اندازه‌گيري و مقياس گذاري

اندازه‌گيري و مقياس گذاري

آيا علم بدون اندازه‌گيري معني دارند؟ علوم اجتماعي بدون اندازه‌گيري چه خواهند بود؟ اندازه‌گيري اجتماعي نشأت گرفته از يك جريان پر ثمر به نام رويكرد تحليلي تجربي است. آمار و روش تحقيق در اندازه‌گيري نقش مركزي و بنيادي دارند و تعيين اين كه چه زماني آنها وارد حوزه‌اي علوم اجتماعي شده‌اند مشكل است. زير مجموعه‌اي مهمي از اندازه‌گيري‌هاي اجتماعي كميّت سازي رفتار انساني است. به منظور كمّي‌سازي رفتار انساني از ابزار انساني از ابزارهاي اندازه‌گيري استفاده مي‌شود. آزمون‌هاي روانشناسي و تربيتي جزء ابزار غالب‌اند و كاربرد تاريخي دارند. به عنوان مثال آزمون هوش در اوايل قرن بيستم در فرانسه و در آموزش و پرورش توسط بنيه و سيمون بكار گرفته شد. در حقيقت مي‌توان آنها را پيشگامان اندازه‌گيري اجتماعي در مقياس وسيع دانست.

سوال پاسخ

 

1.       پس از تدوین موضوع عمده ترین فعالیتی که پژوهشگر باید انجام دهد چه نام دارد؟ شیوه اجرا و نقش را به صورت کامل شرح دهید؟

پس از تدوین موضوع باید به مطالعه ی کامل پیشینه و ادبیات پژوهش پرداخت.

قسمتی از روش شناسی شیوه ی اجرا است. در متون کنونی مهمترین مسئله است. دیگر صرف نتایج اهمیت ندارند بلکه روش بدست آوردن نتایج از اهمیت بیشتری برخوردار است. وابسته به نوع مطالعه شیوه ی اجرا متفاوت می شود. گفته می شود به اندازه ی پژوهش ها، شیوه ی اجرا وجود دارد. اجرای پژوهش به عنوان یک بحث جدلی مطرح است، یعنی پژوهشگر هر  روشی را برای اجرای پژوهش خود انتخاب می کند باید بتواند با توجه به position  مطالعه ی خود از آن دفاع نمایید. اجرا دارای استانداردهای کلی است مثل این که باید هر اجرایی روایی درونی و بیرونی را دربرگیرید اما شیوه ی مشخصی ندارد و مطالعات در حوزه های مختلف شیوه های مختلفی دارند. شیوه ی اجرا وابسته به ویژگی های نمونه، امکانات و ... . می باشد.

نقش هم من نمی دانم چیست.

2.       در صورتی که در پژوهش اثبات شود که وسیله اندازه گیری فاقد  (Reliability)بوده است، چه کاری می توان انجام داد و این اشکال در مسایلی در تفسیر نتایج حاصل می کند؟

(به جرات می توانم بگوییم مسئله ی پایایی در ایران اشتباه فهم شده است) اگر منظور شما آلفای کرونباخ است اشکالی ندارد چون فقط مسئله همگنی سوالات مد نظر است.

در صورتی که پژوهش به معنای واقعی اجرا شود هرگز قبل از بررسی روایی و پایایی به نتیجه گیری نمی رسد. پژوهشی که پایایی نداشته باشد پژوهش نیست. زمانی که پایایی نباشد روایی نیز وجود نخواهد داشت. بنابراین نتیجه گیری ها کاملا اشتباه است و قابل استناد نیستند.

3.       در صورتی که قصد مقایسه بهره هوشی دو گروه دانش آموز را داشته باشید که بر اساس سن مادر هنگام ازدواج همتا شده اند از چه نوع طرحی و چه نوع آزمون آماری استفاده خواهید کرد؟

جناب دکتر خود استظهار دارید در صورتی که یک فرد به سوالات به طور قاطع جوال دهد بیسواد است. مخصوصا در روش پژوهش که به عوامل بسیاری پاسخ به سوالات وابسته است. به هر شکل:

منظور از طرح چیست اگر منظور طرح آزمایش (experimental design)  این مطالعه نوعی تکرار اندازه گیری است. گاهی به طرح گروههای همتا مشهور است. آزمون آماری به عوامل زیادی وابسته است و در واقع به فرضیات یا سوالات پژوهش مربوط است. به هر شکل: اگر داده ها پارامتری باشند تی وابسته اگر نباشند ویلکاکسون. البته در روند کنونی آمار، اندازه ی اثر باید در کنار آماره ها بیاید.

