ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆالـ ﭘﺎﺳﺦ از ﻧﻈﺮ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﺳﺆال

Archive of SID

ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ    

ﺳﺆالـ ﭘﺎﺳﺦ از ﻧﻈﺮ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﺳﺆال    

دﮐﺘﺮ ﻋﻠﯽ دﻻور

∗

  

ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺪم زاده

∗∗

  

ﺳﯿﺪه ﻃﯿﺒﻪ ﻣﻄﯿﻌﯽ ﻟﻨﮕﺮودی

∗∗∗

  

   

ﭼﮑﯿﺪه   

ﻫﺪف ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ، ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ دو ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی و ﻣﺪل                   

ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ از ﻧﻈﺮ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﺳﺆال ﺑﻮده اﺳﺖ.  روش ﺗﺤﻘﯿﻖ از ﻧﻮع

ﮐﺎرﺑﺮدی ـ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ ﺑﻮده و ﺑﺮای دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻫﺪف، ﭘﮋوﻫﺶ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ. 

در ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻤﻠﯽ، ﺑﺮای آزﻣﻮن اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ رﯾﺎﺿﯽ، از ﭘﺎﺳﺨﻨﺎﻣﻪﻫﺎی داوﻃﻠﺒﺎن رﺷﺘﻪ رﯾﺎﺿﯽ ـ

ﻓﯿﺰﯾﮏ در آزﻣﻮن ورودی داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎی ﮐﺸﻮر در ﺳﺎل 1384 اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ.  از ﺑﯿﻦ ﮐﻠﯿﻪ

داوﻃﻠﺒﺎن رﺷﺘﻪ رﯾﺎﺿﯽ ـ ﻓﯿﺰﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖﮐﻨﻨﺪه در آزﻣﻮن ﺳﺎل 1384، ﺑﻪ روش ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮی

ﺳﯿﺴﺘﻤﺎﺗﯿﮏ، ﯾﮏ ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ 3000 ﻧﻔﺮی اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ و ﺳﻪ ﺳﺆال اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ، ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ

ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ.  ﺑﺮای ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ از روشﻫﺎی آﻣﺎری ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﻣﺪل ﮐﻼﺳﯿﮏ (ﺷﺎﻣﻞ

ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﯾﺎ درﺟﻪ دﺷﻮاری ﺳﺆاﻻت، وارﯾﺎﻧﺲ ﺳﺆاﻻت و ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ دورﺷﺘﻪای)  اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ. 

ﺑﺮای ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، از روش آزﻣﻮن t واﺑﺴﺘﻪ، ﺿﺮﯾﺐ

ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ و آزﻣﻮن ﻣﻌﻨﯽداری اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ.  ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ

ﺷﺪه ﺳﺆال در ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، ﺑﺮﻋﮑﺲ ﻣﺪل ﮐﻼﺳﯿﮏ، واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺳﺆال

                                                          

∗ اﺳﺘﺎد داﻧﺸﮑﺪه روان ﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻋﻠﻮمﺗﺮﺑﯿﺘﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻼﻣﻪﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ_([e-mail])  

∗∗ ﮐﺎرﺷﻨﺎس ارﺷﺪ ﺳﻨﺠﺶ و اﻧﺪازهﮔﯿﺮی داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻼﻣﻪﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ و دﻓﺘﺮ آزﻣﻮنﺳﺎزی و روانﺳﻨﺠﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﺳﻨﺠﺶ آﻣﻮزش

  ([e-mail] )ﮐﺸﻮر

∗∗∗ ﮐﺎرﺷﻨﺎس ارﺷﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت آﻣﻮزﺷﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان و دﻓﺘﺮ آزﻣﻮنﺳﺎزی و روانﺳﻨﺠﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﺳـﻨﺠﺶ آﻣـﻮزش ﮐـﺸﻮر ( 

  ([e-mail]

www.SID.irArchive of SID

ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﮥ ﻧﻮآورﯾﻬﺎی آﻣﻮزﺷﯽ، ﺷﻤﺎرۀ 18، ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ، زﻣﺴﺘﺎن 1385

                              

42

اﺳﺖ ﻧﻪ ﺑﻪ آزﻣﻮدﻧﯽ.  ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﻣﯽﺗﻮان ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪ   ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ،

ﻫﻢ از ﻟﺤﺎظ ﻧﻈﺮی و ﻫﻢ از ﻟﺤﺎظ ﻋﻤﻠﯽ ﺑﺮ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ  ﻣﺰﯾﺖ و ﺑﺮﺗﺮی دارد.  

ﮐﻠﯿﺪ واژﮔﺎن: ﻣﺪل ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی، ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﺳﺆال.  

  

ﻣﻘﺪﻣﻪ   

ﺑﻪﻗﻮل ﺛﺮﻧﺪاﯾﮏ

1

 (1982)  ﺗﺎرﯾﺦ اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫﺎی رواﻧﯽ و ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ، در واﻗﻊ

ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺸﻒ و اﺧﺘﺮاع اﺑﺰارﻫﺎ و روشﻫﺎی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﺮﯾﻘﯽ اﺳﺘﺎﻧﺪارد و ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﯾﻂ

ﯾﮑﺴﺎن، رﻓﺘﺎرﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﻣﻨﻌﮑﺲ ﮐﻨﻨﺪه ﺧﺼﯿﺼﻪﻫﺎی اﻓﺮاد اﺳﺖ، آﺷﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻣﻮرد ﺳﻨﺠﺶ

ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ.  اراﺋﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎی ﻧﻮﯾﻦ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی در ﻗﺮن ﺣﺎﺿﺮ، ﺑﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻓﻨﻮن و اﺑﺰارﻫﺎی

اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺷﺪهای اﻧﺠﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی و ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺗﻮاﻧﺶﻫﺎی ﻓﺮدی ﺑﻪ ﻣﻘﯿﺎسﻫﺎی ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل

ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ، ﺗﻔﺴﯿﺮ و ﺑﺮآورد ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻓﺮدی را اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﻣﯽﺳﺎزد (اﻓﺮوز و ﻫﻮﻣﻦ، 1375). 

ﺗﻼشﻫﺎی ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺮای ﺗﮑﻮﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی

2

در دﻫﻪ 1890 آﻏﺎز ﺷﺪ. اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ، از

روشﻫﺎی دﯾﺮﯾﻨﻪ ﺑﺮای ﺳﺎﺧﺖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ آزﻣﻮنﻫﺎ در ﺣﻮزه ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از اواﯾﻞ دﻫﻪ

1900 ﺑﺮای ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺑﺰارﻫﺎی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی و ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯿﺰان ﻫﻤﺨﻮاﻧﯽ آزﻣﻮنﻫﺎ ﺑﺎ ﻧﻈﺮﯾﻪ و ﻧﻤﺮهﮔﺬاری

اﻣﺘﺤﺎﻧﺎت اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ. اوج ﺗﮑﺎﻣﻞ  اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ را ﺑﻌﺪ از اﺳﭙﯿﺮﻣﻦ

3

، ﻣﯽﺗﻮان در دو ﮐﺘﺎب: (1) 

«ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮی آزﻣﻮنﻫﺎی رواﻧﯽ

4

»  ﮔﺎﻟﯿﮑﺴﻦ

5

 (1950)  و «ﺗﺌﻮریﻫﺎی آﻣﺎری ﻧﻤﺮات آزﻣﻮنﻫﺎی

رواﻧﯽ

6

  ﻟﺮد و ﻧﺎوﯾﮏ

7

 (1968) ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮد (ﻫﻤﺒﻠﺘﻮن و واﻧﺪر ﻟﯿﻨﺪن

8

  .(1982 ،

ﮔﺮﭼﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﺪت زﻣﺎن ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ روان ﺳﻨﺠﯽ ﺧﺪﻣﺖ ﮐﺮده

اﺳﺖ؛ اﻣﺎ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت، ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎﯾﯽ را در اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ (از ﺟﻤﻠﻪ ﮔﺎﻟﯿﮑﺴﻦ، 1950؛ ﻟﺮد و

ﻧﺎوﯾﮏ، 1968؛ ﻫﻤﺒﻠﺘﻮن و ﺳﻮاﻣﯿﻨﺎﺗﺎن و راﺟﺮز

9

، 1991 ) و در آزﻣﻮنﻫﺎی ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﺮ اﺳﺎس آن

ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ (رک: ﻟﺮد، 1980 و ﻫﻤﺒﻠﺘﻮن، 1989).   

زﻣﯿﻨﻪ اراﺋﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی، از اواﯾﻞ ﻧﯿﻤﻪ دوم ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ و ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ اﻓﺮادی

ﭼﻮن ﻟﺮد (در ﺳﺎلﻫﺎی 1952ﺗﺎ 1953  )، راش

10

 (1958 ﺗﺎ 1968  )، راﯾﺖ

11

 (1968)، ﻫﻤﺒﻠﺘﻮن

(1979 و 1983)  و ... ﻓﺮاﻫﻢ ﺷﺪ.  ﻧﻈﺮﯾﺎت ﺟﺪﯾﺪ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی، ﭼﻪ از ﻟﺤﺎظ روشﻫﺎی آﻣﺎری و ﺑﻪ

ﮐﺎرﮔﯿﺮی ﺗﻮاﺑﻊ و ﻣﺪلﻫﺎی رﯾﺎﺿﯽ و ﭼﻪ از ﺟﻬﺖ ﻣﻔﺮوﺿﻪﻫﺎی ﻧﻈﺮی و ﻧﺘﺎﯾﺞ ﮐﺎرﺑﺮدی، ﺗﻔﺎوتﻫﺎی

ﭼﺸﻤﮕﯿﺮی ﺑﺎ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی دارد.  اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ در دﻫﻪ 1950 ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ

ﺑﺮای ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪ.  

                                                          

  1.  Thorndike                                 2.  classical test theory (CTT)      3.  Spearman 

  4.  theory of mental tests               5.  Gulliksen

6.  statistical theories of mental test scores                                        7.  Lord & Novick 

8.  Hambleton & Vander Linden                                                        9. Ragerz                  

  10.  Rasch                                      11.  Wright

www.SID.irArchive of SID

                                                      ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ... 43

ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺳﺆال- ﭘﺎﺳﺦ، ﯾﮏ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺟـﺎﻣﻊ آﻣـﺎری درﺑـﺎره ﻋﻤﻠﮑـﺮد ﺳـﺆال آزﻣـﻮن و آزﻣـﻮدﻧﯽ و

ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺳﻨﺠﺶ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ. ﻣﻘﯿﺎس ﺳﺆال – ﭘﺎﺳﺦﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﮔﺴﺴﺘﻪ ﯾﺎ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻣـﯽ

ﺗﻮاﻧﺪ دوارزﺷﯽ و ﯾﺎ ﭼﻨﺪارزﺷﯽ ﻧﻤﺮهﮔﺬاری ﺷﻮد؛ ﻃﺒﻘﺎت ﻧﻤﺮه ﺳﺆال ﻣﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﻣـﻨﻈﻢ و ﯾـﺎ ﻧـﺎﻣﻨﻈﻢ

ﺑﺎﺷﺪ؛ ﯾﮏ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺪ در آزﻣـﻮن ﻣـﺴﺘﺘﺮ ﺑﺎﺷـﺪ؛ ﻫـﻢﭼﻨـﯿﻦ در ارﺗﺒـﺎط ﺑـﯿﻦ            

ﺳﺆال – ﭘﺎﺳﺦﻫﺎ و ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﯾﺎ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﻮد، ﭼﻨﺪ روش (ﯾﺎ ﻣـﺪل) وﺟـﻮد

دارد (ﻫﻤﺒﻠﺘﻮن و ﺟﻮﻧﺰ

1

   .( 1993 ،

اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺑﺮ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﯾﺎ اﻟﮕﻮی ﺻﻔﺖ ﻣﮑﻨﻮن اﺳﺘﻮار اﺳﺖ. ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺳـﺆال- ﭘﺎﺳـﺦ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از

ﻣﺪلﻫﺎی رﯾﺎﺿﯽ ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮ از آﻧﭽﻪ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺑﻪﮐﺎر ﻣﯽرود، ﯾﮏ ﺗـﺎﺑﻊ رﯾﺎﺿـﯽ

ﺑﻪدﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آن ﻣﯽﺗﻮان اﺣﺘﻤﺎل ﭘﺎﺳﺦ درﺳﺖ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺳﺆال آزﻣـﻮن را ﺑـﻪﻋﻨـﻮان

ﺗﺎﺑﻌﯽ از «ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ

2

» آزﻣﻮدﻧﯽ و ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ ﺑﺮﺧﯽ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﺳﺆال ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮد. ﺑـﻪ ﺳـﺨﻦ دﯾﮕـﺮ، در

ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺳﺆال – ﭘﺎﺳﺦ، ﻓﺮض ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ً ﻣﺜﻼ اﺣﺘﻤﺎل ﭘﺎﺳﺦ درﺳﺖ دادن ﺑﻪ ﯾﮏ ﺳـﺆال ﺟﺒـﺮ ﺑـﺎ

اﻓﺰاﯾﺶ داﻧﺶ ﺟﺒﺮ آزﻣﻮدﻧﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و اﯾﻦ، ﺑﺎﻟﻘﻮه ﯾﮏ ﺑﯿﺎن ﻣﻨﻄﻘﯽ اﺳﺖ (ﺳﯿﻒ، 1380).  

ﻣﺪلﻫﺎی ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ دو ﻧـﻮع ﭘﺎراﻣﺘﺮﯾـﮏ و ﻧﺎﭘﺎراﻣﺘﺮﯾـﮏ ﺗﻘـﺴﯿﻢ ﮐـﺮد. 

ﻣﺪلﻫﺎی ﻧﺎﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، اﺟﺎزه ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻫﺮ ﺳﺆال، ﻣﺜﻞ ﺿﺮﯾﺐ دﺷﻮاری و

ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻤﯿﺰ ﺳﺆال را ﺑﺎ رﺗﺒﻪﺑﻨﺪی ﭘﺎﺳﺦدﻫﻨﺪﮔﺎن ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻤﺮه آنﻫـﺎ (ﺗﻌـﺪاد ﭘﺎﺳـﺦﻫـﺎی درﺳـﺖ

ﺑﻪﻋﻼوه ﺧﻄﺎی ﺗﺼﺎدﻓﯽ) ﮐﻪ روی θ ﻣﺮﺗﺐ ﺷﺪهاﺳﺖ، ﺑﺮآورد ﮐﻨﯿﻢ.      

ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ در ﮐﺎرﺑﺮد ﻣﺪلﻫـﺎی ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾـﮏ ﺳـﺆال- ﭘﺎﺳـﺦ (IRT) ﺑـﺮ ﻓـﺮض ﻫـﺎی ﻣﻌﯿﻨـﯽ

اﺳﺘﻮاراﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﭘﺎﺳﺦ ﺳﺆاﻻت ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد. ﺑﻪﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ، ﻣـﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾـﮏ ﺳـﺆال-

ﭘﺎﺳﺦ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﻓﺮضﻫﺎﯾﯽ ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ.اﯾﻦ ﻣﺪل ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺳﻪ ﻓﺮض اﺳﺎﺳﯽ اﺳﺖ ؛اوﻟـﯿﻦ ﻓـﺮض ﺑـﺎ

ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺑﻌﺎد دادهﻫﺎی آزﻣﻮن؛ دوﻣﯽ ﺑﺎ ﺷﮑﻞ رﯾﺎﺿﯽ ﺗﺎﺑﻊ وﯾﮋﮔﯽ ﺳﺆال ﯾﺎ ﻣﻨﺤﻨﯽ وﯾﮋه ﺳﺆال، ﮐﻪ ﺑـﺎ

ICC ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽﺷﻮد (ﻫﻤﺒﺘﻠﻮن و ﺟﻮﻧﺰ، 1993) و ﺳﻮﻣﯽ ﺑﺎ ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ ﺗﻮاﺑﻊ ﺳﺆال – ﭘﺎﺳـﺦﻫـﺎ

ارﺗﺒﺎط دارد.  

  

اﻟﻒ – ﺗﮏﺑﻌﺪی ﺑﻮدن    

اوﻟﯿﻦ ﻓﺮض، ﺗﮏﺑﻌﺪی ﺑﻮدن اﺳﺖ.  ﯾﻌﻨﯽ، ﻫﻤﻪ ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮن ﯾﮏ ﺻﻔﺖ ﻣﮑﻨﻮن ﻣﺸﺎﺑﻪ را

اﻧﺪازه ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ (ﺳﯿﺠﺖﺳﻤﺎ و ﻣﻮﻟﻨﺎر2002). ﺑﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ دﯾﮕﺮ، ﺗﮏﺑﻌﺪی ﺑﻮدن آزﻣﻮن ـ ﯾﻌﻨﯽ اﺣﺘﻤﺎل

ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻣﻮﻓﻘﯿﺖآﻣﯿﺰ آزﻣﻮدﻧﯽ در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﺳﺆاﻻت ـ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪﺻﻮرت ﯾﮏ ﻣﺪل رﯾﺎﺿﯽ

ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ دارد، اراﺋﻪ ﮐﺮد (دراﻧﺰ و ﮐﯿﻨﮕﺴﺘﻦ

3

، 1985 ). اﻟﺒﺘﻪ ﻫﻤﺒﻠﺘﻮن (1989) 

                                                          

1. Hambleton & Jones                         2.  ability                      3. Dorans & Kingston        

    

www.SID.irArchive of SID

ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﮥ ﻧﻮآورﯾﻬﺎی آﻣﻮزﺷﯽ، ﺷﻤﺎرۀ 18، ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ، زﻣﺴﺘﺎن 1385

                              

44

ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻓﺮض ﺗﮏﺑﻌﺪی ﺑﻪﺻﻮرت ﮐﺎﻣﻞ ﺻﺎدق ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد، زﯾﺮا ﻫﻤﯿﺸﻪ ﯾﮏﺳﺮی ﻋﻮاﻣﻞ

ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ، ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ، اﺟﺮاﯾﯽ و ... وﺟﻮد دارد ﮐﻪ – ﺣﺪاﻗﻞ ﺗﺎ اﻧﺪازهای – ﻋﻤﻠﮑﺮد در آزﻣﻮن را

ﺗﺤﺖﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ.  ﻫﻤﺒﻠﺘﻮن وﮐﻮک (1977)  ﺑﻪﻧﻘﻞ از ﻟﺮد در 1968 ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﺮض

ﺗﮏﺑﻌﺪی ﺑﻮدن در ﻣﻮرد ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮنﻫﺎی ﭼﻨﺪﮔﺰﯾﻨﻪای، ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺮای ﺑﺴﯿﺎری از

آزﻣﻮنﻫﺎ ﻣﺼﺪاق ﻧﺪارد؛ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻟﺮد اﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ ﻣﻮارد ﺑﺎ ﺗﻘﺮﯾﺐ ﺧﻮﺑﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل

اﺳﺖ.   

  

ب- اﺳﺘﻘﻼل ﻣﻮﺿﻌﯽ    

ﻓﺮض اﺳﺘﻘﻼل ﻣﻮﺿﻌﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮد ﺑﻪ ﯾﮏ ﺳﺆال، ﺗﺤﺖﺗﺄﺛﯿﺮ ﭘﺎﺳﺦﻫﺎی او

ﺑﻪ ﺳﺆاﻻت دﯾﮕﺮ آزﻣﻮن ﻧﯿﺴﺖ. ﺑﺮای ﻣﺜﺎل، اﺳﺘﻘﻼل ﻣﻮﺿﻌﯽ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎ ﯾﺎدﮔﯿﺮی ای ﮐﻪ ﺑـﺮ اﺛـﺮ

ﺗﻤﺮﯾﻦ ﺑﻪوﺟﻮد آﻣﺪه ﻧﻘﺾ ﺷﻮد (ذواﻟﻔﻘﺎر ﻧﺴﺐ،1385). اﯾﻦ اﻣﺮ در ﻃﻮل اﺟﺮای آزﻣﻮن، ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ

ﻧﻤﺮهﮔﺬاری روی ﺻﻔﺖ ﻣﮑﻨﻮن ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﯿﺮد، رخ ﻣﯽدﻫﺪ. در ﺻﻮرﺗﯽﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺳـﺆال

ﻣﻌﯿﻨﯽ ﺑﺮای آزﻣﻮدﻧﯽ 0/2 ،A و ﺑﺮای آزﻣﻮدﻧﯽ 0/9 ،B ﺑﺎﺷـﺪ و ﭼﻨﺎﻧﭽـﻪ ﭘﺎﺳـﺦﻫـﺎی آزﻣـﻮدﻧﯽﻫـﺎ

ﺑﻪﺻﻮرت ﻣﻮﺿﻌﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﺎﺷﺪ، اﺣﺘﻤﺎل اﯾﻦﮐـﻪ ﻫـﺮ دوی آﻧﻬـﺎ ﭘﺎﺳـﺦ درﺳـﺖ ﺑﺪﻫﻨـﺪ،

ﻣﺴﺎوی ﺑﺎ 0/2)(0/9) =0/18) اﺳﺖ (آﻟﻦ و ﯾﻦ، 1979 / ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻠﯽ دﻻور، 1374).  

  

ج- ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ ﺗﻮاﺑﻊ ﺳﺆال ﭘﺎﺳﺦﻫﺎ   

ﻓﺮض ﺑﻌﺪی اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺷﺮﻃﯽ ( θ)

p ﺑﻪﻃـﻮر ﯾﮑﻨﻮاﺧـﺖ روی θ ﺑـﺪون ﮐـﺎﻫﺶ i

اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻓﺮض در ﻣﻌﺎدﻟﻪ1 ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺑﻪروﺷﻨﯽ ﻣﯽﺗﻮان دﯾـﺪ وﻗﺘـﯽ ﻫـﻢ ﮐـﻪ اﺣﺘﻤـﺎل

= 0 Xi

اﺳﺖ، ﺑﺎ ﺗﺎﺑﻊ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺻﯿﻒ اﺳﺖ.  

