اندازه شناسی یا اندازه گیری

مقدمه

مترولوژي يا دانش اندازه گيري رشته علمي است كه در آسايش و رفاه جوامع امروزي نقش مهمي دارد در

اينجا سوالاتي مطرح مي شود. مترولوژي چگونه بر زندگي روزمره منطبق مي شود؟ قلمرو مترولوژي و اندازه

گيري چيست؟

مترولوژي چيست؟

مترولوژي علم اندازه گيري است. هر آنچه كه با اندازه گيري انجام شود، از جمله طراحي، تحليل نتايج

آزمايش، در محدوه مترولوژي قرار مي گيرد.

منظور از مترولوژي چيست؟

آثار علم اندازه گيري مي تواند در هر جا ديده شود و به مردم اجازه مي دهد زندگي خودرا طراحي كنند و

مبادلات تجاري خود را با اطمينان انجام دهند. به عنوان مثال اغلب مردم مي توانند فرض كنند كه ساعتهاي خانه

و محل كارشان تقريبا يك زمان را نشان مي دهند. اغلب مردم هميشه مطمئن هستند كه سرعت سنجها در ماشين

آنها سرعتي يكسان با پليس محل را اندازه مي گيرد. همچنين آنها مطمئن هستند كه دماهايي كه ترموستات

ها، آون ها و دماسنج ها نشان مي دهند، درست است. بدون اندازه گيري هاي مناسب، زندگي ما پيچيده و در

برخي موارد بسيار خطرناك خواهد شد.

مردم نياز دارند چه مطالبي را در مورد مترولوژي بدانند؟

برخي از مردم نيازي به دانستن مطلبي در مورد مترولوژي ندارند. ولي برخي ديگر كه كه با مترولوژي درگير

شده اند خواهان دانستن در مورد آن هستند نظير اينكه چه كسي و چه چيزي مترولوژي را تنظيم مي كند و چه

كسي آن را بهبود مي بخشد و اين كار را كجا انجام مي دهند؟

چه چيزهايي با مترولوژي درگيرند؟ كاليبراسيون چيست؟ صحت و عدم قطعيت و معناي واقعي بسياري از

عبارات و ديگر اصطلاحات را بايد بدانند.

چه كسي يا چه چيزي مترولوژي را كنترل مي كند؟

در صنعت، مترولوژي با قرارداد تنظيم شده است. كمپاني ها كه قصد انجام تجارت با دولت هاي بين المللي

بنا مي نهند. ISO ومحلي را دارند، به عنوان مثال، غالبا سياست هاي اندازه گيريشان را بر پايه 9000

صفحه 2 از 8 www.irancalibration.com

نيازي اوليه براي سازمان هاي توليدي و خدماتي است. كاليبراسيون و ISO گواهينامههاي استاندارد 9000

كنترل تجهيزات آزمون، اندازه گيري و بازرسي يكي از مهمترين الزامات ارايه شده در اين استاندارد است.

آزمايشگاه هاي آزمون يا كاليبراسيوني كه مي خواهند گواهينامه را از سازمان ثالث مستقلي دريافت كنند بايد

بروند. ISO/IEC به سمت الزامات 17025

كاليبراسيون چيست؟

كاليبراسيون سنجيدن يك دستگاه اندازه گيري است با يك استاندارد يكسان يا برتر. بهترين تعريف براي

و در استاندارد ملي ايران با شماره 4723 با نام "واژه ها و اصطلاحات VIM كاليبراسيون، تعريفي است كه در

پايه و عمومي اندازه شناسي" منتشر شده است : "كاليبراسيون : مجموعه عملياتي كه تحت شرائط مشخص،

ميان نشاندهي يك دستگاه يا سيستم اندازه گيري، يا مقدار يك سنجه مادي يا مادة مرجع و مقدار متناظر آن

كه از استانداردهاي اندازه گيري حاصل مي شود رابطه اي برقرار مي كند".

مترولوژي و كاليبراسيون در كجا انجام مي شوند؟

يك نفر مي تواند بگويد كه مترولوژي و كاليبراسيون در هر جايي انجام مي شود ولي در واقعيت كار اساسي

مترولوژي در آزمايشگاهها و محلي هايي انجام مي شود كه شرايط محيطي مثل دما، رطوبت، لرزش و عايق

بودن از تداخل هاي الكترونيكي به طور مداوم بررسي و كنترل شود.اساس علم فيزيك بر پايه كميت هاي

فيزيكي بنا نهاده شده است و با تكيه بر اين كميت هاي فيزيكي است كه قوانين فيزيك بيان مي شوند. براي

اندازه گيري يك كميت فيزيكي، لازمست آن كميت بطور كامل و درستي تعريف شود و يك واحد يا يكاي

اندازه گيري به آن اختصاص داده شود.

در چهاردهمين كنفرانس عمومي اوزان و مقياسها در سال 1971 ميلادي، بر اساس كارهاي انجام شده در

كه تعداد آنها هفت عدد بود انتخاب (Base Units) كنفرانس هاي قبلي و كميته هاي بين المللي، يكاهاي پايه

نشان مي دهند بنيان نهاد. اين هفت SI شدند. اين هفت واحد پايه، اساس سيستم بين المللي واحدها كه آن را با

كميت پايه عبارتند از:

صفحه 3 از 8 www.irancalibration.com

نام كميت نام واحد اندازه گيري نماد

m طول متر

Kg جرم كيلوگرم

S زمان ثانيه

A جريان الكتريكي آمپر

K دماي ترموديناميكي كلوين

mol مقدار ذرات مول

cd شدت روشنائي كاندلا

با تعيين كميت هاي پايه لازمست اين كميت هاي پايه بگونه اي عملي تعريف شوند تا از طريق روش هاي

اجرائي و آزمايشگاهي آنها را محقق و يك استاندارد پايه براي آنها ايجاد كرد تا بتوان با استفاده از آنها

اندازهگيري اين كميت هاي پايه و ساير كميت هاي مرتبط را انجام داد. تعاريف عملي كميتهاي پايه فيزيكي به

مرور زمان تغيير مي كنند ، زيرا با ظهور تكنيكهاي جديد اندازه گيري و پيشرفت تكنولوژي ،آنهارا با درستي

بالاتري ميتوان محقق وايجاد كرد .اولين تعريف كميت پايه در 1889 ميلادي و آخرين آن (تا 2006 ميلادي)

1983 ميلادي بوده است.

در اينجا نگاهي داريم به برخي تعاريف كميت ها و يكاها كه در استاندارد ملي ايران با شماره 4723 تحت

عنوان "واژه ها و اصطلاحات پايه و عمومي اندازه شناسي" بيان شده اند:

كميت ( قابل اندازه گيري)

خصيصه ذاتي يك پديده، جسم يا ماده كه بتوان به طور كيفي تشخيص داد و به طور كمي تعيين كرد.

كميت پايه

كميتي از يك دستگاه كميت ها كه بنا به قرارداد عملاً مستقل از بقيه ي كميت ها پذيرفته مي شود.

كميت فرعي

كميتي از يك دستگاه كميت ها كه به صورت تابعي از كميت هاي پايه آن دستگاه تعريف مي شود.

مثال: در دستگاهي كه طول، جرم و زمان از كميت هاي پايه ي آن است، سرعت كميتي فرعي است كه به

صورت حاصل تقسيم طول بر زمان تعريف مي شود.

صفحه 4 از 8 www.irancalibration.com

يكا(ي اندازه گيري)

كميتي ويژه كه به طور قراردادي تعريف و پذيرفته مي شود و بزرگي ساير كميت هاي هم جنس را مي توان

در مقايسه با آن بيان كرد.

مقدار واقعي يك كميت

مقداري مطابق با تعريف يك كميت ويژه ي معين.

مقدار واقعي قراردادي يك كميت

مقداري كه به كميتي ويژه نسبت داده شده و گاه بر حسب قرارداد پذيرفته مي شود كه از عدم قطعيتي

مناسب براي منظوري معين برخوردار است.

اندازه گيري و اندازه شناسي

فرآيند تعيين بزرگي يا به عبارتي مقدار يك كميت را اصطلاحاً اندازه گيري مي گويند كه بر مبناي اصولي

علمي انجام مي گيرد. بطور مثال براي اندازه گيري دما از اثر ترموالكتريكي و براي اندازه گيري سرعت از اثر

دوپلر مي توان استفاده كرد. به همين دليل امروزه با علم اندازه گيري يا اندازه شناسي روبرو هستيم كه روزبه

روز اهميت و كاربرد آن بيشتر توسعه پيدا كرده و تمامي جنبه هاي نظري و عملي مرتبط به اندازه گيري با هر

عدم قطعيت و در هر زمينه علمي و فني را در بر ميگيرد. در اينجا به معرفي مهمترين و اساسي ترين مفاهيم در

اندازه گيري مي پردازيم.

(Measurand) هر كميت ويژه اي كه از طريق اندازه گيري مقدار كمي آن تعيين مي شود را اندازه ده

ميگويند. مقدار اندازه ده يا همان نتيجة اندازه گيري مي تواند تحت تأثير كميت هاي ديگري باشد كه به آنها

كميت هاي تأثير گذار مي گويند. بطور مثال دماي يك ميكرومتر كه براي اندازه گيري طول بكار مي رود بر

روي مقدار اندازه ده تأثير دارد. لذا بهتر است بجاي "مقدار اندازه ده" از "مقدار نسبت داده شده به اندازه ده"

براي نتيجه اندازه گيري استفاده كرد و اطلاعاتي نيز درباره ي عدم قطعيت اندازه گيري بعمل آمده نيز ارائه داد.

در بسياري از موارد مقدار يك كميت در فرآيند اندازه گيري بوسيله ي دستگاه اندازه گيري نشان داده

( Resolution) دستگاه اندازه گيري مي گويند. تفكيك پذيري (Indication) ميشود كه به آن نشاندهي

يك دستگاه اندازه گيري عبارت است از كوچكترين اختلاف ميان نمايش هاي وسيله نمايشگر كه بتوان آنها را

بطور معنادار از هم تميز داد.

صفحه 5 از 8 www.irancalibration.com

هر چه نتيجه اندازه گيري بعمل آمده با مقدار واقعي كميت تحت اندازه گيري نزديكتر باشند اندازه گيري با

بهتري انجام شده است. اما بدليل اينكه نمي توان مقدار واقعي يك كميت را تعيين كرد (Accuracy) درستي

تا نتيجه اندازه گيري با آن مقايسه شود و بجاي آن از مقدار واقعي قراردادي براي ارزيابي درستي اندازه گيري

استفاده مي شود، نتيجه مي توان گرفت كه درستي مفهومي كيفي دارد نه كمي.

غالباً از واژة "دقت" بجاي "درستي" استفاده مي شود كه اشتباه است زيرا دقت نزديك بودن نتايج حاصل از

چند بار اندازه گيري متوالي يك اندازه ده به يكديگر را در شرائط تكرارپذير نشان مي دهد و نه نزديكي آنها به

مقدار واقعي را.

منظور از شرايط تكرارپذيري نيز شرايطي يكسان است كه اندازه گيري اندازه ده تحت آنها انجام

مي گيرد. اين شرايط عبارتند از:

روند اندازه گيري يكسان 􀂃

ناظر يكسان 􀂃

دستگاه اندازه گيري يكسان با شرايط به كارگيري همانند 􀂃

محل يكسان 􀂃

فاصله زماني كوتاه بين اندازه گيريهاي متوالي 􀂃

در صورتيكه يك يا چند تا از شرايط بيان شده براي تكرارپذيري، محقق نشوند، ديگر به آن شرايط تكرارپذير

ميگويند. (Reproducibility) اطلاق نمي شود بلكه به آن شرايط تجديدپذيري

Traceability قابليت رديابي

قابليت ارتباط دادن مقدار يك كميت استاندارد يا نتيجه اندازه گيري با مرجع هاي ملي يا بين المللي از طريق

زنجيره پيوسته مقايسه ها كه همگي عدم قطعيتي معين دارند.