4.       یکی از مفروضه های استفاده از تجزیه و تحلیل واریانس یکطرفه استقلال خطاهاست، این مفروضه را شرح دهید.

مفصل است. اما خلاصه این که واریانس کل مشاهده شده می تواند بخش بندی شود. منابع تغییر می تواند عوامل بین گروهی یا درون گروهی باشد. علاوه بر این بخش بندی، می توان منابع را به بخش های دقیق تر تقسیم کرد(نظریه ی تعمیم پذیری به این مهم می پردازد). در نهایت قسمت هایی از واریانس باقی می ماند که ما منابع بوجود آورنده ی آن را نمی شناسیم و اثر منظم در واریانس ایجاد نمی کنند بنابراین تصادفی اند. بنابراین زمانی که متغییرهایی تصادفی باشد رخداد آنها وابسته به یکدیگر نیست. این یک مفروضه ی اساسی در تحلیل واریانس و تحلیل های مشابه مثل رگرسیون است.

5.       در تحلیل واریانس داده های چهار روش آموزشی ( یا درمانی) با چه شیوه هایی شرط یکسانی واریانسها را می سنجیم؟ اگر واریانسها یکسان نباشند؛ چه شیوه جایکزینی برای تحلیل داده ها بکار می بریم و نتیجه را چگونه تفسیر می کنیم؟

آزمون های آماری یکسانی واریانس موجود است مثل test of variance homogeneity.

اگر حجم نمونه ها در گروهها یکسان باشد نیازی به بررسی یکسانی واریانس ها نیست. در غیر این صورت آزمون های آماری وجود دارد که برای شرایطی است که واریانس ها یکسان نیست. این آزمون ها اثر عدم یکسانی واریانس ها را تعدیل می کنند.

6.       اعتبار درونی در آزمایشات روانشناختی به چه معناست و چرا موضوعی مهم محسوب میشود؟

اعتبار درونی نشان می دهد که آیا تغییرات ایجاد شده حاصل اعمال متغییر مستقل است یا خیر و این یکی از اهداف پژوهش است. برای نتیجه گیری یکی از شرایط اصلی اعتبار درونی است.

7.       ضریب همبستگی یک سوال تستی را با نمره کل تست با کدام شاخص آماری محاسبه میکنیم و چرا؟

اگر سوال دو ارزشی است: بایسریال.

اگر چند ارزشی است پلی سریال.

8.       در تجزیه و تحلیل واریانس مقدار F مشاهده شده 5/4 است اگر اعداد مبین از جدول مربوط 5/3=05/ 0F   و 19/6=01/ 0F باشد، محقق مساله را چگونه تفسیر می کند و مرتکب چه نوع خطایی می شود؟

اگر 5/3=05/ 0F   را در نظر بگیرد به این نتیجه می رسد که گروهها با هم در سطح 95 در صد اطمینان تفاوت معنادار دارند در این حالت امکان خطای نوع اول وجود دارد. یعنی رد فرض صفر درست.

اگر 19/6=01/ 0F مبنای مقایسه باشد به این معنا است که گروهها در سطح 99 درصد اطمینان با هم تفاوت معنادار ندارند در این حالت خطر خطای نوع دوم وجود دارد.