( = 0θ ) =1 − ( =1θ )                                    (1) ﻣﻌﺎدﻟﻪ

i

Xi

   p X p

ﻣﺪلﻫﺎی ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، دو ﻧﻮع اﺳﺖ: (اﻟﻒ) ﻣﺪل ﻫﻤﮕﻨﯽ ﯾﮑﻨـﻮاﺧﺘﯽ

1

و (ب) 

ﻣﺪل ﻫﻤﮕﻨﯽ ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ ﺟﻔﺘﯽ

2

. ﻣﺪل ﻫﻤﮕﻨﯽ ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻓﺮض ﺗﮏﺑﻌـﺪی ﺑـﻮدن، اﺳـﺘﻘﻼل

ﻣﻮﺿﻌﯽ و ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻣﺪل ﺑﻪﺻﻮرت ﻫﻤﮕﻮن اﯾﺠﺎد ﺷﺪهاﺳﺖ. ﺗﻮاﺑـﻊ ﺳـﺆال ـ

ﭘﺎﺳﺦ آن ﺑﻪﺻﻮرت ﯾﮑﻨﻮاﺧـﺖ ﺑـﻪ ﺻـﻔﺖ ﻣﮑﻨـﻮن ارﺗﺒـﺎط دارد. اﻫﻤﯿـﺖ ﮐـﺎرﺑﺮدی ﻣـﺪل ﻫﻤﮕﻨـﯽ

ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﭘﺎﺳﺦدﻫﻨـﺪﮔﺎن را ﺑـﺎ ﻧﻤـﺮهﮐـﻞ، روی ﻣﻘﯿـﺎس θ رﺗﺒـﻪﺑﻨـﺪی ﮐـﺮد. 

ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﻣﺪﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن، اﻓﺮاد ﺑﺮاﺳﺎس ﯾﮏ ﻣﻘﯿﺎس ﺗﺮﺗﯿﺒﯽ ﻣﻮرد اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻗﺮار ﻣـﯽﮔﯿﺮﻧـﺪ. 

اﮔﺮ c را ﻣﻘﺪاری ﺛﺎﺑﺖ درﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ و اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﺛﺎﺑﺖ را ﺑﺎ s و t ﺟﻤﻊ ﮐﻨـﯿﻢ، ﺑـﻪ ﺷـﺮط ﺑﺮﻗـﺮاری

  :داﺷﺖ ﺧﻮاﻫﯿﻢ o ≤ s ≤ t ≤ k راﺑﻄﻪ

                                                          

1. monotone homogeneity model

2. double  homogeneity model

www.SID.irArchive of SID

                                                      ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ... 45

p( > c X = s) ≤ p( > c X = t)                              (2) ﻣﻌﺎدﻟﻪ θ +

θ +

                      

ﻣﻌﺎدﻟﻪ (2) ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻓﺮاد را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ

+

X ﺑﻪﺻﻮرت اﺣﺘﻤـﺎﻟﯽ روی θ رﺗﺒـﻪﺑﻨـﺪی

ﮐﺮد.  

دوﻣﯿﻦ ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆالـ ﭘﺎﺳﺦ ﺑﺮای ﺳـﺆاﻻت دوارزﺷـﯽ، ﻣـﺪل ﻫﻤﮕﻨـﯽ ﯾﮑﻨـﻮاﺧﺘﯽ

ﺟﻔﺘﯽ (DMM) اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻣﺪل در ﺳﻪ ﻓﺮض ﺑﺎ اوﻟﯿﻦ ﻣﺪل ﻣﺸﺘﺮک اﺳﺖ.  ﺑـﺮای ﻓﻬـﻢ ﺑﻬﺘـﺮ اﯾـﻦ

ﻣﻄﻠﺐ، اول ﺑﻪ ﺳﺆالﻫﺎی دوارزﺷﯽ ﻣﯽﭘﺮدازﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﻪﺻﻮرت ο و 1 ﻧﻤـﺮهﮔـﺬاری ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ. ﻧﻤـﺮه

ﺷﺮﻃﯽ ﻣﻮرداﻧﺘﻈﺎر ﻫﺮ ﺳﺆال ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺗﺎﺑﻊ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ آن. ﯾﻌﻨﯽ:   

ﻣﻌﺎدﻟﻪ (3)  

( θ ) 0 ( 0θ ) 1 ( 1θ ) (θ )                   E X i

= × P X i

= + × P X i

= = Pi

  

ﺑﻪﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ، ﺗﻐﯿﯿﺮﻧﺎﭘﺬﯾﺮی ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺮ اﯾﻦ دﻻﻟﺖ دارد ﮐـﻪ اﺣﺘﻤـﺎل ﭘﺎﺳـﺨﮕﻮﯾﯽ ﺑـﻪ ﺳـﺆال i

P j ﮐﻮﭼﮏﺗﺮ ﻣﺴﺎوی ﺳﺆال j اﺳﺖ:                                                  

≤Pi

  

ﺑﺮای ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ در ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال– ﭘﺎﺳﺦ، دو ﺑﺮرﺳﯽ ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﯿﺮد.  

Pi اﻟﻒ – ﺑﺮرﺳﯽ ﭘﺬﯾﺮش ﺳﺆال (

   (

در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، ً ﻋﻤﻮﻣﺎ و ﻣـﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾـﮏ آن ً ﺧـﺼﻮﺻﺎ، وﯾﮋﮔـﯽﻫـﺎی ﺳـﺆاﻻت،

ﻣﺴﺘﻘﻞ از وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎی ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻌﯿﻦ و درواﻗﻊ ﺑـﺮ اﺳـﺎس ﺟﺎﻣﻌـﻪ آزﻣـﻮدﻧﯽﻫـﺎ ﺑـﺮآورد

ﻣﯽﺷﻮد (ﺳﯿﺠﺖﺳﻤﺎ و ﻣﻮﻟﻨﺎر2002). اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽ وﯾﮋﮔﯽ ﺳـﺆال در ﮐﺠـﺎی

ﻣﻘﯿﺎس ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻗﺮار دارد و ﻣﻌﺎدل دﺷﻮاری ﺳﺆال در ﻧﻈﺮﯾﻪ               ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳـﺦ در راﺑﻄـﻪ ﺑـﺎ

ﺳﻄﺢ ﺻﻔﺖ زﯾﺮﺑﻨﺎﯾﯽ θ اﺳﺖ (ﻣﻮﻟﻨﺎر، 1997).  

ب- ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮی ﺗﮏﺗﮏ ﺳﺆالﻫﺎ                                                                                                             

ﺷﻮد، ﺳـﺆال را در ﺗﻤﺎﯾﺰﮔـﺬاری ﯾـﺎ ﺗـﺸﺨﯿﺺ i ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽ ﻗـﺪرت اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﻤﺎد H

آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ و ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺳﺆال آزﻣﻮن ﺗﺎ ﭼﻪ ﺣـﺪ

ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ را در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﺪ. در واﻗﻊ، اﯾـﻦ ﭘـﺎراﻣﺘﺮ ﻧـﺸﺎندﻫﻨـﺪه

ﻫﻤﺴﻮﯾﯽ و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﺳﺆال ﺑﺎ ﮐﻞ آزﻣﻮن اﺳﺖ و ﯾﺎ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ ﮐـﻪ آﯾـﺎ ﺳـﺆال ﻫﻤـﺎن وﯾﮋﮔـﯽ

ﻣﻮردﻧﻈﺮ آزﻣﻮن را اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﮐﻨﺪ ﯾﺎ ﻧﻪ؟ ﻫﺮ ﭼﻪ ﻗﺪر ﻗﺪرت ﺗـﺸﺨﯿﺺ ﺳـﺆال ﺑـﯿﺶ ﺗـﺮ ﺑﺎﺷـﺪ،

ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﭘﺎﯾﯿﻦ، ﮐﻪ در ﮐﻞ آزﻣﻮن ﻋﻤﻠﮑﺮد ﭘﺎﯾﯿﻨﯽ داﺷـﺘﻪاﻧـﺪ،

ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﯾﺎد ﺑﻪ ﺳﺆال ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻏﻠﻂ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ و آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺳﻄﻮح ﺑﺎﻻی ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ، ﮐـﻪ

در ﮐﻞ آزﻣﻮن ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑﺎﻻﯾﯽ داﺷﺘﻪاﻧﺪ، ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﯾﺎد ﺳﺆال ﻣﺰﺑـﻮر را ﺑـﻪﺻـﻮرت ﺻـﺤﯿﺢ ﭘﺎﺳـﺦ

www.SID.irArchive of SID

ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﮥ ﻧﻮآورﯾﻬﺎی آﻣﻮزﺷﯽ، ﺷﻤﺎرۀ 18، ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ، زﻣﺴﺘﺎن 1385

                              

46

ﻣﯽدﻫﻨﺪ. ﻟﺮد (1980) ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺰان اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻫـﺮ ﭼـﻪ ﺑـﻪ ﺳـﻤﺖ ﺑـﺎﻻی

ﺧﺼﯿﺼﻪ ﻣﮑﻨﻮن ﻣﻮرد ﺳﻨﺠﺶ ﺑﺮوﯾﻢ، اﺣﺘﻤﺎل ﭘﺎﺳﺦ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﻪ ﺳﺆال اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ. ﭼﻨﺎﻧﭽـﻪ ﻧﻤـﺮه

i ﻧـﺸﺎن دﻫـﯿﻢ ﭘﺎﺳـﺦ دو ﻓﺮد (a) در ﯾﮏ آزﻣﻮن ﻣﻌﯿﻦ را ﺑﺎ X و ﭘﺎﺳﺦ وی ﺑﻪ ﻫـﺮ ﺳـﺆال را ﺑـﺎ u

،

ارزﺷـــﯽ و ﺷـــﺎﻣﻞ ﺻـــﻔﺮ و ﯾـــﮏ اﺳـــﺖ و ﻧﻤـــﺮه ﻫـــﺮ ﻓـــﺮد در ﯾـــﮏ آزﻣـــﻮن n ﺳـــﺆاﻟﯽ:  

( )  ( ) ∑

=

= =

n

i

Ta

Xa

uia

1

ε ε . در ﺻﻮرﺗﯽﮐﻪ ﻓﺮد در ﺳﻄﺢ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺎﺷـﺪ، ﻋﺒـﺎرت ﻓـﻮق

ﺑﻪﺻﻮرت ﯾﮏ ﻋﺒﺎرت ﺷﺮﻃﯽ روی θ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد: 

ε ( )

IA

θ

N

I

TA ∑ U

=

=

1

از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ، ﻃﺒﻖ آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺮﻧﻮﻟﯽ

1

ﺑﺮای ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی دوﺟﻤﻠﻪای، اﺣﺘﻤﺎل ﺷـﺮﻃﯽ وﻗـﻮع ﯾـﮏ

ﺣﺎدﺛﻪ ﺑﻪﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ: 

( ) ( ) ( )

( )

( ) θ

θ

ε θ θ θ

IA

IA IA

IA IA IA IA IA

P

P U

U P U P U

=

= =

= = + =

1

1. 1 0. 0

(ﻟﺮد و ﻧﺎوﯾﮏ، 1968 ).   

اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮوز ﯾﮏ ﭘﯿﺸﺎﻣﺪ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎر ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻣﺠﻤـﻮع اﺣﺘﻤـﺎلﻫـﺎی ﻫـﺮ دو آن ﻫـﺎ ﮐـﻪ

ﻣﺴﺎوی ﯾﮏ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. از ﻃﺮﻓﯽ، در ﺗﻮزﯾﻊ دو ﺟﻤﻠـﻪای ﮐـﻪ در آن ﺑـﺎ ﻣﺘﻐﯿـﺮ دوارزﺷـﯽ ﮔﺴـﺴﺘﻪ

ﺳﺮوﮐﺎر دارﯾﻢ، در ﺻﻮرت ﺑﺮوز ﯾﮏ ﭘﯿﺸﺎﻣﺪ، ﭘﯿﺸﺎﻣﺪ دﯾﮕﺮ ﻏﯿﺮﻣﻤﮑﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، در واﻗـﻊ

آﻧﭽﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ، اﺣﺘﻤﺎل ﭘﯿﺸﺎﻣﺪ ﻣﻮردﻧﻈﺮ اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﺟﺎ ﻣﻨﻈﻮر، اﺣﺘﻤﺎل ﭘﺎﺳﺦ درﺳﺖ ﻓﺮد a ﺑﺎ

ﺳﻄﺢ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ θ ﺑﻪ ﺳﺆال i ( ﯾﻌﻨﯽ( Pia (θ ) اﺳﺖ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﯿﺎن ﺷﺪه، ﭘﺲ:

T = P ( ) θ

N

I =

A

∑ IA

1

ﯾﻌﻨﯽ، ﻧﻤﺮه ﺣﻘﯿﻘﯽ آزﻣﻮدﻧﯽ a در ﯾﮏ آزﻣﻮن n ﺳﺆاﻟﯽ، ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻣﺠﻤﻮع اﺣﺘﻤـﺎلﻫـﺎی ﺷـﺮﻃﯽ

ﭘﺎﺳﺦﻫﺎی او ﺑﻪ ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮن ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺑـﻮد. در ﺻـﻮرﺗﯽ ﮐـﻪ اﺣﺘﻤـﺎل ﺷـﺮﻃﯽ ﺑـﺮای ﻫﻤـﻪ

ﺳﺆاﻻت و آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﺟﻤﻊ ﺷﻮد، ﻧﻤﺮه ﺣﻘﯿﻘﯽ آزﻣﻮن ﺑﻪدﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ؛ در ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎﻻ، ﺗﺄﺛﯿﺮ

ﺗﻌﺪاد ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮن ﺑﺮ ﻧﻤﺮه ﺣﻘﯿﻘﯽ آزﻣﻮن و آزﻣﻮدﻧﯽ ﺑﻪوﺿﻮح ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﺷﻮد. ﻫـﺮ ﻗـﺪر ﺗﻌـﺪاد

ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﻮد، ﺗﻌﺪاد ( pia(θ ﻫﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و ﺑﻪﺗﺒـﻊ آن T ﻫـﻢ اﻓـﺰاﯾﺶ ﺧﻮاﻫـﺪ

                                                          

1 - Bernoly

www.SID.irArchive of SID

                                                      ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ... 47

داﺷﺖ. از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ، اﺣﺘﻤﺎل ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﻪ ﺳﺆاﻻت دﺷﻮار ﮐﻢ ﺗﺮ از ﺳﺆاﻻت ﺳﺎده اﺳـﺖ؛

ﺑﻨﺎﺑﺮﯾﻦ در ﺻﻮرت ﻧﺎﻣﺴﺎوی ﺑﻮدن درﺟﻪ دﺷﻮاری ﺳﺆاﻻت دو آزﻣﻮن ﻧﺎﻣﻮازی، ﺑﺮآورد ﻧﻤﺮه ﺣﻘﯿﻘـﯽ

ﯾﮏ آزﻣﻮدﻧﯽ در آن آزﻣﻮن ﻣﺘﻔﺎوت ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﺑﻪﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ، ﺑـﺮآورد ﻧﻤـﺮه ﺣﻘﯿﻘـﯽ آزﻣـﻮدﻧﯽ،

ﺻﺮفﻧﻈﺮ از ﻋﻮاﻣﻞ دﯾﮕﺮ، واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ آزﻣﻮن، ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت ﻧﻤﻮﻧﻪﺑـﺮداری و ﺗﻌـﺪاد ﺳـﺆاﻻت ﻣﻮﺟـﻮد در

آزﻣﻮن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد (از ﻣﻌﺎﯾﺐ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻪ ﻗﺒﻼ ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﺷﺪ). اﻟﺒﺘﻪ ﻫﻤـﺎنﻃـﻮر

ﮐﻪ ﻟﺮد و ﻧﺎوﯾﮏ (1968) ﻓﺮﻣﻮﻟﯽ را اراﺋﻪ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ، ﺑﺎ در دﺳﺖ داﺷﺘﻦ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺳـﺆال

و ﻓﺮد ﻣﯽﺗﻮان ﻧﻤﺮه واﻗﻌﯽ را ﺑﻪﻃﻮر ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ ﺑﻪدﺳﺖ آورد. 

R ( ) T a

X a

= r

xx

X a

+ (1 − r

xx

)X

ﺑﺮآورد رﮔﺮﺳﯿﻮن ﻧﻤﺮه ﺣﻘﯿﻘﯽ آزﻣﻮدﻧﯽ a از روی ﻧﻤـﺮه ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﺷـﺪه وی، ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ داﺷـﺘﻦ

ﺑﺮآوردی از اﻋﺘﺒﺎر آزﻣﻮن، ﻧﻤﺮه ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه آزﻣﻮدﻧﯽ a و ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ آزﻣﻮن اﺳﺖ. ﻧﺘﯿﺠﻪ، ﺑﺮآوردی از

ﻧﻤﺮه ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻓﺮد a از روی ﻧﻤﺮه ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه او ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﻧﮑﺘﻪ دﯾﮕﺮ آنﮐـﻪ، اﮔـﺮ اﺣﺘﻤـﺎلﻫـﺎی

ﺷﺮﻃﯽ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻓﻮق ﻣﻌﺪلﮔﯿﺮی ﺷﻮد و ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﭘﺎﺳﺦ ﺻﺤﯿﺢ در ﻫﺮ ﺳﻄﺢ ﺑﺮای ﺳـﺆالﻫـﺎ ﺑـﻪدﺳـﺖ

آﯾﺪ، از ﻃﺮﯾﻖ آن ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻨﺤﻨﯽ وﯾﮋه آزﻣﻮن (TCC) را رﺳﻢ ﮐﺮد.

( )

( )

n

p

T P

i

∑ i

=

= =

1

θ

θ

اﺣﺘﻤﺎلﻫﺎی ﺷﺮﻃﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﻫﻤﻪ آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎی ﺳﻄﺢ ﻣﻌﯿﻨﯽ از θ ﺑﻪ ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮن، ﺟﻤﻊ ﺷﺪه،

ﺑﺮ ﺗﻌﺪاد ﺳﺆاﻻت ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽﺷﻮد. ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ، ﻣﺘﻮﺳﻂ اﺣﺘﻤـﺎل ﭘﺎﺳـﺦ ﺻـﺤﯿﺢ ﺑـﻪ ﺳـﺆاﻻت

آزﻣﻮن در آن ﺳﻄﺢ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺑﺎ اداﻣﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻓﻮق ﺑﺮای θﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﯽﺗﻮان (TCC) 

را رﺳﻢ ﮐﺮد ﮐﻪ در آن، ﻣﺤﻮر اﻓﻘﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﯾﺎ θ و ﻣﺤﻮر ﻋﻤﻮدی ﯾﺎ y ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺘﻮﺳﻂ اﺣﺘﻤﺎل

ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﯾﺎ ( p(θ اﺳﺖ.   

ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ ﺑﯿﺶ از 60 ﺳﺎل از ﮐﺎر ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ و ﮔﺴﺘﺮش ﭘﺮﺷﺘﺎب ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮی آن در

ﺗﻤﺎم ﺳﺎلﻫﺎی دﻫﻪ 1980 و اواﯾﻞ ﺳﺎلﻫﺎی دﻫﻪ 1990، ﻣﺘﺄﺳـﻔﺎﻧﻪ در ﮐـﺸﻮر ﻣـﺎ اﯾـﻦ ﻧﻈﺮﯾـﻪ ﻫﻨـﻮز

آنﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ و ﺷﺎﯾﺪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﻧﯿﺴﺖ و ﺗﻌﺪاد ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت در اﯾﻦ زﻣﯿﻨـﻪ ﺑـﺴﯿﺎر اﻧـﺪک اﺳـﺖ و

ﻫﻨﻮز ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ ﺑـﻪﻃـﻮر اﻋـﻢ و ﻣـﺪل ﻧﺎﭘﺎراﻣﺘﺮﯾـﮏ ﺳـﺆال ـ ﭘﺎﺳـﺦ ﺑـﻪﻃـﻮر اﺧـﺺ، در

اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽﻫﺎی داوﻃﻠﺒﺎن در ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﺑﻪ ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮنﻫﺎی ورود ﺑﻪ ﻣﺮاﮐﺰ آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﯽ

و دﯾﮕﺮ آزﻣﻮنﻫﺎ راه ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ؛ در ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ اﻟﺰاﻣﺎت ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺎ، ﺑﻪوﯾﮋه در ﺳﺎلﻫﺎی اﺧﯿﺮ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟـﻪ

ﺑﻪ ﺧﯿﻞ ﻋﻈﯿﻢ داوﻃﻠﺒﺎن داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ و ﻣﺮاﮐﺰ و ﻣﻮﺳﺴﺎت آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﯽ اﯾﺠﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﻓﺮاد، ﻫﺮﭼﻪ

دﻗﯿﻖﺗﺮ و درﺳﺖﺗﺮ، ﺑﺮﻣﺒﻨـﺎی ﺗﻮاﻧـﺎﯾﯽﻫـﺎی ذﻫﻨـﯽ ﺧـﻮد از ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﻣﺘﻤـﺎﯾﺰ و ﺑـﺮای ﺗﺤـﺼﯿﻞ در

www.SID.irArchive of SID

ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﮥ ﻧﻮآورﯾﻬﺎی آﻣﻮزﺷﯽ، ﺷﻤﺎرۀ 18، ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ، زﻣﺴﺘﺎن 1385

                              

48

داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ و ﻣﺆﺳﺴﺎت آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮﻧﺪ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻓـﻮق، اﯾـﻦ ﭘﺮﺳـﺶ ﻣﻄـﺮح

اﺳﺖ ﮐﻪ: ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆالـ ﭘﺎﺳﺦ از ﻧﻈﺮ وﯾﮋﮔـﯽﻫـﺎی ﺳـﺆال،

ﭼﻪ ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ دارﻧﺪ؟  

ﺑﻪﻣﻨﻈﻮر ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﺑﻪ ﭘﺮﺳﺶ ﯾﺎد ﺷﺪه، ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دادهﻫﺎی ﺣﺎﺻﻞ از اﺟﺮای اﯾﻦ ﭘـﮋوﻫﺶ،

ﭘﺮﺳﺶﻫﺎی زﯾﺮ ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ:   

1ـ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی و ﻣﺪل ﻧﺎﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﻤﻠﮑﺮد اﻓﺮاد در

آزﻣﻮن رﯾﺎﺿﯽ، از ﻧﻈﺮ ﺑﺮآورد ﺷﺎﺧﺺ ﯾﺎ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺳﻄﺢ دﺷﻮاری ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮن، ﭼﻪ ﺗﻔﺎوﺗﯽ دارﻧﺪ؟   

2ـ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی و ﻣﺪل ﻧﺎﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﻤﻠﮑﺮد اﻓﺮاد در

آزﻣﻮن رﯾﺎﺿﯽ، از ﻧﻈﺮ ﺑﺮآورد ﺷﺎﺧﺺ ﯾﺎ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻗـﺪرت ﺗـﺸﺨﯿﺺ ﺳـﺆاﻻت آزﻣـﻮن، ﭼـﻪ ﺗﻔـﺎوﺗﯽ

دارﻧﺪ؟   

  

روش           

ﺟﺎﻣﻌﻪ   

ﺑﻪﻣﻨﻈﻮر ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﭘﺮﺳـﺶﻫـﺎی ﭘﮋوﻫـﺸﯽ ﻣـﻮردﻧﻈﺮ، ﺟﺎﻣﻌـﻪ ای از ﮐﻠﯿـﻪ داوﻃﻠﺒـﺎن ورود ﺑـﻪ

داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎی ﮐﺸﻮر در رﺷﺘﻪ رﯾﺎﺿﯽ ـ ﻓﯿﺰﯾﮏ در ﺳﺎل 1384اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ. ﺟﺪول 1، ﺗﻌﺪاد داوﻃﻠﺒـﺎن

ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪه در ﮐﻨﮑﻮر ﺳﺮاﺳﺮی 1384 را در رﺷﺘﻪ رﯾﺎﺿﯽـ ﻓﯿﺰﯾﮏ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ.  