خطا و عدم قطعيت

بطور خلاصه ،خطا تفاوت بين مقدار اندازه گيري شده و مقدار واقعي (قراردادي)كميت تحت اندازه گيري

است. در حاليكه عدم قطعيت بطور ساده محدوده احتمالي است كه كميت تحت اندازه گيري در آن قرار

ميگيرد .

صفحه 6 از 8 www.irancalibration.com

لذا خطا داراي علامت مثبت يا منفي است ولي عدم قطعيت داراي اين علامتها نبوده و غالباً با علامت ± بيان

ميشود كه نشان از محدوده مورد بحث كه خطا احتمالاً در آن قرار ميگيرد، دارد .

غالباً خطاي اندازه گيري را مي توان با اعمال تصحيحات مناسب كاهش و حتي به صفر رساند و نتيجه تصحيح

شده را مي توان بوسيله يك عدم قطعيت مشخص نمود واين عدم قطعيت نبايد با خطاي باقيمانده كه نمي توان

آنرا كاهش و يا حذف كرد اشتباه شود .

براي درك درست و دقيقتر مفاهيم فوق ، تعارف مربوط به خطا و عدم قطعيت كه در لغتنامه بين المللي ”اصول

و همچنين در استاندارد ملي ايران 4723 بيان شده است ،در اينجا عيناً “ (VIM) پايه و عمومي اندازه شناسي

نقل ميگردد:

: (Absolute) Error of Measurement خطاي مطلق اندازه گيري

نتيجه اندازهگيري منهاي مقدار واقعي كميت تحت اندازهگيري(اندازهده) را خطاي مطلق اندازهگيري

ميگويند.

: Uncertainty of measurement عدم قطعيت اندازه گيري

نتيجه ارزيابي براي مشخص كردن محدوده اي كه تخمين زده مي شود ، مقدار واقعي يك كميت اندازه گيري

شده در آن قرار دارد و معمولاً با يك احتمال بيان مي شود.

در عمل ، منابع مختلفي ممكن است در يك سيستم اندازه گيري منجر به بروز عدم قطعيت شود. اين منابع

ميتوان شامل موارد زير باشد:

كميت تحت اندازه گيري بطور كامل تعريف و تعيين نشده باشد. 􀂃

كميت تحت اندازه گيري تعريف شده ولي بطور كامل محقق نشده است. 􀂃

نمونه تحت اندازه گيري نماينده كميت تعريف شده نباشد. 􀂃

علم كافي در زمينه تاثير شرائط محيطي روي اندازه گيري موجود نبوده يا اينكه شرائط محيطي 􀂃

بطور مناسب اندازه گيري ويا كنترل نشوند.

خطاي انساني در قرائت تجهيزات آنالوگ وجود داشته باشد. 􀂃

قدرت تفكيك يا حداقل زينه محدود تجهيزات. 􀂃

مقادير غير واقعي استانداردهاي اندازه گيري و مواد مرجع. 􀂃

مقادير غير واقعي اعداد ثابت. 􀂃

تقريبها و فرضيات بعمل آمده در روشهاي كار. 􀂃

صفحه 7 از 8 www.irancalibration.com

تغيير در مقادير كه مربوط به تكرار اندازه گيري در شرائط ظاهراً يكسان است (عدم تكرار 􀂃

پذيري).

لازم نيست منابع فوق از هم مستقل باشند بلكه مي توانند بر روي هم اثر گذار باشند و همچنين منابع فوق

ميتوانند برروي منبع آخر ،يعني عدم تكرار پذيري نقش داشته و سهيم باشند.

در اين مقاله تا حدودي با تعاريف و مفاهيم اساسي در كاليبراسيون و مترولوژي آشنا شديم. اميد است با توجه

به اهميت كاليبراسيون و مترولوژي در صنايع مختلف و حتي زندگي روزمره، شاهد پيشرفت روزافزون آن در

كشورمان باشيم.

در راستاي تحقق بخشيدن به اهداف واقعي كاليبراسيون و استاندارد، آزمايشگاههاي كاليبراسيون شركت تابان

نيرو سپاهان با خط مشي فكري و كاري" كاليبراسيون را باور و بارور كنيم" سال هاست فعاليت صادقانه و

مستمر داشته است.

صفحه 8 از 8 www.irancalibration.com

مراجع

-1 استاندارد ملي ايران به شماره 4723 ، واژه ها و اصطلاحات پايه و عمومي اندازه شناسي.

2 - استاندارد ملي ايران به شماره ايزو 10012 ، الزامات فرايندهاي اندازه گيري و تجهيزات اندازه گيري.

3 – استاندارد ملي ايران به شماره 5 ، مقررات مربوط به ساختار و شيوه نگارش استانداردهاي ملي ايران.

-4 استاندارد ملي ايران به شماره 7442 ، قسمت يك و دو و سه ، درستي (صحت و دقت) روشها و نتايج

اندازه گيري.

5 – GUM : 1995

6 - OIML D10:2007

7 - JCGM 200:2008, International vocabulary of metrology — Basic and

general concepts and associated terms(VIM)

8- Fluke Corporation, "philosophy in practice", 1994.

9- www.isiri.org

10-www.npl.co.uk

آشنایی با روش تحقیق و کتب آموزشی آن

 آشنایی با روش تحقیق و کتب آموزشی آن

این عنوان برای همه شما آشناست. یکی از دروس دانشگاهی هم با همین عنوان است. تحقیق بدون آشنایی با روش‌های آن کاری دشوار است. تحقیق خمیرمایه اصلی علم است. پیشرفت و توسعه تنها در سایه تحقیق میسر است. در لغت تحقیق را به معنای پیدا کردن، یافتن یاجستجوی حقیقت، حقیقت‌پژوهی و صحت بخشیدن به ادعا می‌دانند و در تعریف آن نیز گفته شده‌است: تحقیق (به روش علمی) مجموعه مقررات و قواعدی است که چگونگی جستجو برای یافتن حقایق مربوط به یک موضوع را نشان می‌دهد. به عبارت دیگر تحقیق عملی منظم است که در نتیجه آن پاسخ‌هائی برای سوالات مندرج در موضوع تحقیق بدست خواهدآمد.

تحقیق در همه علوم از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است ولی در مدیریت و بطورکلی علوم انسانی و موضوعات و مسائلی که با انسان سروکار دارد به دلیل انتزاعی بودن آن از حساسیت بیشتری برخوردار است.

تحقیق و مشکل همیشه با یکدیگر رابطه‌ای دوسویه دارند. وجود مشکل منجر به تحقیق برای رفع آن می شود و از سوی دیگر تحقیق صورت می‌گیرد تا مشکل بطور مشخص شناسایی و حل گردد. جان‌دیوئی می‌گوید:" اولین مرحله تحقیق احساس وجود یک مشکل است؛ به این معنی که پژوهشگر در کار خویش با مانع یا مشکلی روبرو گردیده‌است که در حل آن ابهام یا تردید دارد و نمی‌تواند در مقابل آن ساکت بماند."

مسأله یا مشکل پدیده‌ای است غیرعادی ، که در روند کار سیستم وجود دارد و چون اخلال و بی‌نظمی ایجاد می‌کند سبب افت یا کاهش کمی و کیفی جریان کارها و بازده سیستم می‌گردد بعبارت دیگر شکاف بین وضعیت موجود و آنچه باید باشد مشکل نام دارد.

پس تحقیق و مشکل همزاد و همراه یکدیگرند. برای شروع کار، مشکل باید بصورت یک پرسش علمی و صحیح مطرح شود و تحقیق می‌تواند بسته به موضوع بنیادی یا کاربردی باشد.

در تحقیق معمولا یک یا چند فرضیه مطرح می‌شود. فرضیه حدسی است علمی که محقق برای نتیجه تحقیق خود می‌زند. فرضیه نشان می‌دهد که چرا یک یا چند عامل، عوامل دیگر را تحت تأثیر قرار می‌دهند. به عبارت دیگر فرضیه را راه حل پیشنهادی محقق برای مسئله تحقیق و یا نتیجه تحقیق دانسته‌اند.

توجه شود که محقق صرفا" قصد آزمایش فرضیه را دارد نه اثبات آن. در هنگام بیان فرضیه محقق به بررسی روابط بین متغیرها می‌پردازد. به طور متداول این بیان به سه شکل صورت خواهد گرفت: بررسی رابطه علت و معلولی بین دو یا چند متغیر 

بررسی همبستگی و شدت آن بین دو یا چند متغیر 

بررسی و مقایسه میزان تفاوت تاثیر دو یا چند متغیر بر یک یا چند متغیر دیگر.

متغیرها ، عامل یا عواملی هستند که مورد اندازه‌گیری یا سنجش قرار می‌گیرند، متغیر قابل اندازه‌گیری بوده و می تواند مقادیر مختلفی بپذیرد.متغیرها به دو نوع وابسته و مستقل تعریف می‌شوند ضمن اینکه می‌توانند کمی یا کیفی باشند.

بطور کلی هر تحقیق ، بایستی دارای چهار خصوصیت عمده باشد: الف- اعتبار یا پایایی Reliability ب- روایی یا صحت Validity ج- سودمندی و کاربرد داشتن Utilityبطوری که یافته‌های تحقیق موجب ارزش افزوده گردد. د- رعایت انصاف و بی‌طرفی Fairness.

پایایی: مقیاسی است برای اندازه‌گیری درجه اعتماد و ثبات در سنجش موضوع مورد بحث. به‌عنوان مثال برای اندازه‌گیری قد یک انسان بالغ (بافرض ثابت بودن قد)، استفاده از خط‌کش یا مترآهنی، نسبت به اندازه‌گیری توسط کش، بسیار قابل اطمینان‌تر است. لذا آزمون‌هایی که از آنها برای انجام تحقیق استفاده می‌شود، باید در هر بار استفاده نتایج یکسان و قابل اعتمادی داشته‌باشد.

روایی: به صرف اینکه تحقیق، پایایی وجود دارد، نمی‌توان مطمئن‌بود که دارای روایی نیز هست. یک آزمون در تحقیق هنگامی دارای روایی است که بتواند چیزی که قصد سنجیدنش را دارد، به‌درستی بسنجد. بنابراین روایی عبارت است از توانایی در سنجشِ درستِ چیزی که باید سنجیده‌شود.

شاید در این چند خط توانسته باشم اندکی از تحقیق و اهمیت آن را برای شما بیان کنم. در ذیل اسامی تعدادی کتب که بیشتر آنها در خصوص تحقیق در علوم انسانی و علوم اجتماعی مطالبی دارند را آورده ام. دوستانی که تمایل به دریافت نسخه الکترونیکی هر یک از این کتب دارند، در قسمت نظرات یادداشت بگذارند تا در صورتیکه از نظر حجم آن در ارسال با ایمیل مشکلی نباشد برایشان ارسال کنم. البته آنچه که من در اختیار دارم از کیفیت خوبی برخوردار نیست ولی در هر صورت مطالعه آن میسر است.