مدل های بازتابی و تکوینی اندازه گیری

 

اندازه گیری اهداف زیادی را دنبال می کند. بعضی از این اهداف عبارتند از:

1.      توصیف موضوع

2.      پیش بینی

3.      شناخت موضوع

4.      تصمیم گیری

داده ها از طریق ابزار اندازه گیری بدست می آیند. دو موضوع مهم و اساسی مربوط به این داده ها Reliability و Validity می باشند. این دو موضوع هر دو مباحثی جدلی و مبتنی بر دلیل می باشند. تکنیک های زیادی برای  اثبات این دلایل گسترش یافته است. روش های اکتشافی و تاییدی برای بررسی اعتبار عاملی ابزار  اندازه گیری (در حوزه ی علوم انسانی مهمترین ابزار پرسشنامه ها و آزمون ها می باشند) گسترش یافته اند. روش ها اکتشافی عوامل از طریق دو تکنیک PCM(Principal Component Model) و CFM(Common Factor Model) انجام می شوند. آبشخور این دو تکنیک از دو مدل متفاوت اندازه گیری می باشد. این مدل ها عبارتند از مدل تکوینی (Formative Model) و مدل بازتابی (Reflective Model).

مدل های اندازه گیری بر اساس دیدگاهی که نسبت به متغییر مکنون دارند به دو دسته بازتابی و تکوینی تقسیم می شوند. در مدل های بازتابی متغییر مکنون به عنوان متغیییر پیش بینی کننده محسوب می شود یعنی متغییرهای مشاهده شده به متغییر مکنون رگرس می یابند. در اینجا فرض بر این است که تغییرات مشاهده شده در متغییر مشاهده شده ناشی از متغییر مکنون اند. در روانشناسی این مدل ها بیشتر مد نظر اند. در این جا فرض بر این است که تغییرات مشترک بین متغییرهای مشاهده شده، بیانگر اثر صفت مکنون است و مقدار این اشتراکات متغییر مکنون را کمی می سازند. در صورتی که اثر صفت مکنون از روی متغییرهای مشاهده شده برداشته شود، این متغییرها از هم مستقل می شوند چرا که واریانس باقیمانده یک واریانس اختصاصی است. مدل عامل مشترک یکی از مثال های مربوط به مدل اندازه گیری انعکاسی است.

در مدل تکوینی متغییرهای مشاهده شده متغییر مستقل اند و تاثیرات آنها سبب تغییر در متغییر مکنون می شوند و بنابراین در این حالت مکنون بر مشاهده شده ها رگرس می یابد. در حوزه ی علوم اجتماعی می توان به پرستیژ اجتماعی به عنوان متغییر مکنونی اشاره کرد که تحت تاثیر درآمد، سطح تحصیلات و .. می باشد و تغییرات در سطوح پرستیژ اجتماعی ناشی از تغییرات در متغییرهای تشکیل دهنده ی آن است. مدل مولفه های اصلی یکی از تکنیک های مربوط به اندازه گیری تکوینی تلقی می شود. در صورتی که به عنوان مثال از این تکنیک در بررسی روایی سازه ی یک پرسشنامه استفاده شود، تکنیک همه ی نمرات مشاهده شده را برای رسیدن به حداقل مولفه های ممکن بکار می برد یعنی فرض می کند که خطا صفر است. این چنین کاربردی اشتباه است. بنابراین برای بررسی روایی سازه به صورت اکتشافی باید از مدل عامل مشترک به جای مدل مولفه ی اصلی استفاده شود.

زبان استنباط و دلیل در سنجش و اندازه گیری

زبان استنباط و دلیل در سنجش و اندازه گیری:

1.      ادعا (claim) یک جمله ی خبری در مورد آنچه یک آزمودنی می داند یا می تواند انجام دهد می باشد.

2.      این ادعاها مفروضاتی در مورد آزمودنی اند و هدف سنجش، مورد خطاب قرار دادن این مفروضات است.

3.      اطلاعات مربوط به این هدف (یعنی مخاطب قرار دادن مفروضات) از طریق واژه هایی بیان می شود که مربوط به متغییر مکنون اند، متغییری که زیربنای سازه ی مورد مطالعه است.

4.      برای بدست آوردن اطلاعات مشاهدات لازم است. بنابراین مشاهدات جمع آوری می شوند تا زیربنای دلایل باشند.

5.      برای بدست آوردن مشاهدات تکالیفی به آزمودنی ها ارائه می شود و نتیجه ی این تعامل (آزمودنی/تکلیف) منجربه محصول کاری می شود که در زبان سنتی سنجش به آن پاسخ گویند.

6.      محصول کاری می تواند پیچیده یا چند متغییری باشد، همچنین می تواند به طور خودکار یا از طریق امتیاز دهنده ارزش بگیرد.

