در عالم هستی در می یابد و به عیان می بیند که هر چیزی و هر کسی در تابلویِ حیرت انگیز خلقت در موضع خویش پابرجاست و زیباترین هارمونی و تناسب را دارد. حضرت زینب سلام الله علیها پس از دیدن آن همه مصیبت و جنایت (در بعد تصویری)، زیبایی و هارمونی عمیقی (در بعد واقع) را درک می کند و آن را باکلامی عمیق و نافذ ( در بعد سمبلیک) بیان می کند: ما رَاَیْتُ اِلاّ جَمیلا"[89].
انسانی که به چنین درک عمیقی رسیده و ضرورت هرچیزی را در جای خود دریافته است به مقام رضا می رسد (إلهِى رِضًى بِقَضائِکَ تَسلِیمًا لأمْرِکَ لا مَعبودَ سِواکَ یا غِیاثَ المُستَغیثینَ[90])، موضع خود را می پذیرد و همانی می شودکه هست.
بحث و نتیجه گیری
عدل به عنوان یک کلمه محل مناقشه است؛ دالی است که به یک معنا یا موقعیت ثابت مربوط نیست و بیشترین تن دادگی آن به عادل است. برای شناخت عدل باید عادل را شناخت و برای شناخت باید از قلمرو کلمات گذر کرد. عدل و عادل قابل تمایز نیست، از این رو اشاره به عدل اشاره به عادل و شناخت عادل شناخت عدل است. معرفت به کلمات در موضع خودش به شناخت عدل منجر می شود، کلمات مستقل از فرد خاصی در شبکه معادلاتی قرار دارند که همیشه عدل را برقرار می سازند. شبکه ی چند لایه ی سخنان یک فرد نیز می تواند راوی حقیقت وجودی وی باشد. روانکاوی علمی است که کلمات یک فرد را به موضع خودش باز می گرداند. شاید نقش انسان این است که راز اندازه ها را از شبکه ی معادلات سمپتوم هایش استخراج نماید. سمپتوم از عمیق ترین بخش وجود انسان خبر می دهد و وجودش عین عدل است و تا زمانی که به پیام های آن معرفت حاصل نشود و به کلام در نیاید، ادامه می یابد، ممکن است شکل آن تغییر یابد ولی از بین رفتنی نیست. سمپتوم دیگران را نمی توان جدا و مستقل و برون از خود دانست. سمپتوم رازی است که نیاز به رمزگشایی دارد تا عدل وجودی آن عیان شود.
جام می و خون دل هر یک به کسی دادند                             در دایره قسمت اوضاع چنین باشد
در کار گلاب و گل حکم ازلی این بود                              کاین شاهد بازاری وان پرده نشین باشد[91]
 
منابع
-امام خمینی (1372) دیوان اشعار. تهران. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-رستمی زاده، رضا (1379) حق و باطل از دیدگاه امام على علیه السلام، مجله معرفت: شماره 39.
-سارتر، ژان پل(1380) اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر. ترجمه مصطفی رحیمی. انتشارات نیلوفر
-سید بن طاووس (1380) لهوف. ترجمه سید ابوالحسن میر ابوطالبی. قم. انتشارات دلیل ما
-سارتر، ژان پل(1380) اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ترجمه مصطفی رحیمی، انتشارات نیلوفر، چاپ دهم.
-شریعت تربقانی، انوشه. (1397). عقله المستوفز شیخ اکبر محیی الدین ابن عربی. موسسه انتشاراتی لاهوت: تهران.
--کدیور، میترا(1381). درسنامه‌ پایان روانکاوی و عمل. سایت انجمن فرویدی.
-کدیور، میترا (1384-1386). مجموعه سخنرانی‌های پنج‌شنبه‌های فرویدی، انجمن فرویدی.
-کدیور، میترا (1394). مکتب لکان روانکاوی در قرن بیست و یکم، چاپ سوم. تهران: انتشارات اطلاعات.
-کدیور، میترا (1397). سخنرانی روانکاوی و دین. برگرفته از لینک  https://freudianassociation متن-سخنرانی- دکتر-کدیور-با موضوع
-مطهری، مرتضی. (1369) حرکت و زمان در فلسفه اسلامی، ج1، چ3، تهران: انتشارات حکمت.
-مرادی، کامران (1396). نقاطی که لاکان هگلی است. سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.
-مقرم، عبدالرزاق(۱۳۸۱) مقتل الحسین(ع)، ترجمه محمد مهدی عزیز الهی کرمانی، قم، نوید اسلام، ۱۳۸۱ ش.
-نوده یی، داود؛ ضرغامی، محمد حسین؛ ربیعی، مهدی(1398). انحراف روانشناسی و تحریف روانکاوی.
-هایدیگر، مارتین(1396). هستی و زمان. ترجمه سیاوش جمادی، نشر ققنوس.
 
-Freud Sigmund (1914). Remembering, Repeating, and Working-Through. Standard Ed. 
 Freud, Sigmund. (1937). Analysis Terminable and Interminable. Int. J. Psycho-Anal., 18:373- 405.
-Lacan, Jacques (2001). The Mirror Stage as Formative of the Function of the I", in Écrits: a selection, London, Routledge Classics.
-Lacan, Jacques .(1957-1956) "La relation d'objet" in Écrits.
 -Jacques-Alain Miller (1988). ed., The Seminar of Jacques Lacan: Book I (Cambridge) p. 188.
The justice of symptom
Abstract
Justice is a full of mystery word that refers to equality and inequality simultaneously. Justice, truth and equilibrium are companions that they point to one thing and the equation, which contains the justice, sustains the equilibrium. The purpose of this study was to investigate the issue of justice and its relationship with symptom and knowledge. Conceptual association analytical-critical approach was used to emphasis on the following questions: what is justice and how is it related to one’s position? Does man have predetermined position? Should man determine or forge his own position? Does one’s position is potential or ipso facto and if it is potential is it being ipso facto continuously? What is the relationship between justice, symptom and knowledge?
Keywords: equation, justice, equilibrium, position, symptom, psychoanalysis, knowledge.
 
[1]. این مرقومه وام دار عشق و اشتیاق زائد الوصف استاد بزرگوار خانم دکتر میترا کدیور و نوشتار و سخنان ناب ایشان است. مسولیت بخش اول مقاله (معادله) با دکتر محمد حسین ضرغامی، بخش دوم (معرفت به موضع) با دکتر مهدی ربیعی و بخش سوم (عدلِ وجودی) با دکتر داود نوده ئی می باشد.
[2] .  Natural language
[3]. حیوان ناطق
[4] . برگرفته از وب سایت ویکی فقه به آدرس: http:///
[5] . ابن عربی به نقل از شریعت تربقانی.
[6]. مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، ج ۴، ص ۴۱۸٫ برگرفته از وب سایت http://farsi.al-
[7]. ناصر خسرو
[8] . ابن عربی به نقل از شریعت تربقانی.
[9]. ملاصدرا برگرفته از .html
[10] . ابن عربی به نقل از شریعت تربقانی.
[11] . ملاصدرا برگرفته از 1271.html
[12] .بخشی از آیه ی 35 سوره فاطر
[13] . برداشت از جلسات یک شنبه های فرویدی انجمن فرویدی دوره ی 41 ام. وب سایت انجمن فرویدی: httpsorg/
 
[14] . "يَا بُنَيَّ اجْعَلْ نَفْسَكَ مِيزَاناً فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ غَيْرِكَ فَأَحْبِبْ لِغَيْرِكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ اكْرَهْ لَهُ مَا تَكْرَهُ لَهَا" برگرفته از وب سایت: http://
[15]. فرهنگ معین
[16]. برگرفته شده از 
[17] . حضرت مولانا
[18]. هر دو دارای عدد 108 اند.
[19]. علامه حسن زاده آملی
[20] .الرحمن، ایه ی 7
[21] . وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ: بخشی از آیه ی 9 سوره رعد
[22] . برداشت از جلسات یک شنبه های فرویدی انجمن فرویدی دوره ی 41 ام. وب سایت انجمن فرویدی: https:///
[23]. پیامبر اکرم (ص) برگرفته از وب سایت: http://ir
[24] . برگرفته از وب سایت انجمن فرویدی به آدرس: 
[25] . منظور از امر واقع(real) واقعیت موردتوافق اجتماع انسانی نیست بلکه امری است که هیچ خللی بر آن وارد نیست و وجودش تروماتیک و جبری است، برگرفته و استنباط از سه ساحت لکان
[26] . کِلام: از دیدگاه بیشتر لغت شناسان بر زخم یا جراحتی گفته می‌شود که در بدن انسان یا حیوان اثر می‌گذارد؛ و لغت نویسان آن را به معنای (زخم کردن و مجروح نمودن) آورده‌اند.6 به نظر می‌رسد مفهوم مجروح کردن ریشه در زبان آرامی و عبری دارد، زیرا به نظر آقای مشکور، (کَلَمَ، کَلماً) در انگلیسی به شکل هییومیلیتد به معنای جریحه‌دار کردن، خوار و توهین کردن است که شکل آرامی آن کِلام است و شکل دیگر انگلیسی آن «توواند جیسیناس»8 که به معنای مجروح کردن و زخم کردن است و شکل عبری آن «کالام» است
[27] . اشاره به نامه‌ی گمشده‌ی ادگار آلن پو
[28] . برگرفته و استنباط از سخنرانی‌های دکتر میترا کدیور از پنج‌شنبه‌های فرویدی
[29] . دکتر میترا کدیور نقل از معلمان در جلسات آشنایی با فروید-لکان
[30] . استنباط از روانکاوی فروید- لکان نقل از دکتر میترا کدیور
[31] . حضرت حافظ
[32] . نقل از خانم دکتر میترا کدیور در کتاب مکتب لکان
[33] . اصطلاح سوژه‌های مصرفی برگرفته و استنباط از کتاب مکتب لکان دکتر میترا کدیور است
[34] . شیخ محمود شبستری
[35] .نوده ئی، ضرغامی و ربیعی در مقاله ی انحراف روانشناسی و تحریف روانکاوی
[36] . آیه 21 سوره یوسف[37]  . Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
 
[38] . بر گفته و استنباط از روانکاوی فروید-لکان نقل از دکتر میترا کدیور
[39] . برگرفته و استنباط از جلسات آشنایی با فروید- لکان و سخنرانی‌های دکتر میترا کدیور در مورد پایان روانکاوی
[40] . اشاره به اتحاد عالم و معلوم، برای مطالعه بیشتر به مقاله نشان علم و عالم از همین نویسندگان مراجعه شود
[41] . امام علی(ع)
[42] . اشاره به نظر هگل در مورد روح و جبر تاریخ
 [43]نهج البلاغه، حکمت 437
[44] مثنوی معنوی
[45] به نقل از  پيامبر صلى  الله  عليه  و  آله، عوالى اللآلى ، ج ۴، ص 103
[46] برگرفته از دیدگاه های ملاصدرا
[47]  گلشن راز شیخ محمود شبستری
[48] برگرفته از دیدگاه های لکان در درسنامه های خانم دکتر میترا کدیور
[49] مجموعه آثار استاد مطهری، جلد دوم
[50] إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا (احزاب آیه 72)
[51] فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ (شوری آیه 48)
[52] إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى( علق آیه 6)
[53] وَكَانَ الْإِنْسَانُ عَجُولًا (اسراء آیه 11)
[54] وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ (حشر، آیه19)
[55]  وَ كانَ الْإِنْسانُ قَتُوراً (نساء آیه100)
[56] وَكَانَ الْإِنسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا(کهف آیه 54)
[57] إِنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا (معارج آیه 19)
[58] إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا (معارج آیه 20)
[59] وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا (معارج آیه 21)
[60] إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً (بقره آیه 30)
[61] وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا (بقره آیه31)
[62] فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا(روم آیه 30)
[63] وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي(ص آیه 72)
[64] ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى (طه آیه 122)
[65] انَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ (احزاب، آیه72)
[66] وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ(اسراء آیه 70)
[67] فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا (شمس آیه 8)
[68] وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِنْهُ (جاثیه آیه 13)
[69] لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ (تین آیه 4)
[70] وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ (ذاریات آیه56)
[71] سوره روم آیه 30
[72] بخشی از دعای کمیل  
[73] لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ (تین آیه4)
[74] کتاب اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ژان پل سارتر
[75] فاطر آیه 43
[76] بخشی از دعای کمیل
[77] سوره بقره آیه 124
[78] بحارالأنوار، ج۶۴، ص۱۰۶ به نقل از امام باقر علیه السلام
[79] سوره قصص آیه 78
[80] سوره فاطر آیه 15
[81] سوره بقره آیه32
[82] برگرفته از درسنامه های خانم دکتر و جلسات یکشنبه های فرویدی
[83] کتاب رحمه من الرحمن فی اشارات القرآن، محی الدین ابن عربی
[84] تذکره الاولیاء ص 137
[85] دیوان امام خمینی (ره)
[86] دیوان حافظ
[87] غررالحکم ص 588 حدیث 301
[88] مثنوی معنوی
[89] لهوف ابن طاووس، ص 160
[90] مقتل الحسين، مقرم، ص 367
[91] دیوان حافظ

عدلِ سمپتوم

عدلِ سمپتوم[1]
چکیده
عدل واژه  ای مشحون از راز و رمز است که به برابری و نابرابری به طور همزمان اشاره دارد. عدل و حق و میزان سه واژه  ی همزادند و معادله که در برگیرنده  ی عدل است، اندازه ها را در تعادل قرار می دهد. این تحقیق با هدف بررسی مقوله عدل و ارتباط آن با سمپتوم و معرفت انجام شد. روش انجام این تحقیق، تداعی مفاهیم و بررسی تحلیلی_انتقادی و با تاکید بر سوال های ذیل بوده است: عدل چیست و چه ارتباطی با موضع فرد دارد ؟ آیا انسان دارای موضع از پیش تعیین شده ای است؟ آیا انسان بایستی خود، موضع خود را تعیین و جعل کند؟ آیا موضع انسان، امری بالقوه و دائما در حال فعلیت یافتن است؟ ارتباط بین عدل با سمپتوم و معرفت چگونه است؟
کلیدواژه ها: معادله، عدل، تعادل (میزان)، موضع، سمپتوم، روانکاوی، معرفت.
معادله
واژه ی "عدل" به موقعیتی اشاره دارد که زبان طبیعی[2] قاصر از بیان، فهم و یا تفهیم آن است. عدل گاهی اشاره به تساوی دارد، گاهی به نابرابری و مبتنی بر موقعیت تعیین می شود، پویا است، می لغزد و حرکت می کند و به تعریفی ثابت تن نمی دهد. اما وجود واژه ی "عدل" به چیزی اشاره دارد که می تواند درون یا درون و برون انسان متکلم باشد ولی نمی تواند خارج از انسان متکلم فرض، شهود یا تخیل شود؛ آنجایی که فرضی (ایده) هست زبان هست و آنجایی که زبان نیست انسان[3] وجود ندارد. واژه ی عدل برآمده از "دستگاه روانی" انسان و یک ارزش جمعی برای انسان ها است. واژه ی عدل به عنوان یک نماد، یک ریشه ی واژگانی دارد. ریشه ی واژگان عدل و عدول عَ دَ لَ است. عدل به معنای قرار گیری در موضع خود و عدول به معنای خروج از کارکرد اولیه است[4]. به عبارتی برای دو واژه با معنای متضاد، یک ریشه ی زبانی مشترک وجود دارد، عدل و عدول میوه های یک درخت اند. بنابراین عدل دالی است که به سختی نمادین می شود، با این وجود، "آنجا کسی هست که دانسته نمی شود. پس ترک علامت، علامت است[5]".
عدل به عنوان یک واژه و ایده مناقشه برانگیز بوده است، در مذهب شیعه عدل جزء اصول دین و اعتقاد به آن امری واجب و دستیابی به آن امری تحقیقی است، پایه ای که واجب است با حق طلبی (تحقیق) پی ریزی شود و در مذهب تسنن (به غیر از معتزله) عدل را به عنوان یک اصل نمی پذیرند نه از این نظر که منکر عدالت خدا باشند؛ بلکه از آن جهت که چون او مالک هستی است، ظلم در مورد او تصور نمی‌شود، هر کاری را که انجام دهد عین عدل است و هر چه آن خسرو کند شیرین بود[6]. مراد عدل چیست؟ مراد عدل با مراد کلمه ی "حق" یکی است. حق آن است که شى  ء در موضع خود واقع شود. "حق" هم معناى"عدل" است و این معنا بر تمام مصادیق «حق» قابل تطبیق است (رستمی زاده، 1379). به عبارتی هر آنچه حق است عدل است و هر آنچه عدل است عین حق.
عدل است مراد حق از آن هر کس            دلشاد شود چه گویی ای عادل[7]
مرتبه ی بطون حق، مرتبه ی غیب الغیوب است که همواره مخفی است و هیچ گاه شناخته نخواهد شد و مرتبه ظهور حق، عالم است. مرتبه ای که حق از کنج خفا به در آمد و خود را نمایاند. کائنات عالم همه، جلوه های حق هستند و موجود نیستند، یکی از این جلوه ها یا کامل ترین جلوه حق "انسان" است که تجلی حق را به اسم ظاهر (یعنی عالم) می تواند بشناسد و آن در صورتی است که خویش را بشناسد که انسان "عالم صغیر" است و عالم "انسان کبیر". تجلی حق به اسم باطن، هیچ گاه شناخته نمی شود؛ همانگونه که کنه ذات انسان -که همان حق است- قابل شناسایی نیست[8]. از این رو اشاره به عدل اشاره به عادل است و شناخت عادل شناخت عدل، بین عدل و عادل قابل تمایز نیست. مدلول های بسیاری به عدل منتسب می شود ولی اگر به عادلی اشاره شود، مدلولی به جز یک فرد نخواهد داشت. عدل آن چیزی می شود که ساختار وجودی عادل است و در چنین حالتی هر فعلی از او عین عدالت است. آیا عادل بودن انتخابی است؟ انتخاب و معرفت همزاد یکدیگرند و کسی انتخاب می کند که آگاه است و اصیل ترین معرفت ها،  معرفت به خود است و بر این اساس بسیاری از انتخاب های روزمره جبر محض اند. معادله ی جمع جبر و معرفت برابر با مقدار ثابتی است که اندازه ی جوهره وجودی انسان را نشان می دهد و جبر به همان میزان حاکم است که معرفت نیست. از نظر ابن عربی، انسان تجلی حق تعالی است و چون از معرفت به حقیقت نفس خود عاجز است، از شناخت حق نیز عاجز می باشد. از این رو همواره توآمان جبر و اختیار حاکم است و مقدار ثابت جوهره وجودی ثابت و مکنون باقی خواهد ماند؛ شکافی است که هرگز پر نمی شود و همین شکاف تا ابد حرکت را تضمین می کند. در عالم طبیعت هیچ چیزی، چه جواهر و چه اعراض در دو آن یافت نمی‌شود؛ بلکه همه چیز در حال تغییر و عوض شدن است[9]. "اما انسان می تواند به نفس خویش از جهت تعلق به بدن معرفت حاصل یابد[10]" نظریه ی ملاصدرا در باب حدوث جسمانی نفس انسان "جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء[11]" حدوث نفس را تن می داند و از این رو معرفت به نفس از طریق انسان که جسمش انکارشدنی نیست، همراه و آغشته به بدن است و لاجرم در این شناخت، بدن کشتزار نفس است. نفس در بدن حادث می شود، یعنی از عدم به وجود در می آید. شناخت نفس شناخت غرایز، سائق ها و فطریات است. شناخت بدون کلام ممکن نیست و خود کلام برساخت نفس یا سیستم روانی است به عبارتی ریشه ی تن دارد ولی می تواند تصعید و والایش شود: إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ[12]. در روانکاوی سائق جنبه ی روانی غرایز (بدنی) است[13] و رجوع (ارجاع) به بدن با کلمه گره خورده است و این رجعت به اختیار نیست بلکه به جبر واقع و همزمانی و اشتراک واقع و سمبل و تصویر است. اشتراکی که قابلیت تفکیک ندارد چون خود تفکیک کردن مشمول همزمانی آنها است. وقتی کلمه در موضع خود قرار می گیرد که امر واقع اشاره نماید. چنین کلمه ای، کلمه ی تصعید شده است.
بنابراین، چیزی که در "موضع بودن"را تهدید و دقیقا تعریف می کند، "در غیر موضع بودن" است. به عبارتی در هر آنی موضع و غیر موضع همراه  اند و موضع نه تنها زمانی بازشناسی می شود که غیر موضعی باشد بلکه دقیقا از غیر موضع در مقام سلب قابل شناخت است، "تعرف الاشیاء باضدادها"؛ مانند وقتی به چیزی نگریسته می شود، مسجل است نگران هر چیزی می تواند باشد به جز آن چیز که بدان نگریسته می شود و هر دو در یک نظام کلی تر، حق اند و در ترازوی عدل. شهادت زمانی اتفاق می افتد که غیبی بر شاهد وجود نداشته باشد. بازشناسی موضع و غیر موضع از طریق زبان میسر است و خارج از قلمرو زبان قابل تصور نیست و نیاز است به تاریخ زبان برگشت. زبان آغاز و ابزار شکل گیر تمدن است. "اگر بخواهیم برای فرهنگ و تمدن سرآغازی را در نظر بگیریم این سر آغاز مصادف با انسان شدن انسان است و انسان شدن انسان مصادف بر چیره شدن بعد سمبولیک بر او، مصادف بر حدوث کلمه بر او و این همان جمله ی کتاب مقدس است: در آغاز کلمه بود (کدیور، 1394). جایگزین شدن قدرت فردی ]لذت جویی بی حد و حصر[ توسط قدرت جمعی ]محدود کردن بخشی از لذت فردی[ مهمترین مرحله در پیشرفت تمدن بشری است. در نتیجه اولین لازمه ی ادامه تمدن، عدالت است. یعنی اطمینان به این که وقتی قانونی ایجاد شد به نفع هیچکس زیر پا گذاشته نخواهد شد و چنین الزامی هیچ ربطی به ارزش اخلاقی این قانون ندارد(کدیور، 1394)."  عدالت در این معنا، یک عهد و میثاق بین جمع، یک اجماع و یک ارزش اجتماعی محسوب می شود. حفظ تمدن(به مثابه ی نظم در برابر بی نظمی) نیازمند صرف انرژی است. ماحصل و نتیجه گیری عظیم طبیعت از این قرار است که اگر تعادل بین انرژی و آنتروپی به درستی برقرار باشد، آن اتفاق خواهد افتاد؛ و اگر برقرار نباشد، آن اتفاق هم نمی افتد. به طور کلی همه چیز در صورت توانایی تلاش می کند انرژی اش را کاهش دهد.  فرد مایل است سائق خود را بدون محدودیت ارضاء نماید و تمدن مانع این ارضاء بی قید است و تعارض شکل می گیرد و فرد دائما اسیر این نزاع، اسیر این "داد" (عدل) و "بی داد" (عدول) است. عدل در اینجا یعنی میثاق اجتماعی به هیچ وجه زیر پا گذاشته نشود و همه به طور یکسان دست از ارضاء نیازهای غریزی خود بکشند و یا از طریقی که منطبق بر فرهنگ به عنوان برساخت تمدن و یک عهد اجتماعی کلان، است به ارضاء غرایز خود بپردازند و یا این که این لیبیدو، از طریق تصعید و والایش مصرف شود. در این معنا، علی (ع) به عنوان جمع اضداد، تجسم عدالت و ظهور عدل یا همان عادل، در نهج البلاغه می فرماید:" اى فرزند عزيز، نفس خويش را ميزانى بين خود و بين ديگران قرار ده، پس از براى ديگران دوست بدار آنچه را كه براى خودت دوست ميدارى، و خوش ندار براى ديگران آنچه را براى خودت خوش ندارى[14]". در این فرمایش، "میزان قرار دادن نفس خویش بین خود و بین دیگران"، حائز توجه است. میزان یعنی تراز، سنجش، همار، پیمانه، ترازو، اندازه و مقدار[15]. ریشه ی واژگانی آن وَ زَ نَ است که به اندازه اشاره دارد. واژه ریاضی از واژه فارسی راز به معنای اندازه گرفتن آمده است که هنوز هم در واژه ها ی تراز و ترازو با حفظ معنا باقی مانده اند. پس ترازو یعنی اندازه گیری و مقایسه ی بسیار[16].
ساعتی میزانِ آنی، ساعتی موزونِ این             بعد از این میزانِ خود شو، تا شوی موزون ِخویش[17]
شیخ ]ابن سینا[ در اول دانشنامه گوید: حق و میزان در عدد یکسان اند[18]، هر چه را میزان امضاء کرده است حق است و هر چه را حق تصدیق نموده است میزان است و هر دو از یک مصدر که عدل است مشتق اند.
حق و میزان در عدد یکسان بود                         آری آنچه حق بود میزان بود
      هر چه میزان است آن عین حق است                    هر دو از یک اصل مصدر مشتق است[19]
در قرآن کریم آمده است : " و السماء رفعها و وضع المیزان[20]." مراد میزان، معیار و قوانینی است که حاکم بر سراسر عالم هستی است. عالم هستی که هر چیزی در آن (مراد "چیز" در این جا صرفا فیزیکی و عینی نیست و هر آنچه در گستره ی معرفت و عدم معرفت قرار می  گیرد را شامل می شود)، مقدار و اندازه ای دارد[21]؛ بنابراین قوانین اندازه ها بر تمام هستی حاکم است.
معادله زبان بیان عدل و مانند عدل از مشتقات زبانی عَ دَ لَ است. معادله از باب مفاعله است و باب مفاعله معنای مشارکت متقابل دو ] یا بیشتر از دو[ شخص ] بیشتر از دو[ چیز در یک فعل را می رساند. معادله تمام ریاضیات به عنوان علم الگوها و جستجوی نظم در بعد سمبلیک است و از آنجایی که روان یک سیستم است و روانکاوی آن را "دستگاه روانی[22]" می داند، زبانی برای سمبلیک کردن آن سیستم می باشد، زبانی که مانند هنر، امکان جمع اضداد ربط و استدلال، شمارش و عدد، تقارن، شکل، موضع و جایگاه، ساختار، حرکت و تغییر را فراهم می کند. در یک معادله ی ریاضی، ساختار یا موضع مشخص می شود و عدول از این ساختار نیز مشخص است؛ همانطور که واژه عدل به موضع به لحاظ ایجابی تاکید دارد و عدول به لحاظ سلبی، معادله ایجاب این عدل در بعد سمبلیک است و عدم برقراری این تعادل (عدم صدق کردن در معادله)، عدول را آشکار می سازد. در ساختار معادله جبر حاکم است و در مقادیر متغیرهای وابسته به ساختار، اختیار تغییر. تغییر متغیر تا زمانی که در معادله صدق کند (وابسته به تغییر سایر متغییرها) معادله در تعادل باقی می ماند و ساختار (موضع) ثابت است؛ اما اگر تغییر رخ داده در معادله صدق نکند در ساختار معادله ی دیگری قرار می گیرد که با مقدار جدید صادق است. اجزای عالم، آسمانها و زمین همگی بر اساس موازنه و معادله و مقابله ایستاده اند "بِالعَدِل قامَتِ السَّمواتُ وَ الاَرضُ[23]" و مفری برای خروج از معادلات و برون رفت از عدالت، وجود ندارد، اما امکان تغییر ساختار فراهم است، هر میزانی به عددی ختم می شود و اعداد و روابط بین آنها در قالب معادلات، امکان نمادین سازی گسترده ی عدم و وجود را دارایند.
عدل کامل در کلام برقرار است. معادلات باید در موضع بودن کلام را نشان دهند، تراز کلام یا ریاضیات کلام باشند. خداوند در قرآن می فرماید: " وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا  لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ  وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ : کلام خدای تو از روی راستی و عدالت به حد کمال رسید و هیچ کس تبدیل و تغییر آن کلمات نتواند کرد و او خدای شنوا و داناست." یعنی کلام حق حد کمال عدل است که هرگز تغییر و تبدیلی نمی یابد و وقتی کلام را به حد کمال رسانده است، شنونده ترین است و تمام کلمات را می شنود. کلامی که متواضع (یعنی در موضع) باشد بالا می رود و سخن غیر متواضع (یعنی در غیر موضع) صرفا سمپتوم خواهد ماند و از طریق شبکه ی سمپتوم ها، باید کلام ها شنیده شوند تا تصعید صورت پذیرد. بخش اول تعریف روانکاوی از دیدگاه فروید (1922)، روانکاوی را روش تحقیق فرآیندهای روانی معرفی می کند. "روانکاوی روش  تحقیق در فرایندهای روانی است که از را ه های دیگر تقریباً غیر قابل دسترسی اند (کدیور، 1397)". روانکاوی به عنوان دقیق ترین و کامل ترین روش مطالعه ی تجربی روح انسان، متمرکز بر کلمات است و روانکاو کسی است که به مقام شنیدن رسیده است کسی که متوجه ارزش گنجینه کلمات می شود: "آنچه را که روانکاوی می خواهد و وظیفه خود می داند که به آن برسد، نه well-being بلکه well-saying است[24]."
معرفت به موضع
هر نمادی درهرصورت به امر واقع[25] اشاره می‌کند، این اشاره یا به‌صورت مستقیم یا به‌صورت غیرمستقیم از طریق سمپتوم(symptom) صورت می‌گیرد. اشاره غیرمستقیم و مکتوم تا جایی ادامه پیدا می‌کند تا زبانی آن را کِلام[26] کند. سمپتوم اگر به کِلام تبدیل نشود، پیچیده و شدیدتر می‌شود تا نامه را به سر مقصد برساند[27]. بنابراین سمپتوم حاوی پیام است و تا آن را انتقال ندهد آرام نمی گیرد[28]، سمپتوم هایی مانند خشونت و پرخاشگری، رفتارهای هیستریک فضای مجازی و ... تا به کلام و معرفت درنیایند، حاوی پیامی پوشیده و پنهان از افراد یا گروهی هستند و تا کسی از آن‌ها یا نسل آینده آن‌ها نیاید و آن‌ها را به کلام تبدیل نکند، به شکل مکتوم ادامه خواهند یافت. به‌عبارت‌دیگر حاملان چنین سمپتوم هایی حاوی پیام حقی هستند که نیاز به رمزگشایی دارد، این امر زمانی محقق می‌شود که سد و خودداری نسبت به چنین اعمالی ایجاد شود تا کلام فرصت ظهور پیدا کند.  فرزندان هم نام نیک و هم نام ننگ را از پدران از طریق زبان به ارث می‌برند[29]. درواقع فرزندان آن بخشی از ما را انعکاس می‌دهند که ما آن را می‌پوشانیم. هر حرکتی تا زمانی که نقطه تعادل خود را نیابد باز نمی‌ایستد. حالت تعادل و عدل زمانی رخ می‌دهد که بشر از طریق کلام بر موضعی که هست آگاه می‌شود. ماهیت کلام این است که جرح های موجود را نمادین کند یا جرح و شکافی بر نمادهای موجود ایجاد کند. کلامی اثرگذار و ماندگار است که سوژگی فرد و اشتیاق او بر موضعی که بر آن قرار دارد روایت کند[30]. به قول هایدگر ما فکر می‌کنیم هستی معمایی است که باید آن را حل کنیم حال‌آنکه هستی یک راز است که باید در آن مشارکت کنیم.
         حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو             که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را[31]
برخلاف عقیده سارتر و وجودگراهایی مانند او که معتقدند معنا را باید ساخت، هدف بشر کشف و معرفت بر موجودیت و موضع خود است، ایده ساختن و معنا دهی به زندگی درواقع همان الگوبرداری و همسان شدن با دیگران است که اساساً ممکن نیست. معنا دادن و معنا ساختن، وهمی است که هیچ‌وقت ممکن نیست مگر جزئی از وجود و ماهیت از پیش تعیین‌شده و ناخودآگاه فردی باشد که چنین تفاسیری ارائه می‌دهد.
سوژه انسانی در زنجیره دال‌ها متولد می‌شود،[32] تا زمانی که معرفت به غیبِ وجود رخ ندهد، وجودِ سمپتوم ضرروت دارد و سوژه‌های حاصل از معانی القاشده چیزی بیش از سوژه‌های مصرفی[33] نخواهد بود. چیزهای را که ما نمی‌توانیم به کلام و سمپتوم درآوریم نزدیکان ما آن‌ها را از طریق سمپتوم به نمایش خواهند گذاشت. به همین دلیل اتفاقاتی که در دنیای اطراف ما رخ می‌دهند جدا از ما نیستند.
            هر آنچه در جهان از زیر و بالاست                  مثالش در تن و جان تو پیداست[34]
انا الحق حسین بن منصور حلاج را انا الحق خود می‌دانند و خود را بر سر دار می‌کنند تا بخشی از وجود خود را که تصویراً جدا از خود می‌دانند، کشته باشند.[35] تضاد و دیالکتیک فقط در بعد تصویر و نماد آن‌هم زمانی که به‌ظاهر به امر واقع اشاره نمی‌کند ممکن است. سمپتوم اگر به کلام درآید اطلاعات ارزشمندی از وجود می‌دهد، برای مثال زمانی که در یک اعتراض بانک و آتش همایند یکدیگر می‌شوند، قرابت آن‌ها نه‌تنها تصادفی نیست بلکه جبری و مربوط به ناخودآگاه است. کوته‌بینانه‌ترین نگاه به چنین سمپتوم هایی این است که می‌توان آن‌ها را از بین برد و یا آن را جدا و برون از خود دانست. ازاین‌رو، هیچ حقی از بین نمی‌رود و درنهایت غالب می‌شود، فقط پروسه و شکل به ظهور رسیدن حق می‌تواند متفاوت باشد یعنی اگر حقی به شکل کلام و انسانی به ظهور نرسد به شکل سمپتوم و آسیب‌زا ظهور می‌کند، بنابراین ظهور همیشه رخ می‌دهد وَاللَّهُ غالِبٌ عَلى أَمرِهِ وَلكِنَّ أَكثَرَ النّاسِ لا يَعلَمونَ[36].
گذشته و آینده در زمان حال حضور دارد ولی به شکل سمپتوم که نیاز به رمزگشایی دارد.  بنابراین مسئولیت فردی، مسئله‌ای تاریخی است و نمی‌توان آن را جدا از تاریخچه فردی و نسلی دانست. موضع انسان همانی خواهد بود که هست ولی معرفت اتفاقی است که برای آن زمان تقویمی نمی‌توان قائل بود. معرفت موهبتی است که می‌تواند بر هرگونه طبقه‌بندی و ارزش‌گذاری ناعادلانه و زمان‌بندی تقویمی شکاف ایجاد کند.
روانشناسی و روان‌پزشکی با ملاک‌ها و معیارهای خاصی که بیشتر حاصل منفعت‌گرایی و مصرف‌گرایی است تا معرفت به موضع خود، درصدد است تا افراد را اصلاح و تغییر دهد، حال‌آنکه هر انسانی در معرفت به آن موضعی که برای آن تحول یافته است، می‌تواند به تعادل برسد. نمی‌توان انتظار داشت روانشناس یا روان‌پزشکی که از موضع خود ناآگاه است و بر اساس مدل‌ها و معیارهای جهانی( مانند [37]DSM یا دیدگاه خاصی در درمان) عمل می‌کند به فردی که از معرفت به موضع خود خارج‌شده است کمک کند. بی‌دلیل نیست که در روانکاوی تأکید می‌شود که روانکاو باید روانکاوی شود و به پایان آن نیز رسیده باشد تا بتواند یک فرد دیگر را روانکاوی کند[38]، در پایان روانکاوی فرد دقیقاً به موضعی که برای آن موجودیت یافته است معرفت می‌یابد و با آن یکی می‌شود و بر اساس اشتیاق خود عمل می‌کند[39]. زمانی که فردی بر اساس اشتیاق خود عمل و گفتار می‌کند برای دیگرانی که از موضع خود آگاه نیستند، حالت تروماتیک دارد و آن‌ها را به هم می‌ریزد. روانشناسی و روان‌پزشکی و بخش اعظمی از فلسفه به دنبال این است تا افراد را همرنگ خود و خواسته‌های خود سازد و افراد را در دایره خواسته‌ها و سؤالات خود نگه دارد. عدل برای یک فرد دقیقاً در زمان و موضعی برقرار خواهد شد که به خواسته و سوال مخصوص به خود معرفت یابد و آن را به کلام در آورد. درواقع هدف اصلی و اساسی حرکت هر فردی کشف و معرفت به موضع خود است ولی چون در این امر ناتوان می‌شود شروع به کشف اطراف خود می‌کند، اصرار به جدا دانستن کشفیات افراد از خود آنها، گمراه‌کننده است[40]. چراکه رمزگشایی در موضع همان فرد درست و بجاست و بکار بردن آن برای یک فرد یا شرایط دیگر می‌تواند کاملاً به‌دوراز عدل باشد. از این منظر تلاش برای تغییر دیگری بر اساس رمزگشایی خاصی کاملاً در جهت به هم ریختن تعادل و توازن دیگری است. بنابراین تعادل و توازن در حالت برابری حاصل نمی‌شود و اتفاقاً در تفاوت و معرفت به مواضع حاصل خواهد شد. از این منظر نمی‌توان بر اساس ملاک و معیار همگانی دست به ارزش‌گذاری اخلاقی بدون معرفت به مواضع متفاوت زد. تفکر همسان‌سازی و جهانی‌سازی در جهت عدم تعادل عمل می‌کند و نتیجه آن در جهت ایجاد عدالت عمل نخواهد کرد. تمدنی که در جهت بر هم زدن عدالت عمل کند را نمی‌توان تمدن نام نهاد، بنابراین معیار اساسی شکل‌دهنده تمدن، عدالت است. انحراف از عدالت ممکن نیست، عدالت در هر صوت خود را حتی به شکل سمپتوم قالب می‌کند. بنیادی‌ترین و اساسی‌ترین عامل حرکت بشر بازشناسی هستی و معرفت به وجود خود است، این وجه که برای چه آمده است و در این دنیا چه می‌خواهد و چه جایگاهی دارد(رَحِمَ الله امْرَاً عَرِفَ مِنْ اَيْنَ و في اَيْنَ وَ اِلي اَيْنَ[41])، حتی آن‌هایی که کوچک‌ترین اهمیتی به این شناخت و معرفت نمی‌دهند در حال شناخت خود و هستی خود هستند، ممکن است فردی کل عمر خود را صرف مطالعه اتم یا در جهت درآمدزایی و کسب منفعت بگذراند، ولی در واقع به‌صورت جایگزینی و نیابتی به دنبال شناخت خود است و می‌خواهد میل خود را دریابد، هرچند ممکن است در این مسیر هیچ‌وقت موفق به شناخت میل خود نشود ولی از نسل او افرادی خواهند آمدکه بشناسانند که او چه می‌خواسته است.
هیچ اتفاقی نفساً و ذاتاً قابل سرزنش نیست مگر اینکه همان سرزنش نیز جزء ذاتی و تحول یک فرایند باشد[42]، به‌عبارت‌دیگر بشر و جهان به همان سوی در حال حرکت است که باید درحرکت باشد. نمی‌توان انتظار داشت کسی یا چیزی را تغییر داد که در برنامه تغییر نباشد. بشر در همان موضعی که باید باشد هست تنها اختیاری که بشر نسبت به موضع خود دارد میزان معرفت به آن است. درنهایت بشر همانی می‌شود که جبروت ناخودآگاه می‌خواهد، تنها موهبتی که انسان دارد و می‌تواند بر آن افزون کند میزان معرفت به آنی است که حضور دارد. از این منظر اگر نقد به نمادها با تحلیل برای اینکه آن نمادها به چه چیزی از واقعیت اشاره می‌کنند، همراه نباشد کمک‌کننده نخواهد بود مگر اینکه موجودیت همان نقاد به‌نقد سرشته شده باشد، هر چیزی که وجود دارد بهر چیزی وجود دارد و به واقعیتی اشاره دارد که باید رمزگشایی شود. بنابراین هیچ‌چیزی را نمی‌توان ناعادلانه دانست، بی‌عدالتی فقط در نبود معرفت رخ می‌دهد، برای مثال کسی که به‌صورت پوشیده از خود و دیگران دزدی می‌کند، بی‌عدالتی ناشی از انحراف و نبود معرفت او نسبت به دزدی رخ می‌دهد نه از عمل دزدی او. خسران بشر نیز ناشی از عمل او نیست بلکه ناشی از این امر است که نامی دیگر بر آن عمل نهاده است. درواقع عدل در معرفت و قرار گرفتن کلمه در موضع خود حاصل می‌شود.
عدلِ وجودی
درباب مفهوم عدل امام علی علیه السلام می فرماید: الْعَدْلُ يَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا[43]. عدل قرار گرفتن هر چیزی در موضع خود است.
عدل چه بود؟ وضع اندر موضعش                          ظلم چه بود؟ وضع در ناموضعش[44]
به همین جهت درباره عالم هستی هم بیان شده که آسمان ها و زمین براساس عدل پابرجاست بِالْعَدْلِ قامَتِ السَّماواتُ وَ الاَرْضُ[45]. عدل وجودی به معنای جایگاه وجودی هرچیزیست. وجود دارای مراتب تشکیکی است و هرچیزی وجودش عین مرتبه اش است و خارج شدن چیزی از موضعش به معنای خلل یافتن همه سلسله وجود است[46].
اگر یک ذره را برگیری از جای                               خلل یابد همه عالم سراپای[47]
همه اجزای عالم هستی در یک نظم شبکه ای به هم پیوسته اند و امکان انفصال و خروج از جایگاه و موضع، وجود ندارد. جمادات و نباتات و حیوانات دارای موضع مشخصی هستند اما موجودی همانند انسان که معرفت به موضع خود ندارد و همه مراتب وجود پایین تر از خود را داراست و دارای ناخودآگاه پیچیده ایست که مدام بر روی خودآگاهی و تعقل خط می اندازد و شکاف ها را عیان می سازد[48]، عدل، دلالت پیچیده تری پیدا می کند و سوالات بسیاری را برمی انگیزد: موضع انسان چیست؟ آیا انسان دارای موضع از پیش تعیین شده ای است؟ آیا انسان بایستی خود، موضع خود را تعیین و جعل کند؟ آیا موضع انسان، امری بالقوه و دائما در حال فعلیت یافتن است؟ چگونه می توان فهمید موضع انسان چیست؟ آیا اساسا انسان می تواند از موضع خود خارج شود؟ از دیدگاه آموزه های قرآن دو دسته صفات اساسی برای انسان ترسیم شده است[49] : صفات دانی (ظلوم و جهول[50]، کفور[51]، طغیان گر[52]، عجول[53]، نسیان گر[54]، قتور[55]، مجادله گر[56]، هلوع[57]، جزوع[58] و منوع[59]) و صفات عالی (خلیفه الله[60]، علم به اسماء[61]، فطرت الهی[62]، نفخه روح[63]، اجتباء حق[64]، حامل امانت[65]، مقام کرامت[66]، ملهم به فجور و تقوا[67]، قدرت تسخیر[68]، احسن تقویم[69]، مقام عبودیت[70]) . عدل این است که انسان همه این صفات دانی و عالی را در خود ببیند و به پنهان معرفت پیدا کند. معرفت و پذیرش نسبت به صفات دانی خود، عین حق و عدل است. انسانی که صفات دانی خود را نمی بیند و آن را نمی پذیرد بلکه می پوشاند و یا واپس می زند نمی تواند خود را آن گونه که هست بشناسد و اعمالی از او رخ می دهد که برخاسته از همان صفات دانی است هرچند که ممکن است او نسبت به آن معرفت نداشته باشد.    
محرک اصلی این خودشناسی، حقیقت طلبی است. درک حقیقت وجودی انسان و موضع هر یک از قوای درونی او و کارکرد آن می تواند به تعالی انسان کمک کند. هریک از قوای درونی انسان موضع و کارکردی دارد که عدم شناخت و درک آن و یا عدم به فعلیت رساندن صحیح آن درجهت رشد وجودی، ظلم در حق آن است.   
ساخت وجودی انسان که ازآن به فطرت تعبیر شده است، موضع انسان است و این موضع غیر قابل تغییر است فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا  فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا  لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ[71]. ساخت وجودی انسان، جبریست (لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ). در این ساختار هر چیزی در موضع خود قرار دارد و دارای ارتباطی وجودی با سایر اجزاست و معادلات جبری دقیقی بر این نسبت ها حاکم است که خارج شدن از آن امکان پذیر نیست (وَ بِجَبَرُوتِك الَّتِی غَلَبْتَ بِهَا كلَّ شَی ء[72] ). احسن تقویم بودن[73] و زیبایی انسان هم در همین اعتدال ساختاری نهفته است چرا که در یک هارمونی دقیق هر جزئی مبتنی بر علت غائی در جایگاه خود واقع شده است. این ساختار اعتدالی اعم از جسم (بعد مادی) و روان ( بعد غیر مادی) است و این دو ساحت اگر چه در بعد سمبولیک و زبان تفکیک می شوند اما در بعد واقع دارای وحدت وجودی هستند. شگفت انگیزترین بخش روان انسان هم ناخودآگاه است که از طریق آیات و نشانه ها می توان به ساحت وجودی آن راه یافت. اراده و اختیار انسان هم بخشی از این ساختار جبریست و به تعبیر ژان پل سارتر[74] ما مجبور به انتخاب هستیم و عدم انتخاب هم خود نوعی انتخاب جبری است. بر این ساختار سنت هایی حاکم است که تبدیل و تحویل در آن راه ندارد (فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا  وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا[75]). تا زمانی که انسان به این ساختار جبری و اقتضائات آن معرفت نیابد همچنان در این توهم(خودآگاهی) باقی می ماند که می تواند آن را نادیده بگیرد و یاگریزی از آن داشته باشد در حالی که هرگریزی، نتیجه ای جز قرار گرفتن دوباره در حاکمیت این ساختار جبری ندارد (لا يُمْكِنُ الْفِرارُ مِنْ حُكُومَتِكَ[76]). سمپتوم های انسان نتیجه عدم معرفت و پذیرش این موضع است و در او و ذریه اش نسل اندر نسل همچنان ادامه پیدا خواهد کرد مگر اینکه از طریق معرفت، پیام خود را از طریقِ کلام به مقصد و محضر انسان برساند (وَاِذْ ابتلی اِبراهیمَ ربّه بِکَلمات فأتمهنّ قالَ اِنّی جاعِلُکَ لِلنّاسِ اِماماً قالَ وَمِنْ ذُرّیتی قالَ لا یَنال عَهدی الظّالمین[77]). ظهور این معرفت جز از طریق رمزگشایی از سمپتوم ها در بعد سمبولیک و راه یابی به ساحت ناخودآگاه امکان پذیر نیست. هنگامی که جرح ها و گریزها به کلام درآید عدل محقّق می شود و اگر چنین نشود عدلِ سمپتوم همچنان پابرجا خواهد ماند تا زمانی که به اصل خود در بعد واقع رجوع یابد (یَرْجِعُ کُلُّ شَیْءٍ إِلَی أَصْلِهِ[78]). معرفت یافتن به این موضع یعنی ساخت وجودیِ جبری، اساسِ تعالیِ انسان است. معرفت به صفاتِ دانی روشن کننده موضع ِحقیقی انسان و موضعِ حضرت حق است. هنگامی که انسان به فقر و جهل در موضع خود معرفت می یابد از سمپتوم ثروت نَمایی و عالِم نَمایی (قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِنْدِي[79]) دست می کشد و علم و غنا را متعلق به موضع حضرت حق می داند( يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ[80]/ قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّكَ أَنتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ[81]). شاید به همین خاطر است که در پایان روانکاوی مردها از توهمِ صاحبِ فالوس بودن و زن ها از اینکه بخواهند صاحبِ فالوس شوند، دست می کشند و به ساحتِ عشقِ به حق و تولید دانش و هنر قدم می نهند و شور و اشتیاق آنان هر لحظه فزونی می گیرد[82]. همچنان که ابن عربی بیان کرده است: " اما چون حق، محبوب او باشد، وی در مشاهده دائم است و هرچه مشاهده اش بیشتر شود بر عشقش افزوده می شود و اشتیاق با این دیدار برانگیخته می شود[83]". هرچه دامنه این عشق و معرفت فزونی یابد، هیچ بودنِ انسان بیشتر عیان می شود و غیبِ وجود، ظهور بیشتری پیدا می کند تا جایی که انسان، دیگر خود را نمی بیند و در خود و هر چیزی، جلوه حق را می بیند و در می یابد که موضع واقعی او حق است و مستانه ندای انالحق و لیس فی جُبَّتی سِوَی الله[84] سر می دهد:
من به خال لبت، ای دوست گرفتار شدم                           چشم بیمار تو را دیدم و بیمار شدم
فارغ از خود شدم و کوسِ اناالحق بزدم                              همچو منصور خریدار سر دار شدم[85]
تا زمانی که انسان به این معرفت نرسد و موضع حق را درنیابد و آن را به کلام در نیاورد، دائما سمپتوم های خود را تکرار خواهد کرد و در دایره قسمت سرگردان خواهند ماند حتی اگر خود را عاقل و عالم بداند: 
      عاقلان نقطه پرگار وجودند ولی                                     عشق داند که در این دایره سرگردانند[86]
 این معرفت از مسیر خودشناسی می گذرد (مَنْ عَرَفَ نفسَه فقد عَرَفَ ربَّه[87])، خودشناسی به معنای معرفت به صفات دانی و فضولات درونی خود. این معرفت، غیر را برای من عیان می سازد، غیری که همه اوست و هر حرکت و نوا و کلامی در ما از اوست:
ما چو چنگیم و تو زخمه می‌زنی                                           زاری از ما نه تو زاری می‌کنی
ما چو ناییم و نوا در ما ز تست                                             ما چو کوهیم و صدا در ما ز تست
ما که باشیم ای تو ما را جانِ جان                                         تا که ما باشیم با تو درمیان
ما عدمهاییم و هستی ها نما                                                 تو وجود مطلقی فانی‌نما[88]
با چنین معرفت عمیقی است که انسان عدل و زیبایی ناشی از آن را در وجود خویش و در عالم هستی در می یابد و به عیان می بیند که هر چیزی و هر کسی در تابلویِ حیرت انگیز خلقت در موضع خویش پابرجاست و زیباترین هارمونی و تناسب را دارد. حضرت زینب سلام الله علیها پس از دیدن آن همه مصیبت و جنایت (در بعد تصویری)، زیبایی و هارمونی عمیقی (در بعد واقع) را درک می کند و آن را باکلامی عمیق و نافذ ( در بعد سمبلیک) بیان می کند: ما رَاَیْتُ اِلاّ جَمیلا"[89].
انسانی که به چنین درک عمیقی رسیده و ضرورت هرچیزی را در جای خود دریافته است به مقام رضا می رسد (إلهِى رِضًى بِقَضائِکَ تَسلِیمًا لأمْرِکَ لا مَعبودَ سِواکَ یا غِیاثَ المُستَغیثینَ[90])، موضع خود را می پذیرد و همانی می شودکه هست.
بحث و نتیجه گیری
عدل به عنوان یک کلمه محل مناقشه است؛ دالی است که به یک معنا یا موقعیت ثابت مربوط نیست و بیشترین تن دادگی آن به عادل است. برای شناخت عدل باید عادل را شناخت و برای شناخت باید از قلمرو کلمات گذر کرد. عدل و عادل قابل تمایز نیست، از این رو اشاره به عدل اشاره به عادل و شناخت عادل شناخت عدل است. معرفت به کلمات در موضع خودش به شناخت عدل منجر می شود، کلمات مستقل از فرد خاصی در شبکه معادلاتی قرار دارند که همیشه عدل را برقرار می سازند. شبکه ی چند لایه ی سخنان یک فرد نیز می تواند راوی حقیقت وجودی وی باشد. روانکاوی علمی است که کلمات یک فرد را به موضع خودش باز می گرداند. شاید نقش انسان این است که راز اندازه ها را از شبکه ی معادلات سمپتوم هایش استخراج نماید. سمپتوم از عمیق ترین بخش وجود انسان خبر می دهد و وجودش عین عدل است و تا زمانی که به پیام های آن معرفت حاصل نشود و به کلام در نیاید، ادامه می یابد، ممکن است شکل آن تغییر یابد ولی از بین رفتنی نیست. سمپتوم دیگران را نمی توان جدا و مستقل و برون از خود دانست. سمپتوم رازی است که نیاز به رمزگشایی دارد تا عدل وجودی آن عیان شود.
جام می و خون دل هر یک به کسی دادند                             در دایره قسمت اوضاع چنین باشد
در کار گلاب و گل حکم ازلی این بود                              کاین شاهد بازاری وان پرده نشین باشد[91]
 