اندیشه اجتماعی متفکران اسلام (از فارابی تا ابن خلدون) اثر: دکتر تقی آزاد ارمکی

روشهای پژوهش رسانه‌ها مؤلف: آرتور آسابرگر مترجم: محمد حفاظی

روانشناسی شایعه مؤلف: گردون آلپورت و لئو پستمن مترجم: ساعد دبستانی

روشهای تجربی تحقیق اجتماعی مؤلف: پتراتسلندر مترجم: بیژن کاظم‌زاده

پژوهش فرهنگی (مردم نگاری در جوامع پیچیده) مؤلف: جیمز پ. اسپردلی و دیوید و. مک کوردی مترجم: دکتر بیوک محمدی 

روان آزمایی 

روان شناسی اجتماعی مؤلف: ژان استوتزل مترجم: علیمحمد کاردان

بختیاریها (عشایر کوه نشین ایرانی در پویه تاریخ) – سید محسن محسنیان

روشهای مقدماتی آماری (در روانشناسی و تعلیم و تربیت) – فخرالسادات امین

طرح پرسشنامه و سنجش نگرشها مؤلف: اوپنهایم مترجم: مرضیه کریم نیا

راهنمای تحقیق و ارزشیابی در روان شناسی و علوم تربیتی مؤلف: استفان آیزاک مترجم: دکتر علی دلاور

جامعه شناسی چیست مؤلف: الکس اینکلس مترجم: مشفق همدانی

مفاهیم و روشهای آماری مؤلف: گوری ک. باتاچاریا و ریچارد جانسون

روانشناسی اجتماعی مؤلف: لئونارد برکوویتز مترجم: دکتر محمد حسین فرجاد و عباس محمدی اصل

روشهای تحقیق در علوم تربیتی و رفتاری مؤلف: جان بست مترجم: دکتر حسن پاشا شریفی – دکتر نرگس طالقانی

مقدمه ای بر تحقیقات اجتماعی مؤلف: هربرت بلالاک مترجم: دکتر ابراهیم پاشا

جستارگری شالوده پژوهشهای پیشرفته در علوم – حسام الدین بیان

انسان شناسی فرهنگی مؤلف: دانیل بیتس– فردپلاگ مترجم: محسن ثلاثی

روشهای آماری در علوم رفتاری (آمار توصیفی و استنباطی) – اثر: دکتر حسن پاشا شریفی – دکتر جعفر نجفی زند

جمعیت شناسی آماری مؤلف: رولان پرسا مترجم: دکتر محمد سید میرزایی

روش تحقیق در انسان شناسی مؤلف: پرتی پلتو مترجم: محسن ثلاثی

مردم شناسی معاصر دنیا مؤلف: ژان پواریه مترجم: دکتر منوچهر کیا

روشهای تحلیل جمعیت مؤلف: پولارد، فرحت یوسف مترجم: آیت اللهی ، سیفی ، عباسی ، منصوریان 

مکتب جامعه شناسی معاصر – دکتر علی اکبر ترابی

روشهای تحقیق در علوم انسانی – دکتر سیاوش خلیلی شورینی

روش تحقیق دکتر عباسعلی خواجه نوری

مبانی ارتباطات جمعی دکتر سید محمد دادگران

روشهای تحقیق و آمار در روانشناسی و علوم اجتماعی دکتر صفر داعی

مبانی جامعه شناسی (درآمدی به جامعه شناسی اسلامی 2) دفتر همکاری حوزه و دانشگاه

روشهای علوم اجتماعی مؤلف: موریس دوورژه مترجم: خسرو اسدی

درآمدی بر جامعه مؤلف: رابرتسون مترجم: حسین بهروان

جامعه روستایی و نیازهای آن دکتر فرامرز رفیع پور – پژوهشی در 32 روستای استان یزد

کندوکاوها و پنداشته ها ( مقدمه ای بر روشهای شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی ) دکتر فرامرز رفیع پور

کاربرد مصاحبه و گزارش نویسی در مددکاری اجتماعی اثر محمد رضا رنجبر

روانشناسی اجتماعی ( مقدمه ای بر نظریه ها، آیین ها در روانشناسی اجتماعی ) تالیف: آن ماری روش بلاو و ادیل نیون ترجمه: دکتر سید محمد دادگران

آشنایی با اصول و روش تحقیق - غلامحسین ریاحی

روشهای تحقیق با تاکید بر جنبه های کاربردی – دکتر مهدی ساده

جامعه شناسی ارتباطات – دکتر باقر ساروخانی

روشهای تحقیق در علوم اجتماعی ( ج1 اصول و مبانی) - دکتر باقر ساروخانی

روشهای اندازه گیری و ارزشیابی آموزشی – دکتر علی اکبر سیف

آمار غیر پارامتری برای علوم رفتاری – نوشته: سیدنی سیگل ترجمه: دکتر یوسف کریمی 

استدلال آماری در علوم رفتاری (ج1 توصیف آماری) نوشته: ریچارد شیولسون ترجمه: دکتر علیرضا کیامنش

استدلال آماری در علوم رفتاری (ج2 استنباط آماری) نوشته: ریچارد شیولسون ترجمه: دکتر علیرضا کیامنش

چگونگی انجام مطالعات اجتماعی – دکتر مهدی طالب

مبانی جامعه شناسی و مردم شناسی ایلات و عشایر – دکتر حشمت الله طبیبی

جامعه شناسی آموزش و پرورش (تحلیل، برنامه‌ریزی و تحقیق در تعلیم و تربیت) تالیف: دکتر مصطفی عسکریان

مقدمه‌ای بر روش تحقیق دکتر پرویز علوی

ارتباطات انسانی جلد اول مبانی – دکتر علی اکبر فرهنگی

مبانی جامعه شناسی دکتر امان الله قرائی مقدم

جامعه شناسی – مفاهیم کلیدی تالیف: دکتر منصور قنادان – دکتر ناهید مطلع – هدایت‌اله ستوده

توسعه و برنامه ریزی روستایی – دکتر فریدون کامران

مبانی پژوهش در علوم رفتاری تالیف کرلینجر ترجمه دکتر حسن پاشا شریفی و دکتر جعفر نجفی زند

روانشناسی اجتماعی دکتر یوسف کریمی

جامعه شناسی روستایی تالیف کنستاندز ترجمه فریدون بدره‌ای

مبانی جامعه شناسی تالیف بروس کوئن ترجمه دکتر غلامعباس توسلی – رضا فاضل

مقدمه ای بر آمار در عل.م اجتماعی نورمن کورتز ترجمه حبیب اله تیموری

روش تحقیق در علوم اجتماعی تالیف کیوی و کامپنهود ترجمه دکتر عبدالحسین نیک گهر

اصول و مبانی جامعه شناسی دکتر سیاوش گلابی

جامعه شناسی آموزش و پرورش دکتر محمد رسول گلشن فومنی

بینشها و گرایشهای عمده در جامعه شناسی معاصر – پل لازارسفلد ترجمه دکتر غلامعباس توسلی

راهنمای سنجش روانی برای روانشناسان بالینی، مشاوران و ران پزشکان نوشته گری گراث و مارنات – ترجمه دکتر حسن پاشا شریفی و محمد رضا نیکخو

ارتباط شناسی – ارتباطات انسانی ( میان فردی ، گروهی ، جمعی) مهدی محسنیان راد

روشهای مصاحبه خبری دکتر مهدی محسنیان راد

مقدمات جامعه شناسی دکتر منوچهر محسنی

کاربرد روشهای نمونه گیری در علوم اجتماعی

روشهای آماری دکتر کریم منصورفر

پویایی گروهها شناخت مساله و کاربردهای عملی آن - تالیف روژه موکی پلی - ترجمه دکتر فریدون وحیدا

جامعه شناسی در ایران – دکتر علی اکبر مهدی – دکتر عبدالعلی لحسایی زاده - ترجمه نوشین احمدی خراسانی

زمینه روانشناسی اجتماعی تالیف علی اکبر مهرآرا

روشهای تحقیق در علوم انسانی دکتر عزت الله نادری – دکتر مریم سیف نراقی

روش تحقیق در علوم اجتماعی تالیف دکتر بهروز نبوی

روش شناسی علوم اجتماعی تالیف یوسف نراقی

گروه شناسی و پویائی گروهی تالیف مری نرث وی ترجمه دکتر غلامعباس توسلی

مقدمه‌ای بر سنجش و اندازه گیری در علوم تربیتی تالیف ابوالقاسم نوروزی

جامعه شناسی روستایی ایران - علی اکبر نیک خلق

جامعه شناسی روستایی دکتر منصور وثوقی

مبانی جامعه شناسی

جامعه شناسی مدرن تالیف پترورسلی ترجمه حسن پویان

اصول گزارش نویسی – مرکز اسناد و مدارک علمی ایران -1366 

آمار توصیفی در علوم رفتاری دکتر حیدر علی هومن

اندازه گیریهای روانی و تربیتی و فن تهیه تست - دکتر حیدر علی هومن

شناخت روش علمی در علوم رفتاری دکتر حیدر علی هومن

پژوهش و پژوهش نامه – آیین پژوهش – آریان پور

اصول و مبانی جامعه شناسی دکتر سیاوش گلابی

راهنمای عملی فراهم سازی طرح تحقیق – دکتر عزت الله نادری – دکتر مریم سیف نراقی – فرنگیس شاهپوریان

شبكه هاي اجتماعي و شبكه هاي عصبي

شبكه هاي اجتماعي و شبكه هاي عصبي

شبكه هاي اجتماعي و عصبي ويژگي هاي مشتركي دارند. در هر دو شبكه عناصر به عنوان واحد هاي يك گروه تاثير متقابل مي گذارند. عناصر در شبكه هاي اجتماعي انسان ها مي باشند و در شبكه هاي عصبي نرون ها. انسان ها از طريق وسايل ارتباط جمعي و يا از طريق سيستم هاي بيولوژي خود با يكديگر ارتباط برقرار مي كنند در حالي كه نرون ها از طريق گسترش دندريت ها و اكسون ها موفق به گرفتن و يا حذف پيام مي شوند. آكسون ها و دندريت ها به طور مستمر و پيوسته بعد از تولدشان رشد مي كنند و يا كاهش مي يابند اين در حالي است كه انسان ها در طول زندگي خود ارتباط برقرار مي كنند و اين برقراري يا حذف ارتباط ساختار روابط اجتماعي شان را شكل مي دهد. نرون ها دو دسته اند نرون هاي محلي يا نرون هاي دروني و نرون هاي فرافكن يا انعكاسي. نرون هاي دسته ي اول مانند مشاغل محلي و يا تعاملات بين فردي در يك محله مي ماند كه ارتباط تنها با همسايگان انجام مي شود. نرون هاي انعكاسي مانند اشخاص مهم مي مانند كه حوزه ي وسيعي از ارتباطات را داريند و محدود به يك حوزه ي خاص نمي شود. درخت دندريت در شبكه هاي عصبي به طور پيوسته ارتباطشان با آكسون ها را تغير مي دهند. انسان ها به طور مداوم ارتباطاتشان را از طريق برقراري ارتباط يا قطع ارتباط گسترش مي دهند. رقابت براي فضاي ارتباطي خيلي شديد است و موفقيت در پيدا كردن و حفظ ارتباط وابسته به اكتيو يا فعال بودن ارتباط دارد. اگر ارتباط غير فعال شود رابطه كاهش يافته و سيناپس هاي اجتماعي و يا عصبي از بين مي روند. فرضي كه مطرح مي شود اين است كه ساختار و هيئت كلي شبكه اعم از شبكه ي اجتماعي و يا شبكه ي عصبي، از لحاظ سرعت در مقايسه با اين كه چه عناصري از شكبه ارتباط برقرار مي كنند كندتر است.  