7.      این ارزش ها اثر خود را در مدل آماری نشان می دهند.

8.      نتایج بدست آمده توسط ملاحظات زیربنایی منجر به ایجاد عقیده و نظر درباره ی آزمودنی ها می شود.

 

 سنجش و اندازه گیری شاخصه های انسانی یکی از موضوعات بسیار مهم در عرصه ی علمی دنیا است که به تازه گی در حوزه های مختلف علوم در ایران نیز گسترش یافته است. بعضی از مطالعاتی که از نیازمند سنجش و اندازه گیری شاخص های انسانی می باشند عبارتند از: روانشناسی، جامعه شناسی، مدیریت، مهندسی صنایع، اقتصاد، فناوری اطلاعات، شاخه های مختلف پژشکی، مطالعات بازار و غیره.

با توجه به این که هدف بسیاری از علو کاربردی رفع نیازهای انسانی و افزایش رفاه برای انسان ها است، شناخت صفات روانی انسان و نیازهای وی بسیار اهمیت دارد. شناخت صرف هرگز به علو کاربردی کمکی نمی کند بلکه این علو از اطلاعات موجود در عرصه های عملی استفاده کرده و بهترین نتیجه را ارائه می دهد. برای استفاده ی عملی نتایج حاصل شناخت لازم است تا دانش ما درباره ی صفات انسانی به صورت کمی در آمده و از طریق روش های احتمالی از داده های بدست آمده بهترین نتیجه گیری حاصل  شود.

سنجش و اندازه گیری شاخصه های انسانی یکی از موضوعات بسیار مهم در عرصه ی علمی دنیا است که به تازه گی در حوزه های مختلف علوم در ایران نیز گسترش یافته است. بعضی از مطالعاتی که از نیازمند سنجش و اندازه گیری شاخص های انسانی می باشند عبارتند از: روانشناسی، جامعه شناسی، مدیریت، مهندسی صنایع، اقتصاد، فناوری اطلاعات، شاخه های مختلف پژشکی، مطالعات بازار و غیره.

با توجه به این که هدف بسیاری از علو کاربردی رفع نیازهای انسانی و افزایش رفاه برای انسان ها است، شناخت صفات روانی انسان و نیازهای وی بسیار اهمیت دارد. شناخت صرف هرگز به علو کاربردی کمکی نمی کند بلکه این علو از اطلاعات موجود در عرصه های عملی استفاده کرده و بهترین نتیجه را ارائه می دهد. برای استفاده ی عملی نتایج حاصل شناخت لازم است تا دانش ما درباره ی صفات انسانی به صورت کمی در آمده و از طریق روش های احتمالی از داده های بدست آمده بهترین نتیجه گیری حاصل  شود. 

بنابراین کاربرد دانش سنجش و اندازه گیری که در ایران به آن روانسنجی نیز گفته می شود در تمام حوزه های پژوهشی که به هر نحوی با انسان مربوط است ضروری است. بنابراین در بیشتر پژوهش ها نیاز است از دانش سنجش و اندازه گیری به عنوان یک علم تخصصی استفاده شود. بعضی از کاربرد های این علم عبارتند از:

1.      آزمون سازی

2.      هنجاریابی آزمون

3.      ساخت پرسشنامه

4.      هنجاریابی پرسشنامه

5.      کنترل روش پژوهش علمی طرح های پژوهشی

6.      تهیه ی آزمون ها و پرسشنامه های انطباقی کامپیوتری

7.      طبقه بندی object(مثل افراد یا مشاغل و ...)

8.      گزینش   object(افراد یا کالا و ..)

9.      ارزشیابی طرح های پژوهشی

10.  سنجش متغیری های روانی با اهداف متفاوت.

11.  ارزیابی عملکرد سازمان ها یا موسسات

12.  نیاز سنجی

13.  مدل یابی

14.  شناسایی object (فرصت ها، تهدید ها، افراد و. ...)

15.  امکان سنجی

16.  بررسی رابطه ها

17.  مطالعه ی روند

18.  بررسی آثار یک treatment خاص

19.  مطالعات آموزشی

20.  نظر سنجی

21.  نقد و بررسی object(محتوی و ....)