   

ﺟﺪول 1. ﺗﻌﺪاد داوﻃﻠﺒﺎن ﺷﺮﮐﺖﮐﻨﻨﺪه در ﮐﻨﮑﻮر ﺳﺮاﺳﺮی 1384    

در رﺷﺘﻪ رﯾﺎﺿﯽ ـ ﻓﯿﺰﯾﮏ   

رﺷﺘﻪ  زن  درﺻﺪ  ﻣﺮد  درﺻﺪ  ﮐﻞ  

  302511  54/09  163643  45/91  138868  ﻓﯿﺰﯾﮏ -رﯾﺎﺿﯽ

ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮی ﺑﺮ اﺳﺎس دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺗﺼﺎدﻓﯽ داوﻃﻠﺒﺎن و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﮐـﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی

ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه در ﺳﺎزﻣﺎن ﺳﻨﺠﺶ آﻣﻮزش ﮐﺸﻮر،  ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮی ﻣﻨﻈﻢ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ. از

ﺑﯿﻦ ﮐﻠﯿﻪ داوﻃﻠﺒﺎن ﺷﺮﮐﺖﮐﻨﻨﺪه در ﮔﺮوه آزﻣﺎﯾﺸﯽ رﯾﺎﺿﯽ ـ ﻓﯿﺰﯾﮏ، ﯾﮏ ﮔﺮوه 3000 ﻧﻔﺮی ﺑـﻪﻃـﻮر

ﺗﺼﺎدﻓﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ و ﭘﺲ از ﺣﺬف آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪدرﺳﺘﯽ ﺑـﻪ ﺳـﺆاﻻت ﭘﺎﺳـﺦ ﻧﮕﻔﺘـﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ

(ﻣﻨﻈﻮر، اﻓﺮادی ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ از

4

1 ﻧﻤﺮه ﮐﻞ ﯾﺎ ﺣﺪ ﺷﺎﻧﺲ را ﮐﺴﺐ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ)، از ﺑﯿﻦ اﻓـﺮاد

ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮی ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ.   

ﺑﺮﻃﺒﻖ ﻧﻈﺮ ﻃﺮﻓﺪاران ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ، ﯾﮑﯽ از ﻣﺰاﯾﺎی اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺠـﻢ ﻧﻤﻮﻧـﻪ در

آن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﺪل ﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ     ﺳﺆالـ ﭘﺎﺳﺦ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮﯾـﮏ ﺳـﺆال – ﭘﺎﺳـﺦ، ﮐـﻢ ﺗـﺮ

www.SID.irArchive of SID

                                                      ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ... 49

اﺳﺖ. ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺪﮐﯽ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ را ﺑﺮ ﺑﺮآوردﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺮای ﭘﺎﯾـﺎﯾﯽ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎ

ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﯿﺮد، ﺑﻪﻃﻮر ﻣﻨﻈﻢ ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ. ﺣﺪاﻗﻞ ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﺑﺮای ﺑـﻪﮐـﺎرﮔﯿﺮی

ﻣﻮﺛﺮ CTT در داﻣﻨﻪای از ﺣﺪود 300 ﺗﺎ 500 ﻣﺘﻐﯿﺮ اﺳﺖ. اﻟﺒﺘﻪ ﺗﺮﺟﯿﺢ داده ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ

1000 ﺑﺎﺷﺪ (ﺗﺮوﺳﮑﻮﺳﮑﯽ، 1999 ﺑﻪﻧﻘﻞ از ﻧﺎﻧﺎﻟﯽ، 1967). ﻣﻄﺎﺑﻖ ﭘـﮋوﻫﺶﻫـﺎی ﻣﻮﺟـﻮد در زﻣﯿﻨـﻪ

آزﻣﻮنﺳﺎزی، ﮐﺎرﺑﺮد ﻣﻮﻓﻖ ﻣﺪلﻫﺎی ﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال – ﭘﺎﺳﺦ و ﻣﺪل ﻫﺎی ﻏﯿﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳـﺆال –

ﭘﺎﺳﺦ  ﻣﺴﺘﻠﺰم اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﺆاﻻت و آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺣﺠﻢ ﺑﺰرگ اﺳﺖ ﺗـﺎ ﺑﺘـﻮان ﺑـﻪﻃـﻮر ﻫﻤﺰﻣـﺎن

ﺻﻔﺖ ﻣﮑﻨﻮن و ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﺳﺆال را ﺑـﺮآورد ﮐـﺮد (ﻟـﺮد، 1968 و ﻫﻤﺒﻠﺘـﻮن و ﺳـﻮآﻣﯿﻨﺎﺗﺎن، 1985). 

ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ، ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در ﻫﺮ دو ﻧﻈﺮﯾﻪ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧـﺮماﻓـﺰار

ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی ﺑﻪﮐﺎر رﻓﺘﻪ، از ﺑﯿﻦ داوﻃﻠﺒﺎن ﮔﺮوه آزﻣﺎﯾﺸﯽ رﯾﺎﺿﯽـ ﻓﯿﺰﯾﮏ و از ﺑـﯿﻦ ﮔـﺮوهﻫـﺎی ﻧﻤﻮﻧـﻪ

ﻣﺨﺘﻠﻒ، در ﻧﻬﺎﯾﺖ دو ﻧﻤﻮﻧﻪ 1000 ﻧﻔﺮی، ﮐﻪ در آنﻫﺎ ﺗﻔﺎوت ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ آزﻣـﻮدﻧﯽﻫـﺎ ﺑـﯿﺶ ﺗـﺮ ﺑـﻮد،

اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ.   

  

اﺑﺰار و روش اﺟﺮا و ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ   

در آزﻣﻮن ورودی داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎی اﯾﺮان از آزﻣﻮنﻫﺎی ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﯽﺷـﻮد. اﯾـﻦ

آزﻣﻮنﻫﺎ در ﺳﺎزﻣﺎن ﺳﻨﺠﺶ و ﺗﻮﺳﻂ اﺳﺘﺎدان و ﻃﺮاﺣﺎن زﺑﺪه و ﮐﺎرﮐـﺸﺘﻪ ﮐـﺸﻮر ﻃﺮاﺣـﯽ و ﺗﻬﯿـﻪ

ﻣﯽﺷﻮد. اﺑﺰار ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺟﻤﻊآوری دادهﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺶ، ﭘﺎﺳﺨﻨﺎﻣﻪﻫﺎی 55 ﺳـﺆاﻟﯽ داوﻃﻠﺒـﺎن

در آزﻣﻮن اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ درس رﯾﺎﺿﯽ ﺑﻮد.  

در ﻣﻮرد ﺗﻌﺪاد ﺳﺆاﻻت در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪلﻫﺎ، ﺻﺎﺣﺐﻧﻈﺮان، ﺣـﺪاﻗﻞ ﺣﺠـﻢ ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﺳـﺆال را 15

ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ. ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ، ﺗﻌﺪاد ﺳﺆاﻻت ﺧﺮدهآزﻣﻮنﻫﺎ ﻧﯿـﺰ از ﺗﻌـﺪاد ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎی ﻣـﺪل

ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﭘﺬﯾﺮد. (ﻫﻤﺒﻠﺘﻮن، 1989).  

ﺑﺮای ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ از ﻧﺮماﻓﺰارﻫﺎی ﮐـﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی SPSS وMSP اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪ. اﺑﺘـﺪا

ﺗﺤﻠﯿﻞﻫﺎ و ﻣﺸﺨﺼﻪﻫﺎی ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺳﺆالﻫﺎ و آزﻣﻮنﻫﺎ از ﻃﺮﯾﻖ SPSS ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪ و ﺳﭙﺲ دادهﻫﺎ

ﺑﺎ ﻧﺮماﻓﺰار MSP ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺷﺪ. روشﻫﺎ و ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳـﺆاﻻت ﺑـﺮ ﭘﺎﯾـﻪ

ﻣﺪل ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی، ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﯾﺎ درﺟﻪ دﺷﻮاری ﺳـﺆاﻻت، وارﯾـﺎﻧﺲ ﺳـﺆاﻻت، ﺿـﺮﯾﺐ

ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ دو رﺷﺘﻪای (rbis) و ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ دو رﺷﺘﻪای ﻧﻘﻄﻪای (rpbis) ﺑﻮد. در اﯾﻦ ﻣﺪل ﻧﯿـﺰ

ﺑﺮای آزﻣﻮنﻫﺎ از ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﺑﻪ روش ﺿﺮﯾﺐ آﻟﻔﺎ (ﮐﻮدرـ رﯾﭽﺎردﺳـﻮن 20)، ﺗﻮزﯾـﻊ ﻓﺮاواﻧـﯽ و ﻧﻤـﻮدار

ﻧﻤﺮات آزﻣﻮنﻫﺎ و ... اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ.   

ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫﺎ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﺪل ﻏﯿﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆالـ ﭘﺎﺳﺦ، از روشﻫﺎی آﻣﺎری ﻣﺎﻧﻨـﺪ

آزﻣﻮن t واﺑﺴﺘﻪ، ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﭘﯿﺮﺳﻮن  و آزﻣﻮنﻫﺎی ﻣﻌﻨﯽداری آن ﻫـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪ و ﺳـﭙﺲ

ﻣﻘﺎﯾﺴﻪﻫﺎی ﻣﻮردﻧﻈﺮ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ.  

   

www.SID.irArchive of SID

ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﮥ ﻧﻮآورﯾﻬﺎی آﻣﻮزﺷﯽ، ﺷﻤﺎرۀ 18، ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ، زﻣﺴﺘﺎن 1385

                              

50

ﻧﺘﺎﯾﺞ    

ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آزﻣﻮن اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ رﯾﺎﺿﯽ رﺷﺘﻪ رﯾﺎﺿﯽـ ﻓﯿﺰﯾﮏ، ﺳﺆال اول ﺗﺤﻘﯿﻖ، ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ

ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ ﺑﺮ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﺳﺆال، ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪ.  در ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮن رﯾﺎﺿﯽ ﺑﻪ

روش ﮐﻼﺳﯿﮏ، 6 ﺳﺆال ﮐﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﺑﺮازﻧﺪﮔﯽ ﺑﻮد، ﺣﺬف ﺷﺪ و 49 ﺳﺆال ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪ. ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﺑﺎ ﻣﺪل

ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆالـ ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺳﺆاﻻت ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺷﺪﻧﺪ.  ﺑﻪدﻧﺒﺎل آن، ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺿﺮﯾﺐ ﻣﻘﯿﺎس

ﭘﺬﯾﺮی، آزﻣﻮن ﺑﺮازﻧﺪﮔﯽ ﺑﺮای ﻫﺮ ﺳﺆال و ﮐﻞ آزﻣﻮن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪ.ﺳﺆال ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺿﺮﯾﺐ

ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮی ﮐﻢ ﺗﺮ از 0/3 دارﻧﺪ، در ﺣﺪود 23 ﺳﺆال ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺗﻌﺪاد زﯾﺎد ﺳﺆالﻫﺎی ﺣﺬف

ﺷﺪﻧﯽ، آﻧﻬﺎ را 5 ﺗﺎ 5 ﺗﺎ ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺘﯿﻢ.  در ﻣﺠﻤﻮع، 11 ﺳﺆال ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪ و 44 ﺳﺆال ﺑﺮای

ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪ.  

ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ﺟﺪول 2 ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ، ﺿﺮاﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﺮآورد ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی

دﺷﻮاری، ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ (CTT) ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺎﯾﯿﻨﯽ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ؛ در

ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ در ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال– ﭘﺎﺳﺦ (NIRT)  ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎﻻﯾﯽ ﺑﯿﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺑﺮآورد

ﺷﺪه اﯾﻦ دو ﭘﺎراﻣﺘﺮ در دو ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ وﺟﻮد دارد.  اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮآورد اﯾﻦ

ﺷﺎﺧﺺﻫﺎ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ، ﯾﮏ ﺑﺮآورد ﻣﺘﻐﯿﺮ و ﻏﯿﺮﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ؛ وﻟﯽ در NIRT ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ.

ﻻزم ﺑﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻧﺮماﻓﺰار  MSP، ﮐﻪ ﺑﺮای ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺪل ﻏﺒﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺑﻪﮐﺎر ﻣﯽرود،

Pi ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺳﺆال (

Hi )  ﻣﻌﺎدل ﺿﺮﯾﺐ دﺷﻮاری و ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮی (

)  ﻣﻌﺎدل ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺸﺨﯿﺺ در

ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد.    

   

ﺟﺪول 2. ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺿﺮاﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﺳﺆال در CTT و NIRT    

  ﻪ ﯾ ﻧﻈﺮ

ﺴﻪ ﯾ ﻣﻮرد  ﻣﻘﺎ

ت ﺳﺆاﻻ ﺗﻌﺪاد

ﯽ ﺎﺿ ﯾ آزﻣﻮن ر

  ﺑﺮازش ی دارا

ﯽ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕ ﺐ ﺿﺮﯾ

  ﺑﺮآورد ﺷﺎﺧﺺ

  ی ﺎ ﭘﺎراﻣﺘﺮ دﺷﻮار ﯾ

  ی دار ﯽ ﺳﻄﺢ ﻣﻌﻨ

ﯽ ﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕ ﯾﺮﺿ

ﺎﯾ ﺑﺮآورد ﺷﺎﺧﺺ

  ﻗﺪرت ﭘﺎراﻣﺘﺮ

ﯿ ﺗﺸﺨ

ﺳﻄﺢ   

ﺺ  

  ی دار ﯽ ﻣﻌﻨ

  0/039  0/299  0/019  0/335  49 CTT

  0/000  0/941  0/000  0/989  44  NIRT

www.SID.irArchive of SID

                                                      ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ... 51

ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ:  ﺑﻪﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳﯽ ﺛﺒﺎت ﺷـﺎﺧﺺ ﯾـﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿـﺖ ﺳـﺆال از ﺿـﺮﯾﺐ

ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻧﻘﻄﻪای ﯾﺎ ﺑﻪﻋﺒﺎرﺗﯽ ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒـﺴﺘﮕﯽ ﭘﯿﺮﺳـﻮن اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪ. ﻧﺘـﺎﯾﺞ ﻣﻘﺎﯾـﺴﻪ ﺿـﺮاﯾﺐ

ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ در اﯾﻦ دو ﻧﻈﺮﯾﻪ، در ﺟﺪول 3 آﻣﺪه اﺳﺖ.   

  

ﺟﺪول 3. ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺿﺮاﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺷﺎﺧﺺﯾﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺳﺆال   

 (دﺷﻮاری ﺳﺆال) در دو ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺎ روش CTT و NIRT   

روش ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ  ﺗﻌﺪاد ﺳﺆاﻻت  ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ rpbis ﺳﻄﺢ ﻣﻌﻨﯽداری  

  0/019  0/335  48  CTT

  0/000  0/989  45  NIRT

ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺪول ﻓﻮق، ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺳﺆال (دﺷﻮاری ﺳـﺆال) در

ﻧﻈﺮﯾﻪ NIRT ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎﻻ ﺑﻮده (rpbis= 0/989) و ﺗﻔﺎوت ﻓﺎﺣﺸﯽ ﺑـﯿﻦ اﯾـﻦ ﺿـﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒـﺴﺘﮕﯽ در

NIRT و CTT وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﯾﮑﺴﺎن ﺑـﻮدن ﻣﻘـﺎدﯾﺮ ﺑـﺮآورده ﺷـﺪه ﻣﺤﺒﻮﺑﯿـﺖ ﺳـﺆال در

NIRT اﺳﺖ.  

از آزﻣﻮن t واﺑﺴﺘﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن ﺗﻔﺎوت دو ﻧﻈﺮﯾﻪ در ﺑﺮآورد ﺷﺎﺧﺺ ﯾﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺳﺆال

اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ. ﺟﺪول 3 ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ اﯾﻦ دو ﻧﻈﺮﯾﻪ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ.   

  

ﺟﺪول4. ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ دو ﻧﻈﺮﯾﻪ CTT و NIRT از ﻧﻈﺮ ﺷﺎﺧﺺﯾﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ  ﺳﺆاﻻت ﺑﺎ

اﺳﺘﻔﺎده از آزﻣﻮن t در دو ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ   

ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺳﻄﺢ دﺷﻮاری  

ﺧﻄﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد

ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺳﻄﺢ

دﺷﻮاری  

  ﺴﻪ ﯾ ﻘﺎ روش ﻣﻮرد ﻣ

  ﺗﻌﺪاد

  ت ﺳﺆاﻻ

  A ﮔﺮوه

  B ﮔﺮوه

  A ﮔﺮوه

  B ﮔﺮوه

  t آزﻣﻮن

  ) d.f  (ی درﺟﻪ آزاد

  دار ﯽ ﺳﻄﺢ ﻣﻌﻨ

  49 CTT

  0/3802

sd=0/28

  0/1105

  sd=0/15

  0/001  48  6/34  0/017  0/037

  44 NIRT

  1/1098

  sd=1/13

  1/1045

  sd=1/14

  /388  43  0/79  0/17  0/17

www.SID.irArchive of SID

ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﮥ ﻧﻮآورﯾﻬﺎی آﻣﻮزﺷﯽ، ﺷﻤﺎرۀ 18، ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ، زﻣﺴﺘﺎن 1385

                              

52

ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﺷﻮد، ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺳﻄﺢ دﺷﻮاری در دو ﮔﺮوه CTT ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﺘﻔﺎوت

ﺑﻮد؛ در ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﯿﺰان در NIRT ﺗﻘﺮﯾ ًﺒﺎ ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ. ﺧﻄﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺳﻄﺢ دﺷﻮاری

ﻧﯿﺰ در دو ﮔﺮوه در CTT ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮده اﺳﺖ؛ در ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﯿﺰان در NIRT ﺑـﺴﯿﺎر ﻧﺰدﯾـﮏ ﺑـﻪ

ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ اﺳﺖ. آزﻣﻮن t در CTT ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﻔﺎوت ﺑـﯿﻦ دو ﺑـﺮآورد ﺳـﻄﺢ دﺷـﻮاری در دو

ﮔﺮوه آزﻣﻮدﻧﯽ ﻣﻌﻨﯽدار اﺳﺖ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺑﺮآورد ﺷﺪه در دو ﮔـﺮوه ﺑـﺎ ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﺗﻔـﺎوت ﻣﻌﻨـﯽدار

دارﻧﺪ؛ در ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ در NIRT  آزﻣﻮن t واﺑﺴﺘﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﻔﺎوت ﺑﯿﻦ دو ﮔﺮوه از ﻧﻈﺮ ﺑﺮآورد

ﭘﺎراﻣﺘﺮ دﺷﻮاری، ﻣﻌﻨﯽدار ﻧﯿﺴﺖ و ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺑﺮآورد ﺷـﺪه ﭘـﺎراﻣﺘﺮ دﺷـﻮاری در دو ﮔـﺮوه ﻣﺘﻔـﺎوت از

آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ در NIRT ﯾﮑﺴﺎن ﯾﺎ ﺗﻘﺮﯾ ً ﺒـﺎ ﯾﮑـﺴﺎن اﺳـﺖ. اﯾـﻦ ﻣـﺴﺌﻠﻪ ﺑﯿـﺎﻧﮕﺮ ﺗﺄﺛﯿﺮﻧﺎﭘـﺬﯾﺮی ﺑـﺮآورد

ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺳﺆال از وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ اﺳﺖ.  

از آنﺟﺎ ﮐﻪ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ، ﺷﺎﺧﺺ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺳﺆال، ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻧﻘﻄﻪای

اﺳﺖ، در NIRT ﻣﻘﯿﺎس ﭘﺬﯾﺮی، ﻣﻌﺎدل  ﺑﺮآورد ﺷﺎﺧﺺ ﯾﺎ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ ﯾﺎ ﺷﯿﺐ ﺳﺆال

(a1)  اﺳﺖ.  ﺟﺪول 5، ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ آزﻣﻮن رﯾﺎﺿﯽ را در ﺑﺮآورد ﺷﺎﺧﺺ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ در

دو ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ در  CTT و NIRT ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ.    

  

ﺟﺪول 5- ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺿﺮاﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺷﺎﺧﺺﯾﺎ ﻣﻘﯿﺎس ﭘﺬﯾﺮی    

(ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ) ﺳﺆال در دو ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺎ روش CTT و NIRT   

روش ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ   ﺗﻌﺪاد ﺳﺆاﻻت  ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ rpbis ﺳﻄﺢ ﻣﻌﻨﯽداری  

  0/034  0/310  49  CTT

  0/001  0/941  44  NIRT

ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﺷﻮد، ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ در CTT ﺑﺮاﺑﺮ0/310 و در NIRT  ﺑﺮاﺑﺮ

0/941 اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻣﯿﺰان ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎﻻ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻏﯿﺮﭘﺎرﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ (در

ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ) در ﺑﺮآورد ﺷﺎﺧﺺ ﯾﺎ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ اﺳﺖ.   