منابع
-امام خمینی (1372) دیوان اشعار. تهران. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-رستمی زاده، رضا (1379) حق و باطل از دیدگاه امام على علیه السلام، مجله معرفت: شماره 39.
-سارتر، ژان پل(1380) اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر. ترجمه مصطفی رحیمی. انتشارات نیلوفر
-سید بن طاووس (1380) لهوف. ترجمه سید ابوالحسن میر ابوطالبی. قم. انتشارات دلیل ما
-سارتر، ژان پل(1380) اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ترجمه مصطفی رحیمی، انتشارات نیلوفر، چاپ دهم.
-شریعت تربقانی، انوشه. (1397). عقله المستوفز شیخ اکبر محیی الدین ابن عربی. موسسه انتشاراتی لاهوت: تهران.
--کدیور، میترا(1381). درسنامه‌ پایان روانکاوی و عمل. سایت انجمن فرویدی.
-کدیور، میترا (1384-1386). مجموعه سخنرانی‌های پنج‌شنبه‌های فرویدی، انجمن فرویدی.
-کدیور، میترا (1394). مکتب لکان روانکاوی در قرن بیست و یکم، چاپ سوم. تهران: انتشارات اطلاعات.
-کدیور، میترا (1397). سخنرانی روانکاوی و دین. برگرفته از لینک  https://freudianassociation متن-سخنرانی- دکتر-کدیور-با موضوع
-مطهری، مرتضی. (1369) حرکت و زمان در فلسفه اسلامی، ج1، چ3، تهران: انتشارات حکمت.
-مرادی، کامران (1396). نقاطی که لاکان هگلی است. سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.
-مقرم، عبدالرزاق(۱۳۸۱) مقتل الحسین(ع)، ترجمه محمد مهدی عزیز الهی کرمانی، قم، نوید اسلام، ۱۳۸۱ ش.
-نوده یی، داود؛ ضرغامی، محمد حسین؛ ربیعی، مهدی(1398). انحراف روانشناسی و تحریف روانکاوی.
-هایدیگر، مارتین(1396). هستی و زمان. ترجمه سیاوش جمادی، نشر ققنوس.
 
-Freud Sigmund (1914). Remembering, Repeating, and Working-Through. Standard Ed. 
 Freud, Sigmund. (1937). Analysis Terminable and Interminable. Int. J. Psycho-Anal., 18:373- 405.
-Lacan, Jacques (2001). The Mirror Stage as Formative of the Function of the I", in Écrits: a selection, London, Routledge Classics.
-Lacan, Jacques .(1957-1956) "La relation d'objet" in Écrits.
 -Jacques-Alain Miller (1988). ed., The Seminar of Jacques Lacan: Book I (Cambridge) p. 188.
The justice of symptom
Abstract
Justice is a full of mystery word that refers to equality and inequality simultaneously. Justice, truth and equilibrium are companions that they point to one thing and the equation, which contains the justice, sustains the equilibrium. The purpose of this study was to investigate the issue of justice and its relationship with symptom and knowledge. Conceptual association analytical-critical approach was used to emphasis on the following questions: what is justice and how is it related to one’s position? Does man have predetermined position? Should man determine or forge his own position? Does one’s position is potential or ipso facto and if it is potential is it being ipso facto continuously? What is the relationship between justice, symptom and knowledge?
Keywords: equation, justice, equilibrium, position, symptom, psychoanalysis, knowledge.
 
[1]. این مرقومه وام دار عشق و اشتیاق زائد الوصف استاد بزرگوار خانم دکتر میترا کدیور و نوشتار و سخنان ناب ایشان است. مسولیت بخش اول مقاله (معادله) با دکتر محمد حسین ضرغامی، بخش دوم (معرفت به موضع) با دکتر مهدی ربیعی و بخش سوم (عدلِ وجودی) با دکتر داود نوده ئی می باشد.
[2] .  Natural language
[3]. حیوان ناطق
[4] . برگرفته از وب سایت ویکی فقه به آدرس: http:///
[5] . ابن عربی به نقل از شریعت تربقانی.
[6]. مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، ج ۴، ص ۴۱۸٫ برگرفته از وب سایت http://farsi.al-
[7]. ناصر خسرو
[8] . ابن عربی به نقل از شریعت تربقانی.
[9]. ملاصدرا برگرفته از .html
[10] . ابن عربی به نقل از شریعت تربقانی.
[11] . ملاصدرا برگرفته از 1271.html
[12] .بخشی از آیه ی 35 سوره فاطر
[13] . برداشت از جلسات یک شنبه های فرویدی انجمن فرویدی دوره ی 41 ام. وب سایت انجمن فرویدی: httpsorg/
 
[14] . "يَا بُنَيَّ اجْعَلْ نَفْسَكَ مِيزَاناً فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ غَيْرِكَ فَأَحْبِبْ لِغَيْرِكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ اكْرَهْ لَهُ مَا تَكْرَهُ لَهَا" برگرفته از وب سایت: http://
[15]. فرهنگ معین
[16]. برگرفته شده از 
[17] . حضرت مولانا
[18]. هر دو دارای عدد 108 اند.
[19]. علامه حسن زاده آملی
[20] .الرحمن، ایه ی 7
[21] . وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ: بخشی از آیه ی 9 سوره رعد
[22] . برداشت از جلسات یک شنبه های فرویدی انجمن فرویدی دوره ی 41 ام. وب سایت انجمن فرویدی: https:///
[23]. پیامبر اکرم (ص) برگرفته از وب سایت: http://ir
[24] . برگرفته از وب سایت انجمن فرویدی به آدرس: 
[25] . منظور از امر واقع(real) واقعیت موردتوافق اجتماع انسانی نیست بلکه امری است که هیچ خللی بر آن وارد نیست و وجودش تروماتیک و جبری است، برگرفته و استنباط از سه ساحت لکان
[26] . کِلام: از دیدگاه بیشتر لغت شناسان بر زخم یا جراحتی گفته می‌شود که در بدن انسان یا حیوان اثر می‌گذارد؛ و لغت نویسان آن را به معنای (زخم کردن و مجروح نمودن) آورده‌اند.6 به نظر می‌رسد مفهوم مجروح کردن ریشه در زبان آرامی و عبری دارد، زیرا به نظر آقای مشکور، (کَلَمَ، کَلماً) در انگلیسی به شکل هییومیلیتد به معنای جریحه‌دار کردن، خوار و توهین کردن است که شکل آرامی آن کِلام است و شکل دیگر انگلیسی آن «توواند جیسیناس»8 که به معنای مجروح کردن و زخم کردن است و شکل عبری آن «کالام» است
[27] . اشاره به نامه‌ی گمشده‌ی ادگار آلن پو
[28] . برگرفته و استنباط از سخنرانی‌های دکتر میترا کدیور از پنج‌شنبه‌های فرویدی
[29] . دکتر میترا کدیور نقل از معلمان در جلسات آشنایی با فروید-لکان
[30] . استنباط از روانکاوی فروید- لکان نقل از دکتر میترا کدیور
[31] . حضرت حافظ
[32] . نقل از خانم دکتر میترا کدیور در کتاب مکتب لکان
[33] . اصطلاح سوژه‌های مصرفی برگرفته و استنباط از کتاب مکتب لکان دکتر میترا کدیور است
[34] . شیخ محمود شبستری
[35] .نوده ئی، ضرغامی و ربیعی در مقاله ی انحراف روانشناسی و تحریف روانکاوی
[36] . آیه 21 سوره یوسف[37]  . Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
 
[38] . بر گفته و استنباط از روانکاوی فروید-لکان نقل از دکتر میترا کدیور
[39] . برگرفته و استنباط از جلسات آشنایی با فروید- لکان و سخنرانی‌های دکتر میترا کدیور در مورد پایان روانکاوی
[40] . اشاره به اتحاد عالم و معلوم، برای مطالعه بیشتر به مقاله نشان علم و عالم از همین نویسندگان مراجعه شود
[41] . امام علی(ع)
[42] . اشاره به نظر هگل در مورد روح و جبر تاریخ
 [43]نهج البلاغه، حکمت 437
[44] مثنوی معنوی
[45] به نقل از  پيامبر صلى  الله  عليه  و  آله، عوالى اللآلى ، ج ۴، ص 103
[46] برگرفته از دیدگاه های ملاصدرا
[47]  گلشن راز شیخ محمود شبستری
[48] برگرفته از دیدگاه های لکان در درسنامه های خانم دکتر میترا کدیور
[49] مجموعه آثار استاد مطهری، جلد دوم
[50] إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا (احزاب آیه 72)
[51] فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ (شوری آیه 48)
[52] إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى( علق آیه 6)
[53] وَكَانَ الْإِنْسَانُ عَجُولًا (اسراء آیه 11)
[54] وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ (حشر، آیه19)
[55]  وَ كانَ الْإِنْسانُ قَتُوراً (نساء آیه100)
[56] وَكَانَ الْإِنسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا(کهف آیه 54)
[57] إِنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا (معارج آیه 19)
[58] إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا (معارج آیه 20)
[59] وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا (معارج آیه 21)
[60] إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً (بقره آیه 30)
[61] وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا (بقره آیه31)
[62] فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا(روم آیه 30)
[63] وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي(ص آیه 72)
[64] ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى (طه آیه 122)
[65] انَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ (احزاب، آیه72)
[66] وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ(اسراء آیه 70)
[67] فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا (شمس آیه 8)
[68] وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِنْهُ (جاثیه آیه 13)
[69] لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ (تین آیه 4)
[70] وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ (ذاریات آیه56)
[71] سوره روم آیه 30
[72] بخشی از دعای کمیل  
[73] لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ (تین آیه4)
[74] کتاب اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ژان پل سارتر
[75] فاطر آیه 43
[76] بخشی از دعای کمیل
[77] سوره بقره آیه 124
[78] بحارالأنوار، ج۶۴، ص۱۰۶ به نقل از امام باقر علیه السلام
[79] سوره قصص آیه 78
[80] سوره فاطر آیه 15
[81] سوره بقره آیه32
[82] برگرفته از درسنامه های خانم دکتر و جلسات یکشنبه های فرویدی
[83] کتاب رحمه من الرحمن فی اشارات القرآن، محی الدین ابن عربی
[84] تذکره الاولیاء ص 137
[85] دیوان امام خمینی (ره)
[86] دیوان حافظ
[87] غررالحکم ص 588 حدیث 301
[88] مثنوی معنوی
[89] لهوف ابن طاووس، ص 160
[90] مقتل الحسين، مقرم، ص 367
[91] دیوان حافظ

network science in psychometrics

Human potential and construct assessment is the most important challenge for more companies or organizations. Complete understanding of a person needs to know his/her mental and physical characteristics. Reaching this goal simplify decision making on job selection, marriage counseling, economic partnership, intervention studies, observation of changes and behavior management. How can we do it? Network sciences help us to study and handle multifaceted-multivariable-multidimensional phenomenon. It help us to express cause-effect relations parsimoniously.

Zarghami([e-mail])

تحلیل و مدلبندی شبکه های مغزی در حوزه ی علوم اعصاب و رفتار

در سال های اخیر مطالعه ی شبکه ها به صورت گسترده ای در حوزه های مختلف علمی مانند حوزه ی علوم اجتماعی، اقتصاد، سیستم های زیستی، علوم اعصاب، علوم شناختی و رفتاری گسترش یافته است. اصلی ترین دلیل رشد رویکردهای شبکه ای ارتباطات بین سیستم های مختلف و ظهور و گسترش سیستم های پویا است که از طریق مجموعه ای از تکنیک های آماری و ریاضیاتی که خاستگاه آنها نظریه ی گراف است، قابل تببین و توصیف و تحلیل است. کاربردهای نظریه گراف حوزه ی وسیعی را در بر می گیرد. از این نظریه در برنامه ریزی شهری، کنترل ترافیک، همه گیر شناسی، برنامه ریزی مالی، موتورهای جستجوی اینترنت، تحلیل سیستم های زیستی پیچیده محیطی و مولوکولی و روانسنجی استفاده می شود. فعالیت های زیادی روی معماری شبکه، پویایی و همچنین رشد فرآیندهای آن انجام شده است. در حالی که بیشتر نظریه ی گراف کلاسیک به تحلیل گراف های تصادفی می پردازند، علم مدرن شبکه، روی سیستم های جهان واقعی متمرکز است و نشان داده است که شبکه های واقعی در اکثر موارد، تصادفی نیستند. این شبکه ها سازمان هایی با  فرآیندهای بنیادی زیر بنایی اند که ضامن بقا، رشد و ساختار آنها می باشند.

درک و فهم سازمان شبکه ای به پیچیدگی مغز، در اولین گام مستلزم فهم عملکرد آن به عنوان یک سیستم یکپارچه  است. نتایج تلاش های نقشه بندی مغز و تکنیک های رکورد آن در کنار فعالیت های علمی که به صورت اختصاصی به ارتباطات مغزی می پردازند، مجموعه داده هایی از ارتباطات وسیع مغز گردآوردی کرده است. این داده های نشان می دهند که برای تحلیل، نیازمند تحلیل های کمی و ابزارهای مدلبندی جدید به منظور آشکارسازی ویژگی های سازمان شبکه مغز می باشند.

با وجود این که روش های گوناگون و متعددی برای مشاهده ی آناتومی و فیزیولوژی مغز وجود دارد، جای تعجب نیست که ابزارهای متعددی نیز به منظور تعریف ارتباطات مغزی و رکورد آنها وجود داشته باشد. به طور کلی سه نوع ارتباط مغزی موجود است: ارتباطات ساختاری، ارتباطات عملکردی و شیوه هایی که ارتباط و تعامل این دو نوع را به یکدیگر مربوط می سازند. ارتباطات ساختاری به مجموعه ای از ارتباطات فیزیکی بین مولفه های عصبی مانند ارتباطات سیناپسی یا مسیرهای متوالی فیبری اشاره دارد. ارتباطات عملکردی الگوهای تعاملی پویایی هستند که معمولا از طریق داده های سری زمانی عصبی (مانند همبستگی های متقاطع، اطلاعات تعاملی یا همگنی درونی) بدست می آیند. شیوه های موثر رابط و تسهیل کننده ی رابطه ی ساختار و عملکرد مغز، شبکه ای از تاثیر و تاثرات علی بین مولفه های عصبی را شامل می شود و اغلب بر اساس سرنخ هایی که از سری های زمانی یا بر اساس مداخلات آزمایشی بدست می آیند، کشف و مطالعه می شوند.

در حالی که ارتباطات ساختاری (حداقل در مقیاس زمانی ثانیه تا دقیقه) تا حدی ثابت باقی می مانند، ارتباطات عملکردی و شیوه های موثر، می توانند در کسر بسیار کوچکی از ثانیه هم به صورت خودکار و هم زمانی که فعالیت عصبی برانگیخته می شود، تغییر کنند و ساخت جدیدی پیدا کنند.

وجه مشترک تمام ارتباطات مغزی این است که می توان آنها را از طریق شبکه یا گراف نشان داد و تحلیل نمود. گراف ها زبان ریاضی سیستم هایی هستند که مولفه های آن ارتباطات درونی دارند و با گره ها و یال ها در نظریه گراف قابل مقایسه اند. گره ها ماهیت های عملکردی بنیادین سیستم می باشند و در مغز گره ها می تواند نرون ها به تنهایی، جامعه ی نورونی یا نواحی مغزی باشند. یال ها ارتباطات و اتصالات بین گره ها هستند. در شبکه مغز این ارتباطات می تواند سیناپس ها یا مسیرهای متوالی فیبری و یا روابط علی یا آماری باشند که شباهت، مجاورت یا ارتباط عملکردی را توضیح می دهند. مجموعه ی کامل گره ها و یال ها را می توان از طریق ماتریس ارتباطات که به ماتریس مجاورت مشهور است، نشان داد. این ماتریس نشان می دهد که کدام زوج از گره ها مجاور یکدیگرند.

مفهوم بنیادین دیگر مربوط به نظریه گراف در شبکه مغزی، مسیر عصبی است: منظور از مسیر، یال های متوالی است که به صورت غیر مستقیم یک گره را به گره دیگر مرتبط می سازند. طول کوتاهترین مسیر بین دو گره به عنوان فاصله بین آن دو گره در نظر گرفته می شود و به عنوان حداقل تعداد یالی تعریف می شود که یک گره را به گرهی دیگر وصل می کند. توجه کنید که در گراف ها، فاصله به عنوان فاصله توپولوژیکی بین دو گره تعریف می شود نه به عنوان فاصله در فضای متریک.

شبکه مغزی وابسته به روش رکورد آن یا بر اساس سیستم آزمایشی بکار گرفته شده در مطالعه تجربی، می تواند به روش های مختلفی استخراج شود. اولین گام تعریف گره ها و یال های شبکه است. این گام نه تنها اولین گام بلکه مهمترین گام نیز به شمار می رود. تحلیل آماری شبکه مغزی مبتنی بر تعریفی است که بر اساس آن سیستم زیستی به گره و یال تقسیم بندی می شود. در سیستم های بزرگ مقیاسی مانند مغز، تعریف گره در برگیرنده  تقسیم بندی مغز به نواحی یکپارچه بر اساس داده های تصویری و هیستولوژیک است. روش های بخش بندی مستخرج از داده نیازمند حوزه ی فعالی از پژوهش است و در حال حاضر با چالش های جدی روبرو است. روش های خوشه بندی منجر به پردازش های با اعتبار بالا در شبکه مغزی شده است. در این روش ها شباهت بین نیمرخ ارتباطات ساختاری یا عملکردی به منظور استخراج محدوده های بین نواحی مختلف مغز، بدست می آید.  

گام های نظری تحلیل گراف به صورت زیر است:

الف) تعریف گره های شبکه ب) برآورد اندازه ای مناسب از ارتباط ج) ساخت ماتریس ارتباطات و د) تحلیل نظری گراف مربوط به شبکه ی استخراج شده.

بعد از تعریف گره ها، تعریف یال های معمولا در برگیرنده ی برآوردهای ارتباطات جفتی بین گره ها است. شبکه های ساختاری بر مبنای مسیرها و تراکت های فیبری اندازه گرفته شده، ساخته می شوند. در حالی که یال های موثر و عملکردی اغلب بر مبنای ارتباطات آماری برآمده از داده های سری زمانی تعریف می شوند. اندازه های ارزشمندی برای نشان دادن جفت های عملکردی وجود دارد. در حالی که بیشتر مطالعات به منظور تعریف ارتباطات عملکردی از اندازه های ساده ای مانند همبستگی استفاده می کنند، استراتژی های پیچیده تری مانند همبستگی های تفکیکی و نیمه تفکیکی یا ارتباطات جهتدار (علی) و تعاملی را نیز می توان به کار گرفت.

زمانی که یک شبکه مغزی شکل می گیرد، می تواند از طریق ابزارهای کمی برآمده از نظریه ی گراف تحلیل شوند. بسیاری از این روش ها و ابزارها در اختیارند که می توانند در حوزه ی علوم اعصاب و رفتار به کار گرفته شوند. قبل  از این که رویکردهای نظری گراف به گستردگی استفاده شود، مفاهیم روش شناسی مهمی نیازمند بررسی است.

اگر بخواهیم اندازه های بدست آمده از نظریه گراف را در مورد شبکه ی مغزی دسته بندی کنیم، سه طبقه مختلف از اندازه های گراف وجود دارد که جنبه های مختلفی از سازمان شبکه ای مغز را متمایز می سازند:

الف) وجود ارتباطات و ماژول های اختصاصی شده (جداسازی عملکردی).

ب) الگوی تعاملات کلی بین ارتباطات (یکپارچه سازی عملکردی)

ج) اثر عملکردی عناصر شبکه های فردی (اثرات عملکردی).

جداسازی عملکردی: خوشه بندی و ماژول بندی

یکی از موارد مهم در پردازش ویژگی های گره‏ها و توزیع عملکردی آنها تعاملاتی است که با همسایگان نزدیکشان دارند. در واقع مجموعه ای از گره ها وجود دارند که به صورت مستقیم با هم در ارتباطند. مطالعات بسیار زیادی که در زمینه ی شبکه های مغزی انجام شده است؛ نشان می دهد که نواحی عصبی وجود دارند که در آن نواحی خوشه ها و ارتباطات متقابل و زیادی وجود دارد، که به آن همسایگان می گویند.

ضریب خوشه بندی یکی از اندازه های ابتدایی برای مشخص کردن درجات گره ها در ارتباطات منطقه ای می باشد. خوشه بندی یک گره زمانی بالا است که همسایگان هر گره همسایه ی یکدیگر باشند. به طور میانگین در تمام شبکه ضریب خوشه بندی نشان دهنده ی درجه ای از شبکه است که ارتباطات محلی بین گره های مختلف آن را نشان می دهد. از آنجا که خوشه بندی خیلی به اندازه و چگالی هر یک از شبکه ها وابسته است، لازم است از علم آمار به منظور تولید شبکه های تصادفی به منظور مقایسه ی معناداری شکل گیری خوشه ها استفاده شود.

در بسیاری از موارد خوشه بندی بالا نشان دهنده ی ارتباطات چندگانه و بخش بخش گره های مختلف است. این ارتباطات و ماژول ها را می توان از طریق الگوریتم هایی که به دنبال بخش بندی کردن شماها هستند، پیدا کرد. این شماها به صورت بهینه شبکه را به زیر شبکه هایی تقسیم می کند و اندازه هایی از بخش بندی یا ماژولبندی ارائه می دهند. یکی از شاخص ها چگالی نسبی درون ماژول نسبت به چگالی ارتباطات بین ماژول های مختلف است. مطالعات زیادی از شبکه های ساختاری و عملکردی مغز انجام شده است که به شناسایی ماژول های مختلف و مشخص کردن حدود و جایگاه انها می پردازد که به شبکه های شناختی یا زیر بخش های عملکردی مغز انسان مشهورند. از طریق گسترش روش های تحلیلی که به منظور بخش بندی استفاده می شوند، پژوهشگران به این نتیجه رسیده اند که بخش ها و ماژول های شبکه های مغزی ساختار سلسله مراتبی دارند. این ویژگی معماری مغز، ترسیم نقشه ی بخش های مختلف مغز را به لحاظ اقتصادی و فیزیکی ارتقا می دهد و تاثیر مهم و معناداری روی پویایی مغز می گذارد.

یکپارچه سازی عملکردی: شاخص های طول مسیر و کارایی

در حالی که بخش بندی و ماژول بندی اطلاعات مهمی را در باره ی ساختار ارتباطی محلی یا منطقه ای مغز ارائه می کند، اندازه های مکملی وجود دارند که گنجایش شبکه در زمینه ی دربرگیرندگی تعاملات کلی تر و گسترده تر از تعاملات منطقه ای و همچنین یکپارچگی فعالیت پویای مغز را نشان می دهند. بعضی از این انداز ها مبتنی بر مسیر می باشند. مخصوصا طول کوتاهترین مسیر که دو گره مختلف را به هم وصل می کند. به طور کلی مسیرهای کوتاهتر به نظر می رسد؛ به صورت کاراتری اطلاعات را انتقال می دهند. بنابراین میانگین طول مسیر برای شبکه می تواند یک شاخص از گنجایش شبکه در تعامل اطلاعات کلی، محسوب شود. یکی دیگر از اندازه های مربوط به این موضوع (که در واقع عکس طول مسیر متوسط است اما کمتر از وجود گره های منفک و جدا شده آسیب می بیند) کارایی کلی است. همانند خوشه بندی، طول مسیر نیز باید از طریق یک آزمون آماری بررسی شود، تا از این طریق به مقادیری معنادار برای حجم و چگالی شبکه دست یافت.  

به دلیل اهمیت جریان اطلاعات و ارتباطات در شبکه های مقیاس بزرگ مانند شکبه های مغزی، اندازه ها مربوط به یکپارچه سازی عملکردی، مشخصات زیستی عصبی نسبتا مشخص و روشنی دارند. در یک شبکه با کارایی بالا، مسیرهای ارتباطی کوتاه می توانند بین جفت گره های مختلف مشخص می شوند. با وجود این که خوشه بندی و طول مسیر جنبه های مکملی از شبکه عملکردی سازمان مغز محسوب می شوند، اغلب از طریق اتصال و ارتباط معنی پیدا می کنند. اگر چه این اندازه ها می تواند به منظور سنجش درجه ای از تعادل شبکه بین ارتباطات موجود محلی و ارتباطات بخش بندی شده در کل محسوب شود، می تواند به منظور سنجش یکپارچگی سیستم نیز به حساب آید.