اندازه گيري در علوم فيزيكي

به نظر من براي فهم دقيق سنجش و اندازه گيري و كمك به گسترش آن و در ضمن استفاده ي درست از مفاهيم و ابزارهاي آن لازم است هر فرد كه در اين رشته مشغول به درس خواندن است به فلسفه ي علم و فلسفه ي اندازه ها و همچنين اندازه گيري فيزيكي به عنوان محتوي مقدماتي تا حدي احاطه داشته باشد. به اين منظور سعي خواهد شد در اينجا در مورد موضوعات بالا مباحثي مطرح گردد.  

اَندازه‌گیری یا سنجش فرآیند برآورد اندازهٔ ویژگی‌های یک چیز، مانند طول، وزن یا عمق آن نسبت به یکاهای اندازه‌گیری استاندارد، مثل متر و کیلوگرم است. این عبارت بیان‌گر شمار نتایج فرآیند پیشین نیز هست. مترولوژی، علم مطالعهٔ اندازه‌گیری است. عمل اندازه‌گیری معمولاً با یک وسیلهٔ اندازه‌گیری نظیر خط‌کش، ترازو، دماسنج، سرعت‌سنج یا ولت‌سنج انجام می‌شود که با این کار، ویژگی اندازه‌گیری‌شده با یکای اندازه‌گیری مقایسه می‌شود. هر نوع ویژگی را می‌توان اندازه گرفت،[۱] کمّیت‌های فیزیکی مانند مسافت، سرعت، انرژی، دما و زمان از جملهٔ این ویژگی‌هایند. بنیان‌گذار اندازه‌گیری نوین، متیو لاسکی است.

در اندازه‌گیری‌ها پاسخ کامل نداریم، هر کسی که نتیجه اندازه‌گیری خود را گزارش می‌کند، همواره بهترین برآورد خود را از مقدار اصلی، همراه با خطای اندازه‌گیری آن، ارائه می‌دهد. البته درستی اندازه‌گیری به سرشت جسمی که اندازه‌گیری می‌شود نیز وابسته‌است. از این‌رو، درستی تمامی اندازه‌گیری‌ها، به دلیل محدودیت در دقت (تکرارپذیری آزمایش) و خطای ناشی از طبیعت وسیله اندازه‌گیری و جسمی که اندازه‌گیری می‌شود، محدود است.[۲]

فراخوان مقاله كنفرانس ملي يادگيري و آموزش الكترونيك

به نظر بنده دانشجويان و اساتيد رشته ي سنجش و اندازه گيري قابليت و توانايي لازم براي ارسال مقاله به كنفرانس زير را دارند و مي توانند در حوزه ي سنجش الكترونيك مقالات عالي بنويسند و به گسترش و شناسايي بيشتر رشته كمك نمايند.

همکار گرامی/محقق گرامی

با سلام و احترام

با وجود اینکه بیش از 100 مقاله به هفتمین کنفرانس ملی و چهارمین کنفرانس بین المللی یادگیری و آموزش الکترونیکی ارسال شده است و با توجه به درخواست های فراوان متقاضیان مبنی بر تمدید تاریخ ارسال مقالات، زمان ارسال مقاله کامل تا ۵ آبان ۱۳۹۱ تمدید گردید. لطفا توجه فرمایید که این تاریخ به هیچ وجه تمدید نخواهد گردید.  فایل فراخوان کنفرانس ضمیمه می باشد. 

همچنین توجه شود که مقالات انگلیسی پذیرفته شده در سایت IEEE Xplore (کتابخانه دیجیتال IEEE) نمایه خواهند شد.

پیشنهاد می گردد به آخرین تغییرات در اطلاعات مربوط به بخشهای سخنرانی کلیدی، کارگاه ها، جلسات مدعو، تخفیف های دانشجویی و اعضاء انجمن یادا، و اطلاعات نمایشگاهها توجه فرمایید. این اطلاعات هر هفته یکبار نیز به روزرسانی خواهند گردید.

به امید دیدار همه شما در شیراز

دبیر کنفرانس

دکتر ستار هاشمی

سال جهانی آمار

بعد از روز جهانی آمار و پیام به یاد ماندنی دبیرکل سازمان ملل, حالا نوبت به سال جهانی آمار یعنی سال 2013 رسیده است. این سال جهت بزرگداشت علم آمار در سراسر جهان برای تقدیر از سهم علوم آماری در توسعه جوامع در نظر گرفته شده است. در این سال از کلیه دولت ها، سازمان ها و ارگان ها در سرتاسر دنیا خواسته شده است فعالیت هایی ترتیب دهند تا اهمیت علم آمار و کاربردهای آن در گستره های علمی، کسب و کار، حکومت، رسانه ها ، سیاستگذاری و جامعه به نمایش در آید.
اهداف تعریف شده در این سال عبارتند از:
افزایش آگاهی جامعه در رابطه با قدرت و میزان نفوذ آمار در جنبه های مختلف اجتماعی
آموزش و توسعه فکری جامعه مخصوصا جوانان در زمینه سواد آماری با نگاه حرفه ای
ارتقا خلاقیت و توسعه در علوم آمار و احتمالات
...
وب سايت رسمي سال بين‌المللي آمار (۲۰۱۳) با همكاري تمامي مراكز علاقه مند در دنيا افتتاح گرديده است و بیش از 1000 سازمان و نهاد در سرتاسر دنیا در آدرس http://www.statistics2013.org/ نام خود را در بین سازمانهای حمایت کننده ثبت نموده اند و شرح فعالیت های خود را در انتهای این سال جهت به انجام رساندن وظیفه اجتماعی خود به بهترین نحو ممکن، برای اطلاع جامعه جهانی گزارش خواهند نمود. جامعه جهانی که واقعا گل کاشته. سهم ما از آشنایی با این علم و کاربرداش چقدره؟!!! یه سری به سایت عمومی و غیر تخصصی زیر بزنید:
http://www.SavadeAmari.com

فراخوان اولويت هاي پژوهشي سال 1391 پژوهشکده آمار

به نظر من بيشتر پژوهشهاي مورد نياز توسط دانشجويان و اساتيد رشته هاي سنجش و اندازه گيري و دانشجويان جمعيت شناسي مي تواند انجام شود

در ادامه ليست اولويت هاي پژوهشي پژوهشكده ي آمار ارائه مي شود. 

باسمه تعالی

فراخوان اولويت هاي پژوهشي سال 1391 پژوهشکده آمار 

روش شناسی

1 روش تهیه تراز غذایی ایران

2 روش‌ پیش‌بینی مقدار تولید محصولات استراتژیک کشاورزی

3 محاسبه شاخص‌های اقتصادی خانوار در مناطق کوچک جغرافیایی با روش‌های برآورد نواحی کوچک

4 بررسی تفاوت‌های بین نظرسنجی با آمارگیری‌های رسمی

5 روش‌های کاهش خطاهای نمونه‌گیری در آمارگیری‌های چرخشی

6 تعدیل فصلی برآوردها در آمارگیری‌های مستمر

7 بررسی و مدل‌بندی خطای اندازه‌گیری در طرح‌های آمارگیری 

8 بررسی کاربرد داده‌کاوی در آمارهای رسمی

9 بررسی روش‌های آمارگیری از جوامع نادر

10 بررسی روش‌های آمارگیری از جوامع پنهان

11 روش برآورد سرمایه‌گذاری به تفکیک بخش‌های عمومی، خصوصی و تعاونی 

12 استفاده از آمارگيري تلفني در طرح‌های آمارگيري 

13 بررسي روش‌هاي برخورد با داده‌هاي دور افتاده در آمارگيري‌ها

14 بررسی سازگاری درونی و بیرونی نتایج آمارگیری‌ها

15 بررسی و تعیین روش جانهی و برآورد اطلاعات کارگاه‌های صنعتی برای جبران بی‌پاسخی

16 استفاده از چارچوب‌های چندگانه در آمارگیری‌ها

17 استفاده از چارچوب‌های ناحیه‌ای در آمارگیری‌ها

18 به‌کارگیری روش‌های نمونه‌گیری جدید در آمارگیری‌های نمونه‌ای با هدف بهبود برآورد

19 به‌کارگیری روش‌های انطباق رکوردها در پیوند دادگان آمارگیری‌ها

20 به‌کارگیری روش‌های هم گروه‌های ساختگی در پیوند دادگان آمارگیری‌ها

21 به‌کارگیری روش‌های چند سطحی در تحلیل نتایج آمارگیری‌ها

22 بررسی روش‌های جانهی واحد در آمارگیری‌ها

23 امکان‌سنجی استفاده از داده‌های فضایی در براوردهای کوچک ناحیه‌ای

24 بهبود دادن کیفیت سیستم گردآوری داده‌ها با استفاده از روش طرح آزمایش‌ها

25 اندازه‌گیری تأثیر عوامل مؤثر بر میزان بی‌پاسخی در آمارگیری‌های خانواری

26 ارائه‌ی براورد و پیش‌بینی جمعیت نیروهای مشمول خدمت نظام وظیفه تا سال ۱۴۰۰

27 جانهی چندگانه‌ی اقلام در آمارگیری‌ها با استفاده از سه رویکرد پارامتری، نیمه‌پارامتری و ناپارامتری

28 بررسی روش‌های ترکیب کردن داده‌های حاصل از آمارگیرهای احتمالی و نااحتمالی

29 کنترل کیفیت کدگذاری در آمارگیری‌ها با استفاده از نمونه‌گیری پذیرشی

30 روش‌های حفظ محرمانگی در انتشار داده‌ها

31 همسان‌سازی و یکپارچه کردن آدرس جغرافیایی در چارچوب‌های آماری سرشماری‌ها

32 بررسی ایجاد حوزه‌های سرشماری یکتا برای استفاده در تمامی طرح‌های آماری و سرشماری

33 تهیه نقشه کاربری اراضی برای آمارهای کشاورزی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای

34 بازسازی shapefile سرشماری‌های گذشته با مبنا قرار دادن نقشه‌های سال 1390

35 طرح تهیه کد شناسایی ملی آبادی‌های کشور در جهت بهبود آمارهای ثبتی

36 تطبیق جمعیت شهرهای کشور در سرشماری های 1335 تا 1390 براساس محدوده های جغرافیایی سرشماری 1390   

37 همانند سازی نتایج سرشماری 1385 و 1390 براساس تغییرات تقسیمات جغرافیایی

38 تولید آمار های مورد نیاز در زمینه مهاجرت داخلی براساس اطلاعات ثبت تغییر نشانی و کد پستی در پایگاه اطلاعات جمعیت کشور

39 توسعه آمار و اطلاعات ثبتی جمعیتی به صورت مکان محور (داده های مکانی جمعیتی)

40 بررسی روش های قابل استفاده برای سرشماری  1395

41 توسعه روش‌های ادیت و جانهی اتوماتیک برای داده‌های پیوسته در سرشماری‌ها

42 بررسی روش‌های کدگذاری اطلاعات باز

طراحی آمارگیری‌های جدید

1 طراحی آمارگیری ناتوانی در ایران

2 براورد شغل‌های ایجاد شده در کشور

3 طراحی آمارگیری مصرف دخانیات

4 طراحی آمارگیری طولی از ویژگی‌های اجتماعی- اقتصادی خانوار 

5 مطالعات تطبیقی برای اجرای سرشماری کشاورزی

محاسبه و تحلیل آمارها و شاخص‌ها

1 تهیه حساب‌های کار

2 برآورد اشتغال غیر رسمی در بازار کار ایران

3 بررسی وضعیت اشتغال در بین کودکان و نوجوانان

4 آینده‌نگری وضعیت بازار کار ایران با توجه به تحولات جمعیتی

5 تعیین و محاسبه شاخص‌های امنیت شغلی

6 بررسی شاخص‌های بازار کار در ایران طی سال‌های مختلف

7 بررسی تأثیر سرمایه‌ی انسانی (سن، تحصیلات و …) بر درآمد خانوار

8 بررسی رابطه بین تعداد افراد خانوار و درآمد خانوار

9 طراحی و ساخت جدول سالانه عمر در ایران 

10 گروه‌بندی خانوارها از نظر سطح زندگی بر اساس داده‌های طرح آمارگیری از هزینه و درآمد خانوار