  

www.SID.irArchive of SID

                                                      ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ... 53

ﺟﺪول 6 ـ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ دو ﻧﻈﺮﯾﻪ CTT و NIRT از ﻧﻈﺮ ﺷﺎﺧﺺﯾﺎ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮی (

ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ) ﺳﺆال ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آزﻣﻮن t   

ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺳﻄﺢ

دﺷﻮاری  

ﺧﻄﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد

ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺳﻄﺢ

دﺷﻮاری  

  ﺴﻪ ﯾ روش ﻣﻮرد ﻣﻘﺎ

  ﺗﻌﺪاد

  ت ﺳﺆاﻻ

  A ﮔﺮوه

  B ﮔﺮوه

  A ﮔﺮوه

  B ﮔﺮوه

t آزﻣﻮن

  ) d.f  (ی درﺟﻪ آزاد

  دار ﯽ ﺳﻄﺢ ﻣﻌﻨ

  49 CTT

  0/2777

sd=0/08

  0/1441

  sd=0/05

  0/001  48  9/35  0/009  0/014

  44 NIRT

  0/7933

  sd=0/23

  0/7932

  sd=0/22

  0/898  43  -0/12  0/036  0/037

ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ در ﺟﺪول 6 ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﺷﻮد، در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ، ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻗﺪرت

ﺗﺸﺨﯿﺺ در دو ﮔﺮوه ﺗﻔﺎوت زﯾﺎدی داﺷﺘﻪ اﺳﺖ؛ در ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ،

ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ و sd آنﻫﺎ در دو ﮔﺮوه آزﻣﻮدﻧﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪﯾﮑﺪﯾﮕﺮ اﺳﺖ.  ﺧﻄﺎی

اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻧﯿﺰ در CTT در دو ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ، ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ؛ وﻟﯽ در

NIRT اﯾﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺗﻘﺮﯾ ًﺒﺎ ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ.  آزﻣﻮن t در CTT در ﺳﻄﺢ 0/001 ﻣﻌﻨﯽدار اﺳﺖ؛ ﯾﻌﻨﯽ

ﺑﺮآورد ﺷﺎﺧﺺ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ در دو ﻧﻤﻮﻧﻪ در CTT ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽداری ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ دارد؛ اﻣﺎ در

NIRT    ﺗﻔﺎوت ﺑﯿﻦ دو ﮔﺮوه در ﺑﺮآورد اﯾﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻣﻌﻨﯽدار ﻧﯿﺴﺖ.  ﺑﻪﻋﺒﺎرﺗﯽ در ﻧﻈﺮﯾﻪ

ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ ، ﺿﺮﯾﺐ ﻣﻘﯿﺎس ﭘﺬﯾﺮی (ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ) ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ و

ﺗﺤﺖﺗﺄﺛﯿﺮ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﮔﺮوه آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ ﻗﺮار ﻧﻤﯽﮔﯿﺮد و از ﯾﮏ ﮔﺮوه ﺑﻪ ﮔﺮوه دﯾﮕﺮ، ﻣﻘﺎدﯾﺮ آن

ﻣﺸﺎﺑﻪ اﺳﺖ؛ در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺑﺮآوردﺷﺪه در دو ﮔﺮوه، ﺗﻔﺎوت ﻣﻌﻨﯽداری ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻧﺪارﻧﺪ؛ اﻣﺎ در

ﻧﻈﺮﯾﻪ CTT، ﺗﻔﺎوت ﺑﯿﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺑﺮآوردﺷﺪه ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﺳﺆال، زﯾﺎد و ﺗﻔﺎوت ﺑﯿﻦ دو ﮔﺮوه

ﻣﻌﻨﯽدار اﺳﺖ.   

  

www.SID.irArchive of SID

ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﮥ ﻧﻮآورﯾﻬﺎی آﻣﻮزﺷﯽ، ﺷﻤﺎرۀ 18، ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ، زﻣﺴﺘﺎن 1385

                              

54

ﺑﺤﺚ و ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮی   

در ﺑﺮرﺳﯽ اول، ﺗﻔﺎوت دو ﻧﻈﺮﯾﻪ از ﻧﻈﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺳﻄﺢ دﺷﻮاری در ﮐﻼﺳﯿﮏ   ﯾﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ

ﺳﺆال   ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ   ﺳﺆال – ﭘﺎﺳﺦ، ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺘﺎﯾﺞ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ

i آﻣﺪ:  در ﻣﺪل ﮐﻼﺳﯿﮏ، درﺟﻪ دﺷﻮاری ﺳﺆال ( p

)  ﺑﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﻮﻧﻪای از آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛

ﯾﻌﻨﯽ ﯾﮏ ﺳﺆال ﺑﺮای ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻗﻮیﺗﺮ،آﺳﺎن و ﺑﺮای ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺿﻌﯿﻒﺗﺮ،دﺷﻮار ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؛ در

ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎ ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎرﻣﺘﺮﯾﮏ   ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، ﺿﺮﯾﺐ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮی

Hi)، ﻧﺎﻣﺘﻐﯿﺮ و ﺗﻘﺮﯾ ًﺒﺎ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ و ﻣﯽﺗﻮان ﻧﺤﻮه ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ اﻓﺮادی را ﮐﻪ ً ﻗﺒﻼ ﺑﺎ آن ﺳﺆال ﻣﻮاﺟﻪ

)

ﻧﺸﺪهاﻧﺪ، در اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﮐﺮد.  در ﺿﻤﻦ، اﯾﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﺗﺤﺖﺗﺄﺛﯿﺮ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ ﯾﺎ

ﺳﺆاﻻت دﯾﮕﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ.در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﻮﮐﻦ (1997)  ﺑﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺸﺎﺑﻪ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺖ.  ﺑﺮ اﺳﺎس

ﻣﯿﺰان دﺷﻮاری آزﻣﻮن در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻼﺳﯿﮏ، ﻧﺴﺒﺖ ﭘﺎﺳﺦﻫﺎی ﺻﺤﯿﺢ و ﻧﻤﺮات اﻓﺮاد ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ

ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﯿﺰان دﺷﻮاری آزﻣﻮن، ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ اﻓﺮاد، ﺑﯿﺸﯿﻨﻪ ﯾﺎ ﮐﻤﯿﻨﻪ ﺑﺮآورد ﻣﯽﺷﻮد؛ وﻟﯽ در

ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎرﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، ﺿﺮﯾﺐ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮی، ﺑﺪون ﺗﺄﺛﯿﺮ از ﻣﯿﺰان ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ اﻓﺮاد

ﺑﺮآورد ﻣﯽﺷﻮد و وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮن، ﺗﺄﺛﯿﺮی ﺑﺮ ﻣﻘﺪار ﺑﺮآورد ﺷﺪه ﻧﺪارد.  رﻣﺰی                       

(1997) ﺗﺤﻠﯿﻞﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪلﻫﺎی ﻫﻤﮕﻨﯽ ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ و ﻫﻤﮕﻨﯽ ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ ﺟﻔﺘﯽ اﻧﺠﺎم

داد و  ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ وی ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻓﻮق را ﺗﺄﯾﯿﺪ ﮐﺮد.

در ﺑﺮرﺳﯽ ﺳﺆال دوم ﺗﺤﻘﯿﻖ، ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻔﺎوت دو ﻧﻈﺮﯾﻪ از ﻧﻈﺮ ﺷﺎﺧﺺ ﻗﺪرت ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺳﺆال

در ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﺿﺮﯾﺐ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮی، ﻧﺘﺎﯾﺞ زﯾﺮ ﺑﻪدﺳﺖ آﻣﺪ:  ﺷﺎﺧﺺ ﻗﺪرت ﺗﻤﯿﺰ در ﻧﻈﺮﯾﻪ

ﮐﻼﺳﯿﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺎﺧﺺ دﺷﻮاری ﺳﺆال، از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ آزﻣﻮدﻧﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ

را ﻣﯽﭘﺬﯾﺮد. اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺑﺮآوردﻫﺎﯾﯽ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺗﺤﺖﺗﺄﺛﯿﺮ ﻧﺎﻫﻤﮕﻮﻧﯽ ﮔﺮوه، اﯾﻦ

ﻣﺸﺨﺼﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ؛ در ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ در ﻧﻈﺮﯾﻪ  ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال ـ ﭘﺎﺳﺦ، ﺿﺮﯾﺐ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮی،   

ﺷﺎﺧﺼﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺰان اﻃﻼﻋﯽ را ﮐﻪ ﯾﮏ ﺳﺆال درﺑﺎره ﺳﻄﺢ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻣﻮرد ﺳﻨﺠﺶ اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ،

ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ.  ﺿﺮﯾﺐ ﻣﻘﯿﺎسﭘﺬﯾﺮی در ﻧﻈﺮﯾﻪ NIRT، ﻧﺎﻣﺘﻐﯿﺮ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﮔﺮوهﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ

آزﻣﻮدﻧﯽﻫﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﻤﯿﻢ اﺳﺖ.  ﺗﻐﯿﯿﺮﻧﺎﭘﺬﯾﺮی ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ اﺳﺖ (ﻣﻮﻟﻨﺎرو

1997 و ﺗﺮﺳﮑﻮﺳﮑﯽ 1999 ).   

  

www.SID.irArchive of SID

                                                      ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻼﺳﯿﮏ و ﻣﺪل ﻏﯿﺮﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ... 55

ﻣﻨﺎﺑﻊ   

آﻟﻦ، ﻣﺮیﺟﯽ؛ ﯾﻦ، وﻧﺪیام (1374). ﻣﻘﺪﻣﻪای ﺑﺮ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎی اﻧﺪازهﮔﯿـﺮی (روانﺳـﻨﺠﯽ)، ﺗﺮﺟﻤـﻪ ﻋﻠـﯽ

دﻻور، ﺗﻬﺮان: اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﻤﺖ (1979).  

اﻓﺮوز، ﻏﻼﻣﻌﻠﯽ؛ ﻫﻮﻣﻦ، ﺣﯿﺪرﻋﻠﯽ (1375). روش ﺗﻬﯿﻪ آزﻣﻮن ﻫﻮش: ﻫﻮشآزﻣﺎی ﺗﻬﺮان ـ اﺳـﺘﻨﻔﻮرد ـ

ﺑﯿﻨﻪ (T.S.B)، ﺗﻬﺮان: ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻧﺘﺸﺎرات و ﭼﺎپ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان.  

ﺛﺮﻧﺪاﯾﮏ، راﺑﺮت (1375). روانﺳﻨﺠﯽ ﮐﺎرﺑﺮدی، ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﯿﺪرﻋﻠﯽ ﻫـﻮﻣﻦ. ﺗﻬـﺮان: اﻧﺘـﺸﺎرات داﻧـﺸﮕﺎه

ﺗﻬﺮان.   

ﺳﯿﻒ، ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ (1380). روشﻫﺎی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی و ارزﺷﯿﺎﺑﯽ آﻣﻮزﺷﯽ. ﻧﺸﺮ دوران.  

ﻣﻮﻟﻦ آﯾﺮ، اﯾﻮدﺑﻠﯿﻮ؛ ﺳﯿﺠﺖﺳﻤﺎ، ﮐﻼس     (1385). ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺑﺮ ﺗﺌﻮری ﻧﺎﭘﺎراﻣﺘﺮﯾﮏ ﺳﺆال – ﭘﺎﺳﺦ (ﺑﻪﻫﻤﺮاه

ﻧﺮماﻓﺰار)، ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﻠﯿﻤﺎن ذواﻟﻔﻘﺎریﻧﺴﺐ: ﻣﺸﻬﺪ: اﻧﺘﺸﺎرات ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪای راﯾﺎﻧﻪای (2002).

  

Gulliksen, H. (1950). Theory of  Mental tests. Newyork: John Wiley & 

Sons.

Hambleton, R. K. (1989). Principles and selected applications of Item 

Response Theory. In R. Linn (Ed), Educational Measurement (3rd end). 

Newyork: Memillan. PP: 147-200.

Hambleton, R. K. & Cook, L. L. (1977). Latent Trait models and their use 

in the analysis of Educational test data. Journal of  Educational Measurement. 

14(2), P: 75-94. 

Hambleton, R. K. & Swaminathan, H. (1985). Item Response Theory: 

Principles and  Applications, Boston: Kluwer.    

Hambleton, R.K ; Jones, R. W. (1993). Comparison of Classical Test 

Theory and Item Response Theory and Their Applications to Test 

Development. Educational  Measurement: Issues and Practice. 12(3), 38-47. 

Hambleton, R. K. & Vander Linden, Wim. J. (1982). Advance in Item 

Response Theory and Applications: An Introduction, Applied Psychplogical 

Measurement. 6(4), 373- 378. 

Lord, F. M. & Novick, M. R. (1968). Statistical Theories of mental test 

scores.Reading, MA: Addison-Wesley. 

Lord, F. M. (1980). Applications of Item Response Theory to Practice 

Testing Problems, Hillsdale, N.J: Lawrence Erlbaum.

www.SID.irArchive of SID

ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﮥ ﻧﻮآورﯾﻬﺎی آﻣﻮزﺷﯽ، ﺷﻤﺎرۀ 18، ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ، زﻣﺴﺘﺎن 1385

                              

56

Mokken, R.J. (1997). Nonparametric  models for dichotomous responses. 

In: Hambleton, R.K. and Van der Linden, W.J. (Ed’s). Handbook of Modern 

Item Response Theory. New York-Berlin: Springer-Verlag, pp. 351-367.

Molenaar, I. W. (1997). Nonparametric models for dichotomous responses. 

In: Hambleton, R.K. and Van der Linden, W.J. (ed’s). Handbook of Modern 

Item Response Theory. New York-Berlin: Springer-Verlag, pp. 369-379

Ramsey, J . (1997). Nonparametric Models for Dichotomous Responses. 

In: Hambleton, R.K. and Van der Linden, W.J. (ed’s). Handbook of Modern 

Item Response Theory. New York-Berlin: Springer-Verlag, pp. 369-379

 Truskosky, D.M. (1999). An empirical examination of Classical Test 

Theory and Item Response Theory parameters: implications for research and 

practice in small- and large- sample assessment, Department of Psychology in 

the graduate school Southern Illinois  university at Carbondale.

Wright, B.D. & Stone, M.H. (1979). Best Test Design. Chicago: MESA 

Press. 

www.SID.ir

آزمون بندر گشتالت

دفترچه راهنمای  آزمون بندر گشتالت دو ، تالیف گری برنیگان و اسکات دکر . ترجمه حبیب هادیانفر . انتشارات دانشگاه شیراز

در بندر گشتالت دو ، تعداد کارت ها به 16 عدد افزایش یافته است . کتاب فوق علاوه بر معرفی ابزار ، مشخصات روان سنجی آن با شرح کافی گزارش شده است .

این کتاب الگوی مناسبی برای کسانی است که به هنجاریابی تست اقدام می کنند.

آزمون طبقه بندی گوکلن

آزمون طبقه بندی گوکلن

Gauquelin’s Classification Inventory

در ادامه این متن ، 24 دسته شش تایی به شما ارئه می شود . در هر دسته شش تایی شما باید دو واژه را که به نظرتان کاملا متفاوت از چهار مورد دیگر است ، مشخص کنید.

به مثال های زیر توجه کنید:

 مثال اول : الف- ایده ،ب – احساس، ج- هوس، د- لذت، هـ- تفکر، و- هیجان

مثال دوم : الف- باریک، ب – تنگ، ج- پهن، د- فشرده، هـ- بالا، و- پایین

در مثال اول ، "الف" و "هـ" پاسخ های مورد نظر هستند زیرا این دو مورد ، مربوط به مسائل فکری هستند و چهار مورد دیگر مسائل عاطفی . در مثال دوم، "هـ" و "و" که نشان دهنده بعد عمودی است ، پاسخ صحیح شناخته می شود .

تذکر : ممکن است شکل دیگری از تقسیم بندی به دو گروه، به نظرتان منطقی تر بیاید. با این وجود، شما رابطه ای را که به نظرتان روشن تر و قاطع تر است انتخاب کنید .

1-     الف: قلاب سنگ

ب: شمشیر

ج: کمان

د: هفت تیر

هـ: گرز

و: توپ

2-     الف: بیلچه

ب: میخ

ج: گاز انبر

د: پیچ

هـ: اره

و: قلم کنده کاری

3-     الف: کیسه نایلون

ب: کاغذ

ج: پاکت

د: پارچه

هـ: کائوچو

و: چوب

4-     الف: رفتن

ب: نوشتن

ج: گرفتن

د: شنیدن

هـ: انجام دادن

و: دیدن

5-     الف: تخت خواب

ب: تشک

ج: نیمکت

د: کمد

هـ: کشو

و: قفسه

6-     الف: خود پسند

ب: خشمگین

ج: شکم پرست

د: خرده گیر

هـ: حریص

و: ریا کار

7-     الف: پیچ و خم

ب: مارپیچ

ج: تابدار

د: پیچ در پیچ

هـ: مورب

و: کج

8-     الف :خانه

ب: راحتی

ج: اتومبیل

د: تلویزیون

هـ: آرامش

و: وسایل خانه

9-     الف: الماس

ب: عقیق

ج: آپال

د: صفیر

هـ: یاقوت

و: زمرد

10-الف: گوشت

ب: تخم مرغ

ج: کره

د: سبزی

هـ: نان

و: ماهی

11-الف: ملایمت

ب: دوست داشتنی

ج: خسّت

د: نرمش

هـ: حساسیت

و: ولخرجی

12-الف : وکیل

ب: دادستان

ج: قاضی

د: متهم

هـ: شاهد

و: هیئت منصفه

13-الف: پرده

ب: شومینه

ج: کتری

د: صندلی

هـ: فرش

و: لامپ

14-الف: زیرزمین

ب: سقف

ج: نوک

د: سر

هـ: لایه

و: فله

15-الف : اسب آبی

ب: بالن

ج: فوک

د: سگ آبی

هـ: سمور

و: صدف

16-الف: آجر

ب: گچ

ج: سیمان

د: سنگ

هـ: بتن

و: گرانیت

17-الف: علاقه و محبت

ب: گستاخی

ج: شجاعت

د: پشتکار

هـ: نفرت

و: انرژی

18-الف: خلاقیت

ب:اثر دستی

ج:تحقیق

د: بناسازی

هـ: تولید

و: ساختن

19-الف: بینی

ب: گوش

ج: چشم

د: شقیقه

هـ: پیشانی

و: گونه

20-الف: طلا

ب: نقره

ج: مطلاّ

د: برنز

هـ: مس

و: قلع

21-الف: زانو

ب: نشیمنگاه

ج: دست

د:قوزک پا

هـ: آرنج

و: مچ

22-الف: دوچرخه

ب: چرخ دستی

ج: ارابه

د: اتومبیل

هـ: کامیون

و: واگن

23-الف: ورق

ب: گل

ج: درخت

د: علف

هـ: ساقه

و: ریشه

24-هویج

ب: گندم

ج: اسفناج

د: کاهو

هـ: تخم مرغ

و: تره فرنگی

 میشل و فرانسواز گوکلن . 11 آزمون برای شناخت دیگران . ترجمه ساعد زمان . انتشارات ققنوس

برتری نیمکره های مخ

برتری نیمکره های مخ

A refined neurobehavioral inventory of hemispheric. By Wagner‚R.F.‚& Wells‚K.A.  (1985)

موارد زیر را با دقت بخوانید، 12 مورد نوشته شده است که هریک دارای چهار گزینه است . در مثابل گزینه ای که انتخاب می کنید؛ یک علامت * بزنید . فقط یکی از گزینه ها را علامت بزنید. گزینه ای زا انتخاب کنید که ترجیح می دهید، لازم نیست که حتما بتوانید آن را انجام دهید.

اگر انتخاب یک گزینه برایتان دشوار است ، گزینه ای را که بیشتر ترجیح می دهید انتخاب کنید.

1.           

‌أ-           تحصیل منطق

‌ب-       نوشتن یک نامه

‌ج-        انجام دادن کارهای منزل

‌د-         تحصیل در هنر

2.           

‌أ-           نقد فیلم

‌ب-       یادگیری لغات جدید

‌ج-        افزایش مهارتتان در یک بازی

‌د-         ابداع یک اسباب بازی جدید

3.           

‌أ-           پیشرفت استراتژی شما در یک بازی

‌ب-       یادآوری نام افراد

‌ج-        ورزش کردن

‌د-         نواختن یک ایزار موسیقی

4.           

‌أ-           دوره ی یک کتاب

‌ب-       نوشتن یک مقاله برای مجله

‌ج-        ساختن قفسه های جدید برای منزل

‌د-         نقاشی منظره صحرا یا دریا

5.           

‌أ-           تحلیل روند بازار

‌ب-       نوشتن یک فیلم نامه

‌ج-        نجاری کردن

‌د-         طرح یک بازی جدید

6.           

‌أ-           تحلیل شیوه های مدیریت

‌ب-       قرار دادن لغات در فرهنگ لغت

‌ج-        گذاشتن تکه های پازل در کنارهم

‌د-         نقاشی رنگ و روغن

7.           

‌أ-           به عهده گرفتن برنامه ریزی کامپیوتر

‌ب-       مطالعه ریشه لغات و معنای آن ها

‌ج-        وقت خود را به بطالت گذراندن

‌د-         ساختن یک ابزار مکانیکی جدید

8.           

‌أ-           تحلیل ارزش تولید

‌ب-       توصیف یک محصول جدید با کلمات

‌ج-        فروش یک محصول جدید در فروشگاه

‌د-         کشیدن تصویر یک محصول جدید

9.           

‌أ-           توضیح منطق یک نظریه

‌ب-       طرح یک آگهی تجاری

‌ج-        کار با چوب و سفال

‌د-         ساختن یک داستان

10.       

‌أ-           خرید کردن از بازار

‌ب-       مطالعه درباره مردان و زنان مشهور

‌ج-        اداره برج کنترل ترافیک

‌د-         قالب گیری با گچ و سفال

11.       