اثرات عملکردی: مرکزیت و هاب ها

شبکه های جهان واقعی در بسیاری از موارد تصادفی نیست و اختلاف معناداری با ساخت های تصادفی دارد. علاوه بر این در بین گره های این شبکه ها روابط معناداری وجود دارد. عناصر شبکه را می توان از طریق مشارکت آنها در شبکه به طبقات مختلفی طبقه بندی کرد. به عنوان مثال بر اساس شیوه ی ارتباطی که با سایر اجزای سیستم دارند، طبقه بندی نمود.  یکی از تمایزات مهمی که می تواند بر اساس اثر آنها ساخته شود اثر بالقوه ای است که آنها بر کلیت سیستم می گذارند و گنجایش آنها به منظور انتقال یا پردازش اطلاعات. گره هایی که اثرات بالا دارند اغلب به عنوان هاب شناخته می شوند. شناسایی هاب های شبکه های مغزی برای نقشه بندی نواحی مختلف مغز که بیشترین تعامالات عملکردی را دارند و به یکپارچگی سیستم کمک می کنند، ضرورت دارد. هاب ها می توانند بر اساس تعداد تعاملاتی که در مسیرهای کوتاه شبکه دارند، نیز شناسایی شوند. اندازه ای که از این تعریف بدست می آید به عنوان مرکزیت بینابینی شناخته می شود که برای شبکه های ساختاری اهمیت دارد و همچنین می تواند برای یال ها به خوبی استفاده شود.

زمانی که یک بخش بندی ماژولی شناخته می شود تنوع ارتباطات گره ها با توجه به  ماژولهای اختصاصی می تواند در قالب ضریب اشتراک سنجش شود. یکی از چیزهای مورد توجه این است که گره هایی که ارتباطات بالا دارند، ضریب اشتراک پذیری بیشتری نیز دارند. به این گره ها هاب های ارتباط دهنده گفته می شود. ارتباط بین ماژول های مختلف از طریق این هاب ها انجام می شود. از طرف دیگر گره های با درجه بالا وجود دارند که ارتباطات ماژولی آنها پایین است و بنابراین شاخص اشتراک پذیری آنها کم است. و به همین دلیل به آنها هاب های دور افتاده یا منزوی گفته می شوند چون بیشترین ارتباط آنها، بین خود ماژول شان می باشند.

هاب ها در شبکه ی مغزی خیلی اهمیت دارند. درجه‏ی مرکزیت بالا و ارتباط دهندگی آنها و همچنین اشتراک بالای انها در ارتباطات ساختاری نشان می دهد که آنها نقش بسیار حیاتی در جریان یکپارچه سازی فرآیند ها و جریان اطلاعات دارند. پژوهش ها نشان می دهد که ارتباطات بالایی بین هاب های ذهن انسان، با نواحی درد که نرخ متابولیسم در آن بالا است وجود دارد. این موضوع در مورد بیمارانی که مشکلات عصبی دارند، نیز صادق است. این نتایج می تواند به ایجاد این فرض بیانجامد که توپولوژی مغز با ساختار آن در ارتباط است. علاوه بر این سنجش مرکزیت می تواند به منظور پیش بینی نواقص ساختاری که بر اساس حذف گره یا یال در مغز بوجود می آیند، استفاده شود. در یک بافت زیست عصبی، فقدان گره های مرکزی یا یال ها به ترما یا بیماری منجر خواهد شد.

 

کاربردهای بیشتری برای نظریه گراف متصور است. روش های گراف وکاربرد آنها در شبکه های با مقیاس بزرگ منجر به ظهر بینش معناداری در عملکرد و سازمان مغز انسان شده است این کاربرد ها گسترده زیادی از شبکه های اناتومی مغز تا ارتباطات عملکردی در نواحی مختلف مغزی را در بر می گیرد. علاوه بر این ارتباطات عملکردی در زمانی که از طریق تکالیف ارائه شده، بر انگیخته می شوند، در بررسیر تفاوت های فردی و جامعه ی بالینی بسیار کاربردی خواهد بود. روش های عینی برای مقایسه شبکه ی مغزی افراد مختلف یا بین جامعه های مختلف، امکان مطالعات طولی مغز و رشد بیماری های مغزی مختلف را فراهم می آورد. رویکردهای شبکه ای جنبه های مختلفی از شبکه های مغزی را روشن کرده اند. به عنوان مثال این مطالعات تغییرپذیری معناداری را در ارتباطات ساختاری و عملکردی مغز نشان می دهند. بررسی تغیرپذیری ارتباطات بین شبکه های مختلف مغزی یکی از حوزه های مهم برای پژوهش های آینده در حوزه ی شناختی و رفتاری است.

 

کاربرد تحلیل داده های شبکه ای محتوای شبکه های اجتماعی موبایلی، به منظور سنجش ویژگی های شخصیتی، توان

نویسنده و مسول مقاله: محمد حسین ضرغامی (دکتری سنجش و اندازه گیری)

یکی از مهمترین موانع جدی تصمیم گیری برای کسانی که لازم است دست به قضاوت و ارزشیابی بزنند- مثلا روانشناسان، مشاوران، مدیران و غیره- اطلاعاتی است که عموما از طریق روش های خودگزارش دهی[1] جمع آوری می‏ شوند. روش های خودگزارش دهی عمدتا از طریق مصاحبه، پرسشنامه، چک لیست و یا مشاهده صورت می پذیرند. به نظر می رسد استفاده از داده های فیزیولوژیکی مانند نتایج بدست آمده از EEG، MRI، FMRI، Eye tracking و ... بتواند بر بعضی از مشکلات ناشی از روش های خودگزارش دهی فائق آید. با این وجود استفاده از این روش ها علاوه بر این که نیازمند ابزار و هزینه های خاص است، میزان موفقیت آنها در بیشتر مقالات گزارش شده، تفاوت معناداری با نتایج بدست آمده از روش های خودگزارش دهی ندارد. شایان ذکر است که مساله ی اعتباریابی این روش ها، به همان اندازه‏ ی روش های خودگزارشی سوال برانگیز است.

ظهور شبکه های اجتماعی آنلاین[2] یکی از حوزه های پر هیجان دهه‏ ی اخیر مخصوصا در روابط اجتماعی به شمار می رود. شبکه های اجتماعی موبایل مانند وایبر[3]، تلگرام[4]، واتس اپ[5]، تانگو و سایر شبکه های اجتماعی در بین کاربران به سرعت محبوب شده اند. چنین شبکه هایی به لحاظ محتوایی فوق العاده غنی اند و حجم بسیار بالایی از محتوا و داده های ارتباطی را در بر می گیرند که برای دستیابی به اهداف مختلف مورد تحلیل قرار می گیرند. امروزه داده های چنین شبکه هایی به عنوان طلای سیاه در نظر گرفته می شوند(هان و کامبر، 2011).

 

 

 

 

 

 

ساختار اطلاعات[6] موجود در شبکه های اجتماعی با مولفه های نظریه گراف[7] همخوان است. دو مولفه ی اساسی تئوری گراف، رآس[8]  و یال[9] است. راس یا گره در شبکه های اجتماعی متون، تصاویر و سایر چند رسانه‏ای‏ها است و یال یا ارتباط بین رئوس، ویژگی یا چیزی است که به عنوان رابط بین گره ها در نظر گرفته می شود. غنای چنین شبکه هایی فرصت های بی سابقه ای را برای تحلیل‏گران داده در حوزه های مختلف، از فلسفه تا علم[10] فراهم می آورد.

 

 

 

 

 

 

 

شبکه اجتماعی می تواند بر اساس اهداف مختلف به شیوه های گوناگون تعریف شود. به عنوان مثال یک گروه دوستی می تواند به عنوان یک شبکه ی اجتماعی مقصود اصلی مطالعه باشد. البته پر واضح است که اگر صرف ارتباط، مورد نظر باشد؛ هر گروه دوستی در شبکه های اجتماعی موبایل، در برگیرنده ی تمام افراد جهان می شود که برنامه ی مربوط به آن شبکه را روی موبایل خود نصب کرده و از آن استفاده می کند. از این منظر شما خواننده عضو تمام گروههای دوستی موجود در جهان می باشید و در صورت فائق آمدن بر موانع سخت افزاری و نرم افزاری می توانید ارتباط دلخواهتان را برقرار نمایید. به لحاظ نظری و تجربی این موضوع سال ها قبل از پیدایش موبایل و اینترنت توسط میلگرام در مقاله ای با عنوان جهان کوچک[11] مطرح و به لحاظ تجربی ثابت شده است(https://en.wikipedia.org/wiki/Small-world_experiment). بنابراین تعیین حد و مرز و تعریف شبکه ی مورد مطالعه بسیار اهمیت دارد و این مهم، از طریق الگوریتم های مبتنی بر مدل های آماری گراف و داده های شبکه ای[12] امکان پذیر است.

شخصيت را شايد بتوان اساسی ترين موضوع علم روان شناسی دانست؛ زيرا محور اساسی بحث در زمينه هايی مانند يادگيری، انگيزش، ادراک، تفکر، عواطف و احساسات، هوش و مواردی از اين قبيل است. از طرف ديگــر، در مطالعــه ی بيماری هــای روانی کنشی، مانند انواع ســايکوزهای کنشی، اختلالات شخصيت و منش، تمام نوروزها، رفتارهای ضد اجتماعــی و ضد اخلاقی، اعتياد و انحراف ها، شخصيت نقش محوری و اساسی دارد. در رابطه با جايگاه و اهميت شخصيت در روان شناسی، گفته شده است که شخصيت مانند ديگی است که همه ی مخلفات روان شناسی در آن پخته می شود (شاملو، ۱۳۷۷). از این رو سنجش ویژگی های شخصیتی و توانمندی های هوشی در حوزه ی منابع انسانی[13] و روانشناسی غیر قابل انکار است به طوری که بخش عظیمی از فعالیت ها و تلاش های روانسنجان در گذشته و در زمان حال را به خود اختصاص داده است.

 

 

 

 

 

 

تشخیص بالینی مهمترین و پایه ‏ای ترین گام درمان به شمار می رود که توسط روانشناسان و روانپزشکان و عمدتا بر اساس نشانگان بالینی مراجع صورت می پذیرد. با وجود آموزش های مختلفی که این متخصصان دریافت می کنند، تشخیص های بالینی می تواند از سوگیری های فردی[14]، فرافکنی شخصی[15]، اثر معیار سرایت، اثر هاله ای[16]، نقاب های اجتماعی[17] و سایر عوامل مختل کننده که ناشی از ارتباط بین فردی[18] است؛ متاثر شود. علاوه بر این فرد می تواند در خود اظهاری به خاطر مجموعه‏ ی کلانی از عوامل فردی و اجتماعی در روند تشخیص و درمان اختلال ایجاد نماید. در کنار تجارب و پیشینه ی مراجع و درمانگر، کلیه ‏ی مولفه های فضا-زمان[19] و تعاملات بین آنها نقش تعیین کننده ای در فرآیند تشخیص، درمان و درمان پذیری دارد.

به کارگیری و استفاده از شیوه های سنجش غیر مستقیم[20] در تشخیص بیماری های روانی و یا برآورد ویژگی های شخصیتی افراد بسیار ضروری است. استفاده از روش های کشف دانش[21] مبتنی بر شبکه ‏های اجتماعی (مانند شبکه های اجتماعی موبایل) می تواند در خدمت کسانی باشد که هدف آنها سنجش ویژگی های شخصیتی، توانمندی های هوشی و تشخیص بیماری های روانی است. خود ابرازگری افراد در این روش ها نسبت به موارد گفته شده بیشتر است، موانع اجتماعی به حداقل رسیده و شبکه ی ارتباطی فرد، امکان اعتباریابی تشخیص ها را فراهم می آورد. بنابراین از نگاه درمانی علاوه بر فرد، شبکه ی بسیار وسیعی از جهان ارتباطی وی و دیتای قابل توجهی از محتوای کلام در قالب نشانه –متن و تصویر و سایر ابزار چند رسانه ای- در دسترس است که می تواند شخصیت، توانمندی های شناختی و غربالگری روانی را به صورت غیر مستقیم سنجش نماید و درمان را به لحاظ ساختاری، به صورت همزمان، فردی و گروهی نماید.

 

1.  شاملو، سعید، «مکتب ها و نظریه ها در روانشناسی شخصیّت»، تهران، رشد، انتشارات رشد، 1390.

Han, J., Kamber, M., & Pei, J. (2011). Data mining: concepts and techniques: concepts and techniques. Elsevier.

---

[1]. Self-report

[2]. Online social networks

[3]. viber

[4]. telegram

[5]. What’s up

[6]. Information structure

[7]. Graph theory

[8]. node

[9]. edge

[10]. science

[11]. the small world

[12]. Statistical Modeling of Graph and Network Data

[13]. Human Rescores

[14]. Individual biases

[15]. Personal projection

[16]. Halo effect

[17]. Social persona

[18]. Intra individual

[19]. time-space components

[20]. Indirect assessment

[21]. Knowledge discovery

آزمون کاربرد تحلیل داده‏های شبکه ‏ای در فرآیند تحلیل سوال

آزمون کاربرد تحلیل داده‏های شبکه ‏ای در فرآیند تحلیل سوال

چکیده

زمینه: روش تحلیل شبکه در حوزه‌ی روانسنجی به این دلیل که بنیان آن مبتنی بر تئوری و مفروضات هستی‏ شناختی و روش‏ شناختی خاصی است، می‌تواند به عنوان پارادایمی^[1] مستقل تلقی شود که بر اساس آن تکنیک‌ها و فنون ویژه‏ای برای جمع آوری، تحلیل داده‌ها و برازش مدل‌های نظری پیشنهاد می‌دهد. این روش می‏ تواند در کاربست روش‏ های روانسنجی که ماهیت شبکه ‏ای دارند (مانند تحلیل سوالات)، استفاده شود. هدف: هدف این پژوهش معرفی تحلیل داده‏ های شبکه‏ ای به عنوان یک تکنیک روانسنجی-ریاضیاتی، و استفاده از آن در فرآیند تحلیل سوالات پرسشنامه، می‏ باشد. در این پژوهش برای نمونه، نتایج تحلیل سوال از این روش با شاخص‏های روانسنجی مرسوم مقایسه می ‏شود. روش: داده ‏های مربوط به این مطالعه، از اجرای پرسشنامه رغبت شغلی بدست آمده که مبتنی بر نظریه شخصیتی- شغلی هالند ساخته شده است. این پرسشنامه روی 1000 نفر از دانش آموزان دبیرستانی استان تهران اجرا شده است. دانش آموزان بر اساس نمونه‏گیری خوشه‏ای و با اخذ مجوز لازم از اداره آموزش و پرورش استان تهران، انتخاب شدند. این داده‏ ها با هدف تحلیل سوالات پرسشنامه رغبت ‏سنج و قبل از مرحله ‏ی هنجاریابی پرسشنامه اتخاذ شدند. یافته‏ ها: معرفی تکنیک تحلیل داده ‏های شبکه ‏ای و الگوریتم‏ های مربوط به آن و استفاده از آنها به منظور فرآیند تحلیل سوال، یکی از دستاوردهای این مقاله است. مقایسه‏ ی نتایج بدست‏آمده از بکار بردن تکنیک تحلیل داده ‏های شبکه ‏ای و روش‏های مرسوم روانسنجی (مانند ضریب پایایی، ضریب تمیز، مقدار آگاهی بر اساس نظریه سوال پاسخ و تحلیل عاملی سوالات) نشاندهنده ‏ی انطباق و هماهنگی آنها در تحلیل سوالات پرسشنامه رغبت سنج است. به بیان دیگر، سوالاتی که با استفاده از شیوه ‏های مرسوم تحلیل سوال، مناسب و یا نامناسب تشخیص داده می‏ شوند، همان سوالاتی هستند که در گراف ترسیم شده از طریق تکنیک شبکه‏ ای مناسب و یا نامناسب اند.  بحث و نتیجه‏ گیری: نتایج بدست آمده از این پژوهش نشان می‏دهد که می‏توان از تکنیک تحلیل داده‏های شبکه‏ ای به خوبی در حوزه‏ ی تحلیل سوالات چه به صورت مستقل و چه در کنار شیوه‏ های مرسوم تحلیل سوال استفاده نمود. مزایای کاربرد چنین تکنیکی علاوه و بر سادگی فهم، تفسیر و شناسایی سوالات مناسب و نامناسب، نقشه‏ ی ارتباطی بین سوالات است که می‏ تواند در تحلیل ابعاد زیر بنایی سوالات، مانند تکنیک مقیاس ‏گذاری چند بعدی[2] استفاده شود و تمام نتایج تحلیلی را به صورت یکپارچه و یکجا ارائه دهد.

کلید واژه‏ها: تحلیل داده ‏های شبکه ‏ای، تحلیل سوال، ویژگی‏های روانسنجی، دیداری سازی، نقشه سوالات، نظریه هالند، رغبت شغلی.

Study of applying network data analysis in item analysis

Abstract: The foundation of network data analysis in psychometrics rests on particular theory, special ontological assumptions and particular methodology. Therefore it is possible to call network analysis as an independent paradigm with given techniques for data gathering and data analysis. This study introduces the analysis of network data as a psychometric-mathematical technique, and its use in questionnaire item analysis. To achieve this goal, data gathered from implementation of a self-made questionnaire on 1000 Tehran's high school students. The questionnaire was made based on occupational-personality Holland theory. Researchers analyzed questionnaire’s items according to conventional methods (classical test theory, item response theory and factor analysis) and proposed method (network data analysis). Comparison of the results shows that a complete conformity between conventional methods final outputs and the outputs from network data analysis. Therefore, psychometricians can use network data analysis independently or alongside conventional methods to analyze questionnaires items. Advantages of such a method are simplicity, accuracy, being virtually and integrity.

M***

***

Keywords: Network data analysis, item analysis, psychometrical properties, visualization, item map, Holland theory, job interest.

---

[1] . Paradigm

[2]. Multidimensional scaling

نظريه ي شبكه يا NETWORK THEORY

نظريه ي شبكه حوزه اي از علم كامپيوتر و علم شبكه و قسمتي از نظريه ي گراف است. اين نظريه در شاخه هاي مختلفي نظير فيزيك آماري، فيزيك ذره اي، علم كامپيوتر، زيست شناسي، اقتصاد، تحقيق در عمليات و جامعه شناسي كاربرد دارد. نظريه ي شبكه خودش به مطالعه ي گراف ها به عنوان ابزاري براي نمايش روابط نظامند يا غير نظامدار موضوعات گسسته مربوط مي سازد. 

نرو افزار آر

چندی پیش مطلبی در ارتباط با زبان برنامه نویسی R براتون نوشتم. امروز میخواهم بیشتر به زبان برنامه نویسی R بپردازم.

بیشتر این مطالب از مقاله Ashlee Vance به آدرس: http://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html

گرفته شده است.

برای بعضی ها R فقط 18همین حرف الفبای انگلیسی است. برای برخی دیگر R یک رتبه (درجه دسته بندی) در فیلم­های مهیج است. برای برخی ها نیز یک درجه عایق استفاده شده برای اتاق زیر شیروانی و یا حرفی هست که دزدان دریایی در فیلم ها می­گویند.

R همچنین نام یک زبان برنامه نویسی و نرم­افزار مهم و کاربرپسند است که برای آنالیز داده­ها استفاده می­شود. این برنامه در حال تبدیل شدن به یک زبان برنامه نویسی بین المللی است. چرا که امروز داده کاوی یکی از کارهای اجتناب ناپذیر هر علمی شده است. امروزه شرکت های مختلف از جمله Google, Pfizer, Merck, Bank of America, the InterContinental Hotels Group و  Shell از آن به صورت روزمره استفاده می­کنند.

اما شاید این سوال برای شما پیش بیاید چرا این برنامه را R نامیده اند؟ این سوالی است که برای خودم هم پیش آمده اما فقط همین را میتوانم بگویم که R اولین بار در سال 1996 ظهور یافت که دو پروفسور آمار نیوزلندی به نام های Robert Gentleman و Ross Ihaka یک کد برنامه نویسی را به همراه  نرم افزار به صورت رایگان منتشر کردند. شاید دلیل نامگذاری R به خاطر حرف اول اسم کوچک این دو پرفسور آمار باشد.

یک محقق در شرکت Google که از نرم افزار R استفاده می کند گفته نرم­افزار R آنقدر مهم است که ارزش آن قابل شمردن نیست. این نرم افزار به محققان و دانشجویان این اجازه را می دهد که آنالیزهای پیچیده و برهمکنشی را بدون اینکه از پس زمینه نرم افزار و روش های آماری اطلاعی داشته باشد را انجام دهند.

جالب اینکه این نرم افزار مجانی است. این قابلیت را دارد که کدهای خود را که در زبان برنامه نویسی مانند C++ نوشته ای را در اینجا برای محققان دیگر به اشتراک بگذاری، کدهای نوشته شده را اصلاح کنید و از بسته های نرم افزاری دیگران استفاده کنی. پس هم یک زبان برنامه نویسی است و هم یک بسته نرم­افزاری برای کاربران می باشد. خیلی اوقات محققان آماری در زمینه برنامه نویسی به توابع و الگوریتم های نیاز دارند که نوشتن آنها به زمان بسیار زیادی نیاز دارد. اما با استفاده از R کاربر میتواند به راحتی از متدها و توابعی که دیگران نوشته اند استفاده کند. برخی از کاربران R آن را به عنوان یک نسخه پیشرفته excel می داند زیرا به راحتی میتواند ویرایش و آنالیزهای دادها را با آن انجام داد.

در حال حاضر بیش از 3117  بسته نرم افزاری  برای R نوشته شده است. واقعیتش من فکر نمی کنم تا حالا هیچ نرم­ افزاری به این گستردگی نوشته شده باشد. برخی از دانشجویان به من گفته اند که این نرم افزار به زودی جایگزین SAS می شود. اما  باید بگم SAS که چه عرض کنم، دیگر نرم افزارهای برآورد پارامتر هم دارند کنار میروند. فقط بگم این نرم افزار واقعاً محشر است، هر چه دلت بخواد توی آن پیدا میکنی.  بعضی ها میگن شبیه نرم­افزار Matlab است. از این جنبه که قابلیت نوشتن برنامه در ان هست بله. مثل Matlab است. اما شما برید ببینید آیا میتوانید به نرم افزار Matlab فایل شجره و داده را بدی برایتون BV یا پارامتر ژنتیکی محاسبه کنه. برای اینکار در نرم افزار Matlab مجبور بودید صدها خط برنامه مینوشتید اما با R همین کار را با 10 خط میتونید انجام بدید.

اینکه تعداد کاربران نرم افزار R چقدر است را نمی توان دقیق گفت اما در سال 2009 حدود 250000 نفر تخمین زده شد. که من شک ندارم تا امروز این تعداد از 500000 نفر هم گذشته است. همچنین در این مقاله نوشته شده کاربرپسندی و قابلیت های دیگر R میتواند تجارت موسسئسه هایی که SAS را سازماندهی می کننند تهدید کند که قطعاً همینطور هست. مثل خود من، از زمانی که با R آشنا شده ام خیلی کمتر از SAS استفاده میکنم. البته شرکتی که SAS را نوشته و پخش می کند هم بیکار ننشسته و  امروز SAS نسخه 9.2 با قابلیت بالاتر و با کتابهای راهنمای بسیار باکیفیتی را وارد بازار کرده است.  

بااین وجود R  یکسری نقایصی هم دارد که قطعاً به زودی حل خواهند شد. یکی از آنها این است که برای برخی packageها و متدها به حافظه کامپیوتری بالایی نیاز دارد. برخی از packageهای آن روی برخی سیستم عامل ها جواب نمی دهند مثلاً package MCMCGlmm  گاهی اوقات روی ویندوز 7 کار نمی کند باید حتماً از XP یا لینوکس استفاده شود. از نظر حافظه محدودیت دارد. سرعت ان نسبتاً کند است. اما همچنان تهیه کنندگان این نرم افزار در تلاشند تا کاستی های آن را جبران کنند. که قطعاً به زودی این کاستی ها را نیز برطرف خواهند کرد. 

تحليل شبكه اي و شعر شعراء

من و تو عارض ذات وجوديم مشبك هاي مرات وجوديم

بني آدم اعضاي يكديگرند كه در آفرينش ز يك گوهرند چو عضوي بدرد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار

رویکرد ساختاری در مطالعه پدیده‌های اجتماعی چیست؟

در این مطلب هدف بحث در این خصوص است که تحلیل شبکه اجتماعی در مطالعه پدیده‌های اجتماعی چه کمکی به ما می‌کند؟

رویکرد ساختاری در مطالعه پدیده‌های اجتماعی چیست؟

تصور کنید در مورد وضع امکانات آموزشی و برخورداری از آن در یک نقطه جغرافیایی خاص کشور در حال مطالعه و تفکر هستید؛ چه متغیرهایی را در این زمینه بررسی خواهید کرد؟ تعداد مدارس، دانش‌آموزان، معلمان، دانشگاه‌ها، دانشجویان، اساتید و…؛ در موقعیتی دیگر تصور کنید در مورد وضع امکانات بهداشتی و سلامت در همان نقطه جغرافیایی به فکر پرداخته‌اید و درصدد هستید تصویری جامع از وضع امکانات بهداشتی و آموزشی آن منطقه ترسیم کنید. چه موارد و موضوعاتی را ممکن است مورد بررسی قرار دهید؟ تعداد بیمارستان‌ها، تعداد تخت‌های بیمارستانی؟ تعداد پزشکان و پرستاران؟ یا از نگاهی اجتماعی، میزان شیوع بیماری‌ها و آسیب‌های خاص در آن منطقه که از عوامل اجتماعی خاص یا رفتارهای متناسب آن منطقه نشئت گرفته‌اند؟ به عنوان مثال شیوع اعتیاد و استفاده از مواد مخدر در موقعیتی جغرافیایی که افراد و فرهنگ خاص ساکنان آن منطقه استفاده از مواد مخدر را ارزشمند تلقی می‌کند.

تیجه حاصل از بررسی شما می‌تواند شامل آمار و ارقامی در مورد موضوع مطالعه‌تان باشد؛ شاید برای مفهوم‌تر شدن آماری که ارائه می‌کنید چند جدول و نمودارهایی هم ترسیم کنید که به مخاطب شما کمک کند که وضع و روند خاص آن موضوع در آن منطقه را درک کند. یا در حالتی پیشرفته‌تر ممکن است نتایجی نظری و قواعدی نیز به دست آورید که می‌توانند در تحقیقات آینده مورد بررسی و آزمون قراد داده شوند و صحت و یا ابطال آن ها به ورطه آزمون نهاده شود.

اما تفاوتی که نگاه با عینک «ساختاری» در شما و نوع تفکرتان در مورد مسئله اجتماعی مورد مطالعه ایجاد می‌کند چیست؟

.ساختار را در اینجا «چگونگی قرار گرفتن اجزای یک مجموعه در کنار هم تعریف کرده‌ایم».

تصور کنید که بخواهید در زمینه آموزش و بهداشت که مطرح گردید، میزان بودجه دریافتی از مرکز استان برای نقطه جغرافیایی مد نظر خود را به این مطالعه بیفزایید؛ شاید هدف شما جذب بودجه‌های بیشتر با ارائه وضع امکانات در مرحله اول و سپس مقایسه آن با بودجه دریافتی و نیز بیان شرح چگونگی اختصاص این بودجه برای افزایش امکانات باشد؛ در اینجا راه حلی دیگر برای طرح این موضوع با مدیر یا نهادی که در مورد اختصاص بودجه تصمیم می‌گیرد طرح می‌کنیم، به این بیندیشید که شما میزان بودجه دریافتی این نقطه جغرافیایی و نیز میزان خدمات بهداشتی و آموزشی ارائه شده توسط آن به دیگر نقاط جغرافیایی نزدیک آن را با استفاده از دیدگاهی ساختاری مطالعه و ارائه کنید؛ به این معنا که این منطقه خاص مورد مطالعه، از میزان بودجه دریافتی خود و امکانات بهداشتی خود برای ارائه خدمات بهداشتی به ساکنین مناطق نزدیک نیز بهره برده است و مراجعه افراد مناطق دیگر برای دریافت امکانات بهداشتی به این منطقه خاص بسیار زیاد است؛ نقشی که به عنوان مثال شهر شیراز در منطقه جنوب کشور ایفا می‌کند؛ آنگاه میزان بودجه و امکانات بهداشتی و پزشکی اختصاص داده شده به این منطقه باید متناسب با خدماتی باشد که به دیگر نقاط اطراف آن نیز ارائه داده است؛ دیدگاه ساختاری در اینجا به کمک محقق اجتماعی می‌آید که بتواند ارتباطات میان اجزای مجموعه بهداشتی و پزشکی با یکدیگر را مشاهده کند، ارتباطاتی که میان کنشگران اجتماعی این مجموعه برقرار شده است که شامل پرسنل ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی، و افراد و جامعه دریافت‌کننده خدمات بهداشتی است، پراکندگی این کنشگران در نقاط جغرافیایی و در آن منطقه به چه نحو است؟

در اینجا دانشمند اجتماعی ممکن است با بهره‌گیری از این دیدگاه ساختاری به سوالاتی جدید نیز دست‌یابد که در مورد آن منطقه خاص مطرح می‌کند؛ به عنوان مثال ارتباطات میان نهادهای اجتماعی و تاثیرگذار در فرهنگ‌سازی بهداشت و آموزش پزشکی به جامعه ساکن در آن منطقه چطور بوده است؟ فعالیت‌های آموزشی این نهادها تا کنون تا چه حد مثمر ثمر بوده است که به عنوان مثال با افزایش مراقبت‌های بهداشتی افراد و ارتقاء وضع بهداشت فردی، میزان تقاضا به دریافت خدمات بهداشتی و پزشکی را کاهش دهد. آنگاه این نگاه ساختاری به محقق کمک می‌کند که تمامی نهادهای فعال و درگیر در این عرصه را به همراه کنشگران و جامعه ساکن در آن منطقه به طور یکپارچه مورد تحلیل و مطالعه قرار دهد و ضمن ارزیابی فعالیت‌های هر کدام از این نهادها به طور جداگانه، ارتباطات شکل گرفته میان آنها و تاثیری که این ارتباطات بر فعالیت‌های جاری و اثربخشی و نتیجه‌دهی آن فعالیت‌ها می‌گذارد را نیز مطالعه کند. به عبارت دیگر این نگاه ساختاری به محقق اجتماعی مدد می‌رساند که در تحلیل خود از سطح مطالعه یک فرد و یا مطالعات خرد، به سطح مطالعه افراد و یا نهادها و روابط اجتماعی آنها و تاثیر و تاثر ان بر نحوه رخداد پدیده اجتماعی ارتقاء یافته و تحلیلی دقیق‌تر و جامع تر ارائه نماید.

در همین مثال گفته شده، وضعیتی را تصور کنید که سه نهاد به طور جداگانه و گاها موازی به فرهنگ‌سازی بحث بهداشت فردی مشغول هستند، اما جامعه ساکن در آن منطقه خاص با ارتباطات منسجم قومی و قبیله‌ای که از سالیان دراز موجود بوده است عجین بوده و حضور نهادهای دیگر و تلاش آنها برای ایجاد تغییرات اجتماعی حاصل برنامه‌ریزی و سیاستگذاری اجتماعی را برنمی‌تابد، در این وضع خاص، نهادی برآمده از بطن آن جامعه که به طور داوطلبانه شکل گرفته است و به طور مثال حاصل تعامل جوانان آن منطقه در حوزه آموزش مذهبی بوده است، تلاش می‌کند در زمینه ارائه آموزش‌های بهداشتی نیز به این نهادهای فعال رسمی کمک رساند؛ با نگاه ساختاری وقتی این وضع را تحلیل کنیم، آنگاه ارتباطات منسجم میان اقوام و قبایل ساکن در آن منطقه کمک می‌کند که افرادی که هم‌اکنون اعضای این جامعه هستند با بهره‌گیری از همین ارتباطات منسجم، به آموزش بهداشت و توانایی‌های پزشکی، و ارتقاء وضع بهداشت فردی بپردازند؛ آنگاه فعالیت نهاد رسمی در آن منطقه نیز تسهیل و تسریع شده ارائه خدمات به نحو مطلوب‌تری ممکن می‌گردد.

پس به طور خلاصه باید گفت که دانشمند اجتماعیِ دارای رویکرد ساختاری و نگاهی که می‌تواند کل یک مجموعه و ارتباطات اجزای آن را در کنار یکدیگر تحلیل کند، سوالاتی متفاوت‌تر و گهگاه بیرون از حوزه مطالعات معمول طرح می‌کند، که پاسخ‌دهی به آنها و برنامه‌ریزی اجتماعی و تدوین سیاست‌های اجتماعی با توجه به این سوالات و پاسخ‌های آنها، ایجاد آگاهانه تغییرات اجتماعی را تسهیل و تسریع نموده و فرآیند پذیرش عمومی برنامه‌ها و سیاست‌های اجتماعی را نیز به نحوی چشمگیر تحت تاثیر قرار می‌دهد.

در مطلبی در آینده نزدیک به ریشه‌های رویکرد ساختاری در زبان‌شناسی اجتماعی و وام‌گیری از رویکردهای اجتماعی متفکران و جامعه‌شناسانی چون مارکس و ساختارگرایان جدید خواهیم پرداخت.

منبع: onlinesna.com

تعابیر استعاری تحلیل شبکه در نظریات متفکران جامعه‌شناسی

Posted: 11 Jan 2013 07:30 AM PST

معرفی فصلی با عنوان تحلیل شبکه‌های اجتماعی

نوشتۀ: رونالدبریگر

فصلی از کتاب هندبوک تحلیل داده‌ها

انتشارات سیج، سال ۲۰۰۴

نوشته‌ی رونالد بریگر با عنوان تحلیل شبکه‌های اجتماعی که در قالب فصلی از هندبوک تحلیل داده‌ها توسط انتشارات سیج چاپ شده است شامل مباحثی در مورد نظریات و رویکردهای نظریه‌پردازان در ارتباط با تحلیل شبکه اجتماعی بوده و بعد از آن مباحثی پیرامون تحلیل داده‌های رابطه‌ای به روش تحلیل شبکه اجتماعی مطرح می‌گردد که در اینجا تاکید بر مباحث و رویکردهای نظری است که در آن کتاب بیان شده است.

.

در بخشی تحت عنوان «از استعاره تا تحلیل داده‌ها» بریگر اشاره می‌کند که استعاره‌های شبکه‌ای نقش مهمی در رساندن و بیان نظرات و تفکرات نظریه‌پردازان مختلف بازی کرده‌اند؛ از جمله این متفکران بریگر به این موارد اشاره می‌کند؛ مارکس: جامعه صرفا انبوهی از افراد نیست بلکه مجموع روابطی است که از طریق آنها افراد در کنار یکدیگر قرار می گیرند. نظر دورکیم در مورد اهمیت ارتباطات؛ دورکیم در تز لاتین خود در پی علاقه خود به شکل‌گیری (مورفولوژی) اجتماعی به افکار قرن هجدهمی مونتسکیو رجوع می‌کند که گونه‌هایی از جامعه را مانند مونارشی، آریستوکراسی و جمهوری را معرفی کرده بود، و به عقیده دورکیم این گونه‌های مختلف نه بر اساس تقسیم کار و یا طبیعیت گره‌ها (روابط) اجتماعی بلکه بر اساس طبیعت اقتدار نظارتی شکل گرفته‌اند، دورکیم بعدها این استراتژی (خود) را مورد انتقاد قرار داد و گفت که عصاره‌ی جامعه تعداد افراد تحت نظارت اقتدار نیست بلکه تعدادی است که درگیر در روابطی خاص شده‌اند. چارلز هورتون کولی در آمریکا اهمیت پراگماتیسم اجتماعی یا جامعه‌شناختی را متذکر شد، سنتی که در آن نه فقط آگاهیِ روابط اجتماعی بلکه خودآگاهی به طور آشکاری نظریه‌پردازی شده بود، و در این سنت «انسان ممکن است به عنوان نقطه‌ی تلاقی خطوطی بی‌انتها و نامحدود از گروه‌های اجتماعی پنداشته شود که به تعداد گروه‌های اجتماعی، خط از این فرد عبور کرده است». انسان‌شناس اجتماعی انگلیسی، رادکلیف براون، در سال ۱۹۴۰ چنین می‌نویسد که: «مشاهده مستقیم این‌طور نشان داده است که افراد بشر از طریق شبکه‌ی پیچیده‌ای از روابط اجتماعی به یکدیگر مرتبط شده‌اند»، او اصطلاح ساختار اجتماعی را برای وصف و نامیدن این شبکه استفاده کرد. به عقیده ترنر، جامعه‌شناسیِ شبکه به کاری که جامعه‌شناسان و انسان‌شناسان اولیه حیاتی می‌پنداشتند می‌پردازد، و آن شناسایی و مشخص‌کردن و نقاشی روابطی است که ساختارهای اجتماعی را می‌سازند.

.

نوشته‌ی بریگر شامل این بخش‌ها می‌گردد، الف) از استعاره تا تحلیل داده‌ها، ب) کمی یا کیفی؟ ج) مباحث پایه‌ای شبکه‌ها، د) گونه‌های برابری ه) مدل‌های آماری برای ساختار شبکه و) فرهنگ و شناخت ز) و یک ضمیمه که شامل معرفی نرم‌افزارهای کامپیوتری برای تحلیل شبکه و نیز منابع مطالعاتی بیشتر می‌گردد.

 

شبکه روابط آشکار یا پنهان ؟

این اولین مطلب در بخش سرمایه اجتماعی و شبکه اجتماعی است. در بررسی سرمایه اجتماعی تقسیم‌بندی‌های مختلفی ارائه شده است که هر یک به فراخور هدف محقق و نظریه‌پرداز در پی آشکارسازی ابعاد خاصی از این مفهوم بوده‌اند. در این مطلب به تقسیم‌بندی سرمایه اجتماعی به آشکار و پنهان و مبتنی بر آن شبکه‌های اجتماعی آشکار و پنهان پرداخته‌ایم.

در یک تعریف ساده می‌توان گفت، سرمایه اجتماعی مفهومی جامعه‌شناختی است که به ارتباطات درون و بین شبکه‌های روابط اجتماعی اشاره دارد.(منبع تعریف) در جامعه‌شناسی سرمایه اجتماعی، حمایت و نفع اقتصادی و یا جمعی‌ مورد انتظاری است که از تعاملات و ارتباطات و همکاری میان افراد و یا گروه‌های اجتماعی حاصل می‌شود. (منبع)

یکی از دسته‌بندی‌هایی که در زمینه سرمایه اجتماعی طرح شده است تقسیم آن به سرمایه اجتماعی آشکار[۱] (ESC) و پنهان[۲] (ISC) است که مبتنی بر آن به تمایزات میان شبکه اجتماعی آشکار (ESN) و شبکه اجتماعی پنهان توجه گردیده است، شبکه اجتماعی پنهان[۳](IAN) مبتنی بر نسبت دادن‌های محقق و یا بر اساس تفکرات و نظرات محقق و مفسر که صفت‌های مشابه بین افراد را کشف و تفسیر می‌کند مشخص گردیده و بدین طریق محقق شبکه اجتماعی بالقوه را ترسیم می‌کند که هم‌اکنون در میان کنشگرانِ گروه مورد بررسی، برقرار نیست. یک ارتباط آشکار، افراد را بر اساس یک رابطه کاملا مشخص مرتبط می‌کند که با صفت‌هایی نظیر «دوستِ فلانی»، «همکارِ فلانی» مشخص می‌شود، افراد از این ارتباط در بین خود آگاه هستند. یک ارتباط پنهان یا ضمنی افراد را بر اساس شباهت‌های نسبی و نه چندان کامل یا مشابهت‌های ارثی مثل عادت‌های مشابه، علایق مشترک و… ربط می‌دهد؛ و این افراد ممکن است از این نوع شباهت‌های رفتاری، علاقه‌ای و نگرشی در میان خود آگاه نباشند. شبکه‌های ساخته شده مبتنی بر ارتباطات نوع اول را آشکار و شبکه‌های مبتنی بر ارتباطات نوع دوم را ضمنی یا پنهان می‌نامند.