11 بررسی رابطه بین سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال

12 بررسی سازگاری شاخص‌های حاصل از آمارگیری نیروی کار با اطلاعات ثبتی

13 بررسی تأثیر افراد چند شغله در بازار کار کشور

14 بررسی روند نرخ مشارکت اقتصادی در کشور و متغیرهای مؤثر بر آن

15 بررسی رابطه مهاجرت با درآمد خانوار

16 برآورد تعداد خانوارهای کشور تا سال 1404

17 تعیین و محاسبه شاخص‌های نوآوری 

18 بررسی نسبت داده به ستانده در تعدیل نتایج طرح آمارگیری از کارگاه‌های صنعتی

19 پیش‌بینی تعداد واحدهای مسکونی مورد نیاز تا سال 1404

20 پیش‌بینی قیمت مسکن تا سال 1404

21 تعیین عوامل مؤثر بر تورم در سه دهه گذشته اقتصاد ایران

22 برآورد مهاجرین بین استانی در سال‌های بین دو سرشماری 1385 تا 1390

23 تقسيم‌بندي كشور به مناطق همگن كشاورزي

24 بررسی توزیع مشاغل در کشور

25 برآورد پس‌انداز و درآمد خانوار

26 بررسی روند سن ازدواج در ایران و عوامل موثر بر آن

27 بررسی رابطه شغل و درامد در کشور

28 تعیین شاخص‌های مناسب برای طبقه‌بندی کشور به مناطق همگن اجتماعی و اقتصادی 

29 بررسی جریان بازار کار دانش آموختگان مراکز آموزش عالی

30 شاخص‌های مسکن امن

31 بررسی وضعیت سواد و تحصیلات

32 بررسی وضعیت سالمندان

33 بررسی وضعیت اقتصادی و اجتماعی جوانان

34 تحلیل نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 

35 شناسایی عوامل موثر بر ترک تحصیل در ایران

36 بررسی عوامل موثر بر افزایش شکاف ثروت با استفاده از روش تحلیل مولفه‌های اصلی

37 شناسایی مشخصه‌های مشترک برای تلفیق طرح نیروی کار و هزینه و درآمد خانوار

38 بررسی الگوی مصرف خانوارها پس از هدفمندسازی یارانه‌ها

39 براورد جمعیت شهرستان‌های کشور براساس تطبیق محدوده‌های جغرافیایی 1391

40 براورد مهاجرین در سال‌های بین سرشماری

41 بررسی رابطه‌ی تورم و نرخ بیکاری

42 بررسی روند و ترکیب صادرات و واردات کشور طی سال‌های متوالی

43 امکان‌سنجی پیش‌بینی رشد اقتصادی مبتنی بر مدل‌های آماری

44 بررسی هزینه‌های زندگی در کلان شهرها

45 بررسی اشتغال در ایران بر اساس تعداد ساعت کار

ارزیابی

1 ارزیابی داده‌های باروری در سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن با استفاده از روش‌های جمعیت شناسی

طراحی نرم‌افزارها و بانک‌های اطلاعاتی

1 طراحی نرم‌افزار بومی پیش‌بینی جمعیت

2 طراحی نرم‌افزار انطباق رکوردها در آمارگیری‌ها

3 روش‌های بررسی قابلیت اعتماد نرم‌افزارها در فرایند پردازش داده‌ها

4 امکان سنجی استفاده از نرم افزارCSPro در طرح‌های آمارگیری

5 توسعه نرم‌افزار پارس

6 تهیه نرم‌افزار شناسنامه آبادی‌های کشور

7 انطباق فایل سرشماری1390 با فایل ثبت‌ احوال

8 انطباق فایل سرشماری عشایری 1387 با فایل ثبت‌ احوال

9 تجزیه و تحلیل آمارهای ثبتی (وقایع چهارگانه حیاتی)

آموزش و سنجش

آموزش و سنجش دو پديده اي هستند كه با يكديگر در ارتباط تنگاتنگ بوده و بر همديگر اثرات

مستقيمي دارند. تغيير در شيوه ها، مطالب و معيارهاي آموزشي بر نحوه سنجش مطالب فراگرفته شده

اثر مي گذارد. به همين ترتيب تغيير در شيوه هاي سنجش نيز اثرات مستقيمي بر فرايند آموزش دارد .

بنابراين لازمة نظام آموزشي موفق كه اهداف پيش تعيين شده اي را دنبال م ي كند ، وجود يك نظام

سنجش است كه بتواند پاسخ گوي فعاليت هاي آموزشي نظام بوده، نكات قوت و ضعف آن را با شيوة

علمي روشن كرده و به متوليان مربوط، راهكار مناسب ارائه دهد (فرهادي، 1381 به نقل از كريميان ،

فلسفه ریاضی

نظراتی درباره فلاسفه

فلسفه معمولا بعنوان یک فعالیت و نیز بعنوان موضوعی ذهنی تعریف می‌شود. فلاسفه پیرو "رواقیون" آن را به فیزیک ، اخلاق و منطق تقسیم می‌کردند، برخی دیگر از فلاسفه در سال‌های اخیر برای آن تقسیم‌بندی ما بعدالطبیعه یا متافیزیک معرفت‌شناسی ، منطق و ارزش‌شناسی پیشنهاد کرده‌اند.

علاوه بر تقسیم‌بندی فوق‌الذکر از مسائل فلسفی ، معمولا بررسی مبانی یا انگاشتهای اصولی و مقاصد هر رشته علمی نیز فلسفه نامیده می‌شود. بر این اساس ما طبقه‌بندی‌هایی چون فلسفه فیزیک ، فلسفه هنر ، فلسفه تاریخ و البته فلسفه ریاضی و حتی فلسفه را داریم اچ ، گوردون هولفیش بیان می‌دارد که:

"فلسفه ماموریت دارد به انسان در تفکر عمیق‌تر به نتایج اعمال روزانه‌اش کمک کند تا انسان بتواند با حکمتی بیشتر ، آن نتایجی را برگزیند که به همه انسانها کمک می‌کند تا تفکرشان را عمیق‌تر سازند."

یک فلسفه را می‌توان توضیحی دانست که در آن کوشش می‌شود تا از مجموعه‌ای طبعا پراکنده از تجربیات یک معنی استخراج کند. کار یک فلسفه مشتمل بر تنظیم تجربیات و ارزش‌ها است. فلسفه در جستجوی روابط در میان اشیایی است که معمولا منفک از هم بشمار می‌آیند.

در اینجا به فلسفه‌های معاصر ریاضی پرداخته شده است. فلسفه‌هایی که پیشرفت‌های اخیر ریاضی را بشمار آورده و متاثر از بحران‌های جاری این علوم می‌باشند. سه فلسفه اصلی معاصر از ریاضیات وجود دارد که هر یک از گروه متنابهی از ریاضیدانان و فلاسفه را جذب و هر یک دانش عظیمی از فرهنگ خاص خود را توسعه و گسترش داده است. این فلسفه‌ها عبارتند از: فلسفه منطق‌گرایی که راسل و وایتهد ارائه‌دهندگان اصلی آن هستند. فلسفه شهودگرایی که توسط براور رهنمون می‌شود؛ و فلسفه صورت‌گرایی که توسط هیلبرت رشد و گسترش یافته است.

 

فلسفه منطق گرایی

سخن اصلی این فلسفه این است که ریاضیات شاخه‌ای از منطق است در این فلسفه به جای آنکه منطق فقط وسیله‌ای برای ریاضیات باشد. تبدیل به کل ریاضیات می‌شود. همه مفاهیم ریاضیات باید بر حسب مفاهیم منطقی فرمولبندی شوند، همچنین قضیه‌های ریاضی باید به عنوان قضایایی از منطق بیان اثبات شوند. در این دیدگاه تمایز بین منطق در ریاضیات صرفا به مناسبت جنبه عملی و آموزشی آن است. این نظریه برای نخستین بار توسط فرگه و بعدا توسط برترا اندراسل ، بی‌آنکه با فرگه ارتباطی یافته باشد عنوان گردید. وایتهد و راسل در کتاب عظیمی که بنام "اصول ریاضیات" تدوین کردند به دفاع از این نظریه پرداخته‌اند.

 

فلسفه شهودگرایان

از شهودگرایان این است که اشیا و برهان‌های ریاضیات را فقط باید با طی گام‌های متوالی و متناهی ساخت، گام‌هایی که شهودا قابل اطلاق بر اعداد طبیعی‌اند. بر طبق نظریه ، پایه ریاضیات غایتا بر شهود اولیه قرار دارد که بدون شک بر حس و درک ما از "قبل و بعد" می‌باشد که به ما اجازه می‌دهد که تا یک شی مشخص و منفرد را درک کنیم، و پس ادراک‌های بعدی متوالیا و بی‌پایان انجام می‌گیرد. در این روند ما رشته‌ای بی‌پایان بدست می‌آوریم که بهترین مثال آن رشته اعداد طبیعی است. سابقه شهودگرایی در فلسفه به زمان کانت ، فیلسوف آلمانی ، بر می‌گردد. ظاهرا درک کانت از اینکه حساب بر مبنای نیروی ذهنی شمارش قرار دارد این است که اعداد وقتی ، و فقط وقتی وجود دارند که به وسیه شمارش در دسترس باشند.

اگر کانت با مجموعه‌ها آشنا بود شاید هم می‌گفت مجموعه‌ها وقتی و فقط وقتی وجود دارند که عضوهای آنها را بتوان شمرد. لذا عددهای اصلی نامتناهی وجود نمی‌توانند داشت زیرا که به عقیده کانت عدد نامتناهی را شمردن نامقدور است. به دلیل مشابه کانت معتقد بود که در هندسه حداکثر طول وجود پیدا نمی‌کند، زیرا ، که هر چند می‌توان خط را از دو طرف امتداد داد اما آن را بطور نامتناهی نمی‌توان امتداد داد (زیرا که این عمل نیازمند وقت نامتناهی است) به این ترتیب هم در مورد اعداد هم در مورد خطوط ، کانت بجای پیروی از عقیده بی‌کران بالفعل به نظریه بی‌کران بالقوه یا کلیات نامعین معتقد بوده است. ارسطو هم در بحث در مسائل فلسفی از قبیل پارادوکس معروف زنون مفهوم نظریه کبیران بالقوه کانت را بکار برده است. در زمان‌های جدید چهره اصلی شهودگرایان که فرد را ساختارگرا می‌نامند ال. جی بروئور ریاضی‌دان هلندی است. به عقیده شهودگرایان هر چند را که نتوان صحت سقمش را ثابت کرد نه صحیح است نه سقیم. بدین ترتیب شهودگرای "قانون طرد شق وسط" وارد می‌کند و بین صحیح یا سقیم شق ثابت "نه صحیح و نه سقیم" را می‌پذیرد.