‌أ-           بررسی و تحلیل درآمد و مخارج (دخل و خرج)

‌ب-       مطالعه ادبیات

‌ج-        تجسم و دوباره آراستن مبلمان

‌د-         هنرپیشه شدن

12.       

‌أ-           برنامه ریزی یک سفر و محاسبه هزینه آن

‌ب-       نوشتن یک رمان

‌ج-        ساختن یک خانه یا کلبه

‌د-         ساختن صنایع دستی برای سرگرمی

 

برانیگان، گری جی. آزمون روان شناسی : فعالیت های کاربردی یادگیری . ترجمه فریده نبوی آل آقا . انتشارات امیر کبیر

آزمون ضرب المثل ها

آزمون ضرب المثل ها

Proverbial Test

حمزه گنجی

در این زیر 25 ضرب المثل خواهید دید که برای هر یک چهار پاسخ پیشنهاد شده است . صحیحترین پاسخ را پیدا کنید و در خانه مربوط به آن * بگذارید . اگر در پیدا کردن پاسخ صحیح یک ضرب المثل با مشکلی مواجه شدید ، زیاد معطل نشوید ، چون بیشتر از 5 دقیقه وقت ندارید .

1-     زیر پای کسی نشستن :

‌أ-        با گفتار دروغ فریفتن

‌ب-    زیر پای کسی را کشیدن

‌ج-     با مهارت راز پرسیدن

‌د-      با خطر روبه رو کردن

 

2-     زنگوله پای تابوت است :

‌أ-        بی کس و کار است

‌ب-    بی پدر و مادر است

‌ج-     کودک خردسال پیرمرد است

‌د-      در انتظار مرگ نشسته است

 

3-     آب که آمد تیمم برخاست :

‌أ-        چون که اصل آمد بدل را ارزش نیست

‌ب-    تیمم باطل است آنجا که آب است

‌ج-     آب مایه پاکیزگی انسان است

‌د-      تیمم در فقدان آب لازم است

 

4-     از دماغ فیل افتادن :

‌أ-        پر طمع بودن

‌ب-    متکبر بودن

‌ج-     ناراضی بودن

‌د-      مشکل پسند بودن

 

5-     آب با غربال پیمودن :

‌أ-        کاری عبث کردن

‌ب-    سخت تلاش کردن

‌ج-     ضد و نقیض گفتن

‌د-      بهانه در آوردن

 

6-     آب را گل آلود کردن :

‌أ-        در کارها کارشکنی کردن

‌ب-    به دنبال فرصت گشتن

‌ج-     بازار آشفته خواستن

‌د-      مردم را اذیت کردن

 

7-     خانه ای را که دو کدبانوست ، خاک تا زانوست :

‌أ-        کار مشترک فایده ندارد

‌ب-    تنهایی فقط خدا را سزاست

‌ج-     یک دست صدا ندارد

‌د-      در یک ده دو کدخدا نمی شود

 

8-     کباب ، پخته نگردد مگر به گردیدن :

‌أ-        انسان را مسافرت می سازد

‌ب-    نابرده رنج گنج میسر نمی شود

‌ج-     تا زحمت نکشی آش نمی خوری

‌د-      بسیار سفر باید تا پخته شود خامی

 

9-     بخت در بازار نفروشند :

‌أ-        خوشبختی هرکس مال خود اوست

‌ب-    خوشبختی قابل فروش نیست

‌ج-     خوشبختی هرکس در دست خود اوست

‌د-      خوشبختی به شانس فرد وابسته است

 

10-آسوده کسی که خر ندارد :

‌أ-        آسوده منم که خر ندارم

‌ب-    هرکه تهی کیسه تر آسوده تر

‌ج-     هرکه بامش بیش برفش بیشتر

‌د-      هرکس مهمان عمل خویش است

 

11-از این شاخ به آن شاخ پریدن :

‌أ-        تظاهر به درستکاری کردن

‌ب-    سخنان نسنجیده گفتن

‌ج-     تند و سریع تصمیم گرفتن

‌د-      هر لحظه سخن را عوض کردن

 

12-سگ صاحبش را نمی شناسد :

‌أ-        واقعا شیر توشیر است

‌ب-    هرج و مرج و بی نظمی است

‌ج-     جای سوزن انداختن نیست

‌د-      سگ در خانه صاحبش شیر است

 

13-ظاهر و باطنش یکی است :

‌أ-        بی ریا و یک روست

‌ب-    بی عیب ونقص است

‌ج-     رنگش را ببین حالش را بپرس

‌د-      از کوزه همان برون تراود که دراوست

 

14-دختری را که مادرش تعریف کند برای دائیش خوب است :

‌أ-        دختر به تو می گویم، عروس تو بشنو

‌ب-    مشک آن است که خود ببوید

‌ج-     اقوام معمولا عیب یکدیگر را می پوشانند

‌د-      هر کسی را که تعریف کنند حتما عیبی دارد

 

15-شتر دیدی ندیدی :

‌أ-        دروغ شاخ دار نگفتن

‌ب-    گذشت و بخشش داشتن

‌ج-     دیده را ندیده انگاشتن

‌د-      اسرار بزرگ را پنهان کردن

 

16-شاخ به شاخ شدن :

‌أ-        رو به رو ایستادن

‌ب-    رو به رو در آمدن

‌ج-     دشمنی کردن

‌د-      مجادله کردن

 

17-سیب زمینی است :

‌أ-        بی خیال است

‌ب-    کم روست

‌ج-     بی کس و کار است

‌د-      بی غیرت است

 

18-در پوست نگنجیدن :

‌أ-        خیلی مغرور و متکبر شدن

‌ب-    از دنیا و اجتماع راضی شدن

‌ج-     از رسیدن به آرزو شاد شدن

‌د-      بسیار چاق و فربه شدن

 

19-مرد را کار ، کار را مردان :

‌أ-        کار نیکو کردن از پر کردن است

‌ب-    هرکسی را بهر کاری ساختند

‌ج-     مردها با زن ها تفاوت دارند

‌د-      همه چیز را همگان دانند

 

20-مرد آن است که لب بندد و بازو گشاید :

‌أ-        دوصد گفته چون نیم کردار نیست

‌ب-    عیب کلام زودتر معلوم می شود

‌ج-     کم گوی و گزیده گوی چون در

‌د-      پر حرفی شایسته انسان نیست

 

21-دیوارش کوتاه است :

‌أ-        ناقص العقل است

‌ب-    ضعیفتر از همه است

‌ج-     بضاعت مالی ندارد

‌د-      مردمی و بدون غرور است

 

22-کار استاد را نشانی دیگر است :

‌أ-        کار هر کس نیست خرمن کوفتن

‌ب-    استاد و شاگرد تفاوت دارند

‌ج-     باید کارهای پخته انجام داد

‌د-      باید کار را به کاردان سپرد

 

23-پنج انگشت برادرند، برابر نیستند :

‌أ-        بین انسان ها تفاوت وجود دارد

‌ب-    برخی کوچک و برخی درشت اند

‌ج-     برخی ثروتمند و برخی فقیرند

‌د-      برادر بودن دلیل برابر بودن نیست

 

24-شاخ و شانه کشیدن :

‌أ-        بزرگ شدن

‌ب-    بی اعتنایی کردن

‌ج-     رها کردن

‌د-      تهدید کردن

 

25-شتر سواری دولا دولا نمی شود :

‌أ-        هر خلافی آشکار شدنی است

‌ب-    ریا و تفوا جور در نمی آیند

‌ج-     خلاف بزرگ پنهان نمی ماند

‌د-      شتر را با ملاقه آب نمی دهند

 

گنجی ، حمزه . روان سنجی ( مبانی نظری آزمون های روانی) . انتشارات ساوالان

مقایسه کلامی فرم ب

مقایسه کلامی فرم ب : زمان 7 دقیقه

آزمون های هوش دوره راهنمایی

بخش تحقیقات اداره کل امتحانات وزارت آموزش و پرورش با همکاری حسن پاشا شریفی– سال 1353

این قسمت دارای 19 سوال است. هر سوال عبارت از جمله ای است که در آن یک جای خالی وجود دارد که برای تکمیل آن چهار کلمه پیشنهاد شده است . شما باید با توجه به مفهوم جمله کلمه ای را که معنی جمله را کامل می کند پیدا نمایید [کنید] و در پاسخنامه علامت بزنید.

مثال نمونه

نسبت سر به کلاه ، مثل نسبت ........... است به کفش

‌أ-        دست

‌ب-    پا

‌ج-     شانه

‌د-      جوراب

در این مثال جواب درست (ب) است زیرا همان طور که کلاه را بر سر می کذاریم کفش را نیز به چا می کنیم. بنابراین در پاسخنامه برای [این مثال] ، مربع (ب) را علامت بزنید.

مدت پاسخ دادن به این آزمون 7 دقیقه است .

1)     نسبت کفش به پای انسان ، مثل نسبت ........... است به پای اسب

‌أ-        دم

‌ب-    یال

‌ج-     نعل

‌د-      زین

 

2)     نسبت غذا به خوردن ، مثل نسبت آب است به...........

‌أ-        بخارشدن

‌ب-    جاری شدن

‌ج-     ریختم

‌د-      آشامیدن

 

3)     نسبت مار به خزیدن ، مثل نسبت پرنده است به...........

‌أ-        پرواز کردن

‌ب-    نفس کشیدن

‌ج-     پرداشتن

‌د-      بال داشتن

 

4)     نسبت باغ به جنگل ، مثل نسبت حوض است به ...........

‌أ-        چاه

‌ب-    تلمبه

‌ج-     دریاچه

‌د-      خانه

 

5)     نسبت نفت به بخار ، مثل نسبت بنزین است به...........

‌أ-        چرخ دستی

‌ب-    اتومبیل

‌ج-     لکه گیری

‌د-      بشکه

 

6)     نسبت عسل به شیرین ، مثل نسبت  سرکه است ...........

‌أ-        ترس

‌ب-    شور

‌ج-     تلخ

‌د-      تند

 

7)     نسبت صبح به صبحانه ، مثل نسبت شب است به ...........

‌أ-        شام

‌ب-    ناهار

‌ج-     عصرانه

‌د-      خوراک

 

8)     نسبت حرف "د" به حرف "ذ"  ، مثل نسبت حرف "ر" به جرف ...........

‌أ-        ژ

‌ب-    ز

‌ج-     س

‌د-      و

 

9)     نسبت سوال به جواب ، مثل نسبت پرسیدن است به ...........

‌أ-        گوش دادن

‌ب-    پاسخ دادن

‌ج-     شنیدن

‌د-      دانستن

 

10)نسبت فرد به زوج ، مثل نسبت یک است به ...........

‌أ-        سه

‌ب-    پنج

‌ج-     دو

‌د-      هفت

 

11) نسبت کامیون به بار ، مثل نسبت انوبوس است به ...........

‌أ-        راننده

‌ب-    دوچرخه

‌ج-     فرمان

‌د-      مسافر

 

12)نسبت عبادت به پرهیزگار ، مثل نسبت ........... است به گناهکار

‌أ-        پاداش

‌ب-    نیکی

‌ج-     پرهیزکاری

‌د-      خطا

 

13)نسبت ...........  به زندان ، مثل نسبت بیمار است به بیمارستان

‌أ-        پلیس

‌ب-    زندانی

‌ج-     پزشک

‌د-      نگهبان

 

14)نسبت خواندن به می خوانم ، مثل نسبت نوشتن است به ...........

‌أ-        خواهم نوشت

‌ب-    خواندم

‌ج-     نوشتم

‌د-      می نویسم

 

15)نسبت خواهر به برادر ، مثل نسبت عمه است به ...........

‌أ-        عمو

‌ب-    خاله

‌ج-     دایی

‌د-      مادر

 

16)نسبت دندان به جویدن ، مثل نسبت ریه است به ...........

‌أ-        خوردن

‌ب-    نفس کشیدن

‌ج-     خوابیدن

‌د-      خسته شدن

 

17)نسبت شهر به ده ، مثل نسبت کشور است به ...........

‌أ-        دنیا

‌ب-    روستا

‌ج-     استان

‌د-      قاره

 

18)نسبت ترازو به وزن ، مثل نسبت متر است به...........

‌أ-        قد

‌ب-    خط کش

‌ج-     سن

‌د-      حجم

 

19)نسبت دیروز به فردا ، مثل نسبت شنبه است به ...........

‌أ-        یکشنبه

‌ب-    سه شنبه

‌ج-     دوشنبه

‌د-      جمعه

 

شریفی، حسن پاشا . نظریه و کاربرد آزمون های هوش و شخصیت . انتشارات سخن . 1376

طبقه بندی کلمات فرم ب

طبقه بندی کلمات فرم ب : زمان 6 دقیقه

آزمون های هوش دوره راهنمایی

بخش تحقیقات اداره کل امتحانات وزارت آموزش و پرورش با همکاری حسن پاشا شریفی – سال 1353

این قسمت دارای 17 سوال است. هر سوال عبارت از چهار کلمه است که سه کلمه آن را می توان به مناسبتی در یک گروه قرار داد ولی یکی از این چهار کلمه بین کلمات دیگر ناجور است و ارتباطی با سه کلمه دیگر ندارد. شما باید کلمه ناجور را پیدا کنید و در پاسخنامه علامت بزنید.

مثال نمونه

‌أ-        میخک

‌ب-    یاس

‌ج-     پرتقال

‌د-      لاله

 

در این مثال جواب درست (ج) است زیرا پرتقال که میوه است با سه جواب دیگر که گل می باشند تفاوت دارد. بنابراین در پاسخنامه برای مثال اول [ این مثال] ، مربع (ج) را علامت بزنید.

مدت پاسخ دادن به این آزمون 6 دقیقه است.

1)      

‌أ-        شلوار

‌ب-    پیراهن

‌ج-     کت

‌د-      انگشتر

2)      

‌أ-        نامه

‌ب-    مجله

‌ج-     دوات

‌د-      کتاب

3)      

‌أ-        اتوبوس

‌ب-    ماشین سواری

‌ج-     کامیون

‌د-      گاری

4)      

‌أ-        فنجان

‌ب-    نعلبکی

‌ه-      چنگال

‌ج-     سماور

5)      

‌أ-        سنتور

‌ب-    میز

‌د-      طبل

‌ج-     شیپور

6)      

‌أ-        بشقاب

‌ب-    بطری

‌د-      قاشق

‌ج-     چنگال

7)      

‌أ-        زمین

‌ب-    دوستی

‌د-      شادی

‌ج-     ترس

8)      

‌أ-        مدرسه

‌ب-    مدیر

‌د-      ناظم

‌ج-     شاگرد

9)      

‌أ-        الاغ

‌ب-    گاو

‌د-      گوسفند

‌ج-     گرگ

10) 

‌أ-        چمدان

‌ب-    قفسه

‌د-      کیف

‌ج-     ساک دستی

11) 

‌أ-        مهری

‌ب-    مجید

‌د-      حمود

‌ج-     مرتضی

12) 

‌أ-        میخ

‌ب-    چکش

‌د-      در

‌ج-     اره

13) 

‌أ-        مارمولک

‌ب-    کرم ابریشم

‌د-      هزارپا

‌ج-     پروانه

14) 

‌أ-        تخته سیاه

‌ب-    گچ

‌د-      مداد

‌ج-     خودکار

15) 

‌أ-        قطار

‌ب-    شتر

‌د-      کشتی

‌ج-     هواپیما

16) 

‌أ-        کوه

‌ب-    جنگل

‌ج-     خیابان

‌د-      رودخانه

17) 

‌أ-        چاق

‌ب-    خوردن

‌ج-     کوتاه

‌د-      بلند

 

شریفی، حسن پاشا . نظریه و کاربرد آزمون های هوش و شخصیت . انتشارات سخن . 1376

درک روابط عددی فرم الف : زمان 8 دقیق

درک روابط عددی فرم الف : زمان 8 دقیقه

آزمون های هوش دوره راهنمایی

بخش تحقیقات اداره کل امتحانات وزارت آموزش و پرورش با همکاری حسن پاشا شریفی– سال 1353

این قسمت دارای 15 سوال است. هر سوال شامل چندین عدد است که طبق رابطه ای دنبال هم قرار گرفته اند. شما باید مشخص کنید که با توجه به ارتباطی که بین اعداد (ازچپ به راست) وجود دارد کدامیک از اعداد( آ – ب – ج – د) که به عنوان جواب پیشنهاد شده است به جای نقطه ها باید قرار گیرد.  آنگاه در پاسخنامه علامت بزنید.

مثال نمونه

.............

14

11

8

5

 

‌أ-        17

‌ب-    15

‌ج-     16

‌د-      12

در این مثال جواب درست (الف) است زیرا طبق رابطه ای که بین این اعداد وجود دارد عدد 17 سه واحد از عدد 14 بیشتر است . بنابراین در پاسخنامه برای مثال بالا مربع (الف) را علامت بگذارید.

مدت پاسخ دادن به این آزمون 8 دقیقه است .

1)     .............

12

18

24

30

 

‌أ-        4

‌ب-    10

‌ج-     6

‌د-      8

 

2)     .............

4

8

16

32

64

 

‌أ-        3

‌ب-    12

‌ج-     1

‌د-      2

 

3)      

.............

11

14

17

20

23

 

 

‌أ-        9

‌ب-    7

‌ج-     12

‌د-      8

 

4)      

.............

10

13

8

11

6

 

 

‌أ-        7

‌ب-    15

‌ج-     12

‌د-      16

 

5)      

.............

11/6

10/5

9/4

8/3

 

 

‌أ-        12/5

‌ب-    11/7

‌ج-     12/6

‌د-      12/7

 

6)      

.............

(... و 8/6)

(3/5 و 5/3)

2/4 و 4/2)

 

 

‌أ-        1/8

‌ب-    4/3

‌ج-     6/8

‌د-      6/13

 

7)      

.............

16

8

4

2

1

 

 

‌أ-        32

‌ب-    20

‌ج-     24

‌د-      17

 

8)      

.............

16/8

8/4

4/2

2/1

 

 

‌أ-        32/16

‌ب-    24/12

‌ج-     12/6

‌د-      48/24

 

9)      

.... و 16

12 و 8

6 و 4

3 و 2

 

‌أ-        32

‌ب-    20

‌ج-     24

‌د-      17

 

10) 

...........

8765/1

876/1

87/1

 

 

‌أ-        87465/1

‌ب-    87645/1

‌ج-     87654/1

‌د-      87546/1

 

11) 

.............

10

6

12

8

16

 

 

‌أ-        18

‌ب-    5

‌ج-     8

‌د-      20

 

12) 

.............

48

35

23

12

2

 

 

‌أ-        64

‌ب-    68

‌ج-     66

‌د-      62

 

13) 

.............

3

8

4

10

5

 

 

‌أ-        6

‌ب-    4

‌ج-     9

‌د-      7

 

14) 

.............

11

7

4

2

1

 

 

‌أ-        12

‌ب-    22

‌ج-     16

‌د-      15

 

15) 

.............

1

4

16

 

 

‌ه-     

‌و-      

‌ز-      

‌ح-    

 

شریفی، حسن پاشا . نظریه و کاربرز آزمون های هوش و شخصیت . انتشارات سخن . 1376

جسم فضایی فرم الف

جسم فضایی فرم الف : زمان 7 دقیقه 

آزمون های هوش دوره راهنمایی 

بخش تحقیقات اداره کل امتحانات وزارت آموزش و پرورش با همکاری حسن پاشا شریفی– سال 1353 

این قسمت دارای 22 سوال است. هر سوال در مقابل هر شکل که در سمت راست صفحه قرار دارد چهار شکل دیگر وجود دارد. سه تای این شکل ها طوری است که به هر طرف آن ها را بچرخانیم مانند شکل اولی نمی شود. فقط یکی از این شکل ها است که اگر آن را به سمت راست یا چپ بچرخانیم درست مانند شکل اول می شود. شما باید این شکل را پیدا کنید و در پاسخنامه علامت بزنید. 

طبقه بندی کلمات فرم الف

طبقه بندی کلمات فرم الف : زمان 6 دقیقه

آزمون های هوش دوره راهنمایی

بخش تحقیقات اداره کل امتحانات وزارت آموزش و پرورش با همکاری حسن پاشا شریفی – سال 1353

این قسمت دارای 17 سوال است. هر سوال عبارت از چهار کلمه است که سه کلمه آن را می توان به مناسبتی در یک گروه قرار داد ولی یکی از این چهار کلمه بین کلمات دیگر ناجور است و ارتباطی با سه کلمه دیگر ندارد. شما باید کلمه ناجور را پیدا کنید و در پاسخنامه علامت بزنید.

مثال نمونه

‌أ-        میخک

‌ب-    یاس

‌ج-     پرتقال

‌د-      لاله

 

در این مثال جواب درست (ج) است زیرا پرتقال که میوه است با سه جواب دیگر که گل می باشند تفاوت دارد. بنابراین در پاسخنامه برای مثال اول [ این مثال] ، مربع (ج) را علامت بزنید.

مدت پاسخ دادن به این آزمون 6 دقیقه است.

1)      

‌أ-        مار

‌ب-    میش

‌ج-     روباه

‌د-      شغال

2)      

‌أ-        دست

‌ب-    بازو

‌ج-     انگشت

‌د-      پیراهن

3)      

‌أ-        بهار

‌ب-    پاییز

‌ج-     تابستان

‌د-      نو روز

4)      

‌أ-        هویج

‌ب-    به

‌ج-     سیب

‌د-      هلو

5)      

‌أ-        خاک

‌ب-    ساقه

‌ج-     برگ

‌د-      گل

6)      

‌أ-        کفش

‌ب-    کلاه

‌ج-     سر

‌د-      دستکش

7)      

‌أ-        قرقره

‌ب-    سبد

‌ج-     قیچی

‌د-      انگشتانه

8)      

‌أ-        نیمکت

‌ب-    شیشه

‌ج-     مبل

‌د-      صندلی

9)      

‌أ-        یخ

‌ب-    باران

‌ج-     باد

‌د-      تگرگ

10) 

‌أ-        زرافه

‌ب-    خوک

‌ج-     گوسفند

‌د-      کلاغ

11) 

‌أ-        شهر

‌ب-    جمعیت

‌ج-     بخش

‌د-      استان

12) 

‌أ-        آب

‌ب-    چای

‌ج-     خرما

‌د-      شربت

13) 

‌أ-        ساختمان

‌ب-    سینما

‌ج-     بزرگ

‌د-      پارک

14) 

‌أ-        هندوانه

‌ب-    هویج

‌ج-     چغندر

‌د-      شلغم

15) 

‌أ-        خلبان

‌ب-    هواپیما

‌ج-     دهقان

‌د-      باغبان

16) 

‌أ-        تیشه

‌ب-    تبر

‌ج-     چوب

‌د-      اره

17) 

‌أ-        خواهر

‌ب-    خاله

‌ج-     عمه

‌د-      عمو

 

شریفی، حسن پاشا . نظریه و کاربرد آزمون های هوش و شخصیت . انتشارات سخن . 1376

مقیاس تجدید نظر شده هوشی وکسلر برای کودکان

مقیاس تجدید نظر شده هوشی وکسلر برای کودکان ( توسط دیوید وکسلر) . انطباق و هنجاریابی : سیما شهیم . انتشارات دانشگاه شیراز . 1387

کتاب یاد شده ، علاوه بر گزارش های هنجاریابی ، دستور اجرا، معیار نمره گذاری، تبدیل نمرات خام به نمرات تراز شده و هوشبهر ها گزارش شده است .