منبع: http://www.onlinesna.com/

تحلیل شبکه اجتماعی

توجه به شبکه‌ها بخشی از مطالعات وسیع‌تری است که در توصیف کامل و دقیق”سیستم‌های پیچیده” انجام می‌شود (غضنفری و همکاران، ۱۳۸۷: ۳۳۲). نظریه پیچیدگی با توجه به تعریف هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی خاصی که دارد، اصولا خبر از پارادایمی جدید در حوزه‌ی اندیشه‌ورزی انسانی می‌دهد. هر چند برخی مخالف چنین نگاهی هستند و آن را در تداوم پارادایم‌های قدیم دانش‌ورزی می‌دانند؛ برخی دیگر همچون سیلیرز پا را بسی فراتر گذاشته و آن را در زمره‌ی پارادایم پست مدرنیسم طبقه‌بندی می‌کنند.

نگاهی منطقی و عمیق به این نظریه و مدعاهای آن، امری بینابینی را تداعی می‌کند. یعنی در مدعای نقص مبانی هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و روش‌شناختی پارادایم پوزیتیویستی به دانش، شباهت‌هایی به مدعاهای پست مدرنیسم دارد. اما در زوایای خاصی از بنیان‌های پژوهشی به پارادایم پوزیتیویستی پایبند و نزدیک می‌باشد.

از نظر الیاس، افراد و گروه­ها به روش برنامه­ریزی شده با هم تعامل می­کنند، اما نتایج این تعاملات در گستره جامعه غیر قابل پیش­بینی خواهد بود و الگوهای بلند مدت در سطح جامعه بدون هیچ برنامه­ای ظهور پیدا می­کنند (محمدی و دیگران، ۱۳۸۹: ۲۲۰).

چند ویژگی اساسی برای سیستم‌های پیچیده بر شمرده می‌شود: پیش‌بینی‌ناپذیری – حساسیت به شرایط اولیه – روابط غیر خطی.

اگر این سه ویژگی را به عنوان ویژگی‌هایی بنیانی در نظر بگیریم و شبکه‌های اجتماعی را نیز به عنوان موضوع پژوهشی مورد واکاوی قرار دهیم، می‌توان این ویژگی‌ها را نیز در شبکه‌های اجتماعی جست.

منظور از حساسیت به شرایط اولیه، اینست که تغییری کوچک در برخی متغیرها و عوامل می‌تواند تغییرات بسیار کلان در رفتار سیستم ایجاد نماید. مثلا در یک شبکه‌ی اجتماعی اگر عضوی برای یکی از دوستانِ دوستان خود درخواست دوستی بفرستد که آن فرد درخواست شونده، در گروه خاصی عضویت دارد که با علایق این فرد همخوانی داشته باشد، احتمالا روند حضور در شبکه و فعالیت‌های درخواست دهنده در مواجهه با چنین گروه و افرادی دچار تغییرات ماهوی شود. یعنی فرد گروه‌ها و فعالیت‌های قبلی خود را تا حدی به کناری نهاده و ممکن است روندی جدید در زندگی شبکه‌ای را در پیش بگیرد.

منظور از پیش‌بینی‌ناپذیری، به معنای عدم کنترل و پیش‌بینی رفتار عاملیت‌های سیستم در طی زمان می‌باشد، که خود ناشی از مفهوم زایش (Emergent) می‌باشد. زایش بدین معناست که اجزای متفاوت و حتی در مقابل هم می­توانند به شکلی هم­افزا کلیتی جدید با هویتی متفاوت بیافرینند. بدون اینکه قبلا هیچ زمینه‌ای از ارتباط بین آنها وجود داشته باشد. مانند افرادی که بدون برنامه‌ریزی‌ها و دعوت‌های قبلی و صرفا بصورتی اتفاقی در حین اینترنت­گردی به مباحث و گروه‌هایی برخورد می‌کنند و با عضویت فعال در آن گروه و همکاری با انسانهایی که هرگز ندیده و هیچ زمینه و امکان آشنایی با انها را نداشته‌اند، جریان‌های اجتماعی خاصی را به راه می‌اندازند.

بر اساس ویژگی‌های شماره ۱ و ۲، ویژگی سوم نیز هر چند در ظاهر وابسته و با اهمیت کمتر؛ ولی در واقعیت، به شکلی تاثیرگذار خودنمایی می‌کند. ساده‌ترین مثال این ویژگی، نظریه‌ی دنیای کوچک و شش درجه‌ی جدایی می‌باشد. که افراد به شکلی حیرت‌انگیز و غیر قابل تصور به ارتباطاتی کلیدی در دنیای اجتماعی دسترسی می‌یابند.

بنابراین با این توضیح اجمالی می‌توان چشم انداز روشن بررسی شبکه به مثابه سیستم پیچیده را درک کرد. امری که می‌تواند به ارتقای درک ماهیت شبکه منجر شود و هم اکنون نیز در خیلی از جاهای دنیا این نگرش مورد توجه قرار دارد.

.

در مطالبی که در آینده در بخش شبکه‌های اجتماعی و سیستم‌های پیچیده منتشر می‌گردد، تلاش می‌شود در این خصوص مباحثاتی مفید و با رویکرد علمی طرح گردد.

مردم‌نگاری شبکه‌ای یا شبکه‌نگاری چیست؟

این مطلب به عنوان اولین مطلب در بخش معرفی شبکه نگاری و توسط ابراهیم اسکندری پور نگارش یافته است. در این بخش تلاش می‌گردد مطالب و منابع مفیدی در ارتباط با مردم نگاری در بستر شبکه یا شبکه نگاری و نیز دیگر رویکردهای مطالعه و تحقیق کیفی در مورد شبکه‌های اجتماعی مجازی و واقعی ارائه گردد.

مردم‌نگاری روشی انسان‌شناسانه است که در جامعه‌شناسی، مطالعات فرهنگی و بسیاری از رشته‌های دیگر علوم اجتماعی شهرت پیدا کرده است. این عبارت هم به کار میدانی اطلاق می‌شود و هم به مطالعه تمایزات معنایی، شیوه‌ها و مصنوعات گروه‌های اجتماعی مشخص و خاص و بازنمایی بر اساس چنین مطالعه‌ای. مردم‌نگاری ذاتا فعالیتی بی‌انتهاست که بر اساس مشارکت و مشاهده در پهنه‌های فرهنگی مشخص همانند شهادت دادن (روایت کردن) و به کارگیری بازتاب محقق است. این بدان معناست که این روش قویا بر تیزهوشی محقق  به عنوان ابزار (سنجش) تکیه می نماید (Sherry, 1991:572)

انعطاف‌پذیری یکی از قویترین نقاط قوت مردم‌نگاری است. روش‌های مردم نگارانه دائما در حال به روزآوری در راستای تناسب و انطباق هرچه بیشتر با محیط‌های پژوهشی، زمان، ترجیحات پژوهشگران و اقتضائات گروه های فرهنگی هستند.

مفهوم مردم‌نگاری مجازی در این مطلب به عنوان مفهومی کلی مورد اشاره قرار گرفته است که شبکه نگاری می‌تواند به عنوان بخشی از آن به حساب آید. مردم‌نگاری بر این مبنا استوار است که اینترنت به جز ابزار پژوهش‌ها، خود می‌تواند به عنوان یک مکان برای مصاحبه به حساب بیاید. در چنین مواردی می‌توان اینترنت را به منزله‌ی نوعی محیط یا فرهنگ مورد مطالعه قرار داد که در آن انسان‌ها شکل‌های خاصی از ارتباط، یا گاهی هویت خاصی به وجود می‌آورند. در هر دو حالت می‌توان روش‌های مردم‌نگاری را به پژوهش اینترنتی کشاند و شیوه‌های برقراری ارتباط و ارائه خود در اینترنت را مطالعه کرد. برای رسیدن به برداشتی از درک شرکت کنندگان از خود و معنایی که به مشارکت‌های آنلاین خود می‌دهند باید زمانی را با آن‌ها صرف مشاهده آن کاری کرد که در اینترنت انجام می‌دهند و به آنچه درباره‌ی کارهایشان در اینترنت می‌گویند گوش داد.

مردم‌نگار مجازی به جای محیطی طبیعی در محیطی تکنیکی جای دارد. فناوری را نباید امری بدیهی و معلوم فرض کرد چون تاثیر و استفاده از آن به شدت تحت تاثیر بازنمایی‌های آن و باورهایی است که چه کاربران و چه آن‌هایی که از آن استفاده نمی‌کنند، درباره‌ی آن دارند (فلیک، ۱۳۸۷: ۲۹۴).

اما در فضای مجازی مفاهیمی مانند محل تعامل یا میدان (پژوهش) مورد سوال قرار گرفته‌اند. مرزهای یک میدان کجاست؟ چنین مرزهایی را نمی‌توان از پیش تعریف کرد، اما در طول مطالعه روشن خواهد شد. میان فضای مجازی و «جهان واقعی» پیوندهای زیادی وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرند. از این منظر فضای مجازی یک فرهنگ و در عین حال یک محصول فرهنگی است. ارتباطات با واسطه می‌توانند به لحاظ مکانی و زمانی در هم ریخته و جابه جا باشند. به این معنا که مجبور نیستید برای مشاهده آنچه میان اعضای یک گروه مجازی رخ می‌دهد در همان زمان و مکان حاضر باشید. می‌توانید به تمامی کارهای دیگرتان برسید و بعدا به سراغ رایانه‌تان بروید که تمامی ایمیل‌ها و اظهار نظرهای گروهی در آن ثبت شده‌اند. این کار را می‌توان از طریق رایانه در هر جایی از دنیا انجام داد. مردم‌نگاری مجازی هرگز کل‌گرا نیست بلکه محدود است. در اینجا باید ایده مطالعه‌ی «افراد، مکان‌ها و فرهنگ‌های از پیش موجود، قابل تفکیک و توصیف» را کنار بگذارید. در عوض، دانش را بر اساس «ایده‌ی ربط استراتژیک به دست می‌آورید، نه از طریق بازنمایی های وفادارانه‌ی واقعیت عینی».

در مطالب بعدی در این بخش تلاش می‌گردد شبکه نگاری و تاریخچه مختصر آن و لینک‌های اینترنتی منابع مفید در این حوزه معرفی گردد.

شبکه نگاری یکی از روش های جدید در حوزه مطالعات کیفی اینترنتی است. این روش به موازات تحولات و تغییرات در این فضا در حال توسعه و تکامل جهت انطباق بیشتر با این مفاهیم است. بنیان های این روش بر پایه روش های تفسیری و کیفی است.

.

شبکه نگاری که برای اولین بار در سال ۱۹۹۸ توسط رابرت کوزینتس مطرح گردیده، عبارت است از روش پژوهش اتنوگرافیک آنلاین برای دستیابی به بینش مشارکت کنندگان. به عبارت دیگر؛ نتنوگرافی یک پژوهش مردم‌نگارانه تطبیق داده (بهینه) شده جهت مطالعه اجتماعات آنلاین است. این روش اطلاعاتی را در زمینه معنا و متن ( بافت) کاربران آنلاین فراهم می‌نماید. (Kozinets, 1998)

.

کوزینتس شبکه نگاری (نتنوگرافی) را به عنوان تکنیک تحقیقات بازار جهت دستیابی به بینش مشارکت کنندگان توسعه داد. شبکه نگاری به عنوان یک روش پژوهشی؛  سریع‌تر، ساده‌تر، و ارزان‌تر از مردم‌نگاری سنتی است. همچنین با ذات پژوهش مردم‌نگارانه سازگارتر است چون در مقایسه با گروه‌های کانونی[۱] و مصاحبه، غیر محسوس‌تر (کمتر مداخله‌گر) است. این روش اطلاعاتی را در زمینه نمادها و نشانه‌شناسی، معنا و الگوهای مصرف گروه‌های آنلاین، فراهم می‌کند. مبدع این روش (کوزینتس) رهنمودهایی را توصیه می‌کند که بر محیط آنلاین منطبق است و همچنین به انعطاف‌پذیری و گشودگی (آزادی) مردم‌نگاری پایبند است. و سخت‌گیری (دقت زیاد) و اصول اخلاقی تحقیقات بازار را رعایت می‌نماید.(Kozinets, 2002)

.

شبکه نگاری یک روش تحقیق کیفی برمبنای پارادایم تفسیری است که تکنیک‌های پژوهش مردم نگارانه سنتی و مبتنی بر فرد در انسان شناسی را برای مطالعه فرهنگ‌ها و جوامع آنلاینِ تشکیل شده از ارتباطات کامپیوتر واسط[۲] سازگار نموده است.

.

منبع:http://www.onlinesna.com/

شبكه هاي اجتماعي و شبكه هاي عصبي

شبكه هاي اجتماعي و شبكه هاي عصبي

شبكه هاي اجتماعي و عصبي ويژگي هاي مشتركي دارند. در هر دو شبكه عناصر به عنوان واحد هاي يك گروه تاثير متقابل مي گذارند. عناصر در شبكه هاي اجتماعي انسان ها مي باشند و در شبكه هاي عصبي نرون ها. انسان ها از طريق وسايل ارتباط جمعي و يا از طريق سيستم هاي بيولوژي خود با يكديگر ارتباط برقرار مي كنند در حالي كه نرون ها از طريق گسترش دندريت ها و اكسون ها موفق به گرفتن و يا حذف پيام مي شوند. آكسون ها و دندريت ها به طور مستمر و پيوسته بعد از تولدشان رشد مي كنند و يا كاهش مي يابند اين در حالي است كه انسان ها در طول زندگي خود ارتباط برقرار مي كنند و اين برقراري يا حذف ارتباط ساختار روابط اجتماعي شان را شكل مي دهد. نرون ها دو دسته اند نرون هاي محلي يا نرون هاي دروني و نرون هاي فرافكن يا انعكاسي. نرون هاي دسته ي اول مانند مشاغل محلي و يا تعاملات بين فردي در يك محله مي ماند كه ارتباط تنها با همسايگان انجام مي شود. نرون هاي انعكاسي مانند اشخاص مهم مي مانند كه حوزه ي وسيعي از ارتباطات را داريند و محدود به يك حوزه ي خاص نمي شود. درخت دندريت در شبكه هاي عصبي به طور پيوسته ارتباطشان با آكسون ها را تغير مي دهند. انسان ها به طور مداوم ارتباطاتشان را از طريق برقراري ارتباط يا قطع ارتباط گسترش مي دهند. رقابت براي فضاي ارتباطي خيلي شديد است و موفقيت در پيدا كردن و حفظ ارتباط وابسته به اكتيو يا فعال بودن ارتباط دارد. اگر ارتباط غير فعال شود رابطه كاهش يافته و سيناپس هاي اجتماعي و يا عصبي از بين مي روند. فرضي كه مطرح مي شود اين است كه ساختار و هيئت كلي شبكه اعم از شبكه ي اجتماعي و يا شبكه ي عصبي، از لحاظ سرعت در مقايسه با اين كه چه عناصري از شكبه ارتباط برقرار مي كنند كندتر است.  

گام‌های آغازین در ایجاد یک شبکه

گام‌های آغازین در ایجاد یک شبکه

با بروز و ظهور انواع شبکه‌ها واقعی و مجازی که هر روز بر تعداد آنها افزوده می‌شود و در فرآیند مطالعه شبکه‌هاي مختلف در این مطلب قصد بر آن است که گام‌های آغازین در هدف‌گذاری اولیه و تعیین استراتژی یک شبکه واقعی و مجازی را مطرح کنیم. سوالات اولیه‌ای که یک فرد یا سازمان طراح و یا سرمایه‌گذار برای شروع به تفکر در مورد ایجاد شبکه باید از خود بپرسد و پس از پاسخگویی به آنها سناریویی قوی برای شبکه مد نظر خود تدوین نماید تا از معضلی که بسیاری از شبکه‌ها واقعی و مجازی که هر روز مشاهده می‌کنیم دچار آن هستند دور بماند، اینها مواردی است که هر شبکه موفق و با اقبال گسترده مخاطبان به خوبی آنها را مشخص کرده است و در نمونه‌های بزرگ دنیا می‌توانیم پاسخ‌هایی دقیق و روشن به هریک از آنها بیابیم که در چشم انداز و نیز خط مشی کلی شبکه نیز بیان شده‌اند، به قول قدیمی‌ترها باید تکلیف خودمان را با خودمان از ابتدا مشخص کنیم.

منبع: http://www.onlinesna.com/

.

سوال اول: 

• اهداف عمده و ایده‌آل این شبکه مجازی یا واقعی چه خواهد بود؟ پاسخ‌های ممکن این سوال معمولا با عباراتی نظیر موارد زیر آغاز می‌شوند:

 

• برقراری ارتباط میان …

• کسب شناخت نسبت به …

• فضاسازی برای …

• و…

سوال دوم:

• ویژگی‌های گروه‌های هدف این شبکه چه می‌باشد؟ در پاسخ این سوال باید مشخص شود که گروه‌های هدف این شبکه چه افرادی خواهند بود و ویژگی‌های مشترک و برجسته این افراد که باعث شده است انتخاب گردند چیست؟

سوال سوم:

• ویژگی‌های ارتباطات مد نظر جهت برقراری میان گروه‌های هدف چه خواهد بود؟ ارتباطات می‌خواهد حول چه محورهایی برقرار شود؟ در پاسخ این سوال باید مزایای نسبی شبکه که می‌خواهیم ایجاد کنیم مشخص گردد، به این معنا که این شبکه چه مواردی خواهد داشت که آن را از نمونه‌های موجود مجزا کند و افراد را به برقراری چه نوع ارتباطاتی توانا خواهد ساخت؟

سوال چهارم:

• کارکردهای در نظر گرفته شده و مورد انتظار برای این ارتباطات چه خواهد بود؟

سوال پنجم:

• انگیزش‌ها و محرک‌های عمده جهت تشویق افراد به عضویت و فعالیت در این شبکه چه خواهد بود؟

سوال ششم:

• ماهیت کل فضای شبکه و نیز ارتباطات شکل گرفته و عملکرد اعضا در آن چگونه است؟ در پاسخ این سوال باید مشخص گردد محیط و فضای آینده شبکه که بر اساس اهداف تدوین شده و ویژگی‌های گروه‌های هدف و ارتباطات میان آنها و نیز کارکردهای آن ارتباطات و انگیزش‌های خاص انتخاب شده جهت جذب افراد تعیین شده است، محیطی رسمی و یا محیطی غیررسمی خواهد بود؟ محدودیت‌های افراد جهت حضور در این فضا چه مواردی خواهد بود؟ پاسخ‌های این سوال موارد اولیه جهت تدوین پرایوسی پولیسی فعالیت در شبکه را مهیا می‌کند.

سوال هفتم:

• این ارتباطات بر چه محورهای محتوایی خواهد بود؟ پاسخ این سوال معمولا با توجه به امکانات و ابزارهای ارتباطی فعلی شامل مواردی نظیر اینها است: 

o ارتباط رو در رو

o تلفن

o Text

o Photo

o Video

o Voice

o و دیگر ابزارهای ارتباطی ممکن

سوال هشتم:

• نقش‌های در نظر گرفته شده برای افراد جهت مشارکت در فضای این شبکه چه مواردی است؟ یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های طراحی یک سناریوی قوی برای شبکه که در حال طراحی آن هستیم این است که افراد گروه هدف خود را بر اساس برخی از توانایی‌ها و ویژگی‌های آنها دسته‌بندی کنیم و نقش‌هایی را برای هر کدام از این دسته‌ها در نظر بگیریم که بتوانند بر آن اساس در شبکه فعالیت کنند، به عنوان مثال می‌توان به نقش شرکت، گروه، فرد معمولی، کارشناس و خبره زمینه تخصصی و… که هر کدام به فراخور توانمندی‌ها و نیازهایشان در شبکه امکانات نسبتا متفاوتی در اختیار خواهند داشت اشاره کرد.

سوال نهم:

• نحوه عضویت و دعوت از افراد در مراحل و فازهای اولیه و بعدی شبکه چگونه است؟ به عنوان مثال می‌توان عضویت محدود و دارای چارچوب بر اساس موارد قبل و یا عضویت نسبتا آزادتر دارای محدودیت کمتر نظیر نحوه عضویت بسیاری از شبکه‌ها مجازی را در پاسخ این سوال در نظر گرفت.

.

این سوالات موارد اولیه‌ای است که هر فرد یا سازمان طراح و یا سرمایه‌گذار در ابتدای تفکر در مورد ایجاد یک شبکه باید به آنها پاسخ بگوید تا بتواند یک سناریو قوی برای شبکه دلخواه و مد نظر خود طراحی و تدوین نماید، ممکن است پاسخ این سوالات به طور آشکارا در مستندات شبکه نیز درج نگردد اما برای تعیین مراحل اجرایی دقیق پیاده‌سازی شبکه لازم است تکلیف خود را از ابتدا مشخص کنیم.

 

مطالعه شبکه‌های اجتماعی مجازی

مطالعه شبکه‌های اجتماعی مجازی؛ 

مطالعه موردی شبکه‌های اجتماعی دوره و یو ۲۴

چکیده

آمار و ارقام نشان می دهد که رسانه های اجتماعی رشد و گسترش روزافزون و پرسرعتی داشته اند، وجه مشترک گونه های متعدد رسانه های اجتماعی مخاطب محور بودن آنها و تولید محتوا توسط افراد استفاده کننده است، بدین صورت که در رسانه های اجتماعی هر فرد محتوایی که خود تولید و یا انتخاب کرده را با دیگر افراد به اشتراک می گذارد؛ بنابر آمارهای الکسا، فیس بوک و یوتیوب که گونه هایی از رسانه های اجتماعی هستند بعد از گوگل پر بازدیدترین سایت های جهان بوده اند. شبکه های اجتماعی مجازی گونه ای از رسانه های اجتماعی هستند که بیشترین شباهت را به جامعه انسانی دارند و به فرد امکان برقراری ارتباط با شمار فراوانی از افراد دیگر، فارغ از محدودیت های زمانی، مکانی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را می دهند. بر اساس آمار سایت الکسا، جذابیت شبکه های اجتماعی در ایران نیز بیشتر از بسیاری سایت های دیگر بوده و با وجود فیلتر بودن برخی از این شبکه ها، آمار مراجعه به آنها همچنان قابل توجه می باشد؛ نمونه های ایرانی شبکه های اجتماعی نظیر کلوب نیز در کشور ما مورد اقبال بسیارِ افراد استفاده کننده از اینترنت می باشد. تحقیق حاضر به دنبال بررسی علمی شبکه های اجتماعی مجازی به روش تحلیل شبکه بوده است و هدف آزمون این مورد بوده است که افراد با عضویت و حضور در شبکه های اجتماعی مجازی در چه ساختار ارتباطات اجتماعی شرکت کرده و چه روابط اجتماعی برقرار می کنند؟ و از سوی دیگر آیا روش تحلیل شبکه را می توان به عنوان روشی جهت بررسی و کسب شناخت نسبت به شبکه های اجتماعی مجازی مورد استفاده قرار داد؟ در این تحقیق شبکه های اجتماعی به عنوان زیرمجموعه ای از جامعه در نظر گرفته شده که در آن افراد به زندگی ای موازی با زندگی بیرونی خود در جامعه واقعی می پردازند، و با افراد دیگر ارتباط برقرار می کنند، نتایج مطالعات محققان مختلف نشان داده است که افراد با حضور در شبکه های اجتماعی و استفاده از گونه های مختلف رسانه های اجتماعی از مزایای حضور در این اجتماع مجازی نظیر حمایت اطرافیان، اطلاعات، عواطف و احساسات برخوردار شده و اغلب جوانب زندگی واقعی خود را که نیازمند حضور فیزیکی افراد در کنار یکدیگر نمی باشد را در این اجتماعات مجازی دارا می باشند. هدف این تحقیق بررسی چگونگی ساختار ارتباطات اجتماعی شکل گرفته در شبکه های اجتماعی مجازی بوده است. نمونه مورد بررسی شامل ارتباطات اجتماعی شکل گرفته در شبکه های اجتماعی مجازی دانشگاهیان ایران (دوره) و متخصصان ایران (یو۲۴) بوده است. جهت دستیابی به هدف تحقیق ابتدا با به کارگیری روش تحلیل شبکه ی اجتماعی ساختار اصلی و زیرین روابط در شبکه استخراج و سپس با رویکردی جامعه شناختی داده های جمع آوری شده مورد تحلیل عمیق تر قرار گرفت. در قسمت تحلیل یافته ها از مفاهیم و نیز اصطلاحات نظریه گراف برای تفسیر اجزای شبکه شامل گره ها و لبه ها (ارتباطات) استفاده شد که این مهم با کاربرد نرم افزارهای تحلیل شبکه نظیر Ucinet، NodeXL و Pajek انجام گردید. در قالب نتایج این تحقیق (نتایج جزئی تر و کامل تر را اینجا بخوانید) قابل ذکر است که روش تحلیل شبکه ی اجتماعی با در نظر گرفتن موجودیتی اجتماعی شامل حداقل دو فرد و ارتباطات میان آنها به عنوان واحد مشاهده و تحلیل، امکان بررسی روابط اجتماعی و نیز مفهوم گروه اجتماعی را در شبکه های اجتماعی مجازی فراهم آورده و به محقق توانایی بررسی چگونگی ساختار خاص روابط اجتماعی درون شبکه ی اجتماعی مجازی و سپس بررسی اینکه این ساختار خاص حول چه محورهایی شکل گرفته است را می دهد. در تحقیق حاضر و در پی بررسی ساختار روابط اجتماعی شکل گرفته در شبکه های اجتماعی مجازی یو ۲۴ و دوره نتایج حاکی از آن بود که این شبکه ها دارای ساختاری هسته – پیرامونی بوده و هر کدام دارای هسته ای مرکزی از روابط اجتماعی می باشند. این هسته مرکزی ارتباطات اجتماعی از زیرگروه های کوچک همبسته تشکیل شده است که این زیرگروه های همبسته دارای ویژگی های ساختاری مشابه نظیر میزان انسجام اجتماعی، چگالی ارتباطات اجتماعی و نیرومندی ارتباطات اجتماعی مشابه بودند. (ویژگی های جزئی تر این زیرگروه های همبسته را در اینجا مطالعه کنید)

.

واژگان کلیدی: رسانه های اجتماعی، شبکه های اجتماعی مجازی، تحلیل شبکه اجتماعی، نظریه شبکه اجتماعی، نظریه گراف، زیرگروه­های همبسته.

منبع: http://www.onlinesna.com/?p=276

چالش هاي پيش روي مطالعات تحليل شبكه

يكي از شركت هايي كه به مطالعه و بررسي شبكه ها مي پردازد شركت كليك است. چالش هاي مربوط به شركت كليك عبارتند از:

1. شناخت ساختارهاي پرداخت غير عادي 

2. نظارت شبكه هاي ديناميك

3. شناخت منابع كليدي، روابط و نقش ها در داده هاي شبكه اي چند ربطي

4. آشكار نمودن ساختارهاي جامعه در شبكه هاي چند ارتباطي

5. بصري نمودن جوامع و اتصالات در شبكه هاي بزرگ

6. تحليل و مدل بندي انتشار اطلاعات (بازاريابي ويروسي)

7. يكپارچه سازي و ادغام دانش مربوط به شبكه هايي كه روابط تعاملي و عملكردي با يكديگر دارند (داده هاي چند- منظر)

8. شناسايي و رتبه بندي ويژگي هاي شبكه اي و خوشه هاي علايق باليني و بيولوژيكي

در ادامه مواردي از اين چالش هاي در شركت كليلك را مختصرا توضيح مي دهيم.

تحليل شبكه هاي پويا

شناخت ويژگي ها و خصوصيات مربوط به گره ها و روبط بين آنها بسيار اهميت دارد و در برنامه هاي پژوهشي بسيار حائز اهميت است. زماني كه پويايي سيستم يا پديده ي مورد مطالعه مشخص و معلوم است نيازمند تحليل هايي هستيم كه پويايي شبكه را بتواند هدايت و مديريت نمايد. اين موضوع يكي از موضوعات مهم مورد توجه شركت كليك و نرم افزار ساخته شده توسط اين شركت است. 

مدل هاي شبكه اي احتمال و كاربردهاي آنها

يك جايگزين براي رويكرد تفكيك ماتريس در تحليل شبكه استفده از تكينيك هاي احتمالي است كه از آمار گرفته شده است. اين روش جايگزين در مديريت اشكال پيچيده ي داده ها بسيار آسان تر عمل مي كند، اما مقياس بندي چنين تكينك هايي براي شبكه هاي بزرگ يك چالش محسوب مي شود. 

بصري سازي

يكي از چالش هاي پيش رو در تحليل شبكه هاي اجتماعي و بايو انفورماتيك نمايش ديداري با قدرت تعاملي داده ها به صورت چكيده و خلاصه است. ديداري سازي شبكه با مديريت، منبع يابي، صفحه آرايي، طراحي و به تصوير كشيدن، منظر سازي و تعامل با داده هاي ارتباطي مربوط است. بصري سازي به انسان وابسته است تا روش هاي كاربردي را راهنمايي كند، به شك و ترديد ها ساختار دهد و تعامل بين پيگيري فهم. 

يافتن ساختارهاي نابهنجار

يكي از دغدغه هاي مهم مربوط به تحليل داده هاي اقتصادي و توصيه به سيستم هاي مبتني بر ايده كشف ساختارهاي نامعمول و خاص است. در تحليل شبكه هاي بيولوژيكي كشف و شناسايي متيف هاي نا معمول كه مولكول هاي بنيادي فرايند هاي اطلاعاتي اند بسيار حائز اهميت و توجه اند. در شبكه هاي اجتماعي وب كشف ساختار شبكه اي كه به طريقي اشتباه و يا تقلب گرايانه است نيز اهميت فراوان دارد. 

شبکه های هندسی

از آنجا که شبکه ها داری شکل و یا هندسه می باشند گاهی به آنها شکبه های هندسی نیز گفته می شود. برای هر شبکه هندسی یک شبکه منطقی مربوط وجود دارد که یک ساختار داده ای پشت صحنه ای می باشند و عناصر لبه و تقاطع را ذخیره کرده و ارتباط بین آنها را حفظ می کند. شبکه منطقی موقعی که شبکه هندسی ساخته می شود به طور خودکار شکل می گیرد. تجزیه و تحلیل شبکه از طریق شبکه منطقی شکل می گیرد. 

كاربردهاي تحليل شبكه

كاربردهاي تحليل شبكه

شبكه ها در جوامع مدرن امروزي بسيار فراگيرند. اينترنت تسريع كننده ي جريان اطلاعات و ارتباطات شده است. زندگي ما داراي شبكه ي دوستان خانواده و غيره است و اين شبكه ها اطلاعات، ايده ها و نگرش هاي سياسي ما را شكل مي دهند. ما از طريق شبكه ها مي توانيم با هر كس در دنيا در ارتباط باشيم. شبكه هاي اقتصادي و تجاري و بنگاههاي كسب و كار نيز شبكه هاي مهمي را تشكيل مي دهند. خطرات نظامند در شبكه هاي اقتصادي نتيجه ي خطرات رقبايي است كه در شبكه اقتصادي ايجاد مي شود. زنجيره هاي غذايي سيستم هاي بيولوژيكي تعاملي و انتشار و آلودگي اپيدمي پديده هاي طبيعي و اجتماعي اند كه در ساختار شبكه اي تجاري رخ مي دهند. 

در انجام پروژه های بین المللی روش تحلیل شبکه ای استفاده می شود چرا که اجزای مخلتف دارای ارتباط پیچیده ای با یکدیگر می باشند و استفاده از روش هایی مانند گانت چارت ها امکان پذیر نیست ولی از طریق تحلیل شبکه ای می توان به درستی پروژه را بدرستی کنترل نمود و بر اساس مسیرهای مختلف امکان انجام برای آن برنامه ریزی نمود. 

کاربرد رو به رشد شبکه ها به خصوصیات شبکه ها بر می گردد. بیشتر عناصر شبکه دارای یک یا چند ویژگی هستند که جزء مهمی از شبکه محسوب می شوند. برای مثال در یک شبکه خیابان، هر خیابان دارای نام، عرض و سرعت مجاز می باشد و همچنین گردش ها و ایستگاه ها یا توقفگاه ها که دارای منابعی برای جمع آوری و تخلیه هستند، مشخصه های عناصر شبکه محسوب می شوند. عوامل متعددی همچون ویژگی خط، نوع منابع جاری در شبکه، جهت حرکت، منابع موجود در شبکه، شرایط ویژه یک خط و مانند این ها در مطالعه ی شبکه مهم اند. 

کریس بیان می کند که تصمیم گیری های مدیریتی هرگز در یک محیط ایزوله انجام نمی شود و همواره شبکه ای از تاثیرات بر آن موثرند. وی به بررسی و تحلیل روابط درون یک سازمان پرداخته و دو شبکه را ترسیم نموده است شبکه روابط رسمی که اساس آن روابط سلسله مراتبی درون سازمانی است و شبکه روابط غیر رسمی که بر اساس مراجعه افراد به دیگر همکاران برای مشورت کردن پیش از تصمیم گیری است. بر اساس نتایج بدست آمده کریس اظهار می کند که تحلیل شبکه ای روشی کارار در مشخص کردن تاثیرگذارترین افراد در شبکه های تصمیم گیری درون سازمانی است. 

از موارد کاربرد تحلیل شبکه ای می توان به طرح ریزی پروژه ها شبکه های اجتماعی سیستم های حمل و نقل شبکه های ارتباطی پخش و انتشار بیماری های واگیردار و نظریه سازمانی و تحلیل وقایع اشاره نمود. 

از مزایای دیگر این روش آن است که امکان بررسی و تحلیل ارتباطات میان یک مسئله با مسایل مرتبط را میسر ساخته و به تصمیم گیرنده یا مدیر این امکان را می دهد که در این فرآیند مشارکت کامل داشته باشد. در این راستا مفاهیم و اندازه هایی برای یاری دادن به تصمیم گیرنده ارایه شده که با اعمال آنها و به کمک نرم افزارهای مرتبط شبکه های مختلفی برای تحلیل جایگاه نقاط و یا روابط میانشان ترسیم می شود. در واقع تصمیم گیرنده باید از میان مفاهیم و اندازه های مختلف موجود بر اساس هدف و فرضیه های پژوهش مفاهیم و اندازه های مناسب را انتخاب و اعمال کند. از مهم ترین این اندازه ها می توان مرکزیت و گروه بندی و مهمترنی مفهوم می توان قدرت را نام برد. 

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده از رویکرد تحلیل شبکه ای

مدیریت دولتی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران

دوره 3، شماره 6

بهار و تابستان 1390

صص 149 تا 164

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با

استفاده از رویکرد تحلیل شبکه ای

(مطالعهی موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد)

حنانه محمدی کنگرانی 1، تقی شامخی

2 ، مهناز حسین زاده 3

چکیده: در مدیریت سازما نها به عنوان سیستم های پیچیده ی دیوانسالاری که هسته ی آن ها

کنش ها یا الگوهای پیچیده میان سازمان های رسمی و غیررسمی است، تعریف صحیح مسئله از

اهمیت بالایی برخوردار است؛ زیرا کنش متقابل میان سازما نها شبکه پیچیده ای از روابط را ایجاد

کرده که در آن، الگوهای رسمی همواره تحت تأثیر شبک ه ارتباطات غیر رسمی قر ار می گیرند .

پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد تحلیل شبک های که رویکردی جدید در حل مسایل چند بعدی

و در هم تنیده مدیریتی است، به تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازما نهای مرتبط با

محیط زیست در استان کهگیلویه و بویر احمد که با عدم کارایی مدیریتی روبه روس ت، پرداخته و

سازمان های دارای بیشترین مرکزیت را در این شبکه ها مقایسه می کند . براساس نتایج، یکسان

نبودن این سازما نها در این دو شبکه بر تصمیم گیری های مدیریتی زیست محیطی استان تأثیرگذار

بوده و کارایی رویکرد تحلیل شبکه ای در حل مسایل مدیریتی تأیید شده است . در نهایت

پیشنهادهایی به منظور بهبود عملکرد این شبکه ها و مدیریت موفق محیط زیست استان ارایه شده

است.

واژه های کلیدی: رویکرد تحلیل شبکه ای، شبکه روابط رسمی و غیر رسمی سازمانی، روابط میان سازمانی، استان

کهگیلویه و بویراحمد، محیط زیست.