 

فلسفه اشراق

باید توجه داشت که مفهوم شهود در فلسفه شهودگرایی با شهود فلسفی ، آنگونه که بالاخص در بین فلاسفه استدلالی مرسوم بوده است متفاوت است. همانگونه که در فلسفه شهودگرایی ریاضی توضیح داده شد. سابقه شهودگرایی ریاضی به درک کانت فیلسوف آلمانی ، از عدد بر می‌گردد در حالی که فلسفه شهود در مبانی کلی فلسفی که به فلسفه اشراق معروف است به دوره پیش از ارسطو نسبت داده شده است. یعنی زمانی که فلسفه هنوز به جنبه صرفا استدلالی پیدا نکرده بود و "کشف و شهود ذهنی" هنوز عالی‌ترین راه برای دست‌یافتن به معرفت بوده است. سهروردی ، فیلسوف ایرانی و شیخ فلسفه اشراق نیز تعریف مشابهی برای حکمت اشراقی ارائه کرده است. که از تعاریف و عبارتی که سهروردی به کار برده است معلوم می‌شود که فلسفه (حکمت) اشراقی بر استدلال و کشف و شهود هر دو تکیه دارد که یکی از پرورش نیروهای عقلی حاصل می‌شود و دیگری از صفای نفس.

 

صورتگرایان

از صورتگرایان این است که ریاضیات با سیستمهای نماد صوری سروکار دارد در واقع از این دیدگاه ریاضیات عبارت است از گردایه‌ای از چنین سیستم‌های مجردی که مفاهیم آن صرفا نمادهای بی معنی و احکام آن فرمول‌هایی هستند که با این نمادها بیان می‌شوند. این حوزه فلسفی توسط دیوید هیلبرت درست بعد از اتمام بنداشتی‌کردن هندسه توسط وی پایه‌گذاری شد. هیلبرت در کتاب مشهور خود ، مبانی هندسه ، که در سال 1899 میلادی به رشته تحریر در آورده است طی روشهای بنداشتی ملموس اقلیدس را به بنداشتهای صوری امروزی تبدیل نمود. دیدگاه صورتگرایانه زمانی توسط هیلبرت رشد و گسترش یافت که می‌خواست بحرانی را که توسط پارادوکس‌های تئوری مجموعه‌ها بروز کرده و نیز مبارزه‌ای که بوسیله شهودگرایان با ریاضیات کلاسیک شروع شده بود مرتفع سازد.

منبع: http://sciency.blogfa.com/post-127.aspx

آمار

آمار علم و عمل توسعه دانش انسانی از طریق استفاده از داده‌های تجربی است. آمار بر نظریه‌ی آمار مبتنی است که شاخه‌ای از ریاضیات کاربردی است. در نظریه‌ی آمار، اتفاقات تصادفی و عدم قطعیت توسط نظریه احتمال مدل می‌شوند. عمل آماری، شامل برنامه‌ریزی، جمع‌بندی، و تفسیر مشاهدات غیر قطعی است. از آنجا که هدف آمار این است که از داده‌های موجود «بهترین» اطلاعات را تولید کند، بعضی مؤلفین آمار را شاخه‌ای از نظریه‌ی تصمیم‌گیری به شمار می‌آورند.

 

تاریخچه

سرآغاز اولیه آمار را باید در شمارش های آماری حوالی آغاز قرن اول میلادی یافت. اما ،تنها در قرن هجدهم بود که این علم ، با به کار رفتن در توصیف جنبه هایی که شرایط یک وضعیت را مشخص میکردند ، به عنوان رشته ای علمی و مستقل شروع به مطرح شدن کرد.

مفهوم از کلمه لاتینی ،به معنی شرط ، استخراج شده است. مدت های مدید ، این علم ، محدود به کار در این حوزه بود ، و تنها در دهه های اخیر از این انحصاری جدا شدو ، و به کمک نظریه احتمال ،شروع به بررسی روش های تحلیل داده های آماری و اثبات فرض های آماری کرد.

روش های این آمار ریاضی با آشکار کردن قوانین جدید ، به ابزاری موثر در علوم طبیعی و تکنولوژی تبدیل شد.

 

جامعه و نمونه

جامعه یک بررسی آماری دارای مشاهده ها یا آزمایش هایی تحت شرایطی یکسان ، به عنوان عنصرهای خود است. هر یک از این عنصرها را میتوان نسبت به مشخصه های متفاوتی بررسی کرد ، که می توانند به عنوان متغیرهای تصادفی XوY .... در نظر گرفته شوند.

اگر مشخصه تحت بررسی X ، دارای تابع توزیع F در جامعه مربوط باشد ، آنگاه گفته می شود که جامعه مورد بحث دارای توزیع F نسبت به مشخصه X است. در بررسی های آماری همواره زیر مجموعه ای متناهی از عناصر جامعه مورد تحقیق قرار می گیرد.این زیر مجموعه به نمونه موسوم است ، و n، تعداد عناصر موجود در آن ، اندازه نمونه نامیده می شود.

 

مثال

اگر وزن پسر بچه های ده ساله متغیر تصادفی x باشد ، در این صورت تمام پسر بچه های به این سن یک جامعه تشکیل می دهند . اندازه های وزن پسربچه های در شماری از مکان ها یک نمونه می سازند ، و هر پسر بچه عنصری از جامعه مزبور است . وزن مورد بحث مشخصه ای از عنصر های مزبور به شمار می رود ، و سایر مشخصه ها ، به عنوان مثال ، بلندی قد و اندازه سینه اند.

 

طرح آزمایش

در بررسی یک مسئله با روش های آماری ، باید نقشه آزمایش کشیده شود که شامل روش جمع آوری داده ها،اندازه نمونه مورد نظر و روش حل آن مسئله است. در این مورد هر چه نقشه آزمایش دقیق تر باشد ، نتایج به دست آمده از روش های آماری بهتر خواهند بود . بخصوص ، باید اطمینان حاصل شود که هیچ یک از اندازه گیری هایی که برای نتایج مورد نظر دارای اهمیت اند از قلم نیفتند یا ناقص نباشند . اما در این مورد همچنین می توان ، تنها به همان اندازه که می شود با بخش ناچیزی از هزینه ها به دست آورد قناعت و از دستاوردی با یک رشته آزمون بسیار پرخرج اجتناب کرد.

در این رابطه ، نکات زیر از اهمیت برخوردارند:

مواد یا اطلاعات بررسی شده باید همگن باشند ؛ یعنی ،روش آزمون ،در دوره بررسی ، باید یکسان باقی بماند. در وسایل یا شرایط تولید نباید تغییری داده شود ، و ابزارهای اندازه گیری با دقت های متفاوت نباید به کار روند.

بایدتا آنجا که امکان دارد خطاهای منظم یا عوامل موثر کنار گذاشته شوند . به عنوان مثال ، اگر مایل باشیم دو ماده را با هم مقایسه کنیم ، باید هر دو را در یک دستگاه تهیه کرده باشیم ، چه در غیر این صورت تفاوت دستگاه ها در نتایج بررسی وارد می شود ، و در کشاورزی ، در آزمون کودهای متفاوت ، باید زمین را ،به خاطر یکسان کردن تاثیر نوع خاک و موقعیت آن ، به باریکه های موازی تقسیم کرد.

باید نظارتی در نظر گرفته شود. در این مورد، یا برای مشخصه تحت بررسی مقادیر استانداردی موجودند ،که می توانند با نتایج آزمون مقایسه شوند ، یا آزمونهای نظارتی باید انجام گیرند . به عنوان مثال ، در آزمایش مربوط به کودها ، باید تاثیر یک کود از تفاوت بین گیاهانی که که با آن یا بدون آن ،تحت شرایط محیطی یکسان ،رشد کرده اند ، ارزیابی شود.

انتخاب نمونه باید تصادفی یا نماینده ای باشد . انتخاب تصادفی انتخابی است که در آن هر عنصر برای اینکه عضو آن نمونه باشد یا نباشد ، از احتمال یکسان برخوردار است. به عنوان مثال ، در یک محموله پیچ ، نمونه مورد آزمون نباید تماماَ از یک مکان انتخاب شود ،بلکه باید روی کل محموله توزیع شده باشد ، و در اندازه گیری ضخامت سیم ها نقاط اندازه گیری شده باید به طور تصادفی روی تمام طول سیم توزیع شده باشد.

انتخاب تصادفی عناصر را می توان به کمک جداول اعداد تصادفی انجام داد ، و انتخاب نماینده ای نمونه را می توان زمانی انجام داد که ماده تحت بررسی را بتوان به گونه ای یکتا به اجزایی تقسیم کرد . به عنوان مثال ، امکان پذیر است که یک محموله پیچ را به چنان طریقی تقسیم کنیم که هر جزء مزبور ، به تصادف انتخاب کرد ، ودر این صورت کل آنها نمونه مورد نظر را تشکیل می دهند. به این طریق تصویری از محموله ، بر مبنای مقیاسی کاهش یافته به دست می آید.

با توجه به اندازه نمونه مورد آزمون ، البته باید به بررسی مورد بزرگ تر و استنتاج بهتر ، درباره جامعه ای که از آن می توان ساخت ، پرداخت ،اما از طرف دیگر ، اندازه مزبور ، به دلایل زمانی و تلاش به کار رفته ، معمولاَ کوچک در نظر گرفته می شود، بنابر این باید انحرافی تصادفی از نتایج را نیز به حساب بیاوریم. هنگامی که ، با روش های آماری ، استنتاجاتی درباره جامعه ای به دست می آوریم باید اندازه نمونه مورد آزمون را نیز در نظر بگیریم.

از این گفته ها میتوان به اهمیت تحصیل در رشته آمار و نیاز جامعه به فارغ التحصیلان این رشته پی برد.  

منبع http://sciency.blogfa.com/post-48.aspx

اما در آرشيو اين وبلاگ تفاوت بين آمار و روانسنجي مطرح شده است

با دانش پيرامون اين تفاوت رشته ي سنجش و اندازه گيري جايگاه واقعي خود را مي يابد.

تحلیل رگرسیون از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

در متن این مقاله از هیچ منبع و مأخذی نام برده نشده‌است.

شما می‌توانید با افزودن منابع برطبق اصول اثبات‌پذیری و شیوه‌نامهٔ ارجاع به منابع، به ویکی‌پدیا کمک کنید.

مطالب بی‌منبع احتمالاً در آینده حذف خواهند‌ شد.

تحلیل رگرسیونی یا تحلیل وایازش (به انگلیسی: Regression analysis) فن و تکنیکی آماری برای بررسی و مدل‌سازی ارتباط بین متغیرها است. رگرسیون تقریباً در هر زمینه‌ای از جمله مهندسی، فیزیک، اقتصاد، مدیریت، علوم زیستی، بیولوژی و علوم اجتماعی برای برآورد و پیش بینی مورد نیاز است.

تحلیل رگرسیونی، یکی از پرکاربردترین روش در بین تکنیک‌های آماری است.

محتویات  [نهفتن] 

۱ تعریف لغوی

۲ تاریخچه

۳ رگرسیون کاذب

۴ شیوه‌ها

۵ محاسبه

۵.۱ نرم افزارها

۶ جستارهای وابسته

۷ منابع

تعریف لغوی [ویرایش]

واژه رگرسیون(Regression) را از لحاظ لغوی در فرهنگ لغت به معنی پسروی، برگشت و بازگشت است. اما از دید آمار و ریاضیات به مفهوم بازگشت به یک مقدار متوسط یا میانگین به کار می‌رود. بدین معنی که برخی پدیده‌ها به مرور زمان از نظر کمی به طرف یک مقدار متوسط میل می‌کنند.