لازم به ذکر است که فعالیت هنجار یابی و انطباق تست وکسلر در ایران ، از سال 1360 توسط خانم  سیما شهیم پیگیری شده است . 

نكته اي در مورد كمك گرفتن از متخصصان روش شناس و تحليل گران داده

بعضي مواقع پژوهشگران و دانشجويان بعد از اين كه داده هاي خود را گرد آوري كردند به دنبال يك آماردان و يا دانشجويان سنجش و اندازه گيري مي گردند تا داده هاي آنها را تحليل نمايند. ابتدا بايد خاطر نشان ساخت كه رشته ي سنجش و اندازه گيري با رشته ي آمار تفاوت دارند. از دانشجويان فارغ التحصيل آمار انتظار مي شود به مباني نظري زيربنايي بيشتر روش هاي آماري مسلط باشند و از دانشجويان فارغ التحصيل رشته ي سنجش و اندازه گيري انتظار مي رود علاوه بر دانش در مورد مباني نظري (البته نه به گستردگي رشته ي آمار) به روش تحقيق و روش پژوهش مسلط باشند و درك كاملي از فرايند پژوهش داشته باشند علاوه بر اين كه حوزه ي كاربرد و مباني نظري زمينه اي كه در آن مشغول به پژوهش اند را بشناسند. 

درخواست كمك از يك آماردان (متخصص در حوزه ي استفاده از داده ها) بعد از انجام آزمايش و يا تحقيق و پژوهش و يا طرح تحقيق شبيه درخواست معاينه ي دكتر براي يك مرده است در اين حالت احتمالا پزشك مي تواند دليل مناسب نبودن آزمايش و يا پژوهش را بگويد. بيشتر دوستان از روش شناسان و متخصصان سنجش و اندازه گيري (روانسنجي) اين انتظار را دارند، كه انتظاري نادرست است. بنابراين در صورتي كه خواستيد از كسي در مورد كار پژوهشي تان مشاوره بگيريد حتما قبل از طرح تحقيق اين كار را انجام دهيد. يك روش شناس از ابتدا تا انتهاي كار بايد همراه يك پژوهشگر باشد.

[e-mail]

معرفي نرم افزار R

R نرم افزارى ساده، پر كاربرد و مناسب براى محاسبات آماریست كه كار با آن حتى براى دانشجویان مبتدى آسان و جذاب است.

در این وب قصد بر این است كه به شكل كاملا مفهوم و بدون هیچ پیچیدگی، طرز استفاده و حل مسائل با این نرم افزار ارائه شود.

قبل از هرچیز جالب است اشاره شود كه نصب آن نیز بسیار ساده ست و بدون نیاز به خرید و یا خارج شدن از منزل و یا حتی صرف وقت خاصی میتوان آنرا از اینترنت دانلود و براحتی نصب كرد.

ابتدا این نرم افزار از لینك زیر بگیرید و سپس به راحتی ْآْنرا نصب كنید!:

دانلود نرم افزار R

 Download R 2.12.1 for Windows 

رم افزار R را باز كنید. به عنوان اولین قدم از این نرم افزار به عنوان یك ماشین حساب مهندسى استفاده میكنیم و عملیات محاسباتی مهم را به سادگی انجام میدهیم.

 8+5

[1] 13

> 8-5

[1] 3

> 13*22

[1] 286

> 20/2

[1] 10

> sin(pi)

[1] 1.224606e-16

> tan(pi)

[1] -1.224606e-16

دقت كنید كه نرم افزار نسبت به حروف كوچك و بزرگ حساس است. اما معمولا بجز موارد خاص از حروف كوچك استفاده میشود.

http://appliedstatistics.mihanblog.com/post/12

کاربرد آمار در رشته های مختلف

کاربرد آمار در رشته های مختلف

احتمال احتمال کلاسیک یا پیشین احتمال پسین مدل های احتمال فضای نمونه احتمال شرطی و استقلال پیشامدها پیشامدهای مستقل احتمال پیشین و احتمال پسین توزیع های احتمال متغیرهای تصادفی گسسته توزیع احتمال متغیرهای تصادفی پیوسته توزیع احتمال توام دو متغیر تصادفی گسسته توزیع احتمال توام دو متغیر تصادفی پیوسته قضایای حدی نابرابری مارکوف قضیه حد مرکزی قضیه حدمرکزی برای متغیرهای تصادفی مستقل با توزیع های مختلف قانون قوی اعداد بزرگ

 

طرح آزمایشها کاربرد طرح آزمایشها در کشاورزی آزمایشهای عاملی طرح های عاملی دو به توان کا طرح های عاملی سه به توان کا طرح های تو در تو طرح های عاملی تو در تو آزمایشهای با محدودیت های تصادفی کردن آزمایش های عاملی طرح کرتهای خرد شده آزمایشهای عاملی مخلوط کردن با بلوک طرح های عاملی کسری طرح های بلوکی طرح های بلوکی کامل تصادفی شده طرح های مربع لاتین

متغیرهای تصادفی توابع توزیع توابع چگالی متغیرهای تصادفی گسسته متغیرهای تصادفی پیوسته امیدریاضی و گشتاورها نامساوی چبیشف نامساوی جنسن گشتاورها و توابع مولد گشتاورها

فرآیندهای تصادفی متغیرهای تصادفی امیدریاضی امید شرطی فرایند پواسون فرآیند حرکت براونی فرآیندهای تصادفی و زنجیرهای مارکف برابری چپمن کلموگروف حالتهای گذرا و بازگشتی توزیع های مانا زنجیر مارکف جهشی فرآیند زاد و مرگ زنجیرهای مارکف زمان پیوسته

توزیع های مختلف آماری توزیع پواسون توزیع هندسی توزیع فوق هندسی توزیع دوجمله ای توزیع نرمال توزیع گاما توزیع بتا توزیع نمایی توزیع های توام توزیع های چوله توزیع یکنواخت گسسته توزیع دوجمله ای منفی سایر توزیع های گسسته توزیع نرمال توزیع نمایی و گاما سایر توزیع های پیوسته توزیع نرمال دومتغیره توزیع کی دو توزیع F توزیع t استودنت

سری زمانی سری زمانی پیشرو سری زمانی تاخیری سری زمانی همزمان سری گره خورده سری وابسته های قیمت تغییرات دوره ای در سری زمانی تغییرات فصلی در سری زمانی پیش بینی و سری زمانی روند خطی روند نمای محاسبه شاخص های فصلی تحلیل دوره ای و پیش بینی کوتاه مدت در سری زمانی بررسی روند سری زمانی مانا هموارسازی سری های زمانی مدلهای اتورگرسیو شاخص قیمت

شبیه سازی

روشهای ناپارامتری صدک ها دهک ها چندک ها میانه مد میانگین فراوانی ها  فراوانی تجمعی فراوانی نسبی فرصت از دست رفته فضای نمونه ای همبستگی ضریب همبستگی ضریب تعیین جزئی ضریب تعیین تعدیل شده ضریب تغییرات ضریب اطمینان همبستگی پیرسون ضریب همبستگی اسپیرمن ضریب تعیین کوواریانس و ضریب همبستگی نامساوی کشی شوارتز آزمون نیکویی برازش کلموگروف اسمیرنف نوارهای اطمینان برای تابع توزیع تجمعی استنباط درباره چندک ها آزمون فرض برای چندک ها آزمون علامت نیکویی شیوه های ناپارامتری نیکویی برازش آزمون توان دوم خی جامعه های چندجمله ای رگرسیون خطی ساده رگرسیون چندگانه مدل های رگرسیونی چندگانه تحلیل مانده ها آماره های ترتیبی چندک ها و پوشش ها فاصله تحمل در روشهای ناپارامتری آماره های رتبه ای آزمون جمعی رتبه ای ویلکاکسون آزمون من ویتنی آزمون های ناپارامتری همبستگی دو متغیر تصادفی آزمونهای خوبی برازندگی توزیع توزیع تجبری و آزمونهای مربوط به آن

 

رگرسیون خط رگرسیون رگرسیون لجستیک همبستگی و وابستگی بهترین تابع پیش بینی کننده رگرسیون خطی ساده ضریب تعیین مدل های غیر خطی رگرسیون فضای برداری برآورد پارامترها در مدل های خطی چندمتغیری ضریب همبستگی جزئی و چندگانه رگرسیون با کمترین مجموع قدرمطلق خطا

نمونه گیری سرشماری و نمونه گیری و توزیع های نمونه گیری جامعه آماری توزیع نمونه قانون اعداد بزرگ قضیه حد مرکزی توزیع های برنولی و پواسن توزیع کشی نمونه گیری از توزیع های نرمال میانگین نمونه آمارها ترتیبی توزیع های مجانبی تابع توزیع تجمعی نمونه ای نمونه گیری تصادفی بدون جایگذاری نمونه گیری تصادفی با جایگذاری واریانس میانگین نمونه های مختلف برآورد حجم نمونه محاسبه و برآورد واریانس محاسبه حجم نمونه برای داده های پیوسته محاسبه حجم نمونه در نمونه گیری برای نسبت ها نمونه گیری تصادفی با طبقه بندی و نمونه گیری طبقه ای تخصیص اپتیمم تخصیص نیمن نمونه گیری با طبقه بندی برای نسبتها ساختن طبقات نمونه گیری با احتمال متغیر روش لاهیری روش خرد کردن

 

برآوردها برآورد درستنمایی ماکسیمم سازگاری و BAN میانگین توان دوم خطا بسندگی آماره های بسنده آماره های بسنده مینیمال خانواده نمایی برآورد نااریب بسندگی و کامل بودن پایایی پایایی مکان پایایی مقیاس برآوردگرهای بیزی توزیع پسین تابع زیان برآوردگر مینیماکس

برآورد بازه ای و بازه های اطمینان کمیت محوری بازه اطمینان برای میانگین بازه اطمینان برای واریانس بازه اطمینان برای اختلاف میانگین ها ناحیه اطمینان مشترک برای میانگین و واریانس روش کمیت محوری روش آماری بازه های اطمینان بزرگ نمونه ای برآوردهای بازه ای بیزی

آزمون فرض ها فرض ساده تواناترین آزمون آزمونهای UMP بطور یکنواخت تواناترین آزمون ها تابع زیان فرض های مرکب آزمون نسبت درستنمایی تعمیم یافته آزمون فرض ها آزمون های کی دو آزمون های استقلال در جدولهای توافقی آزمون فرض و بازه های اطمینان تعریف آزمون نسبت احتمال دنباله ای آزمون ها آزمون های دو طرفه آزمون های رتبه علامت دار آماره آزمون

منبع: http://appliedstatistics.mihanblog.com/post/author/411497

شناخت راهنمای تشخیصی اختلالات روانی و پایه های آماری آن 1

DSM طبقه¬بندی استانداردی است که توسط متخصصان سلامت روان و سایر متخصصان حوزه سلامت برای مقاصد پژوهشی و تشخیصی مورد استفاده قرار می¬گیرد. ویرایش جدید راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی که در سال2013 منتشر خواهد شد، حاوی آخرین دستاوردهای علمی در خصوص سبب¬شناسی، ویژگی¬ها و ارتباطات اختلالات روانی است. انتشار DSM-V حاصل بیش از یک دهه فعالیت دقیق و مستمر صدها متخصص از سراسر دنیا می¬باشد.

در ملاک¬های تشخیصی پنجمین ویرایش راهنمای تشخیصی و آماری اختلال¬های روانیDSM-V)) که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا APA)) ارائه شده است، صورت¬بندی جدیدی جهت ارزیابی و تشخیص اختلال¬های شخصیت پیشنهاد می¬کند.

در این بازنگری انواع اختلال¬ها با ویژگی¬های شخصیت بیمارگون تلفیق شده اند و اختلال در عملکرد، در قالب کارکرد شخصیت بررسی می شود.

در طرح پیشنهادی کار گروه بخش شخصیت و اختلالات شخصیت DSM-V، انواع اختلال شخصیت از 10 طبقه به 6 طبقه خاص (ضداجتماعی، اجتنابی، مرزی، خودشیفته، وسواسی / جبری و اسکیزوتایپال) کاهش یافته است. ولیکن برای دریافت تشخیص از بین این طبقه¬های توصیفی، چندین شرط باید وجود داشته باشد.

فرد باید مختل شدن معناداری را به طور شاخص در دو حوزه از کارکرد شخصیت –خود و بین فردی- تجربه نماید. بنا به تعریف خود نه تنها به چگونگی دیدگاه فرد از خود بلکه به شیوه¬ای که فرد اهداف خود را در زندگی تعیین و دنبال می¬کند اشاره دارد. بین فردی نیز به توانایی یک شخص در درک نقطه نظر دیگران و ایجاد روابط نزدیک با آنان اشاره دارد. مقیاسی که از طریق آن این¬ موارد مورد قضاوت قرار خواهند گرفت، از کم تا شدید درجه¬بندی می¬شود. توجه به مختل شدن¬های کارکرد شخصیت و ویژگی¬های شخصیتی بیمارگون (یعنی چیزی که در ملاک¬های تشخیصی DSM-V مدنظر است) بدون توجه به موقعیت، گرایش به ثبات بیشتر در طول زمان و تداوم دارند. دو مفهوم ثبات و تداوم از الزامات ملاک¬های تشخیصی نسخه تجدیدنظر شده هستند.

تفاوت های زیربنایی دیگر لحاظ شده در نسخه تجدید نظر تغییر رویکرد مقوله ای به ابعادی است. دیدگاه ابعادی منجر به در نظرگرفتن علایم و اختلال ها در یک پیوستار یا طیف خواهد شد. همچنین اختلال های روانی تحت دو بعد گسترده به نام درون ریز و برون ریز شناخته می شوند. تغییر در محتوای طبقه بندی(محورI با تاکید بر اختلال های اضطرابی و افسردگی) و تغییر در فرایند طبقه بندی(ساختار سازمانی) نیز از دیگر موارد لحاظ شده است. 

خطای استاندارد برآورد و تفسیر آن

1. SE را تفسیر کنید؟ معنا و مفهوم آن چیست؟

SE        خطای استاندارد برآورد است. در مدل‌های رگرسیونی (رگرسیون خطی) بعد از نشان دادن پراکنش داده‌ها خط ررگرسیون به منظور پیش‌بینی ترسیم می‌گردد. بنابراین بعد از بدست اوردن معادله خط رگرسیون عملا در پیش‌بینی و برآورد مقادیر Y براساس مقادیر معلوم X پراکندگی نمرات Y در نظر گرفته نمی‌شود. به عنوان مثال در صوررتی که ده X برابر داشته باشیم برای همه آن‌ها یک Y براساس خظ رگرسیون بدست می‌آید؛ اما از لحاظ تجربی (EMPRICAL) برای ده داده X، Y های متفاوتی ممکن است، وجود داشته‌باشد. 

     انحراف استاندارد نمرات Y در یک سطح X مشخص به عنوان خطای استاندارد برآورد در نظر گرفته می‌شود، بنابراین مسلم است که هرچه همبستگی خطی بین X و Y بیشتر باشد، پراکندگی نقاط از خط رگرسیون کمتر است. یعنی شکل پراکنش بیشتر شبیه یک خط مستقیم است و خطای برآورد کمتر است. پس می‌بینیم که رابطه یا همبستگی (خطی) بین X و Y با یکدیگر نسبت مستقیم ندارد. اگر همبستگی X و Y برابر یک شود، در این حالت تمام نقاط روی یک خط مستقیم قرار می‌گیرند که همان خط رگرسیون است و خطای برآورد شده صفر است.

     از طرف دیگر زمانی که پراکندگی متغیر Y زیاد است، در یک سطح مشخص X توزیع نمرات Y پراکندگی بیشتری خواهند داشت. این پراکندگی بیشتر سبب می‌شود، نقاطی دورتر از خط رگرسیون وجود داشته باشد. از آنجا که خطای استاندارد برآورد بیانگر متوسط انحراف استاندارد داده‌ها حول خط رگرسیون است، خطای استاندارد بیشتر خواهد شد، یعنی رابطه بین خطای استاندارد برآورد و انحراف استاندارد نمرات Y مستقیم است.

فرمول:    *SY  : SE

2. بیشینه و کمینه مقدار SE چقدر است؟

    زمانی که RXY برابر یک باشد، خطای استاندارد برآورد صفر خواهد شد. اگر انحراف استاندارد نمرات Y نیز در هر سطح X صفر باشد، SE  برابر صفر خواهد شد، که مقدار کمینه است. مقدار بیشینه زمانی  است که همبستگی بین X و Y صفر باشد، در این صورت مقدار بیشینه SE برابر انحراف استاندارد نمرات Y خواهد شد. (SY). بنابراین از لحاظ نظری، از آنجا که مقادیر Y می‌توانند هر مقداری داشته باشند. SE  بیشینه نیز می‌تواند هر مقدار مثبت بزرگی را اختیار کند.

3. ارتباط SE با مفروضه یکسانی پراکندگی (همگنی واریانس‌های شرطی) چیست؟

    نكته‌ي مهم درك مفهوم واريانس‌هاي شرطي است. منظور از واريانس‌هاي شرطي واريانس داده‌هاي Y در سطوح مختلف X است. به اين دليل شرطي ناميده مي شود، كه واريانس نمرات Y به شرط سطح مشخصي از X (يعني در سطح مشخصي از X) مورد نظر است.

     مفروضه‌ي همگني واريانس‌هاي شرطي يكي از مفروضات اساسي در رگرسيون خطي محسوب مي شود. در صورتي كه اين مفروضه برقرار نباشد دقت پيش بيني براي تمام نقاط و سطوح  X برابر نخواهد بود و در جايي كه واريانس بيشتر است، پيش بينی با دقت كمتري انجام مي شود. 

     بنابراين رابطه‌ي بين واريانس‌هاي شرطي با دقت پيش‌بيني رابطه‌اي مستقيم و با خطاي اندازه گيري رابطه‌اي معكوس است. اما مفروضه‌ي همگني واريانس‌هاي شرطي يك فرض براي انجام رگرسيون‌هاي خطي است و در صورتي كه برقرار نباشد، نتايج بدست آمده مخدوش است.

فازي و فرايند هاي ذهني

رشد مفاهيم در ذهن داراي تابع فازي صعودي است و به مرور زمان چگال تر مي شود يعني اين كه با گذر زمان مفاهيم داراي معاني كامل تري مي شوند و نسبت به گذشته برگشت پذير و چرخشي نبوده مگر اين كه دچار اختلال و يا آُسيب گردد.

فازي درك فرايند ذهني و رفتار را غنا مي بخشد و در حل مساله ي بنيادي و بغرنج روانشناسي يعني تقابل بين طبيعت و تربيت با درجه ي عضوين سازي راه حلي ارائه مي دهد.

قنبري

آماره هاي مقايسه ي رتبه دهندگان

براي مقايسه ي دو به دوي رتبه دهندگان مي توان از ضريب همبستگي كاپاي كوهن به عنوان يك شاخص پايايي استفاده كرد. زماني كه تعداد رتبه دهندگان بيش از دو نفر است بيشتر از ميانگين گيري همبستگي هاي بين دو به دوي رتبه دهندگان استفاده مي شود. ضريب همبستگي تاو كندال W براي زماني كه تعداد رتبه دهندگان بيشتر از دو است نياز به ميانگين گيري ندارد. مي توان اين ضريب همبستگي را از نرم افزار SAS  بدست آورد. زماني كه تعداد چيزهايي كه قرار است به آنها رتبه داده شود بيشتر از 7  مورد باشد ( در كار اينجا 14 توانايي است.) توزيع ضريب همگامي كندال داراي توزيع خي دو خواهد شد. 

 

ارتباط نزديكي بين ضريب همگامي كندال تاو و ضريب همبستگي اسپيرمن وجود دارد. 

ضرايبي كه مي توان از ميانگين دو به دوي آنها براي بيان يك اندازه ي كلي از ميزان همگامي رتبه دهندگان بدست آورد به قرار زيرند.

1. ضريب همبستگي اسپيرمن

2. ضريب همبستگي پلي كوريك: اين ضريب همبستگي دو مزيت دارد اول اين كه مي تواند همبستگي را براي زماني كه رتبه ها بر اساس داده هاي پيوسته باشد برآورد نمايد و دوم اين كه مي توان همگني حاشيه اي بين رتبه دهندگان را آزمون نمود.

3. كاپاي كوهن

4. كاپاي كوهن وزن داده شده.

5. ضريب همبستگي C يا همان ضريب وابستگي Contingency Coefficients

به دليل اهميت و درستي كه ضريب توافق كندال w براي بررسي پايايي رتبه دهندگان دارد اين ضريب بيشتر توضيح داده مي شود.