22.  توسعه (نیروی انسانی، خدمات و ..)

و دیگر حوزه های مطالعاتی مربوط به انسان 

تفاوت بین پژوهش کیفی و کمی

تفاوت بنیادین بین مطالعات کیفی و کمی

مهمترین تفاوت موجود بین مطالعات کمی و کیفی به مفروضات زیر بنایی مطالعات کمی بر می گرددو مفروضاتی که هیچ کدام در مطالعات کیفی رعایت نمی شوند و به دلیل همین تفاوت پژوهشگران کیفی نسبت به ارزشیابی با رویکرد کمی به کارهای خود را قبول ندارند. پیش فرض های غالب پژوهش های کمی عبارتند از:

1.      واقعیت منفردی وجود دارد که می تواند بررسی شود.

2.      پژوهشگر می تواند مستقل از موضوع مورد مطالعه باشد.

3.      تعمیم پذیری می تواند صورت پذیرد و اساسا موضوعات مستقل از زمینه اند.

معیارهای ارزیابی یک پژوهش

برای بررسی پژوهش دیگران و یا برای ارزیابی پژوهش خود باید سعی کنید برای سوالات زیر پاسخ قانع کننده فراهم آورید. بنابراین اگر چه این سوالات برای ارزیابی پژوهش انجام شده است، اما می تواند برای شما محققین و پژوهشگران عزیز در تمام مقاطع تحصیلی و با هر هدفی(انجام پایان نامه یا انجام طرح های پژوهشی) راهنما و کارگشا باشد.

معیارهای ارزیابی یک پژوهش (بوشا و هارتر):

1.      نتیجه های برآمده از پژوهش چه هستند؟

2.      آیا مطالعه به سوال های مطرح شده، پاسخ می دهد؟

3.      آیا این روش شناسی برای این پژوهش خاص مناسب است؟

4.      آیا تمام پیش فرض ها رعایت شده اند و منطقی، مستدل و قابل قبولند؟

5.      آیا ابزارها و یا شاخص های بکار رفته، بازتاب مناسبی از متغییرهای مفهومی مورد مطالعه اند؟

6.      اگر بخشی از مطالعه یک آزمایش است آیا نتیجه های آن به اندازه ی کافی قطعی هستند که فرضیات بتوانند به صورت تئوریکی یا تجربی تایید شوند؟

7.      آیا نتایج پژوهش قابل تعمیم به جامعه ی بزرگتر هستند؟

8.      آیا نتایج پژوهش با نتایج مقالات و پژوهش های دیگر مرتبط است به گونه ای که یافته ها بتوانند در نظریه های موجود تلفیق شوند؟

9.      فرضیه  یا سوالات پژوهش چه بوده اند؟

10.  آیا فرضیه اهمیت تئوریک یا اجتماعی دارد و مسئله به گونه ای طرح شده که قابل پاسخگویی باشد؟

11.  متغییرهای مستقل و وابسته ی پژوهش کدامند؟

12.  پژوهشگر چقدر از متغییرهای مداخله گر اطلاع داشته است و در پژوهش خود چقدر به این متغییرها اشاره کرده و در پژوهش خود لحاظ کرده است؟

13.  تلویحات تئوریک پژوهش کدامند؟

14.  آیا پژوهشگر از این تلویحات تئوریک با خبر بوده است؟

15.  اگر پژوهشگر مدعی انتخاب تصادفی است، آیا در عمل امکان شانس برابر برای همه ی افراد جامعه وجود داشته است؟

16.  آیا روش شناسی به گونه ای هست که پژوهش بتواند به آسانی تکرار شود؟

17.  آیا روش شناسی به گونه ای توضیح داده شده است که پژوهش بتواند به آسانی تکرار شود؟

18.  آیا تکنیک های آمار بکار رفته برای چنین پژوهشی مناسب است؟

19.  آیا پژوهشگر قبل از مطالعه از بررسی های مشابه مطلع شده است؟

20.  آیا پژوهشگر پیشنهاداتی برای مطالعات آینده دارد؟

21.  آیا گزارش پژوهش خالی از اشتباهات دستور زبان فارسی و عبارت های دارای بار هیجانی می باشد؟