تاریخچه [ویرایش]

در سال ۱۸۷۷ فرانسیس گالتون (به انگلیسی: Francis Galton) در مقاله‌ای که درباره بازگشت به میانگین منتشر کرده بود. اظهار داشت که متوسط قد پسران دارای پدران قد بلند، کمتر از قد پدرانشان می‌باشد. به نحو مشابه متوسط قد پسران دارای پدران کوتاه قد نیز بیشتر از قد پدرانشان گزارش شده‌است. به این ترتیب گالتون پدیده بازگشت به طرف میانگین را در داده‌هایش مورد تأکید قرار داد. برای گالتون رگرسیون مفهومی زیست‌شناختی داشت اما کارهای او توسط کارل پیرسون (به انگلیسی: Karl Pearson) برای مفاهیم آماری توسعه داده شده. گرچه گالتون برای تأکید بر پدیده «بازگشت به سمت مقدار متوسط» از تحلیل رگرسیون استفاده کرد، اما به هر حال امروزه واژه تحلیل رگرسیون جهت اشاره به مطالعات مربوط به روابط بین متغیرها به کار برده می‌شود.

رگرسیون کاذب [ویرایش]

رگرسیون کاذب (به انگلیسی: regression ) با فرض اینکه متغیرهای  و  مانا می‌باشد تخمین‌های ما از پارامترها و تستهای و درست می‌باشد. برای نشان دادن سازگاری تخمین‌های حداقل مربعات معمولی؛ ما از این نتایج زمانیکه اندازه نمونه افزایش می‌یابد و واریانس نمونه به واریانس جامعه همگرا می‌شود، استفاده می‌کنیم. متاسفانه وقتی سری نامانا باشد واریانس خوش تعریف نیست زیرا حول یک میانگین ثابت نوسان نمی‌کند. برای توضیح بیشتر دو متغیر  و  را در نظر بگیرید که بوسیله یک فرآیند گام تصادفی تعریف می‌شود.

که  و  دارای توزیع مستقل می‌باشد.هیچ دلیلی برای ارتباط بین  و  وجود ندارد یک محقق اگراثر  راروی  و یک جز ثابت رگرس کندو رگرسیون زیر را انجام دهد :

خط راست: 

نتایج این رگرسیون ممکن است بوسیله r^۲ بالاوخود همبستگی بالا بین باقیمانده هاو همجنین دارای ارزش معنی داری برای پارامتر  باشد. این پدیده به رگرسیون کاذب معروف است. در این گونه از موارد دو سری نامانا ارتباط کاذبی دارند به این علت که که هر دوی آنها در طول زمان تغییر می‌کنند و تابعی از زمانند. هماطور که گراجر و نی یو بلد بیان کردند در این حالت رگرسیون دارای r^۲ بالا؛ و آماره دوربین واتسون پایین خواهد بود و تستهای و  ممکن است خیلی گمراه کننده باشند. دلیل آن نیز این است که توزیع‌های آماره‌های تست‌های سنتی خیلی متفاوت از نتایجی که تحت فرض مانایی گرفته می‌شود، می‌باشد. بخصوص همانطور که فلیپس (۱۹۸۷)نشان داد؛ همانطور که اندازه نمونه افزایش می‌یابد نمی‌توان به معنی داری تخمین زن حداقل مربعات معمولی وآماره‌های تست‌های و  و آماره دوربین واتسون اعتماد کرد. دلیل آن این است که  و  متغیر‌های  می‌باشد و جر خطا نیزیک متغیرنامانامی‌باشد.

اگر ارزش‌های گذشته هر دو متغیر وابسته و مستقل را در رگرسیون وارد کنیم مشکل رگرسیون کاذب حل می‌شود. در این حالت تخمین‌های حداقل مربعات معمولی برای همه پارامتر‌ها سازگار می‌باشد.

شیوه‌ها [ویرایش]

شیوه‌های مهم تحلیل‌های رگرسیونی به شرج زیر هستند.

رگرسیون خطی ساده

رگرسیون خطی چندگانه

رگرسیون فازی

رگرسیون لجستیک

این تنوع باعث شده که بتوان به راحتی هر نوع داده‌ای (اغلب از نوع داده‌های پیوسته) را تحلیل کرد و به راحتی نتیجه گیری نمود.

محاسبه [ویرایش]

برای انجام یک تحلیل رگرسیونی ابتدا تحلیل‌گر حدس می‌زند که بین دو متغیر، نوعی ارتباط وجود دارد، در حقیقت حدس می‌زند که یک رابطه به شکل یک خط بین دو متغیر وجود دارد و سپس به جمع‌آوری اطلاعات کمی از دو متغیر می‌پردازد و این داده‌ها را به صورت نقاطی در یک نمودار دو بعدی رسم می‌کند.

نرم افزارها [ویرایش]

نرم افزارهای بسیاری هستند که قابلیت محاسبه رگرسیون را دارند و مشهورترین آنها عبارتند از

نرم افزار اکسل (که ساده ترین نرم افزار است)

اس‌پی‌اس‌اس SPSS

اس‌پلاس +S یا Plus-S

ساس (نرم‌افزار) SAS

جستارهای وابسته [ویرایش]

رگرسیون

منابع [ویرایش]

رده‌ها: آمار ریاضیاقتصادسنجیتحلیل رگرسیونروش‌های آماری

تحلیل رگرسیون از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

در متن این مقاله از هیچ منبع و مأخذی نام برده نشده‌است.

شما می‌توانید با افزودن منابع برطبق اصول اثبات‌پذیری و شیوه‌نامهٔ ارجاع به منابع، به ویکی‌پدیا کمک کنید.

مطالب بی‌منبع احتمالاً در آینده حذف خواهند‌ شد.

تحلیل رگرسیونی یا تحلیل وایازش (به انگلیسی: Regression analysis) فن و تکنیکی آماری برای بررسی و مدل‌سازی ارتباط بین متغیرها است. رگرسیون تقریباً در هر زمینه‌ای از جمله مهندسی، فیزیک، اقتصاد، مدیریت، علوم زیستی، بیولوژی و علوم اجتماعی برای برآورد و پیش بینی مورد نیاز است.

تحلیل رگرسیونی، یکی از پرکاربردترین روش در بین تکنیک‌های آماری است.

محتویات  [نهفتن] 

۱ تعریف لغوی

۲ تاریخچه

۳ رگرسیون کاذب

۴ شیوه‌ها

۵ محاسبه

۵.۱ نرم افزارها

۶ جستارهای وابسته

۷ منابع

تعریف لغوی [ویرایش]

واژه رگرسیون(Regression) را از لحاظ لغوی در فرهنگ لغت به معنی پسروی، برگشت و بازگشت است. اما از دید آمار و ریاضیات به مفهوم بازگشت به یک مقدار متوسط یا میانگین به کار می‌رود. بدین معنی که برخی پدیده‌ها به مرور زمان از نظر کمی به طرف یک مقدار متوسط میل می‌کنند.

تاریخچه [ویرایش]

در سال ۱۸۷۷ فرانسیس گالتون (به انگلیسی: Francis Galton) در مقاله‌ای که درباره بازگشت به میانگین منتشر کرده بود. اظهار داشت که متوسط قد پسران دارای پدران قد بلند، کمتر از قد پدرانشان می‌باشد. به نحو مشابه متوسط قد پسران دارای پدران کوتاه قد نیز بیشتر از قد پدرانشان گزارش شده‌است. به این ترتیب گالتون پدیده بازگشت به طرف میانگین را در داده‌هایش مورد تأکید قرار داد. برای گالتون رگرسیون مفهومی زیست‌شناختی داشت اما کارهای او توسط کارل پیرسون (به انگلیسی: Karl Pearson) برای مفاهیم آماری توسعه داده شده. گرچه گالتون برای تأکید بر پدیده «بازگشت به سمت مقدار متوسط» از تحلیل رگرسیون استفاده کرد، اما به هر حال امروزه واژه تحلیل رگرسیون جهت اشاره به مطالعات مربوط به روابط بین متغیرها به کار برده می‌شود.

رگرسیون کاذب [ویرایش]

رگرسیون کاذب (به انگلیسی: regression ) با فرض اینکه متغیرهای  و  مانا می‌باشد تخمین‌های ما از پارامترها و تستهای و درست می‌باشد. برای نشان دادن سازگاری تخمین‌های حداقل مربعات معمولی؛ ما از این نتایج زمانیکه اندازه نمونه افزایش می‌یابد و واریانس نمونه به واریانس جامعه همگرا می‌شود، استفاده می‌کنیم. متاسفانه وقتی سری نامانا باشد واریانس خوش تعریف نیست زیرا حول یک میانگین ثابت نوسان نمی‌کند. برای توضیح بیشتر دو متغیر  و  را در نظر بگیرید که بوسیله یک فرآیند گام تصادفی تعریف می‌شود.

که  و  دارای توزیع مستقل می‌باشد.هیچ دلیلی برای ارتباط بین  و  وجود ندارد یک محقق اگراثر  راروی  و یک جز ثابت رگرس کندو رگرسیون زیر را انجام دهد :

خط راست: 

نتایج این رگرسیون ممکن است بوسیله r^۲ بالاوخود همبستگی بالا بین باقیمانده هاو همجنین دارای ارزش معنی داری برای پارامتر  باشد. این پدیده به رگرسیون کاذب معروف است. در این گونه از موارد دو سری نامانا ارتباط کاذبی دارند به این علت که که هر دوی آنها در طول زمان تغییر می‌کنند و تابعی از زمانند. هماطور که گراجر و نی یو بلد بیان کردند در این حالت رگرسیون دارای r^۲ بالا؛ و آماره دوربین واتسون پایین خواهد بود و تستهای و  ممکن است خیلی گمراه کننده باشند. دلیل آن نیز این است که توزیع‌های آماره‌های تست‌های سنتی خیلی متفاوت از نتایجی که تحت فرض مانایی گرفته می‌شود، می‌باشد. بخصوص همانطور که فلیپس (۱۹۸۷)نشان داد؛ همانطور که اندازه نمونه افزایش می‌یابد نمی‌توان به معنی داری تخمین زن حداقل مربعات معمولی وآماره‌های تست‌های و  و آماره دوربین واتسون اعتماد کرد. دلیل آن این است که  و  متغیر‌های  می‌باشد و جر خطا نیزیک متغیرنامانامی‌باشد.

اگر ارزش‌های گذشته هر دو متغیر وابسته و مستقل را در رگرسیون وارد کنیم مشکل رگرسیون کاذب حل می‌شود. در این حالت تخمین‌های حداقل مربعات معمولی برای همه پارامتر‌ها سازگار می‌باشد.

شیوه‌ها [ویرایش]

شیوه‌های مهم تحلیل‌های رگرسیونی به شرج زیر هستند.

رگرسیون خطی ساده

رگرسیون خطی چندگانه

رگرسیون فازی

رگرسیون لجستیک

این تنوع باعث شده که بتوان به راحتی هر نوع داده‌ای (اغلب از نوع داده‌های پیوسته) را تحلیل کرد و به راحتی نتیجه گیری نمود.

محاسبه [ویرایش]

برای انجام یک تحلیل رگرسیونی ابتدا تحلیل‌گر حدس می‌زند که بین دو متغیر، نوعی ارتباط وجود دارد، در حقیقت حدس می‌زند که یک رابطه به شکل یک خط بین دو متغیر وجود دارد و سپس به جمع‌آوری اطلاعات کمی از دو متغیر می‌پردازد و این داده‌ها را به صورت نقاطی در یک نمودار دو بعدی رسم می‌کند.