ضريب توافق كندال دبليو (w)

در قسمت هاي بالايي گفته شد كه مقادير همبستگي بيشتر براي بررسي رابطه ي بين دو متغير استفاده مي شود. وقتي كه ما  k مجموعه رتبه داشته باشيم مي توانيم با بكاربردن ضريب توافق كندال دبليو همبستگي رتبه اي آنها را پيدا كنيم. W نشان دهنده ي ميزان همبستگي بين چند متغير رتبه اي است يا چند متغيري كه داده هاي آن به صورت رتبه اي در آمده باشد. چنين مقياسي مخصوصا در مطالعات مربوط به پايايي ميان داوران و در مطالعات مربوط به خوشه هاي متغيرها مفيد است. شايد روش ميانگين گيري  از همبستگي ها براي همبستگي هايي كه دو به دو براي متغير هاي محاسبه مي شود به عنوان شاخصي از پايايي كار عاقلانه اي باشد اما استفاده از اين روش وقت گير است و زماني كه تعداد مجموعه ها بالا باشد اين كار بسيار وقت گير است. نشان داده شده است كه مقدار ميانگين همبستگي اسپيرمن كه بين دو به دوي رتبه دهندگان بدست مي آيد را مي توان با W كندال مقايسه كرد فرمول مقايسه به صورت زير است:

Rs=(kw-1)/(k-1)

بنابراين با توجه به متقارن بودن فرمول مي توان همبستگي دو به دوي اسپيرمن را بدست آورد و به w رسيد.

جامعه

غالبا تعاریفی که جامعه شناسان از جامعه به دست داده اند با یکدیگر شباهت دارد و نکات مشترکی در آنها دیده می شود . بسیاری از متفکرین جامعه انسانی را با بدن انسان مقایسه کرده اند ، رشه این شیوه تفکر را بایستی در یونان قدیم جستجو کرد . 

ارسطو جامعه را به موجودی زنده تشبیه می کند که قانون تولد و رشد و مرگ بر آن حاکم است . 

اسپنسر فیلسوف انگلیسی عقیده دارد که هم جامعه هم بدن انسان تابع اصل تکامل بوده و از طرف دیگر سیستم عصبی در انسان را با نظام ارتباطات در درون جامعه مقایسه کرده است . 

اگوست کنت بانی جامعه شناسی معتقد است که جامعه از تمام افراد زنده و همچنین از تمام کسانی که از این جهان رفته اند ولی با تاثیر خود در ذهن اخلاف خویش به حیات خود ادامه می دهند تشکیل می یابد . به نظر کنت هیچ موجودی به اندازه جامعه مستعد پیشرفت سریع و بویژه ترقی مداوم نیست زیرا در نتیجه توالی نسل ها اجتماع مسلط بر زمان گردیده است و بنابراین از نظر وی جامعه همانند کاروانی از نسل های گذشته و معاصر است که در راه ترقی و تعالی سیر می کند . 

امیل دورکیم جامعه را موجودی زنده می شمارد و معتقد است همچنانکه هر جانداری تنها از اجتماع ساده سلولها بوجود نیامده و دارای حس عمومی یا حیات می باشد ، جامعه نیز تنها از گرد آمدن ساده افراد تشکیل نیافته بلکه دارای وجدان و روحی جمعی است و مطالعه جلوه های وجدان جمعی ( حالات روحی و عاطفی جمع ) را می توان موضوع علم جامعه شناسی دانست . 

گاستون بوتول جامعه شناس فرانسوی جامعه را متشکل از گروه انسانهایی که دارای طرز فکری مشابه اند می داند که روابط آنها مبتنی بر تفاهم متقابل است . 

مرتضی مطهری در کتاب جامعه و تاریخ جامعه را مجموعه ای از افراد انسانی می داند که با نظامات و سنن و آداب و قوانین خاصی به یکدیگر پیوند خورده و زندگی دسته جمعی دارند . زندگی دسته جمعی این نیست که گروهیاز انسانها در کنار هم و در یک منطقه زیست کنند و از یک آب و هوا و یک نوع مواد غذایی استفاده نمایند . آهوان یک گله نیز با هم می چرند و با هم می خرامند و با هم نقل مکان می کنند اما زندگی اجتماعی ندارند و جامعه تشکیل نمی دهند . 

زندگی انسان که اجتماعی است به معنی اینست که ماهیت اجتماعی دارد . از طرفی نیازها ، بهره ها ، برخورداریها ، کارها و فعالیتها ماهیت اجتماعی دارد . جز با تقسیم کارها و تقسیم بهره ها و رفع نیازمندیها در داخل یک سلسله سنن و نظامات میسر نیست . از طرف دیگر نوعی از اندیشه ها ، ایده ها ، خلق و خویها بر عموم حکومت می کند و به آنها وحدت ویگانگی می بخشد و به تعبیر دیگر : 

جامعه عبارتست از مجموعه ای از انسانها که در جبر یک سلسله نیازها و تحت نفوذ یک سلسله عقیده ها و ایده ها و آرمانها در یکدیگر ادغام شده و در یک زندگی مشترک غوطه ورند . 

آلن بیرو در فرهنگ علوم اجتماعی تعاریفی چند از جامعه به قرار زیر را بدست می دهد : 

وحدت جزیی ، جسمی ، روانی و اخلاقی بین موجودات هوشمند ، با برخورداری از حکومتی پایا ، فراگیر و کارا ، در جهت تحقق هدفی مشترک بین تمامی افراد . ( وحدت جزیی ، پیوند و تشارک بین افراد یک جامعه است ، نه از هر نظر ، بلکه از برخی جهات آنچنانکه فردیت آنها نیز محفوظ بماند )

جمعی سازمان یافته ، متشکل از افرادی که در سرزمین مشترک زندگی می کنند و به صورت گروهی با یکدیگر ، در جهت ارضای نیازهای اجتماعی اساسی ، همکاری دارند ، فرهنگی مشترک دارند و هر گروه به صورت واحد اجتماعی متمایزی به کار می پردازند .

گروهی متشکل از موجودات انسانی که با پیوند های روانی ، زیستی ، فنی و فرهنگی ، همبستگی یافته اند .

با این تعاریف می توانیم به تعریف جامعی از جامعه به قرار زیر اشاره کنیم : 

یک جامعه ، جمعیتی سازمان یافته از اشخاصی است که با هم در سرزمینی مشترک سکونت دارند ، با همکاری در گروهها نیازهای اجتماعی ، ابتدایی و اصلی شان را تامین می کنند و با مشارکت در فرهنگی مشترک به عنوان یک واحد اجتماعی متمایز شناخته می شود . 

آلن بیرو ویژگیهای اساسی جامعه را به قرار زیر بر می شمرد : 

عمومیت :به عنوان یک واحد معنی دار در سازمان هستی ، هم فرد را در خود جای می دهد ، هم جایگزین آن می شود و افرادی در هر دو جنس و تمامی سنین را در بر می گیرد .

تداوم و استمرار : طول عمر جامعه ، از طول هستی هر یک از افراد فراتر می رود . معمولا انسانها در یک جامعه تولد می یابند ، با آن انطباق می پذیرند ولی نمی توانند خود جامعه ای خاص بنا کنند .

مشارکت کم و بیش فعالانه که مورد خواست افراد است ، کم و بیش از آن آگاهند و آن را در وجود خویشتن احساس می کنند . لیکن در جریان این مشارکت ، هرکس از مزایای حیات جمعی سهم می برد ، ضمن آنکه نقشی فعال در آن ایفا می کند .

هر جامعه به صورت یک واحد عملیاتی یکپارچه است که افراد باید در درون آن جذب شوند و در برابر قوانین مربوط به جریان امور در جامعه خاضع باشند یعنی به تبعیت از قانون بپردازند .

در هر جامعه برخی تفاوتهای درونی از نظر روابط ، وظایف و نقشها وجود دارد که در جامعه صنعتی این تمایزات ابعاد وسیعتری یافته است ولی در هر حال هدف از چنین تمایزاتی در نقشها و وظایف رفع نیازهای مختلف جسمانی ، روانی ، فرهنگی و فنی به بهترین وجه است

 اما جامعه در مباحث آماري گروهي است كه قرار است نتايج به دست آمده از پژوهش به آنها تعميم داده شود.مي تواند جامعه با گروه نمونه برابر باشد و يا اين كه جامعه كل انسان ها را شامل شود. مثلا پژوهشي كه در مورد بررسي ويژگي هاي شخصيتي رهبران ديكتاتور است مي تواند جامعه اي را تشكيل دهد كه شامل رياست جمهورهاي 10 كشور شود و يا اين كه موضوعي مانند مطالعات پياژه در مورد همه ي كودكان دنيا باشد

آمار استنباطي

دیدکلی

چه روش آموزشی برای گروه سنی از دانش آموزان مناسب است؟

توزیع بهره هوشی در یک جامعه چگونه است؟

در پژوهش‌های روان شناسی و سایر علوم رفتاری کسب اطلاعات در باره گروههای کوچک غالبا هدف پژوهشگر نیست، بلکه او علاقمند است که از طریق یافته‌های این گروه کوچک ، اطلاعات لازم را در باره جامعه‌ای که این گروه کوچک را از آن انتخاب کرده است، کسب کند. به عبارت دیگر در این پژوهش‌ها هدف پژوهشگر تعمیم نتایج بدست آمده از یک گروه کوچک به یک جامعه بزرگتر می‌باشد. این تعمیم مستلزم آن است که پژوهشگر از روش‌های آماری پیشرفته تری تحت عنوان آمار استنباطی (Inferential Statistics) استفاده نماید. 

روش آمار استنباطی 

برآورد

روش‌های آمار استنباطی به منظور برآورد پارامترهای جامعه (میانگین جامعه) از طریق نمونه گیری علمی ‌از جامعه مورد نظر بکار می‌رود. برای مثال اگر از جامعه‌ای نمونه انتخاب ‌کنیم و میانگین این نمونه را به منظور برآورد میانگین جامعه محاسبه ‌کنیم، در واقع یک برآورد یا پیش بینی در باره میانگین جامعه از طریق نمونه انتخابی انجام داده‌ایم. آمار برآوردی دارای ارزش است که بدون سوگیری (Unbiased) ، با ثبات (Consistent) ، کارا (Efficient) و مکفی (Sufficent) باشد. 

آزمون فرض

فرضیه آماری نقطه آغاز آزمون فرض است. فرضیه آماری یک بیان مقداری در باره پارامترهای جامعه است و اصولا بدون داشتن فرضیه آماری امکان انجام یک آزمون دشوار است. فرضیه آماری به دو دسته فرض صفر (H0) و فرض خلاف (HA) بیان می‌شود. 

آزمون‌های آمار استنباطی 

آزمون‌های آماری مورد استفاده جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده از یک گروه کوچک (نمونه) و تعمیم آن به جامعه مورد نظر با توجه به مقیاس اندازه گیری متغیرها به دو گروه پارامتری و ناپارامتری تقسیم می‌شوند. آزمون‌های پارامتری به تجزیه و تحلیل اطلاعات در سطح مقیاس فاصله‌ای و نسبی می‌پردازند که حداقل شاخص آماری آنها میانگین (Mean) و واریانس (Variance) است. در حالیکه آزمون‌های نا پارامتری به تجزیه و تحلیل اطلاعات در سطح مقیاس اسمی ‌و رتبه‌ای می‌پردازند که شاخص آماری آنها میانه (Median) و نما (Mode) است. 

آزمون‌های پارامتری آمار استنباطی

آزمون t

آزمون t ، توزیع یا در حقیقت خانواده‌ای از توزیعها است که با استفاده از آنها فرضیه‌هایی را در باره نمونه در شرایط جامعه ناشناخته است، آزمون می‌کنیم. اهمیت این آزمون (توزیع) در آن است که پژوهشگر را قادر می‌سازد با نمونه‌های کوچکتر (حداقل 2 نفر) اطلاعاتی در باره جامعه بدست آورد. آزمون t شامل خانواده‌ای از توزیعها است (برخلاف آزمون z) و اینگونه فرض می‌کند، که هر نمونه‌ای دارای توزیع مخصوص به خود است، که شکل این توزیع از طریق محاسبه درجات آزادی (Degrees of Freedom) مشخص می‌شود. به عبارت دیگر توزیع t تابع درجات آزادی است و هر چه درجات آزادی (d.F) افزایش پیدا کند به توزیع طبیعی نزدیکتر می‌شود. هرچه درجات آزادی کاهش یابد، پراکندگی بیشتر می‌شود. خود درجات آزادی نیز تابعی از اندازه نمونه انتخابی هستند. هر چه تعداد نمونه بیشتر باشد بهتر است. از آزمون t می‌توان برای تجزیه و تحلیل میانگین در پژوهش‌های تک متغیری یک گروهی و دو گروهی و چند متغیری دو گروهی استفاده کرد. 

آزمون تحلیل واریانس

مواقعی که پژوهشگری بخواهد بیش از دو میانگین (بیش از دو نمونه) را مقایسه کند، باید از تحلیل واریانس استفاده کند. تحلیل واریانس یک روش فراگیرنده تر از آزمون t است و برخی پژوهشگران حتی وقتی مقایسه میانگین‌های دو نمونه مورد نظر است از این روش استفاه می‌کنند. طرح‌های متنوعی برای تحلیل واریانس وجود دارد و هر یک تحلیل آماری خاص خودش را طلب می‌کند. از جمله این طرح‌ها می‌توان به تحلیل یک عاملی واریانس (تحلیل یک طرفه) و تحلیل عاملی متقاطع واریانس ، تحلیل واریانس چند متغیری ، تحلیل کوواریانس یک متغیری و چند متغیری و …. اشاره کرد. 

آزمون‌های ناپارامتری آمار استنباطی

در پژوهشهایی که در سطح مقیاسهای اسمی ‌و رتبه‌ای اجرا می‌شوند، باید از آزمون‌های ناپارامتریک برای تجزیه و تحلیل اطلاعات استفاده شود. آزمون‌های زیادی برای این امر وجود دارد که براساس نوع تحلیل (نیکویی برازش ، همسویی دو نمونه مستقل ، همسویی دو نمونه وابسته ، همسویی K نمونه مستقل و همسویی K نمونه وابسته) و مقیاس اندازه گیری می‌توان دست به انتخاب زد. از آزمون‌های مورد استفاده برای پژوهشها در سطح اسمی‌ می‌توان به آزمون X2 ، آزمون تغییر مک نمار ، آزمون دقیق فیشر و آزمون کاکرن اشاره کرد. از آزمونهای مورد استفاده برای پژوهشها در سطح رتبه‌ای می‌توان به دو آزمون کولموگروف - اسمیرونف ، آزمون تقارن توزیع ، آزمون علامت ، آزمون میانه ، آزمون uمان – ویتنی ، آزمون تحلیل واریانس دو عاملی فریدمن و … اشاره کرد. 

http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B7%DB%8C&SSOReturnPage=Check&Rand=0

هوش هیجانی دیویس آزمون 6

هوش هیجانی دیویس آزمون 6 

درک علت های هیجان های دیگران 

خود- سنجی 

مارک دیویس 

6th Emotional Intelligence : Mark. H. Davis 

هر یک از عبارات را بخوانید و مشخص کنید که هر عبارت تا چه حد شما را خوب توصیف می کند. تا می توانید صادقانه و رو راست پاسخ دهید، آزمون تنها زمانی می تواند مفید باشد که پاسخ هایتان دقیق و صحیح باشد. در پاسخ به هر عبارت یکی از گزینه های زیر را انتخاب کنید. 

1= هرگز در مورد من مصداق ندارد 

2= بندرت در مورد من مصداق دارد 

3= گاهی در مورد من مصداق دارد 

4= اغلب در مورد من مصداق دارد 

5= همیشه در مورد من مصداق دارد 

_____ 1. وقتی فرد دیگری احساس افسردگی می کند می توانم بفهمم چرا. 

_____ 2. وقتی فرد دیگری ناراحت یا عصبانی است نمی توانم بفهمم چرا. 

_____ 3. می توانم علتهای هیجان های دیگران را درک کنم. 

_____ 4. نمی توانم بفهمم که چرا دیگران برخی احساسات را تجربه می کنند. 

_____ 5. وقتی مردم از دست من ناراحت می شوند اصلا نمی فهمم چرا. 

_____ 6. می توانم علت احساسات دوستانم را به خوبی توضیح دهم. 

_____ 7. وقتی همسرم نگران یا ناراحت است می توانم بفهمم چرا . 

_____ 8. نمی توانم اخلاق و رفتار رئیسم را درک کنم. 

_____ 9. می توانم علت های حالات هیجانی دیگران را تشخیص دهم. 

_____ 10. برای تشخیص علت احساسات دیگران نه وقت می گذارم و نه تلاش می کنم. 

برادبری و گریوز .هوش هیجانی (مهارت ها و آزمون ها) . مترجمان مهدی گنجی و حمزه گنجی . نشر ساوالان 

هوش هیجانی دیویس آزمون 7

هوش هیجانی دیویس آزمون 7 

درک علت های هیجان های دیگران 

آزمون چند رتبه ای 

مارک دیویس 

7th Emotional Intelligence : Mark. H. Davis 

حداقل یک نفر؛ که شما را خوب می شناسد باید این ازمون را انجام دهد و به عبارات مربوط به شما نظر دهد. حتی بهتر است که چند نفر این کار را انجام دهند، تا بتوانید از نظر و عقیده دیگران درباره توانایی های EQ خود تصویر گسترده تری به دست آورید . 

هر یک از عبارات زیر را بخوانید و مشخص کنید که هر عبارت تا چه حد این فرد را خوب توصیف می کند. تا می توانید صادقانه و روراست پاسخ دهید. آزمون تنها زمانی می تواند مفید باشد که پاسخ هایتان دقیق و صحیح باشد. در پاسخ به هر عبارت یکی از گزینه های زیر را انتخاب کنید. 

1= هرگز در مورد این فرد مصداق ندارد 

2= بندرت در مورد این فرد مصداق دارد 

3= گاهی در مورد این فرد مصداق دارد 

4= اغلب در مورد این فرد مصداق دارد 

5= همیشه در مورد این فرد مصداق دارد

_____ 1. این فرد به خوبی می تواند علت هیجان های دیگران را درک کند. 

_____ 2. این فرد می تواند بفهمد که چرا یک نفر دیگر افسرده است . 

_____ 3. این فرد نمی تواند علتهای پیچیده احساسات دیگران را درک کند. 

_____ 4. این فرد نمی تواند توضیح دهد که چرا همکارش چنین احساسی دارد. 

_____ 5. این فرد نمی تواند تشخیص دهد که چرا یک نفر دیگر عصبانی است. 

_____ 6. این فرد، در تشخیص تغییر اخلاق دیگران مهارت دارد. 

_____ 7. این فرد به راحتی نمی فهمد که چرا یک نفر خوشحال است. 

_____ 8. این فرد خفیف ترین و نامحسوس ترین علت های هیجانهای دیگران را درک می کند. 

_____ 9. این فرد نمی تواند درک کند که چرا دیگران حسادت می کنند. 

_____ 10. این فرد سعی می کند بفهمد که چه چیزی باعث ایجاد حسادت دوستانش می شود. 

برادبری و گریوز .هوش هیجانی (مهارت ها و آزمون ها) . مترجمان مهدی گنجی و حمزه گنجی . نشر ساوالان 

هوش هیجانی دیویس آزمون 8

هوش هیجانی دیویس آزمون 8 

درک عواقب هیجان های خود 

آزمون خود-سنجی 

مارک دیویس 

8th Emotional Intelligence: Mark. H. Davis 

هر یک از عبارات را بخوانید و مشخص کنید که هر عبارت تا چه حد شما را خوب توصیف می کند. تا می توانید صادقانه و رو راست پاسخ دهید، آزمون تنها زمانی می تواند مفید باشد که پاسخ هایتان دقیق و صحیح باشد. در پاسخ به هر عبارت یکی از گزینه های زیر را انتخاب کنید. 

1= هرگز در مورد من مصداق ندارد 

2= بندرت در مورد من مصداق دارد 

3= گاهی در مورد من مصداق دارد 

4= اغلب در مورد من مصداق دارد 

5= همیشه در مورد من مصداق دارد

_____ 1. هیجان های من در نحوه برخوردم با دیگران، آثار قابل پیش بینی دارند. 

_____ 2. وقتی احساس اضطراب می کنم ، به خوبی می دانم که این احساس چه اثری بر عملکرد من خواهد داشت. 

_____ 3. از نحوه تاثیر هیجان هایم بر رفتارم درک خوبی دارم. 

_____ 4. وقتی حال و حوصله خوبی ندارم نمی دانم این موضوع چه اثری در من خواهد گذاشت. 

_____ 5. وقتی خیلی احساس ناراحتی و دلسردی می کنم، رفتارم به آسانی قابل پیش بینی می شود. 

_____ 6. حتی زمانی که احساس بسیار واضحی دارم ، بازهم مطمئن نیستم که چه چیزی بعد از آن پیش خواهد آمد. 

_____ 7. حال و حوصله خوب داشتن در رفتار و قضاوت من اثر کمی دارد . 

_____ 8. اگر روز را حال و با حوصله و خوب شروع نکنم ، می توانم پیش بینی کنم که بقیه روز چگونه خواهد بود. 

_____ 9. از نحوه تاثیر هیجان هایم در رفتارم درک زیادی ندارم. 

_____ 10. وقتی از خشم منفجر می شوم، تاثیر آن در رفتارم غیرقابل پیش بینی می شود. 

برادبری و گریوز .هوش هیجانی (مهارت ها و آزمون ها) . مترجمان مهدی گنجی و حمزه گنجی . نشر ساوالان 

درک عواقب هیجان های خود آزمون عملکردی

درک عواقب هیجان های خود 

آزمون عملکردی 

مارک دیویس 

9th Emotional Intelligence: Mark. H. Davis 

هر یک از موارد زیر یک موقعیت اجتماعی را توصیف می کند که احتمال دارد در آن قرار بگیرید. بعد از هر توصیف از شما خواسته خواهد شد که "ممکن ترین" واکنش یا واکنش های هیجانی را که، شخصا تجربه خواهید کرد، نشان دهید. در بعضی موارد دیگر بیش از یک واکنش امکان پذیر است لذا دور پاسخ یا پاسخ هایی را خط بکشید که احتمال عمل کردن به آن بیشتر است .