-1 استادیار دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، ایران

-2 دانشیار دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

-3 دانشجوی دکترای مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، ایران

89/5/ تاریخ دریافت مقاله: 20

89/9/ تاریخ پذیرش نهایی مقاله: 21

نویسنده مسئول مقاله: مهناز حسین زاده

Email: [e-mail]

150 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

مقدمه

در دنیای امروز، گسترش ارتباطات میان موضوعات و مسایل به ایجاد نوعی پیچیدگی

جدید در مسایل و درهم تنیدگی بیشتر آ نها در یکدیگر منجر شده است؛ در واقع امروزه

برای حل یک مسئله علاوه بر لزوم بررسی خود مسئله، به همان میز ان ضروت بررسی

مسایل مرتبط مطرح است؛ زیرا نم یتوان در دنیای پیچید هی امروز مرز دقیق و مشخصی

میان مسایل برشمرد. به طورکلی، مشکل شناسی یا مسئله شناسی در ارایه را ه حل های

مدیریتی نقش اساسی دارد؛ بنابراین اگر بتوان هدف یا مشکل مدیریتی را به دقت تعریف و

تحلیل کرد، بهتر م یتوان راهکار ارایه شده را با نگاهی انتقادی ارزیابی کرد و جانشی نهایی

برای آن اندیشید [ 1]. به نظر ویلیام دان پدیده های اجتماعی ماهیتی چند بعدی و در هم تنیده

دارند؛ بنابراین صورت بندی شفاف مشکل کمک م یکند تا تحلیلگر مدیریتی از اشتباهات

نوع سوم مصون بماند. اشتباهات نوع سوم زمانی است که تحلیلگر مشکل را با مشکلی

دیگر اشتباه م یگیرد و در واقع ب هجای حل مشکل مورد نظر به مشکلی دیگر م ی پردازد؛

بنابراین نمی توان یک مسئله مدیریتی را در خلاء و بدون توجه به سایر اجزاء نظام تجزیه و

تحلیل کرد. این ویژگی ها موجب می شوند تا چگونگی ادراک و تعریف یک مسئله بر حل

آن تأثیر عمده ای داشته باشد؛ بنابراین گفته م یشود تعریف مسئله نیمی از حل آن محسوب

.[ می شود[ 2

در مدیریت سازمان ها به عنوان سیستم های پیچید هی دیوانسالاری که انسا ن ها آن ها را

به وجود آورده و هست ه ی آ نها، کنش یا الگوهای پیچیده میان سازما ن های رسمی و

غیررسمی است، تعریف صحیح مسئله و مسئل هشناسی از اهمیت بالایی برخوردار است؛

زیرا سازمان ها میان تعداد زیادی از کنشگران ارتباط برقرار کرده و شبک ه ای از روابط را

میان آن ها به وجود می آورند [ 5]. بنابراین پیچیدگی مسایل سا زمانی به دلیل ماهیت

دیوانسالاری و نهادی آن دشوارتر است. اگرچه درباره کنش متقابل میان افراد و گرو ه ها

در سازمان ها مطالعات فراونی انجام شده، اما در مورد کنش متقابل میان سازما ن ها کمتر

مطالعه ای شده است.

به طورکلی، دو نوع شبکه ارتباطی میان و درون سازما ن ها وجود دارد؛ شبکه روابط

رسمی و غیررسمی. علاوه بر این برداشت، شبکه روابط رسمی به معنی ساختار آگاهان ه ای

از نق شها در یک سازمان و یا در میان چندین سازمان است که به صورت رسمی

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 151

سازماندهی و تعیین شده است [ 3]. شبکه روابط غیر رسمی نیز در دل سازمان رسمی پدیدار

شده و در عین حال بر آن اثر م یگذارد [ 22 ]. درواقع هر نوع ساختار روابط رسمی چهر هی

دومی نیز دارد که ب هعنوان شبکه روابط غیر رسمی شناخته م ی شود . بنابراین تنها زمانی

می توان مسایل مدیریتی سازمان ها را تمام و کمال درک کرد که علاو هبر ساختار رسمی

.[ سازمان، از هنجارها، گروه بندی ها و روابط غیر رسمی میان آ نها نیز آگاهی داشت [ 18

اگرچه پژوهش های مختلف نشان داده که سازمان غیر رسمی محدودی ت هایی از لحاظ

21 ] ، اما شواهدی هم بیانگر آن است که سازمان غیر ][ بازده سازمان به وجود می آورد[ 13

رسمی می تواند نیروی سازند های برای گردش کار سازمان و وسیله ای برای تغییر باشد؛ از

این رو شناخت صحیح مدیران از میزان تأثیر ساختارها و شبکه روابط غیر رسمی بر فعالیت

و عملکرد ساختار روابط رسمی میان سازما نها، موجب بهر ه برداری صحیح و مناسب از

آن ها شده و ب ه این وسیله به رشد و تکامل ساختار روابط رسمی و در نهایت به افزایش

.[23][ بهره وری هر یک از سازمان ها کمک می کنند [ 11

استان کهگیلویه و بویراحمد یکی از معدود استان های کشور است که کارکرد نهادهای

ایلیاتی تاحدی در آن حفظ شده و زیربنای روابط حاکم، همان روابط قومی و قبیل ه ای

(نهادهای غیررسمی) است که تنها رنگ و لعاب سیاسی یا کاری (نهادهای رسمی ) گرفته

است. در واقع در این استان اغلب "روابط" (عرف) بر "ضوابط" (قانون) حاکم است . در

چنین شرایطی، ب هطور قطع روابط قوم و خویشی و آشنایی مه م ترین رابطه ی غیررسمی

موجود در استان، بر تصمیم گیری ها و عملکردهای مدیریتی مؤثر خواهد بود.

یکی از مسایل مدیریتی مطرح در استان کهگیلویه و بویراحمد این است که چرا

باوجود تلاش های فراوان کارشناسان و متخصصان محیط زیست و منابع طبیعی استان و نیز

قابلیت های طبیعی و اکوتوریستی بالای آن، تاکنون موفقیت چشمگیری در مدیریت محیط

زیست استان حاصل نشده است؟ به عقیده ی اکثر کارشناسان استان، دلیل اصلی این امر

عدم وجود هماهنگی و همکار یهای لازم درون سازمانی میان کارشناسان و متخصصان

اداره کل محیط زیست استان کهگیلویه و بویراحمد و نیز دوباره کاری ها و موازی

کاری های میان این اداره و سایر ادارات مرتبط با موضوع محیط زیست مانند اداره کل

منابع طبیعی استان است. اما بررسی تصمیمات مدیریتی و عملکردهای آن ها نشان داد،

تلاش در راستای افزایش همکار یها و هماهنگ یهای درون و برون سازمانی تنها راه حلی

کوتاه مدت و یکجانبه نگر برای این مسئله است. بنابراین لازم است، تدبیری اندیشیده شود

152 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

که این مسئله با نگرشی جام عتر به سایر مسایل مدیریتی، مرتبط و تاحد امکان مرتفع شود .

بررسی های تکمیلی نشان دادند، همکار یهای قانونی میان سازمانی که باید بر اساس سند

توسعه برنامه چهارم استان در حوزه محیط زیست صورت گیرند، در عمل با مشکلاتی در

اجرا مواجه هستند. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل شبکه روابط

رسمی و غیررسمی میان سازمانی و نیز استفاده از رویکرد تحلیل شبک های در حل این مسئله

مدیریتی انجام شده است؛ درواقع، این پژوهش در پی آن است که نشان دهد رویکرد

تحلیل شبکه ای می تواند به مدیران و تصمیم گیران در حل مسایل مدیریتی و افزایش

بهره وری منابع انسانی در سازمان ها یاری رساند.

کربس بیان م یکند، تصمی مگیری های مدیریتی هرگز در یک محیط ایزوله انجام نشده

و همواره شبک های از تأثیرات بر آ نها مؤثرند. وی به بررسی و تحلیل روابط درون یک

سازمان پرداخته و دو شبکه را ترسیم نموده است؛ شبکه روابط رسمی که اساس آن روابط

سلسله مراتبی درون سازمانی است و شبکه روابط غیررسمی که بر اساس مراجعه افراد به

دیگر همکاران برای مشورت کردن پیش از تصمی مگیری است. بر اساس نتایج ب ه دست

آمده، کربس اظهار می دارد که تحلیل شبکه ای روشی کارا در مشخص کردن

.[ تأثیرگذارترین افراد در شبکه های تصمی مگیری درون سازمانی است [ 16

وبستر و همکاران از این روش برای بررسی محدودی تهای رسمی و غیررسمی موجود

در روابط متقابل میان افراد استفاده کرده و شبکه ی روابط رسمی و غیررسمی در میان

کارمندان و مدیران یک رستوران در محیط کار و خارج از آن را ترسیم نمودند . نتایج

نشان دادند، در شبکه ی روابط رسمی و کاری، مدیران و سرخدمتکاران نقش محوری و

مرکزیت بیشتر دارند؛ اما در شبکه ی روابط غیررسمی، ارتباطات میان افراد بر اساس

ویژگی های شخصیتی، نژادی، زبانی و... آن ها شکل می گیرد. در نهایت آن ها بیان می کنند

که انتخا بهای اجباری افراد در روابط اجتماعیشان، تحت تأثیر شرایط خارجی بوده و

محدود کننده یا ایجاد کننده ی فرصت هایی برای آ نها است . در درون یک سازمان نیز

زمانی که مقررات داخلی محدود کننده نباشند، فاکتورهای خارجی تحمیل کننده خواهند

.[ بود[ 24

کراچارت و هنسون نیز با رویکرد تحلیل شبک های به بررسی شبکه ی روابط غیررسمی

درون سازمانی پرداخته و تأثیر آگاهی از این نوع روابط بر افزایش بهر هوری نیروی انسانی

و اتخاذ تصمیمات مدیریتی صحی حتر را تحلیل کردند. نتایج نشان داد، حالت های م ختلفی

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 153

از ارتباطات غیررسمی می تواند درون هر سازمان شکل بگیرد که لزوماً هم هی آن ها مثبت

نیستند؛ مانند وجود ارتباط محکم میان کارمندان یک بخش از سازمان و ارتباط ضعیف

آن ها با کارمندان دیگر بخ شها یا وجود ارتباط محکم میان کارمندان یک بخش با

بخش های دیگر و ارتباط ضعیف آن ها درون بخش خود با یکدیگر . در نهایت آ ن ها به

مدیران توصیه م یکنند که در جهت ایجاد ارتباطات غیررسمی صحیح میان کارمندانشان

اقدامات لازم را انجام دهند و نسبت به این مسئله ب یتوجه نباشند؛ زیرا روابط غیررسمی

تأثیر بسیار بر روابط رسمی درون سازمان داشته و میزان کارایی کارمندان وابسته به وجود

.[ شبکه ی ارتباطی کامل میان آن ها است [ 17

این پژوهش نیز با استفاده از رویکرد تحلیل شبک های که مشتمل بر تئوری شبک ه ای و

تئوری گرا فها است و ب همنظور یافتن پاسخ این سه پرسش انجام شده است: آیا کانو نهای

قدرت در شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازما نهای مرتبط با منابع طبیعی و محیط

زیست در استان کهگیلویه و بویر احمد با یکدیگر یکسان هستند؟ همچنین آیا وجود

تفاوت در شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان این سازما نها می تواند بر تصمی مگیری های

مدیریتی تأثیرگذار باشد؟ و چگونه م یتوان از شبکه روابط غیر رسمی میان این سازما ن ها

به عنوان نیرویی سازنده برای بهبود عملکرد شبکه روابط رسمی و در نهایت مدیریت موفق

محیط زیست استان، بهره برداری کرد؟

روش پژوهش

تحلیل شبکه ای رویکردی برای مطالع هی ساختارهای سازمانی است که خاستگاه اصلی آن

حوزه های علوم اجتماعی، علوم سیاسی، مردم شناسی و تئوری گرا فها است و قدمت آن

به 50 سال پیش می رسد [ 15 ]. این رویکرد به بررسی و مطالع ه ی چگونگی تأثیرگذاری

ساختارهای اجتماعی روابط احاطه کنند ه ی فرد یا گروه یا سازمان بر عقاید و باورها

می پردازد [ 12 ]. مهم ترین ویژگی این رویکرد این است که تفسیر و تحلیل جزیی بر حسب

ویژگی های موضوعات مستقل را به تفسیر و تحلیل پدید هها برحسب روابط میان کنشگران

مستقل یک سیستم تبدیل کرده [ 8] و کانون توجه را از افراد و ویژگ ی هایشان به جفت

.[ افراد و ارتباطات میانشان تغییر داده است[ 20

تحلیل شبکه ای تحت تئوری کاربردی گراف ها طبق هبندی شده [ 9] و بیشتر با ریاضیات

سروکار دارد تا با آمار و تحلیل آماری؛ کاربرد ریاضیات در این روش شامل تئوری

154 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

گراف ها و جبر ماتری سها است؛ به این صورت که برای ثبت و ورود داد هها و اطلاعات از

ماتریس ها و برای نمایش اطلاعات و داد ههای مربوط به الگوهای ارتباطی از گراف ها

استفاده می شود[ 14 ]. به منظور جمع آوری داد ههای مربوط به روابط و نقاط(افراد، سازمان ها

یا گروه ها) نیز از رو شهای متداول علوم اجتماعی مانند پرسشنامه ، مصاحبه ی ساختارمند و

غیرساختارمند، مشاهده ی غیر مشارکتی و اسناد و مدارک استفاده می شود [ 19 ]. از موارد

کاربرد تحلیل شبکه ای می توان طرح ریزی و برنامه ریزی پروژ ه ها، شبکه های اجتماعی،

سیستم های حمل و نقل، شبک ههای ارتباطی، پخش و انتشار بیمار یهای واگیردار، تئوری

.[ سازمانی و تحلیل وقایع را نام برد[ 9

از دیگر مزایای این روش آن است که امکان بررسی و تحلیل ارتباطات میان یک مسئله

با مسایل مرتبط را میسر ساخته و به تصمی مگیرنده یا مدیر این امکان را م یدهد که در این

فرآیند مشارکت کامل داشته باشد. در این راستا مفاهیم و انداز ههایی برای یاری دادن به

تصمیم گیرنده ارایه شده که با اعمال آن ها و به کمک نر م افزارهای مرتبط، شبک ه های

مختلفی برای تحلیل "جایگاه نقاط " و یا "روابط میانشا ن" ترسیم می شود . در واقع

تصمیم گیرنده باید از میان مفاهیم و انداز ههای مختلف موجود، بر اساس هدف و فرضی ه ی

پژوهش، مفاهیم و انداز ههای مناسب را انتخاب و اعمال کند . از مهم ترین این انداز ه ها

.[ می توان مرکزیت و گرو هبندی و مهم ترین مفهوم می توان قدرت را نام برد[ 7

مرکزیت مفهوم گسترده ای است که برای شناسایی و تعیین مه م ترین کنشگران در

شبکه استفاده می شود. مرکزیت انواع مختلفی که دارد که متداول ترین آن ها عبارتند از:

• مرکزیت بینابینی: این مرکزیت بر اساس موقعیت افراد در شبکه و قرار گرفتن در

کوتاه ترین مسیر میان جفت افراد دیگر محاسبه م ی شود؛ بنابراین فردی بیشترین

مرکزیت بینابینی دارد که بینابین بسیاری از افراد دیگر قرار گرفته و را ههای ارتباطی

افراد دیگر از آن بگذرد. این افراد قدرت ایزوله کردن یا افزایش ارتباطات دارند.

• مرکزیت درجه: ساده ترین نوع مرکزیت است که ارزش مرکزیت هر نقطه تنها با

شمارش تعداد همسایگانش به دست می آید؛ هر چه مرکزیت درجه ی یک فرد

.[ بیشتر باشد، ارتباطات و شبکه ی بیشتری دراختیار داشته و تأثیرگذارتر است [ 7

گروه بندی نیز امکان درک چگونگی رفتار یک فرد یا سازمان درون یک گروه و رفتار

.[ کل شبکه را فراهم م یسازد؛ در واقع به بررسی ساختار شبکه می پردازد [ 9

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 155

برای انجام این پژوهش، داد ههای مربوط به روابط رسمی  قانونی میان سازمان های

درگیر در موضوع محیط زیست از بخش محیط زیست سند توسعه برنامه چهارم استان

1388-1384 ) به دست آمدند و داد ههای مربوط به روابط غیررسمی از قالب مصاحبه ی )

نیمه ساختارمند با مدیران سازمان های درگیر. داده ها در قالب ماتری سهای تک وجهی وارد

شده و مرکزیت های درجه و بینابینی آن محاسبه شد ه اند . برای ترسیم UCINet نرم افزار

استفاده شد . دلیل استفاده از این دو مرکزیت، اهمیت Netdraw شبکه ها نیز از نر مافزار

قدرت ناشی از میزان ارتباطات رسمی و غیررسمی سازما نها و نیز داشتن قدرت ایجاد یا

حذف ارتباطات غیررسمی میان سازمانی به دلیل بینابین بودن است.

یافته های پژوهش

نمودار شماره 1 نمایش دایره ای شبکه روابط رسمی و نمودار شماره 2 نمایش دایر ه ای

شبکه روابط غیررسمی میان سازما نها را نشان م یدهد. مقایسه این دو نمودار نشان دهند هی

تناقضاتی میان جایگاه سازمان های مطرح در حوزه ی محیط زیست استان است . مهم ترین

نقطه ضعف و مشکل موجود در شبکه روابط رسمی (نمودار شماره 1) جدا افتادگی اداره

کل منابع طبیعی استان، اداره کل امور عشایر استان و اداره کل حفاظت محیط زیست استان

و نداشتن همکاری رسمی مشترک با سایر سازما ن های استان است . این امر می تواند

مقدمات محصور شدن و محدود شدن رسمی موضوعات مربوط به محیط زیست، منابع

طبیعی و عشایر را در استان ب هطور قانونی و اجتنا بناپذیر فراهم کند . اما مشاهده جایگاه

همین سازمان ها در شبکه روابط غیررسمی (نمودار شماره 2) وضعیت متفاوتی را نشان داده

و بیانگر درگیری آ نها در این شبکه و داشتن روابط غیررسمی با سایر سازما ن ها است .

همچنین تراکم این شبکه بیشتر از شبکه روابط رسمی است که م یتواند نشان دهنده ی تأثیر

بیشتر روابط غیررسمی بر تصمی مگیری های مدیریتی استان در حوزه محیط زیست باشد.

156 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

نمودار 1. شبکه روابط رسمی میان سازمانی با نمایش دایره ای

نمودار 2. شبکه ی روابط غیررسمی میان سازمانی با نمایش دایر های

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 157

نمودار شماره 3 شبکه روابط رسمی و نمودار شماره 4 شبکه روابط غیررسمی با نمایش

مرکزیت درجه را نشان م یدهد. اندازه ی دوایر متناسب با میزان مرکزیت درجه سازما نها و

ضخامت خطوط در شبکه روابط رسمی نشان دهنده ی همکاری رسمی بیشتر است . در

شبکه روابط غیررسمی نیز ارزش خط 1+ نشان دهنده ی طرفداری و 1- نشان دهنده ی

ضدیت و مخالفت است.

نمودار 3. شبکه روابط رسمی میان سازمانی با نمایش مرکزیت درجه

مقایسه ی دو نمودار 3 و 4 بیانگر تأثیر غیررسمی بالای سازما نهای جدامانده در شبکه

روابط رسمی یعنی اداره کل منابع طبیعی استان، اداره کل محیط زیست استان و اداره کل

امور عشایر استان بر تصمی مگیری های مدیریتی استان در حوزه محیط زیست است. در این

میان میزان تأثیر اداره کل امور عشایر استان از بقیه بیشتر است ؛ زیرا یکی از درگیرترین

سازمان ها در جناح بندی ها و روابط غیررسمی میان سازمانی است. یعنی اگرچه بر اساس

سند توسعه استان، این سازما نها در شبکه، جدامانده بوده و هیچ نوع همکاری رسمی -

قانونی در حوزه ی محیط زیست ندارند، اما ب هطور غیررسمی بر تصمی مگیری های مدیری تی

زیست محیطی استان مؤثرند. به عنوان نمونه، ب هدلیل جدا افتادن اداره کل منابع طبیعی استان

و نداشتن هیچ نوع رابطه رسمی، مرکزی ت های درجه و بینابینی روابط رسمی آن صفر

158 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

است؛ حال آنکه مرکزیت درجه روابط غیررسمی آن 3 و مرکزیت بینابینی آن 8 به دست

آمده است.

نمودا ر 4. شبکه روابط غیررسمی میان سازمانی با نمایش مرکزیت درجه

از سوی دیگر، مقایسه مرکزیت درجه سازمان جهاد کشاورزی استان در این دو نمودار

نیز نشان م یدهد، اگرچه این سازمان در شبکه روابط رسمی قدرت اصلی و دارای بیشترین

مرکزیت درجه یعنی بیشترین روابط رسمی  قانو نی با سایر سازمان ها است، اما در شبکه

روابط غیررسمی جایگاه یکسانی با اداره کل امور عشایر استان و شهرداری دارد . از سوی

دیگر در شبکه روابط غیررسمی، استانداری دارای بیشترین روابط است؛ حال آنکه در

شبکه روابط رسمی در جایگاهی پس از سازمان جهاد کشاورزی استان و شر کت آب و

فاضلاب استان قرار دارد. نکته ی دیگر اینکه با وجود اینکه شهرداری و استانداری دارای

رابطه رسمی  قانونی هستند، اما در شبکه روابط غیررسمی در دو جناح متفاوت قرار گرفته

و با هم، ه معقیده نیستند که ب هطورقطع این مسئله بر همکار یهای رسمی آن ها مؤثر خواهد

بود. همچنین شرکت آب و فاضلاب استان در شبکه روابط غیررسمی قدرتی ندارد . از

سوی دیگر، در شبکه روابط رسمی سازمان جهاد کشاورزی استان و اداره کل دامپزشکی

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 159

استان دارای بیشترین ارتباط با یکدیگر هستنند؛ حال آنکه در شبکه روابط رسمی فاقد هر

نوع ارتباط غیررسمی هستند. همین وضعیت در خصوص سازمان جهاد کشاورزی استان و

سازمان مسکن و شهرسازی استان نیز وجود دارد؛ با این تفاوت که تنها رابطه این دو

سازمان از طریق شورای شهر است، یکی با رابطه مخالفت و دیگری با رابطه موافقت.

نمودار شماره 5 شبکه روابط رسمی و نمودار شماره 6 شبکه روابط غیررسمی با نمایش

مرکزیت بینابینی را نشان م ی دهد؛ اندازه ی دوایر متناسب با میزان مرکزیت بینابینی

سازمان ها است.

واضح ترین تفاوت دو نمودار فوق، تفاوت مراکز قدرت از نظر داشتن بیشترین میزان

مرکزیت بینابینی است. بر این اساس، سازمان جهاد کشاورزی استان و شرکت آ ب و

فاضلاب استان دارای بیشترین قدرت در شبکه روابط رسمی هستند؛ حال آنکه در شبکه

روابط غیررسمی، استانداری و شورای شهر و اداره کل منابع طبیعی استان دارای بیشترین

مرکزیت بینابینی هستند . با توجه به مفهوم مرکزیت بینابینی، سازمان هایی که دارای

بیشترین مرکزیت بینابینی هستند، م یتوانند با اعمال قدرت مانع ارتباط سایر سازما ن هایی

شوند که بینابینشان قرار گرفت هاند؛ مانند وضعیتی که ممکن است شورای شهر ب ه عنوان

سازمان بینابینی برای همکاری و رابطه رسمی میان سازمان جهاد کشاورزی استان و سازمان

مسکن و شهرسازی استان ایجاد کند، به خصوص اینکه رابطه غیررسمی خوبی نیز با

یکدیگر ندارند.

نمودار 5. شبکه روابط رسمی میان سازمانی با نمایش مرکزیت بینابینی

160 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

نمودار 6. شبکه روابط غیررسمی میان سازمانی با نمایش مرکزیت بینابینی

نتیجه گیری

جمع بندی یافت ههای فوق نشان م یدهد، سازمان هایی با بیشترین مرکزیت ها، در دوشبکه

روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی کاملاً با یکدیگر متفاوت بوده و این تفاوت

می تواند بر تصمی مگیری های مدیریتی استان در حوزه ی محیط زیست تأثیرگذار باشد .

درواقع با توجه به عملکردهای پروژ هها و برنامه های مدیریتی اجرا شده در حوز ه محیط

زیست در استان در طول برنامه چهارم توسعه و نتایج و عملکردهای حاصل شده نم ی توان

منکر این تأثیرات شد. اما این نکته که یک رابطه غیررسمی مناسب یا نامناسب تا چه حد

می تواند در روابط رسمی  قانونی میان سازمان ها برانگیزاننده یا بازدارنده باشد، مشخص

نیست.

نتایج پژوهش های کربس وبستر و همکاران و کراچارت و هنسون نیز با یافت ه های این

پژوهش هماهنگ است. درواقع آنچه مسلم است، آگاهی از روابط غیررسمی تا حد زیادی

می تواند در حل مسایل مدیریتی یاری رساند؛ بدین صورت که م ی توان از سازما ن های

مرکزی تر، در دستر ستر یا بینابینی تر در شبکه روابط غیررسمی برای تأثیر مثبت در روند

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 161

اقدامات مدیریتی بهره جست؛ درواقع م یتوان این روابط را تبدیل به فرصت کرد. زیرا در

استانی مانند کهگیلویه و بویراحمد نم یتوان روابط غیررسمی را نادیده گرفت و یا برای از

بین رفتنشان اقدام کرد. تنها می توان د ر بلندمدت تأثیرات منفی آ ن ها را کمرنگ و بر

تأثیرات مثبتشان افزود. همچنین با آگاهی از این روابط و سازما نهای پرمراجع ه تر در این

شبکه، می توان به تقویت روابط رسمی  قانونی میان سازمان های دارای اشتراک وظایف

یاری رساند.

اما در کل تحلیل شرایط موجود، وضعیت مناسبی را در حوز ه ی محیط زیست استان

کهگیلویه و بویراحمد نشان نم یدهد؛ زیرا مدیریت محیط زیست استان در سای ه ی روابط

غیررسمی مدیران سازمان ها قرار گرفته که خود نیز ریشه در روابط قومی و قبیل ه ای دارد؛

تاجایی که در زمان برگزاری انتخابا تهای ملی و استانی، این روابط به جناح بندی های

سیاسی و حزبی تبدیل شده و کلی هی امورات استان را تحت تأثیر خود قرار می دهد. بنابراین

به نظر می رسد، این وضعیت کماکان در حوزه های دیگر مدیریت استان وجود دارد.

بنابراین پیشنهاد می شود، اولاً در تدوین اسناد سیاستی بعدی، به روابط رسمی میان

سازمان ها با رویکردی شبک های نگریسته شود و کلی هی سازمان های مرتبط را درگیر روابط

رسمی میان سازمانی کرد؛ البته تا جای یکه تراکم بیش از حد ارتباطات رسمی، دست و

پاگیر نشود. در این راستا م یتوان از شبکه روابط رسمی ترسیم شده برای رفع نقاط ضعف

و بخ شهای آسیب پذیر شبکه استفاده کرد . درثانی نقش سازمان های نظارتی را جهت

تعدیل روابط غیررسمی میان سازمانی پر رن گتر کرد. در این راستا ب ه نظر م ی رسد، اداره

کل حفاظت محیط زیست استان ب هعنوان متولی اصلی محیط زیست در استان کهگیلویه و

بویراحمد می تواند گزینه بسیار مناسبی باشد؛ حال آنکه باید به روابط رسمی این سازمان و

جایگاه آن در شبکه روابط رسمی در زمان تنظیم اسناد سیاستی بعدی، توجه بیشتری

معطوف داشت. در نهایت نیز م یتوان رویکرد تحلیل شبک های را برای حل طیف وسیعی از

مسایل مدیریتی پیشنهاد کرد؛اگرچه این رویکرد مانند بسیاری از رو ش ه ای نوین دیگر

دارای معایبی است که از آن م یتوان به تأثیر بالای تصمی مگیرنده یا مدیر از نخستین گام

جمع آوری داده تا تحلیل نهایی بر فرایند و خروج یها اشاره کرد، اما نمی توان منکر توانایی

بالای آن در ترسیم و تحلیل روابط شد.

162 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

منابع

1 . اشتریان کیومرث ( 1381 ). روش سیاست گذاری فرهنگی، تهران: نشر شهرکتاب آشنا.

2 . اشتریان کیومرث ( 1387 ). متدولوژی مستندسازی تجربیات سیاستی؛ تلفیقی از مدل

کشف، تنقیح و تجرید با مدل مرحل ه ای سیاست گذاری عمومی، پروژه شهرداری

تهران.

3 . سید جوادین سیدرضا ( 1383 ). مدیریت رفتار سازمانی، تهران: نشر دانش.

4 . صبوری منوچهر ( 1374 ). جامعه شناسی سازمان ها، تهران: نشر شب تاب.

5 . قلی پور آرین ( 1380 ). جامعه شناسی سازمان ها: رویکرد جامعه شناختی به سازمان و

مدیریت، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت).

6 . محمدی کنگرانی حنانه ( 1387 ). سیاست های پیشنهادی برای مدیریت جنگل های

زاگرس یا هدف بهبود حفظ و ذخیره منابع آب .رساله دکترای دانشگاه تهران، تهران.

7 . محمدی کنگرانی حنانه، تقی شامخی، کیومرث اشتریان، داودرضا عرب و دیوید نوک

1388 ). بررسی ساختار قدرت در شبکه تکالیف قانونی نهادهای منابع طبیعی به روش )

تحلیل شبکه ای روابط نهادی (مطالعه استان کهگیلویه و بویراحمد). مجله منابع طبیعی

.(3) ایران؛ 63

8 . Borgatti, S. (2005). Centrality and Network Flow. Social

Networks, No. 27: 55-71.

9 . Brandes U, Erlebach Th (2005). Network analysis-

Methodological foundations. Springer-Verlag Berlin Heidelberg.

10 . Burt, R.S. (1992). Structural holes: the social structure of

competition. Cambridge, MA: Harvard University Press.

11 . Capon N., Farley, J. U., Lehman, D. R., Hulbert, J. M. (1992).

Profiles of product innovators among large US manufactures,

Management Science, 38(2): 157–169.

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 163

12 . Chandler J (2008). Introduction to Network Theory. American

Marketing Association. Available in: www.marketingpower.com

13 . Cyert, R. M., March, J. G. (1963). A behavioral theory of the

firm. Englewood Cliffs: Prentice-Hall.

14 . Hanneman, R.A. (2001). Introduction to social network methods.

An online text book, University of California. Available at:

http://faculty.ucr.edu/~hanneman/nettext/

15 . Holland, P.W., Leinhardt, S. (1979). The advance research

symposium on social networks. In P.W. Holland & S. Leinhardt

(Eds.), Perspectives on social network research. New York.

16 . Krebs V (2008). Decision-making in Organizations. Available at:

www.orgnet.com

17 . Krackhardt D, J.R. Hanson (1993). Informal networks: The

Company behind the chart. Harvard Business Review. No. July-

August: 104-111

18 . Maitlis S (2005). The social processes of organizational sense

making, Academy of management journal, 48 (1): 21-29.

19 . Marsden, P.V (1990). Network Data and Measurement. Annual

Review of Sociology; (16): 435- 463.

20 . Parkhe A, Wasserman S, Ralson D.A (2006). New Frontiers in

Network Theory Development. The Academy of Management

Review, 31 (3): 560-568.

21 . Pfeffer J. (1978). Organizational design. Arlington Heights: AHM

Publishing.

164 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

22 . Rank O.N (2008). Formal structures and informal networks:

Structural analysis in organizations, Scand J. Mgmt; 24: 145-

161.

23 . Selznick, P. (1948). Foundations of the theory of organization.

American Sociological Review; 13(1): 25–35.

24 . Webster C.M., Freeman L.C, Aufdemberg, Ch. G (2002). The

impact of social context on interaction patterns. Available at:

www.library.cmu.edu:7850/JoSS/webster/Webster.html.

نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي

Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي دكتر محمود شارع پور ∗ چكيده شكي نيست كه موفقيت آموزشي هر دانش آموزي تا حدودي وابسته به ويژگي هاي فردي او است، اما نبايد فراموش كرد كه دانش آموز به عنوان عضوي از مدرسه، خانواده و اجتماع ، ممكن است به منا بع و حمايت هاي مختلفي دسترسي داشته باشد كه در م وفقيت آموزشي او تأثير مهمي بيافريند. ديدگاه شبكه با مطالع هي روابط اجتماعي بين مجموعه اي از افراد، به تحليل ساخت اجتماعي مي پردازد و ضمن توجه به كل ساخت ، الگوي روابط موجود در داخل ساخت را نيز بررسي مي كند . بنابراين نقطه تمركز د يدگاه شبكه اين است كه به جاي تأ كيد بر كنشگران و ويژگي هاي فردي آنان ، ساختار روابط بين كنشگران را مورد توجه قرار مي دهد. در مقاله ي حاضر ابتدا به تعريف شبكه ي اجتماعي و كاركرد آن مي پردازد. سپس شبكه به مثابه سرمايه ي ∗ دانشيار گروه علوم اجتماعي دانشگاه مازندران www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 166 اجتماعي فردي بررسي شده و در نهايت با استفاده از تحليل شبكه اي، چارچوب مفهو مي جديدي براي تبيين نابرابري آموزشي ارائه مي گردد. از ديدگاه تحليل شبكه اي، برخورداري از رابطه ي حمايتي با عاملان نهادي شرط لازم براي پيشرفت در نظام آموزشي و همچنين موفقيت شغلي در آينده است. كليد و اژه ها: نابرابري آموزشي، شبكه ي اجتماعي، تحليل شبكه، منابع اجتماعي، حمايت اجتماعي www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 167 مقدمه محققان بر اين نكته توافق دارند كه اساس موفقيت در جامعه ي شايسته سالار، نظام 1991 ). اما در مورد اي ن كه ، 1995 ؛ گنزبوم، تريمن و اولتي 2 آموزشي است (كرخوف 1 چگونه مي توان م وفقيت آموزشي را تقويت كر د، اختلاف نظر زيادي وجود دارد . آي ا منابع مالي و مادي و سرماي ه گذاري در مدرسه سبب افزايش موفقيت تحصيلي م ي شود؟ آيا در اين موفقيت، منابع و امكانات خانوادگي مؤثر هستند؟ برابري » يكي از مه م ترين آثار پژوهشي در اين زمينه، مطالعه ي جيمز كلمن با عنوان است كه در واكنش به انتقاد برخي از افراد در مورد فقدان « فرصت هاي آموزشي فرصت هاي برابر صورت گرفت . نتيجه ي قابل توجه تحقيق كلمن اين بود كه در تبيين تفاوت در موفقيت هاي تحصيلي دانش آموزان، خاستگاه خانوادگي به مراتب مه م تر از ويژگي هاي مدرسه و منابع آن است (به نقل از شارع پور 1386 ). به دنبال كلمن، محققان ديگري به بررسي تأثير خاستگاه خانوادگي بر موفقيت تحصيلي پرداختند 1980 ). در مقابل، برخي ديگر از محققان كانون تمركز خود را بر (سوول، هوزر، ولف 3 1988 ، انتويستل و تأثير ويژگي هاي مدرسه بر م وفقيت تحصيلي قرار دادند (هلينان 4 .(1993 الكساندر 5 در دهه هاي پاياني قرن بيستم، رهيافت جديدي در خصوص تبيين نابرابري آموزشي در حوزه ي جامع ه شناسي آموزش و پرورش پديدار شد كه فارغ از تقابل اهميت نسبي خانواده با مدرسه، در تحليل رفتارهاي اجتماعي به الگوي روابط بين كنش گران توجه دارد. 1-Kerckhoff 2-Ganzeboom, Treiman and Ultee 3-Sewell, Hauser and Wolf 4-Hallinan 5-Entwistle and Alexander www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 168 در طول اين مدت تحليل شبك ه اي يا ساختار ي ، توجه عده زيادي را به خود جلب كرده است . برخي با اين ادعا كه تحليل شبك ه اي صرفاً نوعي روش شناسي است كه به موضوعات نظري توجه اي ندارد، آن را رد م ي كنند. برخي نيز مفاهيم شبكه اي را به عنوان مجموعه اي از م تغيرهاي اضافي براي تبيين مفاهيم ديگر، به كار مي برند . اما واقعيت اين است كه قدرت تحليل شبكه اي ناشي از نوع رهيافت آن نسبت به مطالعه ي ساختار اجتماعي است نه به عنوان مجموع ه اي از اصطلاحات و تكنيك ه ا. تحليل شبكه اي را بايد يك رهيافت فكري عام و گسترده دانست ، نه مجموع ه اي از رو ش ها .(1983 (ولمن 1 تأكيد تحليل گران شبكه اي بر مطالعه ي ساختار اجتماعي 2 است . تأكيد بر ساختار اجتماعي بدين معناست كه ما ديگر كاري نداريم كه چرا مردم اي ن گونه رفتار مي كنند ، بلكه بر محدوي ت هاي ساختاري حاكم بر كنش هاي مردم توجه داريم . بدين ترتيب ، ديگر به جهان به صورت پيوندهاي ارادي و داوطلبانه نمي نگريم ، بلكه جهان را مجموعه اي از پيوندهاي نامتقارن با ساختار سلسله مراتبي م ي دانيم . در يك نظام اجتماعي، منابع داراي توزيع مساوي يا تصادفي نيستند و از سوي ديگر، دسترسي نابرابر به منابع كمياب، خود سبب مي شود كه نا متقارن بودن پيوندها افزايش يابند. بهترين روش براي مطالعه ي ساختار اجتماعي، تحليل الگوهاي روابط بين اعضاي آن ساختار است . تحليل گر ساختاري ب ه دنبال شناسايي ساختار ها ي عميق است ، او مي كوشد نشان دهد كه چگونه ساخ تارهاي شبك ه اي، رفتارها را تحت تأ ثير قرار مي دهند. به همين جهت (ولمن و بركويتز ، 1988 ) مدعي هستند كه تحليل شبكه يك ابزار فكري اساسي در مطالعه ي ساخت ها ي اجتماعي است . فارارو نيز تحليل شبكه را نوعي .(60: رهيافت نظري تلقي م ي كند و آن را شاخه اي از ساخت گرائي مي داند (چلبي، 1385 1- Wellman and Berkowitz 2- Social structure www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 169 مي توان گفت كه تأكيد تحليل شبكه اي بر اثرات روابط اجتماعي بر رفتار افراد و گروه ها زائد است. ديدگاه شبكه با مطالعه ي روابط اجتماعي بين مجموع ه اي از افراد، به تحليل ساخت اجتماعي مي پردازد و ضمن اين كه به كل ساخت توجه م ي كند، الگوي روابط موجود در داخل ساخت را نيز مورد بررس ي قرار مي دهد. بنابراين نقطه تمركز ديدگاه شبكه اين است كه به جاي و تأكيد بر كنشگران و ويژگي هاي فردي آنها، به ساخ تار روابط بين كنشگران توجه مي نمايد. الگوهاي پيوند بين اعضاي يك شبكه ، هم نوعي فرصت و هم نوعي محدوديت مي باشد، زيرا اين الگوها بر ميزان دسترسي افراد به منابعي نظير اطلاعات، ثروت و قدرت اثر دارند . از ديدگاه تحليل گر شبكه اي، نظام اجتماعي ب ه صورت شبكه اي از روابط به هم وابسته است كه در آن افراد دسترسي يكساني به منابع كمياب ندارند . از اين رو محقق اجتماعي بايد در تبيين رفتار به توزيع فرص ت ها توجه كند ، يعني دسترسي نابرابر به منابعي مثل اطلاعات، ثروت، نفوذ و ساختار دسترسي افراد به اين منابع .( (ولمن، 1983 تحليل گران شبك ه اي اگر چه نظريه عمومي خاصي را به وجود نياورده اند اما راههاي جديدي براي توصيف ساختار اجتماعي پديد آورد ه اند، مانند تبيين نابرابري دانش آموزان در موفقيت تحصيلي. مقاله حاضر ابتدا به تعريف شبكه ي اجتماعي پرداخته و كاركردها ي آن ر ا مورد بحث قرار مي دهد. سپس شبكه به مثابه سرمايه ي اجتماعي فردي بررسي و در نهايت با استفاده از تحليل شبك ه اي، چارچوب مفهو مي جديدي براي تبيين نابرابري د ر آموزش و پرورش معرفي مي گردد. www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 170 شبكه اجتماعي چيست؟ افراد اغلب براي دستيابي به اطلاعات ، منابع و موقعيت ها به روابط شخصي و نزديكان خود متكي هستند . اين روابط، شبكه ي اجتماعي فرد را تشكيل مي دهد و آن به نوبه خود سيستم اجتماعي را به وجود مي آورد. دانشمندان اجتماعي از مفهوم ش بكه ي اجتماعي براي اشاره به سيستم پيچيده ي روابط بين افر اد در سيستم اجتماعي استفاده 2004 ). شبكه ي اجتماعي يا منبع توليدكننده ي سرمايه ي اجتماعي ، ، كرده اند (كراول 1 تركيبي از كنشگران (كنشگران لزوما افراد نيستند ، بلكه سازمان ها و گروه ها را نيز در برمي گيرند) و روابط بين آنهاست . به عبارت ديگر ، شبكه ي اجتماعي ، الگويي از روابط است كه كنشگران را به هم متصل مي كند. شبكه ي اجتماعي را مي توان مجموع ه اي از افراد يا سازمان ها يا مجموعه هاي ديگر اجتماعي دانست كه از طريق روابط اجتماعي مانند دوستي ، همكار بودن يا تبادل اطلاعات با يكديگر مرتبط مي شوند . بدين ترتيب ، شبكه ي اجتماعي، الگويي ارتباطي است كه مردم را به هم متصل م ي كند و يا پيوند ها يي .( است كه افراد را با گروه هايي از مردم مرتبط مي سازد (باستاني، 1382 كاركردهاي شبكه اجتماعي روابط و پيوندهاي اجتماعي در نظريه ي تحليل شبكه به عنوان سرمايه ي اجتماعي و دارايي فرد محسوب م ي شوند و فرد از طريق آنها م ي تواند بر منابع و حمايت ها ي موجود در اين پيوندها دسترسي يابد ، بنابراين كم وكيف روابط اجتماعي، ميزان و نحوه ي تعاملات و نوع حمايت هايي كه رد و بدل مي شود از اهميت زيادي برخوردار است (صالحي، 1384 ). به عقيده ي براندت و وينرت 2 حمايت اجتماعي موجب ايجاد تعلق، صميميت، يكپارچگي اجتماعي و دستيابي به حماي ت هاي اطلاعاتي، عاطفي و ابزاري مي شود (به نقل از خيراله پور ، 1383 ). پيوندهاي گوناگون، حمايت هاي اجتماعي 1 -Crowell 2-Brandt and Winert www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 171 متنوعي را براي اعضاي شبكه فراهم مي سازند. كراول معتقد است با تنوع روابط، افراد ، به طيف وسيعي از حمايت هاي مختلف دست مي يابند كه شامل حماي ت هاي ابزاري 1 حمايت هاي عاطفي و روحي 2 و حمايت هاي اطلاعاتي 3 است . حمايت ها ي اجتماعي افراد را قادر مي سازد تا توانايي رويارويي با مشكلات روزمره و بحران ه اي زندگي را .( داشته باشند (كراول، 2004 كاركردهاي روابط و پيوندهاي اجتماع ي در دو سطح فردي و جمعي مطرح م ي شود: الف- در سطح فردي شبكه ي روابط فرد، وسيله ي مه مي براي اندازه گيري حمايت روحي و رواني ديگران از او م ي باشد. به اعتقاد بات 4، شبكه، پيرامون شخص را از دوستان و خويشاونداني پر مي سازد كه به زندگي او معنا مي بخشند؛ هنجارهايي را كه او با آنها رفتارش را تنظيم مي كند برقرار و حفظ مي نمايد و او را در برابر جهان (1981) غيرشخصي فرا سويش محافظت مي كند (چلبي ، 1375 ). به عقيده ي وارن 5 شبكه هاي اجتماعي م ي توانند نقش ي م هم در رفع نيازهاي فيزيكي، رواني، اجتماعي و اقتصادي ايفا نمايند . اعضاي شبكه مي توانند به فرد كمك مستقيم كر ده و به او در گسترش تماس هاي خود ياري كند . به علاوه، اعضاي شبكه م ي توانند كمبود هاي فرد در زمينه ي خاستگاه خانوادگي و توانايي فردي را تا حدود زيادي بر طرف سازند . در تعيين ظرفيت شبكه جهت تامين منابع براي فرد، ويژگي هاي ساختاري شبكه مانند : حجم، .( پيوندها و نوع اعضا نقش مهمي را ايفا مي كنند (كراول، 2004 از كاربردهاي مهم ديگر شبكه ي اجتماعي، ارائه اطلاعات در مورد فرصت هاي زائد است، به خصوص فرصت هاي شغلي . در اين زمينه، پيوند هاي ضعيف نقش مهم تري دارند؛ چون پل هايي هستند كه فرد از طريق آنها به منابع موجود در نظام متصل مي شود 1- Instrumental support 2-Emotional and spiritual support 3- Informational support 4-Botte 5 - Warron www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 172 (بارت، 1992 ). گرانوو تر معتقد است كه بسياري از افراد ، كار خود را از طريق تماس هاي شخصي پيدا مي كنند. اين امر در مورد انواع مشاغل يدي، فني، حرفه اي و مديريتي صادق است (گرانووتر، 1984 ). او در اثر معروف خود با عنوان مطالعه تماس ها و شغل ها، به تحليل اهميت شبكه هاي ارتباطي در فر آيند جستجوي كار پرداخته است . همچنين با مطالعه ي افرادي كه همه آنها در يكسال گذشته كار خود را عوض كرده بودند، به اين نتيجه رسيد كه آنها اطلاعات مربوط به كار فعلي خود را از طريق تماس ها و شبكه هاي فردي به دست آوردند . پس مي توان گفت كه ساختار شبكه ها ي اجتماعي تأثيري مهم بر كاريابي و تحرك شغلي دارد ؛ به عبارت ديگر، روابط اجتماعي و شبكه ها عاملي مهم در قشربندي اجتماعي هستند. ب- در سطح جمعي شبكه ي روابط اجتماعي، هر چه روابط امداد رساني داوطلبانه در ابعاد مختلف معرفتي (راهنمايي، مشاوره و آموزش )، مادي (كمك اقتصادي )، عاطفي (همدردي) و منزلتي (اعاده ي كرامت انساني ) بيش تر باشد ، به همان نسبت ميزان محروميت اجتماعي، خودكشي، يأس اجتماعي ، استثمار اجتماعي و انفعال اجتماعي در جامعه كاهش مي پذيرد. امداد رساني در روابط حمايتي به افرادي كه به هر دليل در يكي از اين ابعاد محروم باقي ماند ه اند، فرصتي دوباره مي دهد كه استعداد هاي منحصر به فرد خود را شكوفا ساز ند تا بتوان ند در جهت خير شخصي و جمعي گا م بر دارن د. بديهي است ميزان موفقيت روابط حمايتي جامعه به ميزان شدت روابط و تداوم اين روابط به عنوان يك وظيفه و عادت اجتماعي بستگي دارد. بسط و گسترش روابط دوستي در جامعه باعث افزايش كمك دو جا نبه، تعهد مشترك و سرخوشي مي شود. شيوع اين آثار در جامعه منوط به تن يدگي هايي است كه حداقل به صورت پيوندهاي ضعيف (پل هاي ارتباطي آشنايي ) بين گروهها تو أم با گرايش عامگرايي صورت مي گيرد. زماني كه روابط اجتماعي در جامعه دچار اختلال شو د احترام متقابل اجتماعي، انصاف اجتماعي و هويت اجتماعي در جامعه كمرنگ و محدود مي گردد. فصل يا و صل ناقص افراد در جامعه، www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 173 آنها را در مقابل شدايد اجتماعي، ناملايمات سياسي، بحران ها ي اقتصادي و حوادث قهري آسيب پذير مي سازد. بريدگي اجتماعي ، پيامدهاي اجتماعي، سياسي ، فرهنگي و .( رواني گوناگون در سطح خرد وكلان دارد (چلبي، 1375 مطالعات مختلف نشان مي دهد كه دست يابي به اطلاعات، بهر ه مندي از راهنمايي، پند و اندرز، دلگر مي احساسي، حمايت عاطفي و مساعدت مالي و ... از جمله منابع و مواهبي است كه از پرتو تعاملات اجتماعي حاصل مي شود و افراد را قادر مي سازد تا در حوزه هاي مختلف زندگي (اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي ) به موفقيت ها ي بيش تري دست يابند . اكنون اين تصور در اذهان تقويت شده است كه موفقيت و عدم موفقيت افراد ، در زندگي ، منحصر به توانايي مالي و دارايي آنها نيست ، بلكه به ميزان .( بالايي به نحو هي تعامل آنها با ساير اعضاي جامعه بستگي دارد (امير كافي، 1374 كشف منابع نه فته در روابط و پيوندهاي اجتماعي و آشكار شدن نقش و اهميت آنها در دو سطح خرد و كلان، توجه نظري ه پردازان اجتماعي را به اين نكته ي مهم جلب كرده است كه ريشه ي بسياري از مشكلات جامعه را بايد در اين حوزه جستجو كرد . به همين دليل آن ها در مورد هر عاملي كه موجب قط ع، تضعيف يا اختلال در روابط و پيوندهاي اجتماعي مي شود يا به آن آسيب مي رساند، هشدار مي دهند و افراد جامعه را از پيامدهاي آن آگاه مي سازند. از جمله پيامدهاي اختلال در روابط اجتماعي ، انزواي اجتماعي است كه به فر آيند فروپاشي روابط بين ش خصي، مسدود شدن ارتباطات و كناره گيري از تماس هاي اجتماعي دلالت دارد و محققا ن و دانشمندان اجتماعي آن را زمينه ساز بروز بسياري از اختلالات رفتاري و رواني مي دانند. آنها معتقدند ريشه ي بسياري از مشكلات رواني و اجتماعي همانند تنيدگي، تنش، استيصال، اضطراب، افسردگي، يأ س و نااميدي، احساس عجز، احساس تنهايي، كاهش تحمل اجتماعي و ... در روابط اجتماعي قرار .( دارد و از پيامدهاي منفي و جدا ناپذير انزواي اجتماعي مي باشد (اميركافي، 1374 همچنين شبكه ي اجتماعي باعث دسترسي افراد به اطلاعات درباره ي موقعيت ها ي كاري و بازارك ار مي شود (كراول، 2004 ). مطالعات انجام شده درباره شبك ه هاي اجتماعي www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 174 نشان مي دهد كه از عوامل م ؤثر براي موفقيت در باز ار كار اين است كه چه كساني را مي شناسيم. الگوهاي بازار كار بيانگر آن است كه مزاياي استفاده از تما س ها براي پيدا كردن كار بستگي به اين دارد كه فرد چگونه به شبكه هاي ار تباطي 1 متصل شده است . البته تنها استفاده از اين تما س ها مهم نيست ، بلكه كميت و كيفيت منابع اجتماعي ، كه از طريق استفاده از تماس ها قابل دست يابي هستند نيز مهم است. شبكه به مثابه سرمايه ي اجتماعي فردي برخي از محققان نظير بورديو، فلپ، اريكسون، و لين، سرمايه ي اجتماعي را مجموعه اي از منابع م ي دانند كه فرد م ي تواند از آ ن ها براي ن يل به اهداف فردي خود استفاده ك ند. اين رهيافت بي ش تر به ارزش ابزاري سرمايه ي اجتماعي توجه دارد ، زيرا توجه آن معطوف به پتانسي ل هاي شبكه هاي اجتماعي براي توليد منابع ارزشمندي نظير حمايت و اطلاعات است . لين نيز سرمايه ي اجتماعي را منابع موجود در ساختار 2001 . وندرگاگ و اشنايدر 3 ، اجتماعي مي داند كه مي توان به آن ها دسترسي داشت (لين 2 2002 ) معتقدند كه سرمايه ي اجتماعي فردي، مجموعه اي از منابع است كه اعضاي شبكه ي فرد ي از آن برخوردارند و فرد مي تواند از طريق رابطه با اين افراد، به آن منابع دسترسي يابد . پس مي توان گفت كه سرمايه اجتماعي به معني دسترسي به منابع اجتماعي است . در واقع، بررسي تركيب و ساختار شبكه هاي فردي در دهه ها ي پاياني قرن بيستم رواج زيادي يافت، نظير مطالعات ولمن، فيشر و اريكسون. 1-Contact network 2- Lin 2-Van der Gaag,M. and Snijders www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 175 ارائه چارچوب مفهومي جديدي براي مطالعه نابرابري آموزشي تبيين هاي كلاسيك در مورد علت تفاوت در پايگاه اجتماعي جوانان در جامعه اغلب متكي بر توجه به تحرك بين نسلي 1 است . بر اساس اين رهيافت، رابطه ي نزديكي بين .( 2 و آرزوها و موفقيت تحصيلي وجود دارد (سوول و هوزر ، 1980 « ديگران مهم » تأثير به عبارت ديگر، در تحقيقات مربوط به پايگاه اجتماعي تأكيد بر اين است كه ديگران مهم يعني والدين، گروه دوستان و معلمان بر آرزوهاي تحصيلي و همچنين موفقيت 1968 ). در اين ديدگاه اعتقاد شغلي دانش آموز تأثير مه مي دارند (دانكن، هالر و پورتز ، 3 بر اين است كه تأثير ديگران مهم بر آرزوهاي تحصيلي و شغلي دانش آموز از طريق مكانيسم هاي مدل سازي، تشويق آشكار و انتقال انتظارات به دانش آموز صورت مي گيرد. به علاوه ، بسياري از تحقيقات آموزشي نشان داده است كه سطح انتظارات و آرزوها ، نقش بسيار مه مي در موفقيت تحص يلي و شغلي فرد دارند ، اما در اين زمينه بي ش تر بر تأثير والدين از طريق الگوسازي و تشويق تأكيد شده است (سوول و هوزر ، 1980 ؛ هالر 1972 ). همان طور كه كرخوف ( 1976 ) بيان داشته ، تأثير خاستگاه خانوادگي بر و ولفل ، 4 دانش آموز تا حدود زيادي تحت تأثير دسترسي مردم به اطلاعات در مورد نظام آموزشي است. از اين جاست كه پيوندها و شبكه ها اهميت مي يابند. در تحليل شبكه اي، كانون توجه از نقش مد ل سازي 5 ديگران مهم تغيير يافته و به انتقال نابرابر منابع و فرصت ها معطوف مي شود. در همين راستا ولمن مفهوم توزيع اجتماعي را مطرح كرد. منظور از اين مفهوم ، يعني توزيع نابرابر فرصت هاي دس ت يابي به شرايط اجتماعي مختلف و برقراري رابطه با افرادي كه كنترل منابعي نظير اطلاعات بازار كار و نفوذ بوروكراتيك را در اختيار دارند. 1- Intergenerational mobility 2- Significant others 3- Duncan, Haller and Portes 4- Haller and Woelfel 5- Role modeling www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 176 در مطالعه ي نابرابري آموزشي، تاكيد تحليل شبكه اي بر اين است كه چگونه مو فقيت در نظام آموزشي ، به خصوص براي كودكان طبقات پايين اجتماعي و گروه ها ي اقليت ، بستگي به برقراري رابطه ي حمايتي 1 با عاملان نهادي 2 دارد . منظور از عاملان نهادي افرادي هستند كه مي توانند منابع و فرصت ها را به ديگران منتقل كنند ؛ مثلاً اطلاعات در مورد برنامه هاي مدرسه، مشاوره ي تحصيلي و شغلي . بخش مه مي از اين عاملان نهادي در خارج از خانه قابل دسترسي هستند ، يعني در محيط مدرسه و در اجتماع . از اي ن حاظ مي توان گفت كه تعدادي از آ ن ها در مدرسه هستند ، نظير معلم و مشاور و تعدادي ديگر در بيرون از مدرسه قابل دسترسي هستند ، نظير افراد با نفوذ محلي . البته برخي از دوستان مدرسه اي نيز مي توانند نقش عامل نهادي ر ا ايفا كنند ، م انند آن دسته از دوستاني كه از پايگاه اجتماعي بالاتري برخوردارند ، زيرا دانش آموز مي تواند اطلاعات و منابع مهمي از طريق اين دوستان به دست آورد. اين عاملان نهادي مي توانند به اشكال مختلفي به فرد كمك كنند، مانند انتقال اطلاعات مربوط به برنامه ي درسي آشكار و پنهان، بيان شرايط لازم ب راي موفقيت آموزشي، كمك به تصميم گيري تحصيلي و شغلي، اطلاع رساني در مورد امكانات موجود در مدرسه و جامعه و همچنين نحو ه ي دسترسي به اي ن امكانات . پيش فرض تحليل شبكه اي اين است كه برخورداري از رابطه ي قوي با عاملان نهادي، شرط لازم براي پيشرفت در نظام آموزشي و در نهايت موفقيت شغلي در آينده است. بايد توجه داشت كه برقراري رابطه و پيوند با عاملان نهادي به آساني صورت نمي گيرد؛ به خصوص براي افر اد متعلق به گروه هاي اجتماعي اقليت و در حاشيه قرار گرفته. تحقيقات روان شناسي اجتماعي نشان داده است كه جستجوي حمايت اغلب با 1983 ). مطالعات حاكي از اي ن است دشواري هايي همراه است (دوپالو، نادلر و فيشر ، 3 1- Supportive relationships 2- Institutional agents 3- Depaulo, Nadler and Fisher www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 177 كه براي بر قراري رابطه با عاملان نهادي هم گروهي موانع رو اني و فردي وجود دارد ، نظير فردگرايي افراطي 1 و هم يك گروه ساختاري، مثل فاصله اجتماعي و عدم اعتماد 1991 ). به علاوه ، برقراري رابطه ي حمايتي با 1983 ، سانچز - يانكوفسكي ، 3 (آمس، 2 عاملان نهادي ، ارتباط نزديكي با آگاهي اجتماعي 4 دانش آموز دارد ؛ يعني آن بخش از شخصيت ك ه تحت تأثير تعامل با اعضاي جامعه شكل مي گيرد ( بورديو و پسرون ، 5 .(1991 1977 ؛ آگبو، 6 به طور خلاصه م ي توان گفت كه ميزان تمايل فرد براي تعا مل با عاملان نهادي بستگي به جه ت گيري شبكه ي 7 او دارد . دو بعد مهم اين جهت گيري عبارتند از : سطح اعتماد فرد به عاملان ، م ثل اعتماد دانش آموز به معلم و مشاور و انتظار دانش آموز از آينده. پس هم عوامل اجتماعي و هم عوامل رواني تأثير مه مي بر جه ت گيري شبكه دانش آموز دارند. اهميت وجود پيوند با عاملان نهادي را م ي توان در چارچوب نظريه ي سرمايه ي اجتماعي مورد بررسي قرار داد . از ديدگاه شبكه اي، منظور از سرمايه ي اجتماعي آن دسته از روابط اجتماعي است كه فرد از طريق آنها م ي تواند به حمايت نهادي دست يابد. به طور مسلم از اين لحاظ بين دانش آموزان تفاوت هاي مه مي وجود دارد . بدين ترتيب، مي توان انتظار داشت كه بين انتظارات و عملكرد دانش آموزان با ميزان پيوند آنان با عاملان نهادي رابطه ي نزديكي وجود داشته باشد. با الهام از نظريه ي منابع اجتماعي ، 8 كه از سوي لين مطرح شده، نقش سرمايه ي اجتماعي در كسب پايگاه اجتماعي را م ي توان در قالب اي ن گزاره مهم بيان كر د كه دسترسي به پيوندهاي اجتماعي و استفاده از آن ها سبب م ي شود دانش آموز به منابع 1- Excessive individualism 2- Ames 3- Sanchez-Jankowski 4- Social consciousness 5- Bourdieu and Passeron 6- Ogbu 7- Network orientation 8- Social Resource Theory www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 178 ارزشمند و حمايت نهادي دست يابد كه قبلاً در اختيار نداشت . به همين جهت در تحقيقات آموزشي بر اهميت حمايت اجتماعي در موفقيت تحصيلي تاكيد زيادي صورت گرفته است . پژوهش هاي زيادي م ؤيد وجود رابطه بين پيوندهاي اجتماعي و 1996 ؛ بريك و 1994 ؛ سوچو و داگلاس ، 2 موفقيت تحصيلي است (لي و كرونينگر ، 1 2002 ). جيمز كلمن در همين راستا معتقد است كه روابط اجتماعي قوي اشنايدر، 3 مي تواند اثرات مثب تي داشته باشد ، چون نوعي سرمايه اجتماعي پديد مي آورد كه در موفقيت تحصيلي دانش آموز موثر است. بايد توجه داشت كه هر نوع رابطه اي را نم ي توان سرمايه ي اجتماعي دانست . در اين زمينه بايد به سه ملاك توجه داشت: -1 آيا اين پيوند و رابطه منجر به حمايت نهادي مي شود؟ -2 منابع حاصل شده از چه سطح كيفيتي برخوردار است؟ مثلا آيا اطلاعات حاصل از آن دقيق و صحيح است؟ آيا داشتن اين اطلاعات امتياز محسوب م يشود؟ -3 تا چه حد اين حمايت و منابع به دست آمده با نيازهاي فرد تناسب دارند؟ بدين ترتيب ، تحليل شبكه اي به ما اجازه مي دهد تا با بررسي الگوهاي رابطه اي، منابع موجود در شبكه ي دانش آموز و ميزان پيوند او با عاملان نهادي را تع يين كن يم. اي ن اطلاعات مي تواند در تبيين نابرابري آموزشي بين گرو ه هاي مختلف دانش آموز ي كمك مؤثري باشد ، زيرا توزيع نابرابر سرمايه ي اجتماعي در بين گروههاي مختلف مي تواند سبب بازتوليد نابرابري هاي اجتماعي از جمله نابرابري آموزشي در بين دانش آموز ان شود. 1- Lee and Croninger 2- Sui-chu and Douglas 3- Bryk and Schneider www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 179 منابع فارسي امير كافي، مهدي ( 1374 ). اعتماد اجتماعي و عوامل موثر بر آ . ن پايان نامه ي كارشناسي ارشد ، دانشگاه شهيد بهشتي، تهران. باستاني، سوسن ( 1382 ). جزوه ي درس تحليل شبك ، ه دانشگاه الزهرا. چلبي، مسعود ( 1373 ). تحليل شبكه در جامعه شناسي، فصلنامه علوم اجتماع ، ي . شماره 3 چلبي، مسعود ( 1375 ). جامعه شناسي نظم : تشريح و تحليل نظري نظم اجتماع ، ي تهران : نشر ني. چلبي، مسعود ( 1385 ). تحليل اجتماعي در فضاي كن ، ش تهران: نشر ني. خيرالله پور، اكبر ( 1383 ). بررسي عوامل اجتماعي موثر بر سلامت رواني با تاكيد بر سرمايه اجتماع ، ي پايان نامه ي كارشناسي ارشد، دانشگاه شهيد بهشتي، تهران. شارع پور، محمود ( 1386 ). جامعه شناسي آموزش و پرور ، ش تهران: انتشارات سمت. صالحي، مريم ( 1384 ). بررسي رابطه ي بين سرمايه ي اجتماعي شبكه و اعتماد متقابل بين شخصي و جنسيت، پايان نامه ي كارشناسي ارشد، دانشگاه الزهرا، تهران. انگليسي Ames, R. (1983). Help seeking and achievement orientation: Perspectives from attribution theory, In Depaulo, B.M., Nadler, A. and Fisher, J.D. (Eds.), New directions in helping. New York: Academic Press. Bourdieu, P. and Passeron, J.C (1977). Reproduction in education, society and culture, London: Sage Publications. Bryk, A.S. and Schneider, B. (2002). Trust in schools: A cored resource for improvement, New York: Russell Sage Foundation. Burt, R.S. (1992). Structural holes: The social structure of competition, Cambridge MA: Harvard University Press. Crowell, L.F. (2004). Weak ties: A mechanism for helping women to expand their social networks and increase their capital, The Social Science Journal, 41: 15-28. Depaulo, B.M., Nadler, A. and Fisher, J.D. (1983). New directions in helping , Vol. 2, Help Seeking, New York: Academic Press. Duncan, O.D., Haller, A.O., and Portes, A. (1968). Peer influences on aspirations: A reinterpretation, American Journal of Sociology, 74: 119- 137. www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 180 Entwistle, D.R., and Alexander, K.L. (1993). Entry into school: The beginning school transition and educational stratification in the United States, Annual Review of Sociology, 19: 401- 423. Ganzeboom, H.B.G., Treiman, D.J., and Ultee, W. (1991). Comparative intergenerational stratification research: Three generations and beyond, Annual Review of Sociology, 17: 277-302. Granovetter, M. (1984). The strength of weak ties: A network theory revisited, Sociological Theory, Vol. 10: 201-233. Haller, A.O., and Woelfel, J. (1972). Significant others and their expectations: concepts and instruments to measure interpersonal influence on status aspirations, Rural Sociology, 37: 591- 622. Hallinan, M.T. (1988). Equality of Educational Opportunity, Annual Review of Sociology, 14: 249- 268. Kerckhoff, A.C. (1995). Institutional arrangements and stratification processes in industrial societies, Annual Review of Sociology, 15: 323-347. Kerckhoff, A.C. (1976). The status attainment process: Socialization or allocation?, Social Forces, 55: 368-381. Lee, V. and Croninger, R.G. (1994). The relative importance of home and school in the development of literacy skills for middle-grade students, American Journal of Education, 102: 286- 329. Lin, N. (2001). Social capital: A theory of social structure and action, Cambridge: Cambridge University Press. Lin, N., and Dumin, M. (1986). Access to occupations through social ties, Social Networks, 8: 365-385. Ogbu, J.U. (1991). Low school performance as an adaptation, In M.A. Gibson and J.U. Ogbu (Eds.), Minority status and schooling, New York: Garland Press. Sanchez-Jankowski, M. (1991). Islands in the street: Gangs and American urban society, Berkeley: University of California Press. Sewell, W.H., and Hauser, R.M. (1980). The Wisconsin longitudinal study of social and psychological factors in aspirations and achievements, Research in Sociology of Education and Socialization, 1: 59-99. Sewell, W.H., Hauser, R.M., and Wolf,W. (1980). Sex, schooling and occupational status, American Sociological Review, 52: 269-275. Sui-chu, E.H. and Douglas, W.J. (1996). Effects of parental involvement on grade achievement, Sociology of Education, 69: 126-141. Van der Gaag, M. and Snijders, T. (2002). An approach to the measurement of individual social capital, In H. D. Flap and B. Volker (Eds), Creation and returns of social capital, London: Routledge. Warren, D.I. (1981). Helping networks: How people cope with problems in the urban community, Notre Dame: University of Notre Dame Press. Wellman, B. (1983). Network analysis: Some basic principles, Sociological Theory, Vol. 8: 155-200 www.SID.ir

اندازه گيري رواني آموزشي و نظريات اندازه گيري

اندازه گیری از مهمترین ویژگی های علم است. کلوین می گوید در صورتی می توان از چیزی صحبت کرد که بتوان آن را اندازه گرفت. یکی از بزرگان علم قرن 20 بیان کرده است که تا کنون همه ی چیزهایی که قرار بوده کشف شوند کشف شده اند تنها چیزی که تغییر خواهد کرد دقت اندازه گیری است. جنبه های فلسفی اندازه گیری در فلسفه ی تحلیلی بررسی می شود و کاربردهای اولیه ی آن در فیزیک ظهور کرده است. بعد از آن در آزمایشات روانشناسی تجربی وارد حوزه ی روانشناسی شده است. 

مهمترین نظریات اندازه گیری در حوزه ی روانشناسی نظریه کلاسیک اندازه گیری، نظریه ی تعمیم پذیری، نظریه ی سوال پاسخ و  احتمالا نظریه ی شبکه ای است. نظریات کلاسیک اندازه گیری و سوال پاسخ بیشترین کاربرد را در حوزه ی طراحی سوال و ساخت پرسشنامه دارند. این نظریات در تحلیل داده های بدست آمده از پرسشنامه ها برای دستیابی به بهترین سوالات و پرسشنامه های معتبر و پایا کاربرد دارند. 

نظریه شبکه

نظریه شبکه (ریتزر : 574 )

1- نظریه پردازان شبکه به ساختارهای عمیق علاقمندند ولی ساختارهای نسبی بیشتر متکی هستند تا ساختارهای ذهنی .

2- به فلسفه پردازی درباره ساختارها چندان علاقه ندارند بلکه بیشتر به بررسی دقیق تجربی ، روش شناختی و حتی ریاضیاتی انواع متفاوت شبکه ها علاقمندند .

3- آنها به الگوهای عینی که اعضای یک جامعه را به همدیگر مرتبط می سازد تاکید می کنند .

4-تاکید آنها بر ساختارهای خرد و کلان ( به این معنا که کنشگران می توانند آدمها باشند ولی گروهها ، اصناف و جوامع را نیز می توان کنشگر به شمار آورد .

5- اصول نظریه شبکه :

- پیوندهای میان کنشگران چه به لحاظ محتوا و چه شدت معمولا تقارن دارند .

- پیوندهای میان افراد را باید در زمینه ساختار شبکه های گسترده مورد تحلیل قرار داد .

- ساختار گرفتن پیوندهای اجتماعی به انواع گوناگون شبکه های غیر اتفاقی منجر می شود .

-احتمال پیوندهای متقاطع میان شاخه های شبکه ای و نیز میان افراد مطرح وجود دارد .

پیوندهای نامتقارنی میان عناصر یک نظام وجود دارد .

چگونگی انجام یک تحقیق با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی

چگونگی انجام یک تحقیق با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی (۲)

در ادامه ی مطلب قبل با عنوان چگونگی انجام یک تحقیق با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی (۱) در این مطلب به ماهیت و ویژگی های خاص مسائلی که می توان با کمک نظریه شبکه اجتماعی و به کارگیری روش تحلیل شبکه اجتماعی مطالعه کرد پرداخته ام.

حال باید در مورد ماهیت مسائلی که امکان بررسی و پاسخگویی موقت با استفاده از نظریه شبکه اجتماعی و در مرحله بعد جمع آوری داده های مناسب و سپس آزمون به کمک روش تحلیل شبکه اجتماعی را دارند رفته و برخی از ویژگی های آنها را مطرح کنیم. نظریه شبکه اجتماعی بنیان بسیار عمیقی در دیدگاه های ساختاری دارد. این نظریه بر اساس اهمیت دهی به ساختار و چگونگی کنار هم قرار گرفتن اجزای مجموعه های مختلف پرداخته و یکی از اصول اولیه آن این است که چگونگی قرار گرفتن اجزا و در علوم اجتماعی کنشگران در کنار یکدیگر بر رفتارهای آنها و کل مجموعه تاثیر داشته و واقعیت را به گونه ای متاثر می سازد که اگر اجزا و کنشگران به شکلی متفاوت در کنار یکدیگر قرار می گرفتند واقعیتی متفاوت خلق می شد و اتفاقات به نحوی دیگر رخ می دادند.

بنابراین یکی از بنیان های اصلی نظریه شبکه و روش تحلیل شبکه اجتماعی ارتباط میان اجزا و رابطه ای است که میان آنها برقرار می گردد. و عمده ی مسائلی که با این نظریه قابل بررسی و نیز با این روش قابلیت آزمون و مطالعه دارند مسائلی هستند که در آنها ارتباط میان اجزای مجموعه های مختلف مطرح می باشد. به عنوان مثال ممکن است محققی از خود بپرسد، چگونگی کنار هم نشستن دانشجویان در کلاس یک درس خاص که متفاوت از کلاس درسی دیگر است چه تاثیری بر روی میزان بهره وری و نیز یادگیری دانشجویان می گذارد؟ در این مورد محقق به دنبال بررسی تاثیری است که چگونگی قرار گرفتن افراد در کنار یکدیگر بر واقعیتی مثل یادگیری می نهد.

سطوح مطالعه شبکه های اجتماعی واقعی و مجازی

در این مرحله باید به سطوح مطالعه شبکه های اجتماعی به روش تحلیل شبکه اجتماعی اشاره کنم که اهمیت آن زمانی مشخص می شود که بدانیم زمانی می توان تاثیر ساختار ارتباطات و تعاملات میان اجزا را بر واقعیت های اجتماعی بررسی کرد که در مرحله ی ابتدایی و در سطح اول بررسی کنیم که چه کسی با چه کسی یا کسانی ارتباط دارد ؟ (who relates to whom) در نتیجه این سطح از بررسی به ساختار ارتباطات در میان افراد دست یافته و امکان ترسیم گراف تعاملات میان اجزا را خواهیم داشت. و تصویری از ساختار و چگونگی کنار هم قرار گرفتن افراد در این مجموعه را به دست خواهیم آورد. در مرحله ی بعد و در قالب سطح دوم می توان پرسید که افرادی که به گونه ای که در سطح قبل گفته شد با یکدیگر ارتباط دارند در این رابطه به تبادل و مبادله ی چه چیزی می پردازند ؟ (?what is exchanging by this relationship) مطالعه ی این سطح نتایجی نظیر دلیل قوام ارتباط و تداوم آن و یا انگیزش ها و دلایل شروع و سپس تداوم ارتباطات را آشکار می نماید که می توان فهمید چرا و به چه دلیل افراد در ساختار خاص ارتباطی که در سطح اول گفته شد درگیر شده و مشارکت می کنند ؟ در سطح بعد و درقالب سطح سوم از مطالعه می توان به بررسی تاثیر این ارتباط و ساختار خاص آن و محتوای خاصی که در آن مبادله می شود بر واقعیت اجتماعی بیرونی پرداخت که در این مرحله می پرسیم این ارتباطات و محتوای آنها چه تاثیرات و پیامدهایی برای دیگر مجموعه های جامعه و نیز واقعیت اجتماعی داشته و دارند ؟ به عنوان مثال سوالی که در این مرحله در بررسی شبکه های اجتماعی مجازی می تواند مطرح شود این است که چه ساختار ارتباطات و با چه نوع محتوایی برقرار شده و چه تاثیر و پیامدی بر جامعه داشته اند که رویکردی منفی نسبت به آنها شکل گرفته و باعث گردیده است این شبکه ها پدیده هایی آسیبی در نظرگرفته شوند ؟ برای پاسخگویی به این سوال باید مطالعه ای دارای این سه سطح طرح گردیده و طی مراحل مختلف آن ساختار ارتباطات و محتوای آنها و سپس پیامدهای این شبکه ها بررسی شده و آسیب های آنها شناسایی و با رویکردهای مختلف مورد آسیب شناسی قرار گیرد.

در اینجا باید تاکید کنم که سطوح مختلف بررسی شبکه های اجتماعی واقعی و مجازی که در این مطلب مطرح شد به گونه ای ترتیبی باید به دنبال یکدیگر انجام شده و از سطحی به سطح بعد حرکت کرد زیرا در آن صورت است که محقق با اشراف یافتن به ساختار خاص ارتباطات درون شبکه ی واقعی و یا مجازی و سپس شناخت مناسب محتوای این ارتباطات دست به انتخاب نمونه ای خاص از این شبکه می زند؛ و موضوعی اجتماعی را در آن زیرمجموعه که طی قواعد خاص و نسبتا دشوار نمونه گیری در شبکه ها انتخاب شده اند مورد مطالعه قرار می دهد.

http://www.onlinesna.com/?p=438

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي و ﻛﺎرﺑﺮد آن در ﻋﻠﻢ ﺳﻨﺠﻲ

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي

و ﻛﺎرﺑﺮد آن در ﻋﻠﻢ ﺳﻨﺠﻲ

ﺳﻌﻴﺪ اﺳﺪي

ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ ﮔﮔﺮوه اﻃﻼ اﻃﻼع ﺳﻨﺠﻲ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺎ ﺸﮕﺎه

و ﻋﻀﻮ ﻫﻴﺎت ﻋﻠﻤﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﺷﺎﻫﺪ

s.asadi@i di@i d i randoc.ac.irﺷﺒﻜﻪ، ﺷﺒﻜﻪ، ﺑﺤﺚ ﺑﺤﺚ داغ داغ روز

ﺷﺒﮑﻪ ﺳﺎزﯼ

اﻗﺘﺼﺎد ﺷﺒﮑﻪ اﯼ

Networked 

Economy

ﮐﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮﯼ

Computer 

Networking

ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ  ﻗﺎﭼﺎق

Trafficking  

Networks

ﺷﺒﮑﻪ ﻣﺒﺎدﻻت ﺑﺎﻧﮑﯽ و

ﻣﺎﻟﯽ

Transaction

N t  k

ﺷﺒﮑﻪ ﻧﺨﺒﮕﺎن و

Networks

ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ

 Social Networks

ﺑﺎزارﻳﺎﺑﯽ ﺷﺒﮑﻪ اﯼ

Network

ﺷﺒﮑﻪ ﻧﺨﺒﮕﺎن و

ﻧﻮﺁورﯼ

Innovation 

Networks

ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﮐﺎرﺁﻓﺮﻳﻨﯽ

Entrepreneurial 

Networks

Network

Marketing

ﺷﺒﮑﻪ زﻳﺮﺳﺎﺧﺖ هﺎ

Infrastructure 

Networks

Network Analysis is the keyword

For the 21

st

Century

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

22ﭘﺮﺳﺶ ﭘﺮﺳﺶﻫﺎي اﺳﺎﺳﻲ

z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭼﻪ ﻣﻔﻬﻮم، ﺳﺎﺧﺘﺎر و ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎﻳﻲ دارﻧﺪ؟

z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ در ﻣﺤﻴﻂ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ و وب ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻳﺠﺎد و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻲ

ﻳﺎﺑﻨﺪ. 

z آﻳﺎ ﻣﻲ ﺗﻮان رﺷﺪ و ﺗﺤﻮﻻت ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي را رﺻﺪ ﻛﺮد و  

ﻣﺴﻴﺮﻫﺎ ﻴﺮ يي اﺻﻠﻲ آن را دﻳ ﻲ ن ر ﻳﺪ؟

z آﻳﺎ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ ﻫﻤﻜﺎري در ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻣﺠﺎزي را اﺳﺘﺨﺮاج

وو اﻧﺪازه اﻧﺪازه ﮔﻴﺮ ﮔ يي ﻛﺮﻛ د؟د؟

z ﻓﻨﻮن ﻛﺘﺎﺑﺴﻨﺠﻲ و ﻋﻠﻢ ﺳﻨﺠﻲ را ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺮاي ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي  

ﻣﺠﺎﺎزي ﻛﺎﻟﻛﺎﻟﻴﺒﺮه ﻛﺮد ﻛ ؟؟

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

33ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ وب وب ﺟﻬﺎﻧﻲ WWW WWW

وب ﺟﻬﺎﻧﻲ، ﺷﺒﻜﻪ اي ﺑﺴﻴﺎر ﭘﻴﭽﻴﺪه و ﻏﻨﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻏﻴﺮ ﻫﻤﺴﺎن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ  

ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮي از ﻓﻨﺎوري ﻫﺎ و ﭘﺮوﺗﻜﻞ ﻫﺎي ارﺗﺒﺎﻃﻲ وﻳﮋه، از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﻗﺎﺑﻞ

دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ. 

وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي وب: 

| ﻣﺤﺘﻮاي ﻮ ي ﭼﻨﺪر ﭼ رﺳﺎﻧﻪ اي وي و ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ ﺮ ﻲ

| دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺳﺮﻳﻊ و ﺟﻬﺎﻧﻲ  

| ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي رﺑﺮ ي ﺑﺴﻴﺎ ﺑ  ﻴ رر درر ﺗﺠﺎﺠ ررت، آﻣﻮزش ﻮزش، ﺳﺮﮔﺮﻣﻲ ﺮ  ﺮ ﻲ...

| ﺳﺎﺧﺘﺎر ﭘﻴﻮﻧﺪي ﻓﺮاﻣﺘﻨﻲ

| اﺑﺰار ﺑﺰ ر ﻣﺮﺟﻊ ﺮﺟﻊ و اﻃﻼع و ع رﺳﺎﻧﻲ ر ﻲ  

| ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻋﻠﻤﻲ

| دﻧﻴﺎﻫﺎي ﻣﺠﺎزي

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

44وب وب ﺑﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻳﻚ ﺣﻮزه ﺣﻮزه ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ

z ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اوﻟﻴﻪ ﺑﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﻓﺮاﻣﺘﻨﻲ اﺳﺘﻮار ﺑﻮد.

| ﺑﺮآﻳﻨﺪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت دوره اول اﻳﺠﺎد ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺟﺴﺘﺠﻮي ﻓﺮاﭘﻴﻮﻧﺪي ﺑﻪ وﻳﮋه ﮔﻮﮔﻞ  

ﺑﻮد.

z ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻓﺎز دوم ﺑﺮ وب ﻋﻤﻴﻖ،  دﺳﺘﺮس ﭘﺬﻳﺮﺳﺎزي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﻛﺎرﺑﺮدي  

از ﻃﺮﻳﻖ ﺷﺒﻜﻪ وب و ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮي وب ﺑﺮاي ارﺗﺒﺎﻃﺎت، ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت و ﺑﺎزارﻳﺎﺑﻲ  

اﺳﺘﻮار ﺑﻮد.

| ﺑﺮآﻳﻨﺪ اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮔﺴﺘﺮش وﺑﺴﺎﻳﺖ ﻫﺎ،  اﻳﺠﺎد ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺘﻌﺪد ﺑﺎﻧﻜﻲ، آﻣﻮزش  

ﻫﺎي ﻣﺠﺎزي و ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺟﺴﺘﺠﻮي ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺑﻮد.

z ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻓﺎز از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺮ روي ﻣﺤﻴﻂ وب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﺸﺎرﻛﺖ

ﻛﺎرﺑﺮان در ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺳﺎﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻣﺤﺘﻮاي وب ﺑﻮده اﺳﺖ.

| ﺑﺮآﻳﻨﺪ آن اﻳﺠﺎد اﻣﻜﺎﻧﺎت وب 2 و ﻣﺤﺘﻮاي ﻛﺎرﺑﺮ ﻣﺪار ﺑﻮده اﺳﺖ.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

55ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

66

Î Web 2.0ﺣﻮزه ﺣﻮزه ﻫﺎي ﻫﺎي ﻛﻼن ﻛﻼن دردر ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ وب وب

z ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻓﻨﻲﻲ وو زﻳﺮﺳﺎﺧﺘﻲ زﻳﺮ ﻲ

z ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺟﺴﺘﺠﻮ و ﺑﺎزﻳﺎﺑﻲ اﻃﻼﻋﺎت

zz ﺧﺪﻣ ﺧﺪ ﺎت ﺎت ﻛﺘﺎﺑ ﻛﺘﺎ ﺨﺎﻧﻪ ﺨﺎﻧﻪ ااي و اﻃﻼع اﻃﻼع رﺳﺎﻧﺎﻧﻲ

z ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي وب در ﺗﺠﺎرت، ﺑﺎزارﻳﺎﺑﻲ، ﺧﺪﻣﺎت...

z ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي اﻧﺪازهﮔﻴﺮي وب

z ﺛﺒﺎت،اﻋﺘﺒﺎر، رواﻳﻲﻲ ﻣﺤﺘﻮاﻳﻲ ﻮ ﻲ وب

z ﺗﺤﻠﻴﻞ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي وب

z ارﺗﺒ ا ﺗ ﺎﻃﺎت ﺎﻃﺎت ﻋﻠﻋﻠﻤﻲ

z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

77وب وب ﺳﻨﺠﻲ Webometrics Webometrics

«وبﺳﻨﺠﻲ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻛﻤﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎر و اﺳﺘﻔﺎده از  

ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ، ﺗﺮﻛﻴﺐ و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﺑﻪ ﻛﺎر رﻓﺘﻪ در وب، ﻛﻪ ﺑﺎ اﻟﮕﻮﮔﻴﺮي  

از ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﻛﺘﺎبﺳﻨﺠﻲ و اﻃﻼع ﺳﻨﺠﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد»

4 ﺣﻮزﻮزه ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲﻲ اﺻﻠﻲﻲ درر ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ووب ﺳﻨﺠﻲﻲ:

|ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ ﻣﺤﺘﻮاي ﺻﻔﺤﺎت وب

||ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺗﺠﺰﻳﻪ وو ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﻤﻛﻤﻲ وو ﻛﻴﻔ ﻛﻴﻔﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﺎﺧﺘﺎر ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي وﺑوﺑﻲ

|ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻴﺰان اﺳﺘﻔﺎده از وب ( از ﻃﺮﻳﻖ ﻓﺎﻳﻞ ﮔﺰارش وب)

||ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻠ ﻞﻞ ﻓﻨﺎورﻳﻬ ﻓ ﺎ ﺎﺎي وب ((ﺷﺎﻣﺎ ﻞﻞ ارزﻳ ا ﺎﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜ ﻠﻜﺮد ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎﺎ))

ﺑﻴﻮرنﺑﺮن و اﻳﻨﮕﻮرﺳﻦ (2004 )

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

88ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ

z در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻴﺰان اﺳﺘﻔﺎده و ﺿﺮﻳﺐ ﻧﻔﻮذ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ، ﻳﻜﻲ از ﺳﻨﺠﻪﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ از  

ﻃﺮﻳﻃ ﻖﻖ آن آن وﺿﻌﻴﺿ ﺖﺖ ﻓﺮﻓ ﻫﻨﮕ ﻫﻨﮕﻲ، ﻋﻠﻋﻠﻤﻲ، اﺟﺘﻤ ا ﺘ ﺎﻋﺎﻋﻲ ﻲو رﻓﺎﻫ ﻓﺎﻫ ﻛﺸﻮر ﻛﺸ ﻫﺎﻫﺎ راا ﻣﻲﺳﻨﺠ ﻨ ﻨﺪ ﻨﺪ.

zz ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻛﺸﻮري ﻛﺸﻮري ﻛﻪﻛﻪ ﻣﻴﺰان ﻣﻴﺰان ﺣﻀﻮر ﺣﻀﻮر ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺑﻴﺸﺘﺮي دردر اﻳﻦ اﻳﻦ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ داﺷﺘﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺎﺷﺪ، ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ

و ﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ ﻋﻠﻢ و ﻓﻨﺎوري در آن ﻛﺸﻮر اﺳﺖ

.

z از ﺳﻮي دﻳﮕﺮ، ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﻴﺰان ﺣﻀﻮر ﻛﺸﻮري در ﻣﺤﻴﻂ وب ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﻳﻌﻨﻲ  

ﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ، ﺗﺠﺎري و ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﻓﻌﺎل و ﮔﺴﺘﺮدهاي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، اﻳﻦ ﻛﺸﻮر  

اﻣ ا ﻜﺎﻧﺎت ﻜﺎﻧﺎت ارﺗﺒ ا ﺗ ﺎﻃ ﺎﻃﻲ ﺑﻬﺘﺘﺮي ﺑﺎﺎ ﺳﺎﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫ ﻛﺸ ﺎﺎ يوداﺷﺘ اﺷﺘﻪ ﻛﺸﻮرﻫ ﻛﺸ ﺎﺎ دﻳﮕﮕﺮ ﻣﻲﺗﻮﺗ اﻧاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺒﺎد ﺗ ﺎ ﻻت ﻻت

ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﺑﭙﺮدازﻧﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﺑﻪ رﺷﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮ آن ﻛﺸﻮر ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

99اﻧﮕﻴﺰه اﻧﮕﻴﺰه ﻫﺎي ﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪ ﭘﻴﻮﻧﺪ دادن

z ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ را ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﻴﻂ وب ﻣﻲداﻧﻨﺪ  .

z ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﺎ، ﻲﻳﻚﻚ وﻳﮋﮔﮔ ﺑﺴﻴﺎﺎر ﻣﻬﻢ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺎﺑﻊ وب اﻓاﻓﺰودﻧﺪ ﻛﻛﻪ در ﻫﻴﭻ زﻳﻚﻚ اا ﻣﻨﺎﺎﺑﻊ

اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻗﺒﻞ از آنﻫﺎ ﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻲﺷﻮد و آن ﻋﻤﻖ دادن ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺖ

zz ﻫﻫﺮ ﭘﻴﭘ ﻮﻧﺪي ﻮﻧﺪي ﻛﻪﻛﻪ ددر ﻣﺤﻴ ﻣﺤ ﻂﻂ وب وب اﻳﺠﺎد اﻳﺠﺎد ﻣﻣﻲﺷﻮد، ﺷﻮد، ﻣﺒﻣ ﺘﻨﺘﻨﻲ ﺑﺑﺮ ﻫﺪﻓ ﻫﺪﻓﻲ ﺷﻜﻞ ﺷﻜﻞ ﮔﺮﮔ ﻓﺘﻪ ﻓﺘﻪ اﺳﺖ اﺳﺖ ((link link

(motivations

z ﻛﻪﻫﻤﺎنﮔﻮﻧﻪ از ﻃﺮﻳﻖ اﺳﺘﻨﺎدﻫﺎي ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻜﺘﻮب ﻣﻲﺗﻮان ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻋﻠﻢ ﻳﻚ  

ﻣﻮﺿﻮع ﻳﺎ ﻛﺸﻮر و ﻏﻴﺮه را ﺗﺮﺳﻴﻢ ﻧﻤﻮد، از ﻃﺮﻳﻖاﻳﻦ ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺗﻮان ارﺗﺒﺎﻃﻲاﻟﮕﻮﻫﺎي و  

ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻋﻠﻢ در ﻣﺤﻴﻂ وب را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﺮﺳﻴﻢ ﻛﺮد .

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

1010ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ Social Social Networks Networks

ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ي ﻲ ﮔﺮوﻫﻲ ﺮو ﻲ از اﻓﺮ ز ﺮاد ﻳﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ز ن ﻫﺎيي داراي ر ي ﺳﻠﻴﻘﻪ ﻳﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊﻊ

ﻣﺸﺘﺮك ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاي دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﺎﺻﻲ ﮔﺮد ﻣﻲ آﻳﻨﺪ. ﻫﺮ ﻋﻀﻮ را ﻳﻚ

ﺑﺎزﻳﮕﺮ (actor) ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ. وﻳﮋﮔﻲ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ وﺟﻮد رواﺑﻂ

((relationship relationship)) و ﺗﻌﺎﻣﺎ ﻼﻼت ((interaction interaction)) ﭘﻴﭽﻴﺪه ﺑﻴﻦ ﺑﺎزﻳﮕﺮا ﺎ  ﮕ ان ااﺳﺖ. 

دﻻﻳﻞ ﻻ ﻞ ﻋﻤﺪه اﻳﺠﺎ ا ﺎد ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎ ﻜ ﺎي اﺟﺘﻤ ا ﺎﺎﻋﻲ:

z رواﺑﻂ ﻓﺮدي

z رواﺑا ﻂﻂ ﻛﺎري

z رواﺑﻂ ﻋﻠﻤﻲ

z ﺳﻠﻴﻘﻪ ﻫﺎ و ﻋﻼﻳﻖ و ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﻣﺸﺘﺮ ﻠ ﺎ ﻼ ﺎ كك

z اﻧﮕﻴﺰه ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ - ﺳﻴﺎﺳﻲ

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

1111ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ SNA SNA

آﻧﺎﻟﻴﺰ ﻳﺎ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺰ ﻞ ي ﻲ ي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ وﻳﮋﮔ و ﮋ ﻲﻲ ﻫﺎي ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ي ي

اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ اﻓﺮاد و ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ ﺑﺎ روﻳﻜﺮد ﺗﺌﻮري ﺷﺒﻜﻪ اي ﻳﺎ  

ﮔﺮاف  اﺳﺖ.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻮﻋﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻴﺎن رﺷﺘﻪ اي در ﺣﻮزه ﻫﺎي

ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ، از ﺟﻤﻠﻪ:

ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ، ﻋﻠﻮم اﻃﻼﻋﺎت، ﻋﻠﻮم ارﺗﺒﺎﻃﺎت، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺳﺎزﻣﺎن، اﻧﺴﺎن

ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺷﻨﺎﺳ ،، ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ، ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ، رواﻧﺸﻨﺎﺳ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋ ،، زﺑﺎن زﺑﺎن ﺷﻨﺎﺳﻲ، ﺷﻨﺎﺳ ، اﭘﻴﺪﻣﻴﻮﻟﻮژي، اﭘﻴﺪﻣﻴﻮﻟﻮژي، اﻗﺘﺼﺎد اﻗﺘﺼﺎد

و ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

1212Graph Graph Theory Theory ﮔﺮاف ﺗﺌﻮري

ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از ﻗﻮاﻋﺪ ﻮ ي ز ﻮ وو دﻳﺪﮔﺎﻫﻬﺎﻬ يي اﺳﺖ ﻛﻪ درر ﻋﻠﻮمﻮم ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ ﭙ  ﻮ ﺮ و ر و رﻳﺎﺿﻴﺎت

ﻛﺎرﺑﺮدي، در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﻤﺎم ﻳﺎ ﺑﺨﺸﻲ از اﻋﻀﺎي ﻳﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ در ﻗﺎﻟﺐ ﮔﺮاف ﻳﺎ

ﻧﻤﻮدارﻫﺎي داراي اﺗﺼﺎل ﻛﺎرﺑﺮد دارﻧﺪ. اﻓﺮاد را در اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه راس ﻳﺎ ﮔﺮه و رواﺑﻂ  

را ﻳﺎل ﻳ ا ﺎل ﺎﺎ ﭘﻴﻮﻧﻧﺪ ﻳﺎ ﻟﺒﻪ ﻣﻲ ﺎ ﻟ ﮔﮔﻮﻳﻨﺪ.

actor actor

relationship

node

edge

node

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

1313ﻓﺮد، ﮔﺮوه و ﺷﺒﻜﻪ

z ﺷ ﻜﻪ (Network) ﻋﻪ ا از اﻓ اد ا ﺖ

ﻓﺮد، ﮔﺮوه و ﺷﺒﻜﻪ

z ﺷﺒﻜﻪ (Network) ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از اﻓﺮاد اﺳﺖ.

z ﻓﺮد (Individual) در ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻘﺶ ﺑﺎزﻳﮕﺮ (Player) را دارد.

z اﻓﺮاد ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ ﻣﻤﻜ ﺮ ﻳ ﺒ ﻦﻦ اﺳﺖ ﮔﺮوﺮوه ﻫﺎ ﻳﺎ اﺟ ﻳ ﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ((Communities)) ﻛﻮﭼﻜﺘﺮي ﻮﭼ ﺮي

ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪ.

Role

Position

PP ti restige

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

1414ﺷﺎﺧﺺ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي ﻫﺎي اﺻﻠﻲ اﺻﻠﻲ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ

1. Degree Degree Centrality: Centrality:

The number of direct connections a node has. What 

those connections lead to and how  really matters is where 

unconnectt ded.   thth t th th i ey connect the otherwise  

2. Betweenness Centrality:

A node with high betweenness has great influence over what 

network indicating important links and  flows in the  

single point of failure.  

3.. Closeness Centrality: Closeness Centrality:

The measure of closeness of a node which are close to 

everyone else. 

The The pattern of the direct and indirect ties allows the nodes pattern of the direct and indirect ties allows the nodes

the network more quickly than  any other node in       

all others.  anyone else. They have the shortest paths to 

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

1515اﺗﺼﺎل Connection

Size  z

Number of nodes |

Density z

Number of ties that are present  the amount of ties  |

that could be present

Out-degree  z

Sum Sum of connections from an actor to others of connections from an actor to others |

In-degree  z

Sum of connections to an actor  |

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

1616ﻓﺎﺻﻠﻪ Distance

Walk  z

A sequence of actors and relations that begins and  |

ends with actors 

GG d i di t eodesic distance  z

The number of relations in the shortest possible walk  |

from from one actor to another one actor to another

Maximum flow  z

The The amount of different actors in the neighborhood of amount of different actors in the neighborhood of |

a source that lead to pathways to a target

Sum of connections to an actor  |

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

1717ﻗﺪرت ﻗﺪرت وو ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ Power Power & Prestige & Prestige

Walk  z

A sequence of actors and relations that begins and  |

ends with actors 

GG d i di t eodesic distance  z

The number of relations in the shortest possible walk  |

from from one actor to another one actor to another

Maximum flow  z

The The amount of different actors in the neighborhood of amount of different actors in the neighborhood of |

a source that lead to pathways to a target

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

1818ﻗﺪرت ﻗﺪرت وو ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ Power Power & Prestige & Prestige

Walk  z

A sequence of actors and relations that begins and  |

ends with actors 

GG d i di t eodesic distance  z

The number of relations in the shortest possible walk  |

from from one actor to another one actor to another

Maximum flow  z

The The amount of different actors in the neighborhood of amount of different actors in the neighborhood of |

a source that lead to pathways to a target

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

1919ﻗﺪرت ﻗﺪرت وو ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ Power Power & Prestige & Prestige

Microsoft Bash Asha

Kentaro Ranjeet

Sharad Yale New York City

Ranjeet and I already had a friend in common!

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

2020ﻗﺪرت ﻗﺪرت وو ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ Power Power & Prestige & Prestige

p = 0 0 ; k = 0

Erdős and Renyi (1959)

p 0.0 ; k 0

p = 0.09 ; k = 1

p = 0.045 ; k = 0.5

Let’s look at…

p = 1.0 ; k ≈ N

Size of the largest connected cluster

Diameter Diameter (maximum path length between nodes) of the largest cluster (maximum path length between nodes) of the largest cluster

Average path length between nodes (if a path exists)

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

2121ﻗﺪرت ﻗﺪرت وو ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ Power Power & Prestige & Prestige

Rao

Kentaro Ranjeet

Bash

Sharad

Anandan Prof. Sastry

Prof. McDermott

Venkie

Prof. Balki

Ravi’s

Father

Prof.

Kannan

Prof. Veni

Karishma

Maithreyi

Pres. Kalam

Ravi 

Pawan

Father

Prof. Prahalad 

PM Manmohan 

Singh

Prof. Jhunjhunwala

Dr. Isher Judge 

Ahluwalia

Aishwarya

Amitabh

Soumya

Dr. Montek Singh

Ahluwalia

Ahluwalia

Nandana Bachchan

Sen

Prof. Amartya

Sen

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

2222Random Graphs

N = 12

Random Graphs

Erdős and Renyi (1959)

p = 0 0 ; k = 0

N nodes

p 0.0 ; k 0

A pair of nodes has 

probability p of being 

connected.

Average degree k ≈ pN

p = 0.09 ; k = 1

Average degree, k ≈ pN

What interesting g g things can 

be said for different values 

of p or k ?

(that are true as N Æ ∞)

p = 1.0 ; k ≈ N

(that are true as N Æ ∞)

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

2323Random Random Graphs Graphs

Erdős and Renyi (1959)

pp = 00.00 ;; kk = 00

p = 0.09 ; k = 1

p = 0.045 ; k = 0.5

Let’s look at…

p = 1.0 ; k ≈ N

Size of the largest connected cluster

Diameter Diameter (maximum path length between nodes) of the largest cluster (maximum path length between nodes) of the largest cluster

Average path length between nodes (if a path exists)

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

2424Random Random Graphs Graphs

Erdős and Renyi (1959)

p = 0.0 ; k = 0 p = 0.045 ; k = 0.5 p = 0.09 ; k = 1 p = 1.0 ; k ≈ N

Size of larg p gest component

Diameter of largest component

1 5 11 12

0 4 7 1

Average path length between (connected) nodes

0.0 2.0 4.2 1.0

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

2525Semantic social networks

Millions of FOAF profiles 

online

http://sioc-project.org/node/158 ﻣﺠﺎزﯼ هﺎﯼ ﺷﺒﮑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ

2626Social tagging

SCOT

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

2727SNA on the semantic web

[Paolillo and Wright 2006]

Foaf:knows

Foaf:interest

Rich graph representations reduced to simple

untyped untyped graphs in order to apply SNA graphs in order to apply SNA

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

2828Social Network Analysis?

A science to understand the structure the z

[Wasserman & Faust 1994] [Scott 2000] [Mika 2007]

A science to understand the structure, the

interactions and the strategic positions in social 

networks.

SS i ociograms z

[Moreno, 1933]

What for?  z

To control information flow |

ToTo improve/stimulate communication improve/stimulate communication |

To improve network resilience |

To trust |

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

2929Centrality: strategic positions

Degree centrality:

[Freeman 1979]

Degree centrality:

Local attention

Closeness centrality: 

Capacity Capacity toto

communicate

beetweenness centrality:

reveal broker 

"AA place for good ideas place for good ideas"

[Burt 1992] [Burt 2004]

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

3030BB l  Th alance Theory

[Heider 1958]

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

3131ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ... ...

•Networks are structurally cohesive if they remain connected even when nodes are 

removed

0 1 2 3

Node Connectivity

0 1 2 3

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

3232ﺷﺎﺧﺺ ﺷﺎﺧﺺﭼﺴﺒﻨﺪﮔﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎر

Fo a de t o o St uctu a Co es o ormal definition of Structural Cohesion: z

A group’s structural cohesion is equal to the minimum (a)

number of actors who, if removed from the g p group, would 

disconnect the group.

Equivalently (by Menger’s Theorem): z

A group’s structural cohesion is equal to the minimum (b)

number of independent paths linking each pair of actors 

in the group.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

3333ﺷﺎﺧﺺ ﺷﺎﺧﺺﭼﺴﺒﻨﺪﮔﻲ ﭼﺴﺒﻨﺪﮔﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎر ... ...

Structural cohesion gives rise automatically to a clear notion of 

embeddedness, since since cohesive sets nest inside of each other  cohesive sets nest inside of each other.

2

8 10

9

4

1 3

11

14

12

13

5 7

6

17

18

19

14

15

16

6

20

2

22

23

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

3434ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﻮﺿﻮﻋﻲ ﻣﻮﺿﻮﻋﻲ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺠﻼت ﻣﺠﻼت ﻋﻠﻤﻲ ﻋﻠﻤﻲ ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﭘﮋوﻫﺸﻲ

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

3535ﻣﺼﻮرﺳﺎزي ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

3636ﭼﺎﻟﺶ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻫﺎي ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ

If the citation networks capture the structure of organized disciplines, how do we  z

capture thh i  l  i  i  f di  i li  d  h  bl  ? e internal organization of disciplines around research problems?

Could use paper citation networks (see Hargens 2000), but data are difficult &  •

expensii t  bt i f l ve to obtain for large-scall t k e networks.

Can examine the network of papers formed by the topics they write about.   •

Di Di tl t i tifi t t rectly taps scientific content •

Purely endogenous creation of topics that allows new topic areas to emerge  •

and old ones to die over time

DD t  b  t  t d f  i f  ti  h ld i ata can be extracted from information held in SS i l  i l Ab t  t ociological Abstracts •

Multiple levels: •

Coarse grainedÆ Focus solely on keywords •

Fine grained Æ Use all information available (title, abstract,  •

keywords)

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

3737ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ وو وب وب

Social Social network analysis is useful for the Web network analysis is useful for the Web z

because the Web is essentially a virtual society, and 

thus a virtual social network,

Each page: a social actor and  |

each hyperlink: a relationship.  |

Many results from social network can be adapted  z

and extended for use in the Web context. 

We study two types of social network analysis,  z

centralityy and p g prestige, which are closely related to 

hyperlink analysis and search on the Web. 

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

3838ﻣﺮﻛﺰﻳﺖ Centrality

Impo ta t o p o e t acto s portant or prominent actors a e t ose t at a e  ed are those that are linked z

or involved with other actors extensively. 

A p ( person with extensive contacts (links) or  z

communications with many other people in the 

organization is considered more important than a person 

withith l ti l f t t relatively fewer contacts. 

The links can also be called ties. A central actor is one  z

involved involved in many ties in many ties. 

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

3939درﺟﻪ ﻣﺮﻛﺰﻳﺖ Centrality

z ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘ ﻮ ي ﻳﻚ ﺳﻮﻮﻳﻪ

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

4040ﻧﺰدﻳﻜﻲ Closeness

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

4141ﻣﻴﺎن ﺑﻮدن    Middleness

IfIf two non two non-adjacent adjacent actors actors jj and and kk want want toto zz

interact and actor i is on the path between j and 

k, then then ii may may have some control over the have some control over the

interactions between j and k. 

Betweenness Betweenness measures measures this control of this control of ii over over zz

other pairs of actors. Thus, 

ifif ii isis on the paths of many such interactions then on the paths of many such interactions, then ii isis ||

an important actor. 

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

4242ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ   Prestige

Prestige Prestige is a more refined measure of prominence of is a more refined measure of prominence of z

an actor than centrality. 

Disting ( guish: ties sent (out-links) ( ) and ties received (in-links).  |

A prestigious actor is one who is object of extensive  z

ties as a recipient. 

To compute the prestige: we use only in-links.  |

Diffe e ce bet ee ce t a ty a d p est ge erence between centrality and prestige: z

centrality focuses on out-links  |

p g prestige focuses on in-links.  |

We study three prestige measures. Rank prestige z

forms the basis of most Web p g  y page link analysis 

algorithms, including PageRank and HITS. 

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

4343ﻣﺠﺎورت   Proximity

The The degree index of prestige of an actor degree index of prestige of an actor ii only only z

considers the actors that are adjacent to i. 

The proximity proximity prestige prestige generalizes generalizes it by considering it by considering z

both the actors directly and indirectly linked to actor 

i. 

We consider every actor j that can reach i.  |

Let I

i

be the set of actors that can reach actor i.  z

The proximity is defined as closeness or distance  z

of of other actors to other actors to ii..

Let d(j, i) denote the distance from actor j to actor i.  z

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

4444رﺗﺒﻪ   Rank

InIn the previous two prestige measures, an important the previous two prestige measures, an important z

factor is considered, 

the pprominence of individual actors who do the “voting”  |

In the real world, a person i chosen by an important  z

p p g  y person is more prestigious than chosen by a less 

important person. 

For example, if a company CEO votes for a person is  |

much more important than a worker votes for the person. 

If one’s circle of influence is full of prestigious actors,  z

then one’s own prestige is also high. 

Thus one’s prestige is affected by the ranks or statuses of  |

thth i l d t e involved actors. 

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

4545ﻫﻢﻫﻢ اﺳﺘﻨﺎدي اﺳﺘﻨﺎدي وو زوج زوج ﻛﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺧﺘﻲ ﻛﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺧﺘﻲ   Coupling Coupling

Another Another area of research concerned with links is area of research concerned with links is z

citation analysis of scholarly publications. 

A scholarly p y publication cites related prior work to  |

acknowledge the origins of some ideas and to compare 

the new proposal with existing work. 

When a paper cites another paper, a relationship is  z

established between the publications. 

Citation analysis uses these relationships (links) to perform  |

various types of analysis. 

We We discuss two types of citation analysis discuss two types of citation analysis, coco- z

citation and bibliographic coupling. The HITS 

algorithm algorithm is related to these two types of analysis is related to these two types of analysis. 

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

4646ﻫﻢﻫﻢ اﺳﺘﻨﺎدي اﺳﺘﻨﺎدي    CoCo-citationupling citationupling

IfIf papers papers ii and and jj are are both cited by paper both cited by paper kk,, then they then they zz

may be related in some sense to one another. 

The The more papers they are cited by the stronger more papers they are cited by, the stronger z

their relationship is.

Let L be the citation matrix. Each cell of the matrix is  z

defined defined as follows: as follows:

Lij

= 1 if paper i cites paper j, and 0 otherwise.  |

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

4747Bibliographic Bibliographic Coupling Coupling   ﻛﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺧﺘﻲ زوج

Bibliog p  p  g p graphic coupling operates on a similar  z

principle. 

Bibliographic coupling links papers that cite the  z

same articles

if papers i and j both cite paper k, they may be related. |

The more papers thth b th it th t th i ey both cite, the stronger their  z

similarity is.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

4848Bibliographic Bibliographic Coupling Coupling   ﻛﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺧﺘﻲ زوج

Bibliog p  p  g p graphic coupling operates on a similar  z

principle. 

Bibliographic coupling links papers that cite the  z

same articles

if papers i and j both cite paper k, they may be related. |

The more papers thth b th it th t th i ey both cite, the stronger their  z

similarity is.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

4949ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ

z ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ( social network analysis)، روﻳﻜﺮد ﭘﮋوﻫﺸﻲ اﺳﺖ  

ﻛﻪﻛﻪ يﺑﻪﻪ اﻟﮕﻮ اﻟﮕ ﻫﺎﻫﺎ رواﺑا ﻂﻂ ﺑﻴﻦﻦ اﻓﺮ اﻓ اد اد، ﮔﮔﺮوهﻫﺎﻫﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ﺎز ﺎنﻫﺎﻫﺎ ﻣﻲﭘﺮدازد دازد و اﺑا ﺘﺪا ﺘﺪا ددر

ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﻲ، رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻋﻠﻮم ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺖ  .

z داﻧﺸﻤﻨﺪانن ﺣﻮزﻮزه وب وبﺳﻨﺠﻲﺠﻲ ازز داﻳﻦ ﻳﻦ روﻳﻜﺮ روﻳ ﺮ درر ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺣﻮزﻮزه وب وب اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮﺮدهاﻧﺪ وو

ﺑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ.

z آﻧﻬﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ، ﺷﺒﻜﻪﻫﺎي راﻳﺎﻧﻪاي ﻧﻴﺰ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ  اﻓﺮاد و ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎ را ﺑﺎ

ﻫﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂﻂ ﻛﻛﻨﻨﺪ، اﻣ ا ﻜﺎﻜﺎن ااﻳﻦ راا ﻪداارﻧﺪ ﻛﻛ ﺑﺮ اﺳ ا ﺎﺎس ﺗﺤﻠﻴﻠ ﻞﻞﻫﺎﺎي ﺷﺒﻜﻜﻪ اﺟﺘﻤ ا ﺎﺎﻋﻲ ﻣﻮرد

ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ

zz ارﺗﺒ ا ﺗ ﺎﻃﺎت ﺎﻃﺎت اﻓﺮ اﻓ اد اد ددر ﻣﺤﻴ ﻣﺤ ﻂﻂ ﺷﺒﺷ ﻜﻪﻜﻪ و ﻣﺸﺨﺼﺎ ﻣﺸﺨﺼﺎ وبب، ﺑﻪ ﺑﻪ دﻻﻳﻞ دﻻﻳﻞ و اﺷﻜﺎل اﺷﻜﺎل ﮔﻮﻧﺎﮔﻮ ﮔ ﻧﺎﮔ ﻧﻧﻲ اﺗﻔﺎق اﺗﻔﺎق

ﻣﻲاﻓﺘﺪ.

z ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل، ﺷﺒﻜﻪﻫﺎي ﻣﻮﺿﻮﻋﻲ، ﻋﻠﻤﻲ، ﺻﻨﻔﻲ، ورزﺷﻲ، ﺳﻴﺎﺳﻲ، وﻃﻦﭘﺮﺳﺘﻲ و  

ﺑﺴﻴﺎري ﺑ ﻴ ري اﻧﻮاع ﻮ ع ﺷﺒﻜﻪﻫﺎي ﺒ ي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟ ﻲ دﻳﮕﺮ ﻳ ﺮ ﻂدرر ﻣﺤﻴﻴ ﻣﺠﺎزي ﺠ زي ﺷﻜﻞﻞ ﮔﺮﺮﻓﺘﻪ وو ﻫﺮﺮ روز روز ﻫﻢﻢ  

ﮔﺴﺘﺮش ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

5050ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي ارﺗﺒﺎﻃﺎت ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻋﻠﻤﻲ ﻋﻠﻤﻲ

z وب، ﺑﺴﻴﺎري از روشﻫﺎي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺑﺮاي دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻋﻠﻤﻲ، ﺷﻴﻮه اﻧﺠﺎم

ﭘﮋوﮋ ﻫﺶ ﻫﺶ، ﺗﺒﺗ ﺎدل ﺎدل و اﻧﺘﺸﺎ اﻧﺘﺸﺎر ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺎﻓﺘﻪﻫﺎﻫﺎ و ﺑﻪﻪ ﻃﻃﻮر ﻛﻠﻛﻠﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻓ  ﺎﻟ ﺖﻫﺎﻫﺎي ﻋﻠﻋﻠﻤﻲ راا ﺗﻐﺗﻐﻴﻴﺮ دادداده اﺳ ا ﺖﺖ.

z ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، اﻛﻨﻮن ﺿﺮورﺗﻲ ﺑﺮاي ارزﻳﺎﺑﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ وب در رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد

آﻣﺪه اﺳﺖ

z در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺳﻨﺠﺶ ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻋﻠﻤﻲ ( scholarly

communications) ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ، ﺳﺎﻳﺖ ﻣﺠﻼت و داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ ﺑﻴﺶ از

ﺳﺎﻳﺮ ﺳﺎﻳﺖﻫﺎ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان وبﺳﻨﺠﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ.

z ﺑﻪﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﻪوﻳﮋه در ﺳﺎلﻫﺎي اﺧﻴﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﻴﺎن ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﻪ

ﺳﺎﻳﺖ ﺳﺎﻳﺖ ﻣﺠﻼت ﻣﺠﻼت ﻋﻠﻤ ﻋﻠﻤﻲ وو ﺗﻌﺪاد ﺗﻌﺪاد اﺳﺘﻨﺎد اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ آﻧﻬﺎ دردر ﭘﺎﻳﮕﺎه ﭘﺎﻳﮕﺎه آي آي.اس اس.آي آي. ارﺗﺒﺎط ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨ ﻣﻌﻨﻲداردار

ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﻲ وﺟﻮد دارد.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

5151ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي وﺑﻲ وﺑﻲ

z ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻣﺒﺤﺚ ﻣﻄﺮح در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت وبﺳﻨﺠﻲ، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺮ روي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ ﻳﺎ ﺗﺤﻠﻴﻞ

.ااﺳﺖ (lili knk anall i ysis) ﭘﻴﻮﻧﺪ

z ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﻞﻫﺎي ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﺑﻴﻦ ﺳﺎﻳﺖﻫﺎي وﺑﻲ، ﺗﻌﻴﻴﻦﻛﻨﻨﺪه وﺿﻌﻴﺖ

وبﺳﺎﻳﺎ ﺖﺖﻫﺎﻫﺎ از از ﻧﻈ ﻧﻈﺮ ﻣﺤﺘﻮﺘ اا، ارﺗﺒ ا ﺗ ﺎﻃﺎت ﺎﻃﺎت وﻣﻮﺿﺿﻮﻋﻲ اﻫﻤﻴ اﻫ ﺖﺖ ﻫﺴ ﻫ ﺘﻨﺪ ﺘﻨﺪ.

z اﻫﻤﻴﺖ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ در ﻣﺤﻴﻂ وب ﺑﻪ ﺣﺪي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﻮزهﻫﺎي ﺗﺨﺼﺼﻲ وﻳﮋهاي ﺑﺮاي

ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﭘﻴﻮﻧﺪي ﭘﻴﻮﻧﺪي ددر اﻳﻦ اﻳﻦ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﭼﻮن ﭼﻮن ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﻧﮕﻴﺰه اﻧﮕﻴﺰهﻫﺎي ﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪ، ﭘﻴﻮﻧﺪ، ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻛﻤﻛﻤﻲ ﺑﺑﺮ روي وي  

ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ و ﺑﺮرﺳﻲ ﻧﻘﺶ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ در ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻋﻠﻤﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ.

zz ﺗﺤﻠﻴ ﺗﺤﻠ ﻞﻞ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻧﺪ، ﻃﺒﻃ ﻖﻖ ﺗﻌﺮﻳ ﺗ ﻒﻒ وﻳﻜﻜﻲﭘﺪﻳﺪ ﺎﺎ ((2008 2008)) ﻋﺒﺎر ﻋ ﺎ تت اﺳ ا ﺖﺖ از از::

|“زﻳﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از ﺷﺒﻜﻪﺳﻨﺠﻲ ﺑﻪﻛﻪ ﻛﺸﻒ ﺑﻴﻦرواﺑﻂ

ﻣﻮﺟﻮ ﻮ ﻮدﻳﺖﻫﺎ دﻣﻲﻲﭘﺮداز ﭘﺮ ز  . ﺗﺤﻠﻴﻞﻞ ﭘﻴﻮ ﭘ ﻮﻧﺪ درر ﻣﺤﻴﻂ ووب، ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ

ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﻦ ﺗﻜﻪﻫﺎي اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻣﻲﭘﺮدازد ﻛﻪ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ  

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ ﻣﺠﺰا از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻫﺪف ﺧﻮد دﺳﺖ ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻨﺪ”.

5252ﭘﻴﻮﻧﺪﺷﻤﺎري

z ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰان ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ از ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﻛﺎوش اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد

z ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﭘﮋوﻫﺶ، ﻣﻮﺗﻮر ﻛﺎوش اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ.

z در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﻛﺎوش ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ، ﻳﺎﻫﻮ و آﻟﺘﺎوﻳﺴﺘﺎ ( اﻟﺒﺘﻪ

ااﻳﻦ ﻣﻮﺗﻮر ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺳﻂﻂ ﻳﺎﺎﻫﻮ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻲ ﺷﻮد) و درﺟﻪدر ﺑﻌﺪي، ﮔﻮﮔ ﮔﻞ ﮔﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ.

z ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ در ﻫﺮ ﻳﻚ از اﻳﻦ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻓﺮﻣﻮل ﺧﺎص آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮد.  