نرم افزارها [ویرایش]

نرم افزارهای بسیاری هستند که قابلیت محاسبه رگرسیون را دارند و مشهورترین آنها عبارتند از

نرم افزار اکسل (که ساده ترین نرم افزار است)

اس‌پی‌اس‌اس SPSS

اس‌پلاس +S یا Plus-S

ساس (نرم‌افزار) SAS

جستارهای وابسته [ویرایش]

رگرسیون

منابع [ویرایش]

رده‌ها: آمار ریاضیاقتصادسنجیتحلیل رگرسیونروش‌های آماری

فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) چيست؟

فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در علم تصميم‌گيري كه در آن انتخاب يك راهكار از بين راهكارهاي موجود و يا اولويت‌بندي راهكارها مطرح است،‌ چند سالي است كه روشهاي تصميم گيري با شاخص‌هاي چند گانه «MADM» جاي خود را باز كرده‌اند. از اين ميان روش تحليل سلسله مراتبي (AHP) بيش از ساير روشها در علم مديريت مورد استفاده قرار گرفته است. فرايند تحليل سلسله مراتبي يكي از معروفترين فنون تصميم گيري چند منظوره است كه اولين بار توسط توماس ال. ساعتي عراقي الاصل در دهه 1970 ابداع گرديد. فرايند تحليل سلسله مراتبي منعكس كننده رفتار طبيعي و تفكر انساني است. اين تكنيك، مسائل پيچيده را بر اساس آثار متقابل آنها مورد بررسي قرار مي‌دهد و آنها را به شكلي ساده تبديل كرده به حل آن مي‌پردازد. فرايند تحليل سلسله مراتبي در هنگامي كه عمل تصميم گيري با چند گزينه رقيب و معيار تصميم گيري روبروست مي‌تواند استفاده گردد. معيارهاي مطرح شده مي‌تواند كمي و كيفي باشند. اساس اين روش تصميم گيري بر مقايسات زوجي نهفته است. تصميم گيرنده با فرآهم آوردن درخت سلسله مراتبي تصميم آغاز مي‌كند. درخت سلسله مراتب تصميم، عوامل مورد مقايسه و گزينه‌هاي رقيب مورد ارزيابي در تصميم را نشان مي‌دهد. سپس يك سري مقايسات زوجي انجام مي‌گيرد. اين مقايسات وزن هر يك از فاكتورها را در راستاي گزينه‌هاي رقيب مورد ارزيابي در تصميم را نشان مي‌دهد. در نهايت منطق فرآيند تحليل سلسله مراتبي به گونه‌اي ماتريسهاي حاصل از مقايسات زوجي را با يكديگر تلفيق مي‌سازد كه تصميم بهينه حاصل آيد. اصول فرآيند تحليل سلسله مراتبي توماس ساعتي (بنيان گزار اين روش) چهار اصل زير را به عنوان اصول فرآيند تحليل سلسله مراتبي بيان نموده و كليه محاسبات، قوانين و مقررات را بر اين اصول بنا نهاده است. اين اصول عبارتند از: شرط معكوسي: اگر ترجيح عنصر A بر عصر B برابر n باشد، ترجيح عنصر B بر عنصر A برابر خواهد بود. اصل همگني: عنصرA با عنصر B بايد همگن و قابل مقايسه باشند. به بيان ديگر برتري عنصر A بر عنصر B نمي‌تواند بي نهايت يا صفر باشد. وابستگي: هر عنصر سلسله مراتبي به عنصر سطح بالاتر خود مي‌تواند وابسته باشد و به صورت خطي اين وابستگي تا بالاترين سطح مي‌تواند ادامه داشته باشد. انتظارات : هرگاه تغييري در ساختمان سلسله مراتبي رخ دهد پروسة ارزيابي بايد مجدداً انجام گيرد. (قدسي پور،1381،ص6). مدل فرايند تحليل سلسله مراتبي بكارگيري اين روش مستلزم چهار قدم عمده زير مي‌باشد: الف) مدل سازي در اين قدم، مسأله و هدف تصميم گيري به صورت سلسله مراتبي از عناصر تصميم كه با هم در ارتباط مي‌باشند، در آورده مي‌شود. عناصر تصميم شامل «شاخصهاي تصميم گيري» و «گزينه‌هاي تصميم» مي‌باشد. فرايند تحليل سلسله مراتبي نيازمند شكستن يك مساله با چندين شاخص به سلسله مراتبي از سطوح است. سطح بالا بيانگر هدف اصلي فرايند تصميم گيري است. سطح دوم، نشان دهنده شاخص‌هاي عمده و اساسي "كه ممكن است به شاخص‌هاي فرعي و جزئي تر در سطح بعدي شكسته شود) مي‌باشد. سطح آخر گزينه‌هاي تصميم را ارائه مي‌كند. در شكل زیر سلسله مراتب يك مساله تصميم نشان داده شده است (مهرگان،1383،ص170). ب) قضاوت ترجيحي (مقايسات زوجي) انجام مقايساتي بين گزينه‌هاي مختلف تصميم،‌ بر اساس هر شاخص و قضاوت در مورد اهميت شاخص تصميم با انجام مقايسات زوجي، بعد از طراحي سلسله مراتب مساله تصميم، تصميم گيرنده مي‌بايست مجموعه ماتريسهايي كه به طور عددي اهميت يا ارجحيت نسبي شاخص‌ها را نسبت به يكديگر و هر گزينه تصميم را با توجه به شاخص‌ها نسبت به ساير گزينه‌ها اندازه‌گيري مي‌نمايد، ‌ايجاد كند. اين كار با انجام مقايسات دو به دو بين عناصر تصميم (مقايسه زوجي) و از طريق تخصيص امتيازات عددي كه نشان دهنده ارجحيت يا اهميت بين دو عنصر تصميم است، صورت مي‌گيرد. براي انجام اين كار معمولا از مقايسه گزينه‌ها با شاخص‌هايi ام نسبت به گزينه‌ها يا شاخص‌هاي j ام استفاده مي‌شود كه در جدول زیر نحوه ارزش گذاري شاخص‌ها نسبت به هم نشان داده شده است. ارزش گذاري شاخص‌ها نسبت به هم ارزش ترجيحي وضعيت مقايسهi نسبت به j توضيح 1 اهميت برابر گزينه يا شاخص i نسبت به j اهميت برابر دارند و يا ارجحيتي نسبت به هم ندارند. 3 نسبتاً مهمتر گزينه يا شاخص i نسبت به j كمي مهمتر است. 5 مهمتر گزينه يا شاخص i نسبت به j مهمتر است. 7 خيلي مهمتر گزينه يا شاخص i داراي ارجحيت خيلي بيشتري از j است. 9 كاملاً مهم گزينه يا شاخص مطلقاً i از j مهمتر و قابل مقايسه با j نيست. 2و4و6و8 ارزشهاي مياني بين ارزشهاي ترجيحي را نشان مي‌دهد مثلا 8، بيانگر اهميتي زيادتر از 7 و پايين‌تر از 9 براي I است. ج) محاسبات وزن‌هاي نسبي تعيين وزن «عناصر تصميم» نسبت به هم از طريق مجموعه‌اي از محاسبات عددي .قدم بعدي در فرايند تحليل سلسله مراتبي انجام محاسبات لازم براي تعيين اولويت هر يك از عناصر تصميم با استفاده از اطلاعات ماتريس‌هاي مقايسات زوجي است. خلاصه عمليات رياضي در اين مرحله به صورت زير است. مجموع اعداد هر ستون از ماتريس مقايسات زوجي را محاسبه كرده، سپس هر عنصر ستون را بر مجموع اعداد آن ستون تقسيم مي‌كنيم. ماتريس جديدي كه بدين صورت بدست مي‌آيد، «ماتريس مقايسات نرمال شده» ناميده مي‌شود. ميانگين اعداد هر سطر از ماتريس مقايسات نرمال شده را محاسبه مي‌كنيم. اين ميانگين وزن نسبي عناصر تصميم با سطرهاي ماتريس را ارائه مي‌كند. د) ادغام وزنهاي نسبي به منظور رتبه‌بندي گزينه‌هاي تصميم، در اين مرحله بايستي وزن نسبي هرعنصر را در وزن عناصر بالاتر ضرب كرد تا وزن نهايي آن بدست آيد. با انجام اين مرحله براي هر گزينه، مقدار وزن نهايي بدست مي‌آيد. سازگاري در قضاوت‌ها تقريباً تمامي محاسبات مربوط به فرايند تحليل سلسله مراتبي بر اساس قضاوت اوليه تصميم گيرنده كه در قالب ماتريس مقايسات زوجي ظاهر مي‌شود، صورت مي‌پذيرد و هر گونه خطا و ناسازگاري در مقايسه و تعيين اهميت بين گزينه‌ها و شاخص‌ها نتيجه نهايي به دست آمده از محاسبات را مخدوش مي‌سازد. نرخ ناسازگاري كه در ادامه با نحوه محاسبه آن آشنا خواهيم شد، وسيله‌اي است كه سازگاري را مشخص ساخته و نشان مي‌دهد كه تا چه حد مي‌توان به اولويتهاي حاصل از مقايسات اعتماد كرد. براي مثال اگر گزينه A نسبت به B مهمتر (ارزش ترجيحي 5) و B نسبتا مهمتر (ارزش ترجيحي 3) باشد، آنگاه بايد انتظار داشت A نسبت به C خيلي مهمتر (ارزش ترجيحي 7 يا بيشتر) ارزيابي گردد يا اگر ارزش ترجيحي A نسبت به B، 2 و B نسبت به C،‌ 3 باشد آنگاه ارزش A نسبت به C بايد ارزش ترجيحي 4 را ارائه كند. شايد مقايسه دو گزينه امري ساده باشد، اما وقتيكه تعداد مقايسات افزايش يابد اطمينان از سازگاري مقايسات به راحتي ميسر نبوده و بايد با به كارگيري نرخ سازگاري به اين اعتماد دست يافت. تجربه نشان داده است كه اگر نرخ ناسازگاري كمتر از 10/0 باشد سازگاري مقايسات قابل قبول بوده و در غير اينصورت مقايسه‌ها بايد تجديد نظر شود. قدم‌هاي زير براي محاسبه نرخ ناسازگاري به كار گرفته مي‌شود: گام 1. محاسبه بردار مجموع وزني: ماتريس مقايسات زوجي را در بردار ستوني «وزن نسبي» ضرب كنيد بردار جديدي را كه به اين طريق بدست مي‌آوريد، بردار مجموع وزني بناميد. گام 2. محاسبه بردار سازگاري: عناصر بردار مجموع وزني را بر بردار اولويت نسبي تقسيم كنيد. بردار حاصل بردار سازگاري ناميده مي‌شود. گام 3. بدست آوردن max، ميانگين عناصر برداري سازگاري max را به دست مي‌دهد. گام 4. محاسبه شاخص سازگاري: شاخص سازگاري بصورت زير تعريف مي‌شود: n عبارتست از تعداد گزينه‌هاي موجود در مساله گام 5. محاسبه نسبت سازگاري: نسبت سازگاري از تقسيم شاخص سازگاري برشاخص تصادفي بدست مي‌آيد. نسبت سازگاري 1/0 يا كمتر سازگاري در مقايسات را بيان مي‌كند(مهرگان،1383،ص173-170) شاخص تصادفي از جدول زیر استخراج مي‌شود. شاخص تصادفي (مهرگان،1383،ص173) 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 N 51/1 45/1 41/1 32/1 24/1 12/1 9/0 58/0 0 0 RI منابع: مهرگان، محمد رضا، " پژوهش عملیاتی پیشرفته "، انتشارات کتاب دانشگاهی، چاپ اول، 1383. قدسی پور، سید حسن، " مباحثی در تصمیم گیری چند معیاره "، انتشارات دانشگاه امیر کبیر، چاپ سوم، 1381.

منبع اصلي:www.shariati.ir/other/mahmoud/IT/AHP.pd