1. مدتی است غم و افسردگی احساس می کنید. احتمالا کدام مورد یا موارد زیر آثار این احساس خواهد بود؟ 

a. بی اشتهایی 

b. بی خوابی 

c. تمرکز بهتر 

d. بی میلی به رابطه جنسی 

2. چند روزی است که اضطراب شدیدی احساس می کنید. احتمالا کدام مورد یا موارد زیر آثار این احساس خواهد بود؟ 

a. افزایش اشتها 

b. افزایش خوش بینی 

c. بی خوابی 

d. نگرانی دائمی 

3. نسبت به یکی از افراد خانواده خود احساس خشم می کنید. احتمالا کدام مورد یا موارد زیر آثار این احساس خواهد بود؟ 

a. احساس ارامش 

b. زود رنجی نسبت به دیگران 

c. افکار پی در پی درباره آن فرد 

d. بازدهی بیشتر در محیط کار 

4. از اشتباه کوچکی که در محیط کار کرده اید خجالت زده هستید. احتمالا کدام مورد یا موارد زیر آثار این احساس خواهد بود؟ 

a. درون گرایی بیشتر 

b. افزایش اعتماد به نفس 

c. بهبود در تمرکز حواس 

d. کاهش عزت نفس 

5. شما واقعا سرحال و خوشحال هستید. احتمالا کدام مورد یا موارد زیر آثار این احساس خواهد بود؟ 

a. بیشتر حرف زدن 

b. بهبود در تمرکز حواس 

c. زودخشم تر شدن [ زود رنج شدن] 

d. دست و دلباز شدن 

6. به علت موفقیت های دخترتان خیلی احساس غرور می کنید. احتمالا کدام مورد یا موارد زیر آثار این احساس خواهد بود؟ 

a. زودخشمی بیشتر [زودرنجی بیشتر] 

b. بی اشتهایی 

c. کاهش عزت نفس 

d. گفتن موفقیت های او به دیگران 

7. همکارتان ارتقا رتبه یافته است اما فکر می کردید حق شماست و در نتیجه احساس حسادت می کنید . احتمالا کدام مورد یا موارد زیر آثار این احساس خواهد بود؟ 

a. دشواری در تمرکز حواس 

b. دست و دلبازی بیشتر 

c. بازدهی بیشتر در محیط کار 

d. خودخواهی بیشتر 

8. رئیستان مجبورتان کرده است که به مدت یک هفته هر شب تا دیر وقت کار کنید و در نتیجه از دست او ناراحت و عصبانی هستید. احتمالا کدام مورد یا موارد زیر آثار این احساس خواهد بود؟ 

a. او را مورد انتقاد قرار می دهید 

b. به همکارانتان شکایت می کنید 

c. از این که به شما نیاز دارد احساس غرور می کنید 

d. نسبت به همکارانتان احساس حسادت می کنید 

9. از یکی از افراد پیرامونتان خوشتان آمده است. احتمالا کدام مورد یا موارد زیر آثار این احساس خواهد بود؟ 

a. با علاقه به جوک های او می خندید 

b. به ظاهر خود توجه بیشتری نشان می دهید 

c. عزت نفستان پایین می آید 

d. تحریک پذیر تر و زودرنج تر می شوید 

10. درباره یکی از آشنایانتان حرف خصمانه زده اید و اکنون احساس گناه می کنید. احتمالا کدام مورد یا موارد زیر آثار این احساس خواهد بود؟ 

a. از او دوری می کنید 

b. افسرده می شوید 

c. احساس رضایت درونی می کنید 

d. برایش کار خوبی انجام می دهید 

برادبری و گریوز .هوش هیجانی (مهارت ها و آزمون ها) . مترجمان مهدی گنجی و حمزه گنجی . نشر ساوالان

هوش هیجانی دیویس آزمون 16

هوش هیجانی دیویس آزمون 16 

تنظیم هیجان های دیگران 

آزمون خود- سنجی 

مارک دیویس 

16th Emotional Intelligence: Mark. H. Davis 

هر یک از عبارات را بخوانید و مشخص کنید که هر عبارت تا چه حد شما را خوب توصیف می کند. تا می توانید صادقانه و رو راست پاسخ دهید، آزمون تنها زمانی می تواند مفید باشد که پاسخ هایتان دقیق و صحیح باشد. در پاسخ به هر عبارت یکی از گزینه های زیر را انتخاب کنید. 

1= هرگز در مورد من مصداق ندارد 

2= بندرت در مورد من مصداق دارد 

3= گاهی در مورد من مصداق دارد 

4= اغلب در مورد من مصداق دارد 

5= همیشه در مورد من مصداق دارد

_____ 1. وقتی دیگران عصبانی هستند؛ به خوبی می توانم آن ها را آرام کنم . 

_____ 2. وقتی همسرم احساس افسردگی می کند می توانم او را سر حال بیاورم. 

_____ 3. وقتی دوستانم احساس استرس می کنند نمی توانم به آن ها آرامش بدهم. 

_____ 4. وقتی همکارانم دلسرد می شوند؛ می دانم که چگونه به ان ها قوت قلب بدهم و انگیزه دوباره در آن ها ایجاد کنم. 

_____ 5. وقتی کسی احساس بدی دارد، در خوشحال کردن او زیاد وارد نیستم. 

_____ 6. برای مرتب کردن اوضاع هیجانی می توانم از شوخی و طنز استفاده کنم. 

_____ 7. وقتی سعی می کنم یک فرد عصبانی را آرام کنم ، اوضاع بدتر می شود. 

_____ 8. وقتی کسی افسرده است نمی دانم به او چه بگویم. 

_____ 9. نمی توانم به دیگران انگیزه بدهم. 

_____ 10. وقتی دونفر از دوستانم با هم جر و بحث می کنند، به خوبی می توانم اوضاع را آرام کنم. 

برادبری و گریوز .هوش هیجانی (مهارت ها و آزمون ها) . مترجمان مهدی گنجی و حمزه گنجی . نشر ساوالان 

وش هیجانی دیویس آزمون 5

هوش هیجانی دیویس آزمون 5 

درک علت های هیجان های خود

آزمون عملکردی

مارک دیویس 

5TH Emotional Intelligence : Mark. H. Davis 

هر یک از موارد زیر یک موقعیت اجتماعی را توصیف می کند که احتمال دارد در آن قرار بگیرید. بعد از هر توصیف از شما خواسته خواهد شد که "ممکن ترین" واکنش یا واکنش های هیجانی را، که شخصا تجربه خواهید کرد، نشان دهید. در بعضی موارد فقط یک واکنش هیجانی امکان پذیر است، در بعضی موارد دیگر بیش از یک واکنش امکان پذیر است دور آن پاسخ هایی که عملا امکان پذیر است ، خط بکشید.

1. پایان سال است و رئیس سازمان به همه اعلام کرده است حقوق های سال آینده از چه قرار خواهد بود. شما و دوستتان به یکدیگر می کویید که سال آینده چقدر درآمد خواهید داشت. شما اضافه حقوق بسیار مناشبی دریافت کرده اید ولی دوستتان هیچ چیزی دریافت نکرده است. احتمالا کدام هیجان یا هیجان ها به شما دست خواد داد ؟ 

a) خوشحالی b) خجالت c) گناه کاری d) خشم 

2. چند ساعت وقت می گذارید و به مناسبت تولد همسرتان یک شام مفصل می پزید . او گونه شما را می بوسد و می گوید : مرسی . احتمالا کدام هیجان یا هیجان ها به شما دست خواهد داد؟ 

a) ناراحتی b) غرور c) خطا کاری d) دلسردی 

3. در محیط کار و در یک جلسه ، رئیستان شما را نشان می دهد و اعلام می کند که کار شما از همه کارمندان دیگر بهتر است و می گوید که بقیه باید سعی کنند مثل شما یاشند. احتمالا کدام هیجان یا هیجان ها به شما دست خواهد داد؟ 

a) خشم b) خوشحالی c) غرور d) خجالت 

4. روزی که قرار است در اداره خود و در حضور دیگران درباره مطلبی صحبت کنید. درست قبل از بیرون آمدن از خانه دعوای سختی با دختران پیش می آید. در حالی که به طرف اداره رانندگی می کنید، احتمالا کدام هیجان یا هیجان ها به شما دست خواهد داد؟ 

a) آرامش b) عصبیت c) خشم d) خوشحالی 

5. می خواهید خانه خود را بفروشید و چندی پیش از طرف یکی از خریداران پیشنهادی شده است. مبلغ پیشنهادی دقیقا همان مقداری است که می خواهید ولی خریدار می خواهد که نمای خارجی خانه را رنگ بزنید، چیزی که در برنامه شما نبوده است . احتمالا کدام هیجان یا هیجان ها به شما دست خواهد داد؟ 

a) خشم b) شادی c) لذت d) ترس 

6. یک هفته بعد از آن که پزشکان تشخیص می دهند دوستتان یک بیماری بسیار خطرناک دارد، مطلع می شوید که یک ارتقا رتبه بسیار مهم دریافت کرده اید، و مسؤولیت اصلیتان این است که سه روز بعد در مقابل اعضای بلند پایه هیات مدیره سخنرانی کنید. احتمالا کدام هیجان یا هیجان ها به شما دست خواهد داد؟ 

a) افسردگی b) اضطراب c) غرور d) خجالت 

7. یک روز بعد از صرف شام در رستوران گران قیمت ، متوجه می شوید که روی رسید، گارسون 30 دلار کمتر نوشته است. احتمالا کدام هیجان یا هیجان ها به شما دست خواد داد ؟ 

a) ناراحتی b) افسردگی c) خطا کاری d) خوشحالی 

8. در مهمانی هستید و موسیقی با صدای بلند در حال پخش است. یک جوک برای دوستتان تعریف می کنید، ولی درست هنگامی که نکته خنده دار را می گویید موسیقی قطع می شود و همه حرف شما را می شنوند. احتمالا کدام هیجان یا هیجان ها به شما دست خواد داد ؟ 

a) خوشحالی b) خشم c) ترس d) خجالت 

9. هر چند، بارها به کوک هفت ساله خود هشدار داده اید که دست به چاقوی گران قیمت و تیز نزند. بازهم او برای درست کردن هدیه تولد شما از آن استفاده می کند. احتمالا کدام هیجان یا هیجان ها به شما دست خواد داد ؟ 

a) خشم b) ناراحتی c) شادی d) بخشش 

10. رئیستان تصمیم گرفته است به شما و گروه کار شما وظایف جدیدی محول کند. این یک افتخار بزرگ به حساب می آید ولی لازمه آن این است که ساعات بیشتری را در اداره لگذرانید. از جمله شب ها و دو روز آخر هفته را . وقتی خودتان را آماده می کنید این خبر را به همسرتان بدهید، احتمالا کدام هیجان یا هیجان ها به شما دست خواد داد ؟ 

a) غرور b) اضطراب c) خوشحالی d) خجالت 

برادبری و گریوز .هوش هیجانی (مهارت ها و آزمون ها) . مترجمان مهدی گنجی و حمزه گنجی . نشر ساوالان 

هوش هیجانی دیویس آزمون 15

هوش هیجانی دیویس آزمون 15 

تنظیم هیجان های خود 

آزمون عملکردی 

مارک دیویس 

15th Emotional Intelligence: Mark. H. Davis 

هر یک از موارد زیر موقعیتی را توصیف می کند که ممکن است در آن قرار بگیرید، موقعیتی که در آن هیجانی را تجربه می کنید. بعد از هر توصیف، از شنا خواسته می شود که موثرترین شیوه یا شیوه های تنظیم هیجان خود را مشخص کنید. در بعضی موارد تنها یک پاسخ می تواند موثر باشد .در بعضی موارد دیگر ممکن است دو پاسخ یا بیشتر وجود داشته باشد . لذا دور پاسخ یا پاسخ هایی را خط بکشید که احتمال عمل کردن به آن بیشتر است .

1. در اداره ، مهلتی که برای انجام دادن کاری مهم تعیین شده بود، درحال پایان یافتن است و شما تنش و اضطراب بسیار زیادی را احساس می کنید. کدام روش یا روش های زیر برای کاهش اضطراب شما موثر خواهد بود؟ 

a. ورزش 

b. ساعات بیشتر کار 

c. تفکر بیشتر 

d. سرگرم شدن به چیزی 

2. از دست یکی از اعضای خانواده خود عصبانی هستید، زیرا درباره شما چیزی گفته است. کدام روش یا روش های زیر برای کاهش عصبانیت شما موثر خواهد بود ؟ 

a. داد زدن بر سر او برای خالی کردن خشم خود 

b. وادار کردن او به معذرت خواهی از شما. 

c. تفکر درباره علت حرف او. 

d. تجسم کردن فهرستی از ویژگی های خوب او . 

3. چند روزی است که غم و غصه احساس می کنید. کدام روش یا روش های زیر برای کاستن از غمتان موثر خواهد بود ؟ 

a. مدتی را در تنهایی گذراندن و فکر کردن 

b. با دوستان به مهمانی رفتن 

c. خوردن یکی دو استکان نوشابه الکلی 

d. مساله را با بهترین دوستان در میان گذاشتن 

4. یک روز صبح با احساس بسیار خوبی از خواب بیدار می شوید. کدام روش یا روش های زیر برای طولانی کردن این احساس موثر خواهد بود ؟ 

a. زودتر از همیشه به سرکار رفتن 

b. برای یک نفر دیگر کارهای خوب انجام دادن 

c. برای ناهار خوردن زیاد وقت صرف کردن 

d. از رئیس تقاضای افزایش حقوق کردن 

5. از این که روز تولد همسرتان را فراموش کرده ایداحساس خجالت می کنید. کدام روش یا روش های زیر برای کاهش این احساس موثر خواهد بود ؟ 

a. فکر کردن به چیزی دیگر 

b. تعریف نکردن اشتباه به [ برای] دیگران 

c. معذرت خواهی از همسر 

d. برای سال بعد قول هدیه عالی دادن 

6. یکی از دوستانتان در محل کار، ارتقای مقام یافته است و شما نسبت به او احساس حسادت می کنید. کدام روش یا روش های زیر برای کاهش احساس حسادت شما موثر خواهد بود ؟ 

a. پشت سر دوستتان حرف زدن 

b. تمام چیزهای خوب خود را به یاد آوردن 

c. این احساس را پنهان کردن 

d. به دوستتان تبریک گفتن 

7. فرزندتان پشت سرهم و به دلایل مختلف نق می زند و گریه می کند، شما به تدریج عصبانی و عصبانی تر می شوید. کدام روش یا روش های زیر برای کاهش عصبانیت شما موثر خواهد بود ؟ 

a. به طور آرام از یک تا ده شمردن 

b. خشم خود را با داد زدن سر او خالی کردن [خالی کردن خشم خود، با داد زدن بر سر او] 

c. گفتن به بچه که ساکت باشد 

d. منظره آرام و با صفایی را مجسم کردن 

8. مدتی است که در محیط کارتان با یک نفر درگیر شده اید و در نتیجه احساس ناراحتی و عصبیت می کنید. کدام روش یا روش های زیر برای کاهش این احساس [شما] موثر خواهد بود ؟ 

a. به طرف او رفتن و برای پیدا کردن راه حل تلاش کردن 

b. برای پایان دادن به خصومت تسلیم شدن 

c. محکم ایستادن و منتظر تسلیم شدن او 

d. متوجه شدن که موضوع ارزش اضطراب را ندارد، و با او به صلح رسیدن 

9. شما و بهترین دوستتان اختلاف داشته اید و رد آن لحظه رابطه شما شکراب شده است، ار نتیجه احساس ناراحتی و غم می کنید. کدام روش یا روش های زیر برای کاهش این احساس [شما] موثر خواهد بود ؟ 

a. از بهترین دوست خود دوری کردن 

b. از بدی های دوست با همسر صحبت کردن 

c. برای درک دیدگاه دوست خود تلاش کردن 

d. احساس خود را به دوست گفتن 

10. مهاتی که برای انجام پروژه بزرگ تعیین شده بود؛ رو به اتمام است و شما از دیدن مقدار کاری که مانده است دچار استرس شده اید. کدام روش یا روش های زیر برای کاهش این احساس [شما] موثر خواهد بود ؟ 

a. فکر کردن درباره زمانی که مهلت به پایان می رسد 

b. برنامه ریزی مرحله به مرحله به منظور انجام دادن به موقع کار 

c. کمک گرفتن از سایر افراد سازمان 

d. صبر کردن و درست در آخرین روزها بیست وچهار ساعته روی آن کار کردن 

برادبری و گریوز .هوش هیجانی (مهارت ها و آزمون ها) . مترجمان مهدی گنجی و حمزه گنجی . نشر ساوالان 

هوش هیجانی دیویس آزمون 14

هوش هیجانی دیویس آزمون 14 

تنظیم هیجان های خود 

آزمون چند رتبه ای 

مارک دیویس 

14th Emotional Intelligence: Mark. H. Davis 

حداقل یک نفر؛ که شما را خوب می شناسد باید این ازمون را انجام دهد و به عبارات مربوط به شما نظر دهد. حتی بهتر است که چند نفر این کار را انجام دهند، تا بتوانید از نظر و عقیده دیگران درباره توانایی های EQ خود تصویر گسترده تری به دست آورید . 

هر یک از عبارات زیر را بخوانید و مشخص کنید که هر عبارت تا چه حد این فرد را خوب توصیف می کند. تا می توانید صادقانه و روراست پاسخ دهید. آزمون تنها زمانی می تواند مفید باشد که پاسخ هایتان دقیق و صحیح باشد. در پاسخ به هر عبارت یکی از گزینه های زیر را انتخاب کنید. 

1= هرگز در مورد این فرد مصداق ندارد 

2= بندرت در مورد این فرد مصداق دارد 

3= گاهی در مورد این فرد مصداق دارد 

4= اغلب در مورد این فرد مصداق دارد 

5= همیشه در مورد این فرد مصداق دارد

_____ 1. این فرد به خوبی می تواند هیجان های خود را تنظیم کند. 

_____ 2. این فرد به هنگام عصبانیت ، منطق خود را از دست نمی دهد. 

_____ 3. دیگران به راحتی می توانند هیجان های این فرد راببینند. 

_____ 4. این فرد تحت کنترل هیجان های خود قرار نمی یگیرد. 

_____ 5. این فرد می تواند، بدون آن که دیگران متوجه شوند، احساسات خود را کنترل کند. 

_____ 6. این فرد، در کنترل واکنش خود به رویدادهای مختلف، مهارت دارد. 

_____ 7. این فرد نمی تواند به طور موفقیت آمیز احساسات خود را کنترل کند. 

_____ 8. این فرد هیجان های خود را پنهان می کند. 

_____ 9. همه به وضوح می بینند که چه وقت این فرد ناراحت است. 

_____ 10. این فرد در برابر هیجان های خود هیچ مقاومتی ندارد. 

هوش هیجانی دیویس آزمون 13

هوش هیجانی دیویس آزمون 13 

تنظیم هیجان های خود 

آزمون خود-سنجی 

مارک دیویس 

14th Emotional Intelligence: Mark. H. Davis 

هر یک از عبارات را بخوانید و مشخص کنید که هر عبارت تا چه حد شما را خوب توصیف می کند. تا می توانید صادقانه و رو راست پاسخ دهید، آزمون تنها زمانی می تواند مفید باشد که پاسخ هایتان دقیق و صحیح باشد. در پاسخ به هر عبارت یکی از گزینه های زیر را انتخاب کنید. 

1= هرگز در مورد من مصداق ندارد 

2= بندرت در مورد من مصداق دارد 

3= گاهی در مورد من مصداق دارد 

4= اغلب در مورد من مصداق دارد 

5= همیشه در مورد من مصداق دارد

_____ 1. وقتی هیجان های قوی به من دست می دهد، به خوبی می توانم آن ها را کنترل کنم. 

_____ 2. اجازه می دهم هیجان هایم بر من چیره شوند. 

_____ 3. هیجان هایم آن قدر قوی هستند که رفتارم را کنترل می کنند. 

_____ 4. آن قدر عصبانی می شوم که نمی توانم خودم را کنترل کنم. 

_____ 5. نی توانم از لحاظ هیجانی ثابت و استوار بمانم. 

_____ 6. دیگران به راحتی می توانند بفهمند که من ناراحت هستم. 

_____ 7. بر احساساتم تسلط دارم. 

_____ 8. احساساتم غیرقابل کنترل است. 

_____ 9. هیجان هایم را خیلی خوب کنترل می کنم. 

_____ 10. می توانم کاری بکنم که احساسات خوبم به مدت طولانی پایدار بماند. 

برادبری و گریوز .هوش هیجانی (مهارت ها و آزمون ها) . مترجمان مهدی گنجی و حمزه گنجی . نشر ساوالان 

هوش هیجانی دیویس آزمون 13

هوش هیجانی دیویس آزمون 13 

تنظیم هیجان های خود 

آزمون خود-سنجی 

مارک دیویس 

14th Emotional Intelligence: Mark. H. Davis 

هر یک از عبارات را بخوانید و مشخص کنید که هر عبارت تا چه حد شما را خوب توصیف می کند. تا می توانید صادقانه و رو راست پاسخ دهید، آزمون تنها زمانی می تواند مفید باشد که پاسخ هایتان دقیق و صحیح باشد. در پاسخ به هر عبارت یکی از گزینه های زیر را انتخاب کنید. 

1= هرگز در مورد من مصداق ندارد 

2= بندرت در مورد من مصداق دارد 

3= گاهی در مورد من مصداق دارد 

4= اغلب در مورد من مصداق دارد 

5= همیشه در مورد من مصداق دارد

_____ 1. وقتی هیجان های قوی به من دست می دهد، به خوبی می توانم آن ها را کنترل کنم. 

_____ 2. اجازه می دهم هیجان هایم بر من چیره شوند. 

_____ 3. هیجان هایم آن قدر قوی هستند که رفتارم را کنترل می کنند. 

_____ 4. آن قدر عصبانی می شوم که نمی توانم خودم را کنترل کنم. 

_____ 5. نی توانم از لحاظ هیجانی ثابت و استوار بمانم. 

_____ 6. دیگران به راحتی می توانند بفهمند که من ناراحت هستم. 

_____ 7. بر احساساتم تسلط دارم. 

_____ 8. احساساتم غیرقابل کنترل است. 

_____ 9. هیجان هایم را خیلی خوب کنترل می کنم. 

_____ 10. می توانم کاری بکنم که احساسات خوبم به مدت طولانی پایدار بماند. 

برادبری و گریوز .هوش هیجانی (مهارت ها و آزمون ها) . مترجمان مهدی گنجی و حمزه گنجی . نشر ساوالان