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

5353ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ

  ،(out-link ) ﺑﻴﺮوﻧﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪ z

،(in-link) درﻳﺎﻓﺘﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪ z

  ،(self-Link ) ﭘﻴﻮﻧﺪي ﺧﻮد z

،(co-link) ﭘﻴﻮﻧﺪي-ﻫﻢ z

(total- Links) ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ ﻣﺠﻤﻮع z

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

5454ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻫﺎي ﺑﻴﺮوﻧﻲ

z ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﺋﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ از ﻳﻚ ﺻﻔﺤﻪ وب ﻣﻮﺟﻮد در ﻳﻚ ﺳﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﺻﻔﺤﻪ وب

ﻣﻮﺟﻮد در ﺳﺎﻳﺖ دﻳﮕﺮي داده ﻣﻲﺷﻮد و در واﻗﻊ ﻣﻌﺎدل واژه"ارﺟﺎع" در آﺛﺎر ﭼﺎﭘﻲ

اﺳ ا ﺖﺖ.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

5555ﭘﻴﻮﻧﺪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻫﺎي ﻫﺎي دروﻧﻲ دروﻧﻲ ((ﺑﻪ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺧﻮد))

z ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﺋﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻳﻚ ﺻﻔﺤﻪ وب در ﻳﻚ ﺳﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻔﺤﻪ و ﻳﺎ

ﺮﺻﻔﺤﻪ ﻔ ﻪﻫﺎﻫﺎي دﻳد ﮕﮕ ﻣﻮﺟﻮدد ددر ﻫﻤﻫ ﺎن ﺎن رﺳﺎﻳﺎ ﺖﺖ ﻣﻲﺑﺮﻗﺮﻗ اا ﻛﻨﺪ ﻛﻨﺪ.

z ﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪيﻫﺎ، ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﻨﻄﻘﻲ را ﺑﺮاي ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺻﻔﺤﺎت وب در ﺳﺮورﻫﺎي

ﻣﺤﻠﻲﻲ اﻧﻌﻜﺎسس ﻣﻲﻲدﻫﻨﺪ ((اﻳﻨﮕﻮرﺳﻦ ﻳ  ﻮر ﻦ، 1998)).

z ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﻴﺰان ﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪيﻫﺎي ﻳﻚ وبﺳﺎﻳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ  

ّ اﻃﻼﻋﺎت و ﺻﻔﺤﺎت درون وبﺳﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﻪ ﻫﻢ رﺑﻂ داده ﺷﺪهاﻧﺪ

z ﻫﺮ ﭼﻪ ﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﻳﻚ وبﺳﺎﻳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ّ اﻃﻼﻋﺎت و ﺻﻔﺤﺎت آن، ﺑﻴﺸﺘﺮ و  

ﺑﻬﺘﺮ ﺑﻪ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﻛﺎوش ّ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﺷﺪه و ﻧﻤﺎﻳﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت وبﺳﺎﻳﺖ

ﺑﻬﺘﺮ ﺑﺎزﻳﺎﺑ ﺑﺎزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻣﻲﺷﻮد ﺷﻮد .

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

5656ﭘﻴﻮﻧﺪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻫﺎي ﻫﺎي درﻳﺎﻓﺘﻲ  

z ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ و ارزﺷﻤﻨﺪﺗﺮﻳﻦ ﻧﻮع ﭘﻴﻮﻧﺪ

z ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﺋﻲ ﺷﻮدﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺻﻔﺤﻪ وب از ﺳﺎﻳﺮ ﺻﻔﺤﻪﻫﺎي درﻳﺎﻓﺖوب   

ﻣﻲﻛﻨﺪ  .

z اﻳﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻌﺎدل واژه""اﺳﺘﻨﺎد"" در آآﺛﺎر ﭼﺎﭘﻲ اﺳﺖ.

z ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﻚ ﺳﺎﻳﺖ داده ﻣﻲ ﺷﻮد ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد.

z ﻣﻲﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي درﻳﺎﻓﺘﻲ ﻳﻚ وبﺳﺎﻳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه

اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در آن وبﺳﺎﻳﺖ ّ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻔﻴﺪي وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻛﺎرﺑﺮان ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﻴﺎز

داﺷﺘﻪ داﺷﺘﻪ و آﻧﻬﺎ آﻧﻬﺎ ﺮراا ﺑﻴﺑ ﺸﺘﺸﺘ ﻣﻮر ﻣ دد اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮﻗ اار ﻣﻣﻲدﻫﻨﺪ دﻫﻨﺪ.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

5757ﻫﻢ ﭘﻴﻮﻧﺪي

z ﻫﻢﭘﻴﻮﻧﺪي ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪ دو وبﺳﺎﻳﺖ در ﻛﻨﺎر ﻫﻢ و در ﺳﺎﻳﺖ ﺳﻮﻣﻲ  

ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد.

z اﻳﻦ وﺿﻌﻴﺖ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻫﻢ اﺳﺘﻨﺎدي در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﺎﭘﻲ اﺳﺖ  .

z وﻗﺘﻲ دو ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻳﺎﺎ وبﺳﺎﺎﻳﺖ ﺑﺎﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﮕﺮ ﻫﻢاﺳﺘﻨ ا ﺎﺎدي ﻳﺎﺎ ﻫﻢﭘﻴﻮﻧﺪي دااﺷﺘﻪ زﺑﺎﺎﺷﻨﺪ اا ااﻳﻦ  

ﺟﻬﺖ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﻧﻮﻋﻲ راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ اﺳﺖ.  

zz ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺎ تت دﻳﮕﮕﺮ، آﻧﻬ آﻧ ﺎﺎ اﺷﺘﺮ اﺷﺘ اﻛ اﻛﻲ در ﺣﻮزه ﻛﺎﻛﺎري، روشﻫش ﺎﺎي ﻣﻮرد اﺳ ا ﺘﻔﺎ ﺘﻔﺎده و اﻃﻼﻋ اﻃﻼ ﺎت ﺎت ﻣﻮرد

ﻋﻼﻗﻪ دارﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ اﻳﻦ دو در ﻛﻨﺎر ﻫﻢ در ﺳﺎﻳﺖ دﻳﮕﺮي ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮﻧﺪ  .

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

5858ﻣﺠﻤﻮع ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ

z ﻣﺠﻤﻮع ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي درﻳﺎﻓﺘﻲ ( دروﻧﻲ  ) و ﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﻳﻚ  

ﺳﺎﺎﻳﺖ ﻣﻲﺷﻮد، ﻧﺸﺎﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻛﻪ وﺿﻌﻴﺖ آآن زﺳﺎﺎﻳﺖ اا ﻟﺤ ﻟ ﺎظ ﺎظ درﻳﺎﻓﺎﻓﺖ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﭼﮕﮕﻮﻧﻪ

اﺳﺖ.  

zz ﺑﺮرﺳﻲ و ﻣﻄﺎﻟﻌ ﻄﺎﻟ ﻪﻪ ﻣﺠﻤﻮعع ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻧﺪ وﺳﺎﻳﺖ ﺎ ﺖﻫﺎﻫﺎ ﺳﭙﺲ ﻣﻄﺎﻟﻌ ﻄﺎﻟ ﻪﻪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺪاﮔﺎﻧﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ ﻧﺪﻫﺎي درﻳد ﺎﻓﺘ ﺎﻓﺘﻲ و

ﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪيﻫﺎ، ﻧﺘﺎﻳﺠﻲ در ﺧﺼﻮص وﺿﻌﻴﺖ ﺣﻀﻮر ﺳﺎﻳﺖ در ﻣﺤﻴﻂ وب و اﻋﺘﺒﺎر

ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮ ي ﻪآنن ﺑﺑ دﺳﺖ ﻣﻲﻲدﻫﺪ.   

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

5959ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ وب

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

6060ﻣﺠﻤﻮع ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ

z ﺿﺮﻳﺐ  ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار ﺧﺎرﺟﻲ

z ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار داﺧﻠﻲ

z ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار ﻛﻠﻲ

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

6161ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ داﺧﻠﻲ

self-link WIF (Web داﺧﻠﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار ﻋﺎﻣﻞ z

(impact impact factor) factor،، ﺑﺮاﺳﺎس ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻌﺪاد ﺗﻌﺪاد ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي

ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ در درون ﺳﺎﻳﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻛﻞ ﺻﻔﺤﺎت  

ﻧﻤ ﻧ ﺎﻳﻪ ﺎﻳﻪﺳﺎزي ﺳﺎزي ﺷﺪه ﺷﺪه ﺳﺎﻳﺖ ﺳﺎﻳﺖ ددر ﻣﻮﺗﻮ ﻣﻮﺗﻮر ﻛﺎوش ﻛﺎوش ﻣﻮر ﻣﻮ دد اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻪ ﺑﻪ  

دﺳﺖ ﻣﻲآﻳﺪ.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

6262ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺧﺎرﺟﻲ

inin link link WIF WIF (Web (Web ﺧﺎﺧﺎرﺟﻲ ﮔﺬا ﮔﺬا ﺎﺛ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻞﻞ رﻋﺎﻣﺎ zz

(impact factor ﻛﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار  

ﺗﺠﺪﻳﺪﻧﻈﻈﺮ ﺷﺪه ﺺﻳﺎﺎ ﺧﺎﻟﺎﻟ ﻧﻴﺰ ااز آآن ﻳﺎﺎد ﻣﻲﺷﻮد، ﺑﻪ  

ﺑﺮرﺳﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﺧﺎرج ﺑﻪ وبﺳﺎﻳﺖ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ  

ﺑﺮﻗﺮار ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻣﻲﭘﺮدازد

z ﺑﺮاي ﺑﺮ ي ﻣﺤﺎﺳﺒﺒﻪ ﻋﺎﻣﻞﻞ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬاري ﻴﺮ ري ﺗﺠﺪﻳ ﺠ ﻳﺪ ﻧﻈﺮﺮ ﺷﺪه  

وبﺳﺎﻳﺖﻫﺎ از ﻓﺮﻣﻮل زﻳﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد:

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

6363ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻛﻠﻲ

overallll (t(t t l) otal) WIF WIF (W(W beb ﻛﻠﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬاري ﺿﺮﻳﺐ ﺑﺎ z

(impact factor، ﺑﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ

اﺳﺖ وب ﺳﺎﻳﺖ درﻳﺎﻓﺖ ﻛﺮده ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﺗﺎ ﻣﺸﺨﺺ  

ﺷﻮد ﻛﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﺳﺎﻳﺖ از ﻧﻈﺮ ﭘﭘﻴﻮﻧﺪي ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲﻲ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ و  

ﭼﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎﻫﻲ دارد. ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار ﻛﻠﻲ ﺳﺎﻳﺖ،  

ﺗﻤﺎﻣﻲﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮ ي درﻳﺎﻓﺘﻲ رﻳ ﻲ وو اﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪي ﻮ ﭘﻴﻮ يﻫﺎ رر ﺑﺮ ﺑﺮ ﺗﻤﺎﻣﻲﻲ ﺻﻔﺤﺎت  

وبﺳﺎﻳﺖ ﻛﻪ در ﻣﻮﺗﻮر ﻛﺎوش ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﻳﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ،  

ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻣﻲﻛﻨﻨﺪ  .

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

6464ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻛﻠﻲ

z روﺷﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ وبﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدﻫﺴﺘﻪ ﺷﺪه  

اﺳﺖ ﺑﺮﺮ اﺳﺎسس ﻓﺮﻣﻮ ﺮ ﻮل زﻳﺮ ز ﺮ وو ﻣﻴﺰان ﺰ ن ﭘﻴﻮ ﭘ ﻮﻧﺪﻫﺎي درﻳﺎﻓﺘﻲ ر ﻲ  

ﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ﻳﻚ ﻣﻮﺿﻮع ﻳﺎ زﻣﻴﻨﻪ وﻳﮋه اﺳﺖ:  

CC zz == ﺷﺎﺧﺺ ﺷﺎﺧﺺ ﺗﻌﻴﻴ ﺗﻌ ﻦﻦ وب وب ﺳﺎﻳﺖ ﺳﺎﻳﺖ ﻫﺎي ﻫﺎي ﻫﺴ ﻫ ﺘﻪ ﺘﻪ

t z  = ﻣﺠﻤﻮع ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي درﻳﺎﻓﺘﻲ ﺗﻮﺳﻂ وب   ﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ﻣﻮرد  

ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ

n z= ﺗﻌﺪاد ووبﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ

z C=t/n

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

6565ﭼﺎﻟﺶ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻫﺎي وب وب ﺳﻨﺠﻲ

z ﻧﺎﭘﺎﻳﺪاري ﭘ ﻳ ري ﺻﻔﺤﺎت وب

z اﺷﻜﺎﻻت وارد ﺑﺮ ﭘﻴﻮﻧﺪ و اﺳﺘﻨﺎد

z ﻣﺴﺎﺋﻞ زﺑز ﺎﻧﺎﻧﻲ

z ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺑﻪﻛﺎوش ﻋﻨﻮان اﺑﺰارﻫﺎي ﮔﺮدآوري  

اﻃﻼﻋﺎت

z ﻋﺪم ﻋﺪم ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻮﺟﻮد دردر ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ اﺳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪﻛﻪ ﺑﺎﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺘﻔﺎده  

از زﺑﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻧﻮﻳﺴﻲ ﺟﺎوا ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه-اﻧﺪ Java Script

zz ﻋﺪم دﺳﺘﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ اﻃﻼﻋ اﻃﻼ ﺎﺗﺎﺗﻲ ﻛﻛﻪ در يﭘﺎﻳﺎ ﮕﺎﮕﺎه ﻲﻫﺎﺎ اﻃﻼﻋ اﻃﻼ ﺎﺗﺎﺗ درج  

ﺷﺪه و ﻧﻴﺎز ﺑﻪ رﻣﺰ ﻋﺒﻮر دارﻧﺪ

z ﻧﺎﻣﺮﺋﻲوب

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

6666ﭼﺎﻟﺶ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻫﺎي وب وب ﺳﻨﺠﻲ

z ﻧﺎﭘﺎﻳﺪاري ﭘ ﻳ ري ﺻﻔﺤﺎت وب

z اﺷﻜﺎﻻت وارد ﺑﺮ ﭘﻴﻮﻧﺪ و اﺳﺘﻨﺎد

z ﻣﺴﺎﺋﻞ زﺑز ﺎﻧﺎﻧﻲ

z ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺑﻪﻛﺎوش ﻋﻨﻮان اﺑﺰارﻫﺎي ﮔﺮدآوري  

اﻃﻼﻋﺎت

z ﻋﺪم ﻋﺪم ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻮﺟﻮد دردر ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ اﺳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪﻛﻪ ﺑﺎﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺘﻔﺎده  

از زﺑﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻧﻮﻳﺴﻲ ﺟﺎوا ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه-اﻧﺪ Java Script

zz ﻋﺪم دﺳﺘﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ اﻃﻼﻋ اﻃﻼ ﺎﺗﺎﺗﻲ ﻛﻛﻪ در يﭘﺎﻳﺎ ﮕﺎﮕﺎه ﻲﻫﺎﺎ اﻃﻼﻋ اﻃﻼ ﺎﺗﺎﺗ درج  

ﺷﺪه و ﻧﻴﺎز ﺑﻪ رﻣﺰ ﻋﺒﻮر دارﻧﺪ

z ﻧﺎﻣﺮﺋﻲوب

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

6767وﻳﮋﮔﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي ﻣﺠﺎزي

Conclusion:

A reinforcement cycle forms: people 

contribute contribute more are rewarded gain more more, are rewarded, gain more

experience, improve their performance

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

6868وﻳﮋﮔﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي ﻣﺠﺎزي

Friendship degree:

1= Haven’t met yet

2= Acquaintance

3= CouchSurfing 

friend

4= Friend

5= Good friend

6= Cl Cl f i d ose friend

7= Best friend

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

6969وﻳﮋﮔﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي ﻣﺠﺎزي

Conclusion:

ƒFriendship degree information is beneficial

ƒGlobal measures may be useful in assigning overall reputation scores, but not for 

predicting if a specific person will vouch for another or not

ƒFurther work is needed to determine if vouches are given too freely

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

7070وﻳﮋﮔﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي ﻣﺠﺎزي

If we focus on patents and natural science publications that have had at least a 

given level of impact, we consistently observe that citing across community 

boundaries leads to slightly higher impact

Correlations Correlations between between impact impact and and community community proximity proximity

boundaries leads to slightly higher impact.

*** *** and and * denote significance at < * denote significance at < 00.001 001 and and >> 00.0505 level level respectively respectively.

Conclusion: A publication’s citing across disciplines is tied to its subsequent impact.

ƒ Whil While ri ki isking not b i being ci d ited at allll, patents andd publi i blications i h l i in the natural sciences are

more likely be higher impact when they cite across community boundaries

ƒThere is no such effect in the social sciences and humanities. ﻣﺠﺎزﯼ هﺎﯼ ﺷﺒﮑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ

7171وﻳﮋﮔﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي ﻣﺠﺎزي

Conclusion:

ƒFriendship degree information is beneficial

ƒGlobal measures may be useful in assigning overall reputation scores, but not for 

predicting if a specific person will vouch for another or not

ƒFurther work is needed to determine if vouches are given too freely

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

7272ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﺟﻬﺎن ﺟﻬﺎن ﻫﺎي ﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ

z ﺧﺎﺻﻴﻴﺖ ﺟﻬﺎﺟﻬ نن ﻛﻮﭼ ﻮﭼﻚ ﺑﺑﻪ زﺑﺎن زﺑ ن ﺳﺎده ﺑﻴﺎن ﺑﻴ ن ﻣﻲدارد ﻛﻪ ﻫﺮ دو اﻧﺴﺎﻧ ﻲ ر ﺮ و ﻲﻲ ﺑﺮ ﺑﺮ

روي زﻣﻴﻦ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺑﺎ ﺷﺶ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ آﺷﻨﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ

zz اﻳﺪه اﻳﺪه اوﻟﻴ اوﻟ ﻪﻪ اﻳﻦ اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه ﭘﺪﻳﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻮﺳﻂ ﻳﻚ ﻳﻚ ﻧﻮﻳﺴ ﻧﻮﻳ ﻨﺪه ﻨﺪه ﻣﺠﺎر ﻣﺠﺎ ﺳﺘﺎﻧ ﺳﺘﺎﻧﻲ ددر 1929 1929 ﻣﻄﺮ ﻣﻄ حح

Frigyes Karinthy ﺷﺪ

zz ﺑﺮااي او ا ﻟﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﺗﻮﺳ ﺎ ﻂﻂ Stanley Stanley Milgram Milgram در 1967 1967 آزﻣﺎ آ ﺎﻳﺶ ﺷﺷﺪ

اوﻟﻴﻦ Duncan J. Watts and Steven Strogatz 1998 در z

ﻣﺪل ﺑﺮاي ﺷﺒﻜﻪ اي ﺑﺎ اﻳﻦ ﺧﺼﻴﺖ را اراﺋﻪ ﻛﺮدﻧﺪ

z ﻣﺪل آﻧﻬﺎ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻌﻮﻳﺾ ﻛﺮدن ﭼﻨﺪ ارﺗﺒﺎط ﺗﺼﺎدﻓﻲ و ﺗﺸﻜﻴﻞ

ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻦ ﮔﺮه ﻫﺎي دور در ﻳﻚ ﮔﺮاف ﻣﻨﻈﻢ ﻣﻲﺗﻮان ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ ﺟﻬﺎن  

ﻛﻮﭼﻚ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺮد

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

7373روش روشﻫﺎي ﻫﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ رﺷﺪ رﺷﺪ داﻧﺶ داﻧﺶ

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

7474ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻓﺮاداده ﻓﺮاداده ﻫﺎي ﻫﺎي راﺑﻄﻪ راﺑﻄﻪ اي اي

Technologies that “capture” communities’ relational meta-data  z

(Pingback and trackback in interblog networks, blogrolls, data 

provenance)

Technologies to “tag” communities’ relational metadata (from Dublin  z

Core taxonomies to folksonomies (‘wisdom of crowds’) like 

Tagging Tagging pictures (Flickr) pictures (Flickr) |

Social bookmarking (del.icio.us, LookupThis, BlinkList) |

Social citations (CiteULike.org) |

SS ( ocial libraries (discogs.com, LibraryThing.com)) |

Social shopping (SwagRoll, Kaboodle, thethingsiwant.com) |

Social networks (FOAF, XFN, MySpace, Facebook) |

Technologies to “manifest” communities’ relational metadata  z

(Tagclouds, Recommender systems, Rating/Reputation systems, 

ISI’s Hi Hi tCit stCite, NN t  k Vi  li  ti  t  ) etwork Visualization systems)

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

7575ﺟﻬﺎن ﺟﻬﺎن ﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ

Industries with small world network structures are more innovative!  z

Networks where people spend most of their time communicating  |

with one another in a group (“cluster”) and spend some time 

communii ti ith th t id (“ h t t ”) cating with others outside (“short cuts”)

Small world networks exhibit high levels of “clustering” and few  |

“shortcuts shortcuts”

Clusters engender trust and control, maximize capability for  z

exploitation

Kelips Layout

Shortcuts engender unique combinations of network  z

resources, maximize capacity for exploration

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

7676رواﺑﻂ رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ اي

Social Exchang y ge Theory: Individuals are more  z

likely to reciprocate communication ties with  

those who have created ties with them 

previously.

Reciprocity/Mutuality |

Balance Theory: Individuals are more likely to  z

create ties with people their contacts 

communicate with.

Increase Balance |

Reduce Reduce Actors at Distance Two Actors at Distance Two |

Cognitive Cognitive theories theories:: Individuals are more likely to Individuals are more likely to z

create ties with people who they perceive to be 

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ experts ﻣﺠﺎزﯼ

7777رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ اي

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

7878رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ اي

Client

The Client-Server Model

The Peer-to-Peer Model

Client

Client

Server

Client

Client

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

7979رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ اي

Parameter Estimate Standard Error

Density (Outdegree)

-1.08 0.15

Reciprocity 0.29 0.15

Balance 3.07 1.24

Linking p g to Expert 0.04 0.01

T1-T2 Rate Parameter 1.25 0.11

TT22-TT33 Rate Rate parameter parameter 11.3232 00.1212

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

8080رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ اي

Guild members tend NOT to  z

ask for advice from other 

guild members over time 

(self interest)

I J I

X J

(self-interest).

Guild members tend to  z

reciprocate advice ties with 

other members over time. 

( i l  h  )

I J I J

(social exchange)

Guild members tend to get z

K K

Guild members tend to get

advice from the person who 

gives advice to the person 

they ask for advice over time. 

(b l t iti it )

I

J

I

J

(balance, transitivity)

Time 1 Time 2

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

8181ﺧﻼﺻﻪ ﺧﻼﺻﻪ رواﺑﻂ رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ اي

Research on the dynamics of networks is well poised to make a  „

quantum intellectual leap by facilitating collaboration that leverages 

recent advances in:

Theories about the social motivations for creating, maintaining,  ‹

dissolving and re-creating social network ties

Development of cyberinfrastructure/Web 2.0 provide the technological  ‹

capability to capture relational metadata needed to more effectively 

undd d ( d bl )  i i erstand (and enable) communities.

Comp g q  y putational modeling techniques to model network dynamics in  ‹

large-scale multi-agent systems 

Exponential Exponential random graph modeling techniques to empirically validate random graph modeling techniques to empirically validate ‹

the local structural signatures that explain emergent global network 

propertiesproperties

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

8282روش روشﻫﺎي ﻫﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ رﺷﺪ رﺷﺪ داﻧﺶ داﻧﺶ

z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲﻲ

Weak ties, structural holes, knowledge diffusion z

z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻓﻜﺮي Intellectual networks

RR h f t i t ll t l b  t l l ti esearch fronts, intellectual bases, conceptual revolutions,  z

paradigm shifts, turning points

z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﻢ ﺗﺎﻟﻴﻔﻲ Co-authorship network

Citation networks, co-citation network, hybrid networks z

z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺳﺘﻨﺎدي

Conceptual Conceptual revolutions: string theory; accelerating universe revolutions: string theory; accelerating universe z

Scientific debates: mass extinctions; global warming z

Response to external events: terrorist attacks z

Scientific Scientific evidence: NSAID or evidence: NSAID or Vioxx Vioxx z

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

8383SS i l N t  k ocial Networks: 

Weak ties and Structural Holes

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

8484SS i l N t  k f C  th  hi ocial Network of Coauthorship

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

85853

Weak 

Components

1

2

B

C

A

Betweenness

Centrality

Structural Hole 

Measures

Core/Periphery Class 

Density matrix 

1    2

----- -----

1  0.280 0.007

2  0.007 0.002

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

8686اﻟﮕﻮﻫﺎي اﻟﮕﻮﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﺎري ﺳﺎﺧﺘﺎري وو زﻣﺎﻧﻲ

z آﻳﺎ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎ ﻧﻤﺎﻳﺶ درﺳﺘﻲ از ﺷﺎﺧﻪ ﻫﺎي داﻧﺶ و ﻣﺠﻤﻮع ﺑﺪﻧﻪ واﺣﺪ داﻧﺶ ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ ﭼﻪ راﻫﻬﺎﻳﻲ ﺑﺮاي  

ﺳﻨﺠﺶ ﺳﻨﺠﺶ اﻋﺘﺒﺎر اﻋﺘﺒﺎر ﻧﻘﺸﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي ﻋﻠﻤ ﻋﻠﻤﻲ ﻫﺴﺖ؟ ﻫﺴﺖ؟

Terrorism (1990-2004), domain experts at pivotal points |

String theory (1990-2004), domain experts at pivotal points |

zz اﻳﻦ اﻳﻦ ﻧﻘﺸﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎﻫﺎ ﭼﻪﭼﻪ ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺣﻘﺎﻳﻖ اﺟﺘﻤﺎﻋ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ وو ﻓﻜﺮي ﻓﻜﺮي رارا ﺗﺤﺖ ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﭘﻮﺷﺶ ﻗﺮار ﻗﺮار ﻣﻣﻲ دﻫﻨﺪ؟ دﻫﻨﺪ؟

IST co-authorship (1990-2005) |

z آﻳﺎ اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ را ﻣﻲ ﺗﻮان از ﻃﺮﻳﻖ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﻧﺸﺎن داد؟

Global Global warming debates warming debates |

Mass extinctions debates |

Vioxx, evidence |

zz آﻳﺎ آﻳﺎ ﻧﻘﺸﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي ﻋﻠﻤ ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﻳﻚ ﻳﻚ ﺣﻮزه ﺣﻮزه ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ رارا ﺑﺎزﺳﺎزي ﺑﺎزﺳﺎزي ﻛﻨﻨﺪ؟ ﻛﻨﻨﺪ؟

Terrorism, Mass extinctions |

z آﻳﺎ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﻋﻠﻢ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺑﺪﻧﻪ واﺣﺪ ﻓﻜﺮي ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﻳﺎ ﻣﻨﻌﻜﺲ ﻛﻨﻨﺪه ﺣﺮﻛﺖ

ﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ي ﻲ ﺟﺰﻳﺮ ﺟﺰﻳﺮه ايي ﻫﺴﺘﻨﺪ؟

z ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﭼﻪ اﻓﺮاد و ﻳﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ؟

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

8787Intellectual Intellectual Networks Networks

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

8888The The Approch Approch

Structural Structural and Temporal Analysis and Temporal Analysis z

Intellectual turning points |

Emerging Emerging themes themes |

before … after!

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

8989Why Scientists Scientists Cite? Cite?

Normative Normative View View z

Citations are made because of the intellectual values  |

of of cited works. cited works.

They should not be affected by social and cultural  |

characteristics such as race, gender, or academic 

rank. 

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

9090ﭼﺮاﭼﺮا داﻧﺸﻤﻨﺪان داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺘﻨﺎد اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟ ﻛﻨﻨﺪ؟

Social Social Constructivist View Constructivist Viewاﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺎزﻧﺪه ﺳﺎزﻧﺪه دﻳﺪﮔﺎه دﻳﺪﮔﺎه z

| ﻋﻠﻢ ﺑﺼﻮرت اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺗﻮﺳﻂ ﺳﻴﺎﺳﺘﮕﺰاران ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻮرد

ﺣﻤﺎﻳﺖ و ﻳ و ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻮﻳﻖ ﻗﺮارﺮ ر ﻣﻲﻲ ﮔﻴﺮﻴﺮد.

| داﻧﺸﻤﻨﺪان از اﺳﺘﻨﺎد اﺳﺎﺳﺎ ﺑﺮاي ﺗﺎﻛﻴﺪ و ﺣﻤﺎﻳﺖ از دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ  

ﻛﻨﻨﺪ.

| اﺳﺘﻨﺎد ﻧﺸﺎﻧﻪ اي از ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺳﺮﺷﻨﺎﺳﺎن ﻳﻚ رﺷﺘﻪ از ﻧﻮﺷﺘﻪ/ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﺣﺎﺿﺮ

اﺳﺖ.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

9191ﭼﺮا داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟

z ﭼﮕﻮﻧﻪ ؟

ﭼﺮا داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟

ﭼ ﻮ

Stewart, J. A. Drifting Continents and Colliding Paradigms:  |

Perspectives on the Geoscience Revolution. Indiana University 

Press, 1990.

Baldi, S. Normative versus social constructivist processes in the  |

allocation of citations: A network-analytic model. American 

Sociological Sociological Review Review, 6363 ((66)). 829 829-846 846.

White, H.D., Wellman, B. and Nazer, N. Does citation reflect  |

social structure? Longitudinal evidence from the 'Gobenet' 

interdisciplinary interdisciplinary research group research group. Journal Journal of the American Society of the American Society

for Information Science and Technology, 55 (2). 111-126. 

z داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ارزش ﻓﻜﺮي ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ آﻧﻬﺎ دارﻧﺪ.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

9292ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺑﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟

Foundational papersﻛﻼﺳﻴﻚ ﻣﻘﺎﻻت z

ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺑﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟

ﻣﻘﺎﻻت ﻛﻼﺳﻴﻚFoundational papers

Recent papers اﺧﻴﺮ ﻣﻘﺎﻻت z

ff d ti l oundational

recent

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

9393ﭼﺮا داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟

Foundational papers z

ﭼﺮا داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟

Foundational papers z

Recent papers  z

Hargens, L.L. Using the Literature: Reference Networks, Reference 

Contexts, and the Social Structure of Scholarship. American 

Sociological Sociological Review Review, 6565 ((66)). 846 846-865 865. 

foundational

recent

sociology sociology psychology , psychology physics physics biomedicine , biomedicine

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

9494Paradigm Paradigm Shift Shift

Normative z

Citations reflect intellectual values. |

Recentness z

Citations register new concepts and new  |

associations.

turning point

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

9595CiteSpace

Multipartite networks z

Author, Article, Keyword |

Co-authorship, co-citation, citation |

Time Slicing z

Filter Filter out the effects of long out the effects of long--range range citations citations |

Divide and conquer |

Threshold-Based Interpolating z

SS l t th f th elect the cream of the crop across thth b d e board |

Burst Detection z

Surg , ge of node attributes, surge of link attributes |

Pruning z

Minimum Spanning Tree |

Pathfinder Pathfinder Network Scaling Network Scaling |

Graph-Theoretical Analysis and Clustering z

Centrality |

Citation Half-Life |

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

9696CiteSeerCiteSeer

ACM DLACM DL

PubMedPubMed

Topic search

“terrorism”

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

9797Design

citing co-authorship citing

g

citing

author

citing

author

co authorship

annualannual cited cited cocitit ti ation cited

author 

or paper

cited

author 

or paper

annual

citationscitations

topicreference

topicreference

surge

extracted extracted

reference

gg

keyword keyword

MSTMST

centralitycentrality

PathfinderPathfinder

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

9898Expected Patterns

Thematic grouping z

Intellectual turning points z

Thematic change over  z

time

Abrupt changes  z

associated with triggers

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

9999Validated Validated by Experts by Experts

String String Theory Theory z

Physicists |

Terrorism z

Physiatrists  |

MM di i edicine |

Political Science |

Mass Extinction z

Ocean Paleontologist  |

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

100100ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

101101ACA

DCA

Co-Term

Co-Authorship

(Burst)

JCA

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

102102ﺧﻼﺻﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ

Scientific literature reflects the underly g  g ying changes 

in scientific paradigms.

Deeper Deeper processing is necessary to sharpen the big processing is necessary to sharpen the big

picture of intellectual changes.

Given Given the structural and temporal scale complexity the structural and temporal scale, complexity, 

and dynamics of a knowledge domain, there is still 

aa long way to go to turn a challenging and long way to go to turn a challenging and

fascinating ambition to pragmatic and everyday 

tools tools and applications and applications.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

103103ﻣﻨﺎﺑﻊ

•Bialski & Batorski ((2006)) examined which factors contribute to higher trust 

between CouchSurfing friends. 

• Molz (2007) examined the sociological meaning of reciprocity in the context of 

hospitality hospitality exchanges exchanges.

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ

104104

خلاصه اي از كاربرد تحليل شبكه اي

از موارد کاربرد شبکه بندي و تحليل شبکه اي مي توان طرحريزي و برنامه ريزي پروژه ها، شبکه هاي اجتماعي، سيستم هاي حمل و نقل، شبکه هاي ارتباطي، پخش و انتشار بيماري هاي واگيردار، زيست سنجي رايانه اي، تئوري سازماني، تحليل وقايع و تحقيقات تبارشناسي را نام برد. شبکه بندي امکان بررسي و تحليل ارتباطات ميان يک مساله با مسايل مرتبط را ميسر مي سازد؛ درواقع براي حل يک مساله علاوه بر لزوم بررسي خود مساله، به همان ميزان ضروت بررسي مسايل مرتبط مطرح مي باشد.

  اين تکنيک بر پايه تئوري "گراف ها" و تئوري "شبکه اي" بنا شده است. قدم اول براي ورود داده ها به سيستم، تبديل آن ها به ساختار ماتريسي است. مهم ترين بخش در اين تکنيک، تحليل شبکه خروجي مي باشد.

   بر اساس بررسي هاي انجام شده، اين تکنيک در ايران کاملاً نوپا بوده و فوايد و کاربردهاي فراوان آن ناشناخته مانده است. مخاطبان اين دوره متخصصان، کارشناسان و دانشجويان دوره هاي تحصيلات تکميلي که به تحقيق در زمينه هاي تحليل شبکه اي، حل مساله، شناخت روابط، تصميم سازي، تصميم گيري، سياست گذاري، برنامه ريزي و مديريت سازماني علاقمندند، مي باشند.

   براي آشنايي بيشتر با کاربردهاي فراوان و جالب توجه اين تکنيک در زمينه هاي مختلف، مواردي به عنوان مثال در زير آورده شده است:

ü  موتورهاي جستجو مانند گوگل براي استخراج، مرتب کردن و نمايش نتايج جستجو بر اساس بيشترين ارتباط با عبارات جستجو از ساختار گراف ها و تئوري شبکه اي استفاده مي کنند.

ü  در رقابت هاي سياسي معمولاً از اين تکنيک براي بررسي ميزان قدرت احزاب سياسي و نيز ارتباطات سياسي ميان آنها استفاده مي شود. با اين تکنيک تا حدي امکان پيش بيني نتايج رقابت ها نيز ميسر مي باشد.

ü  يکي از روش هاي افزايش ميزان بهره وري در مراکز دولتي و صنعتي، ترسيم و تحليل شبکه هاي ارتباطي ميان کارمندان يا کارگران مي باشد. در اين وضعيت نيز از توانايي جالب توجه اين تکنيک در گروه بندي و خوشه بندي اعضا و تحليل ارتباطات درون گروهي و ميان گروهي استفاده مي شود.

ü  به منظور بررسي چگونگي انتشار بيماري هاي واگيردار و نيز پيش بيني جامعه ي در معرض خطر، مي توان شبکه اي از افراد مبتلا شده و مسير سرايت بيماري را ترسيم نمود.

ü  تحليل و شناخت عملکرد مغز انسان به عنوان شبکه اي پيچيده، از چالش هاي پيش روي دانشمندان بيو فيزيک و بيو شيمي است که حل آن در گرو ترسيم گراف اين شبکه پيچيده مي باشد.

ü  ترسيم شبکه هاي اجتماعي در انواع بررسي ها و تحليل هاي علوم اجتماعي، امکان کسب اطلاعات بيشتر در خصوص ارتباطات مختلف ميان افراد و جوامع (مانند جريان اطلاعات، ميزان نفوذ، ميزان همکاري، دوستي ها، گروه بندي هاي اجتماعي و ...) و نيز چگونگي توزيع قدرت در ميان آنها را اماکن پذير مي سازد.

ü  در مطالعات فني- مهندسي اين تکنيک داراي قابليت هاي فراواني از جمله ترسيم ارتباط ميان قطعات مختلف، ترسيم مدارهاي الکتريکي، ترسيم ساده و قابل درک سيستم هاي پيچيده مکانيکي، ترسيم چگونگي عملکرد مدل هاي مختلف و ... مي باشد. به طور مثال تلاش دانشمندان در طراحي مدارهاي الکترونيکي کم حجم و سبک بر پايه تحليل شبکه اي و تئوري گراف ها از جنبه هاي کاملا فني ونوين اين روش است.

ü  يکي از مسايل مهم مطرح در حوزه هاي منابع طبيعي و کشاورزي بررسي وضعيت گروه هاي اجتماعي ذينفع، ميزان نيازشان به طبيعت و نوع استفاده شان از طبيعت مي باشد که بدين منظور استفاده از تکنيک شبکه بندي و تحليل شبکه اي بررسي وضعيت کنوني، پيش بيني ادامه وضعيت فعلي و نيز يافتن وضعيت بهينه را امکان پذير مي سازد.

ü  در خصوص چگونگي انتشار آفات ميان جوامع گياهي و نيز تعيين جوامع گياهي در معرض خطر مي توان از اين تکنيک استفاده نمود.

ü  در مطالعات مديريتي و سياستي پس از ترسيم هر يک از شبکه هاي فوق و يا هر شبکه ي ديگري، به کمک اين تکنيک و با يافتن وضعيت بهينه امکان ارايه پيشنهادهاي مديريتي و سياستي فراهم مي باشد. به عنوان مثال با ترسيم شبکه انتشار يک آفت گياهي مي توان پيشنهادهاي مديريتي يا سياستي جديدي در خصوص تغيير الگوي کشت با گياهان مبتلا نشده و يا کشت ترکيبي با گياهان مقاوم تر و کمتر مقاوم، انتخاب روش مبارزه مناسب با آفت مذکور و يا ايجاد تغييراتي در شرايط کشت ارايه نمود.