سنجش و اندازه گیری

اندازه گیری اهداف زیادی را دنبال می کند. بعضی از این اهداف عبارتند از:

1.      توصیف موضوع

2.      پیش بینی

3.      شناخت موضوع

4.      تصمیم گیری

داده ها از طریق ابزار اندازه گیری بدست می آیند. دو موضوع مهم و اساسی مربوط به این داده ها Reliability و Validity می باشند. این دو موضوع هر دو مباحثی جدلی و مبتنی بر دلیل می باشند. تکنیک های زیادی برای  اثبات این دلایل گسترش یافته است. روش های اکتشافی و تاییدی برای بررسی اعتبار عاملی ابزار  اندازه گیری (در حوزه ی علوم انسانی مهمترین ابزار پرسشنامه ها و آزمون ها می باشند) گسترش یافته اند. روش ها اکتشافی عوامل از طریق دو تکنیک PCM(Principal Component Model) و CFM(Common Factor Model) انجام می شوند. آبشخور این دو تکنیک از دو مدل متفاوت اندازه گیری می باشد. این مدل ها عبارتند از مدل تکوینی (Formative Model) و مدل بازتابی (Reflective Model).

مدل های اندازه گیری بر اساس دیدگاهی که نسبت به متغییر مکنون دارند به دو دسته بازتابی و تکوینی تقسیم می شوند. در مدل های بازتابی متغییر مکنون به عنوان متغیییر پیش بینی کننده محسوب می شود یعنی متغییرهای مشاهده شده به متغییر مکنون رگرس می یابند. در اینجا فرض بر این است که تغییرات مشاهده شده در متغییر مشاهده شده ناشی از متغییر مکنون اند. در روانشناسی این مدل ها بیشتر مد نظر اند. در این جا فرض بر این است که تغییرات مشترک بین متغییرهای مشاهده شده، بیانگر اثر صفت مکنون است و مقدار این اشتراکات متغییر مکنون را کمی می سازند. در صورتی که اثر صفت مکنون از روی متغییرهای مشاهده شده برداشته شود، این متغییرها از هم مستقل می شوند چرا که واریانس باقیمانده یک واریانس اختصاصی است. مدل عامل مشترک یکی از مثال های مربوط به مدل اندازه گیری انعکاسی است.

در مدل تکوینی متغییرهای مشاهده شده متغییر مستقل اند و تاثیرات آنها سبب تغییر در متغییر مکنون می شوند و بنابراین در این حالت مکنون بر مشاهده شده ها رگرس می یابد. در حوزه ی علوم اجتماعی می توان به پرستیژ اجتماعی به عنوان متغییر مکنونی اشاره کرد که تحت تاثیر درآمد، سطح تحصیلات و .. می باشد و تغییرات در سطوح پرستیژ اجتماعی ناشی از تغییرات در متغییرهای تشکیل دهنده ی آن است. مدل مولفه های اصلی یکی از تکنیک های مربوط به اندازه گیری تکوینی تلقی می شود. در صورتی که به عنوان مثال از این تکنیک در بررسی روایی سازه ی یک پرسشنامه استفاده شود، تکنیک همه ی نمرات مشاهده شده را برای رسیدن به حداقل مولفه های ممکن بکار می برد یعنی فرض می کند که خطا صفر است. این چنین کاربردی اشتباه است. بنابراین برای بررسی روایی سازه به صورت اکتشافی باید از مدل عامل مشترک به جای مدل مولفه ی اصلی استفاده شود.