سواد آماري بر تصميم گيريها با استفاده از آمار به عنوان سند و مدرک متمرکز شده است، همانگونه که سوادخواندن و نوشتن بر استفاده از کلمات متمرکز شده است. سواد آماري به ما کمک مي کند تا داده هاي زندگي خود را به اطلاعاتي قابل اعتماد و درست تبديل کنيم و توسط آن برنامه ريزي صحيحي در زندگي داشته باشيم با سواد آماري کسي است که علاوه بر استفاده صحيح از اطلاعات پيرامون خود بتواند اطلاعات صحيح را از اطلاعات نادرست تشخيص دهد با سواد آماري کسي است که با ترفندهاي جمع آوري و تجزيه و تحليل اطلاعات آماري آشنايي داشته و به راحتي تحت تاثير اطلاعات نادرست قرار نگيرد. اهميت اين مطلب تا آنجا است که در حال حاضر در کشورهاي توسعه يافته داشتن سواد آماري همتراز سواد خواندن و نوشتن تلقي شده و علم آمار را در رده بيست تحول اول زندگي بشر در هزاره قبل قرار داده است. سوال اينجاست که سواد آماري ما تا چه اندازه است؟
از گرافها همچنین در شبکهها، طراحی مدارهای الکتریکی، اصلاح هندسی خیابانها برای حل مشکل ترافیک، و.... استفاده میشود. مهمترین کاربرد گراف مدلسازی پدیدههای گوناگون و بررسی بر روی آنهاست. با گراف میتوان به راحتی یک نقشه بسیار بزرگ یا شبکهای عظیم را در درون یک ماتریس به نام ماتریس وقوع گراف ذخیره کرد و یا الگوریتمهای مناسب مانند الگوریتم دایسترا یا الگوریتم کروسکال و... را بر روی آن اعمال نمود. در این جا به بررسی گرافهایی میپردازد که میتوان آنها را به نحوی روی صفحه کشید که یالها جز در محل راسها یکدیگر را قطع نکنند. این نوع گراف در ساخت جادهها و حل مساله کلاسیک و قدیمی سه خانه و سه چاه آب به کار میرود.
کاربرد گراف بازهها از گرافها برای حل مسایل زیادی در ریاضیات و علوم کامپیوتر استفاده میشود. ساختارهای زیادی را میتوان به کمک گرافها به نمایش در آورد.
درخت و ماتریس درخت در رشتههای مختلفی مانند شیمی مهندسی برق و علم محاسبه کاربرد دارد. کیرشهف در سال ۱۸۴۷ میلادی هنگام حل دستگاههای معادلات خطی مربوط به شبکههای الکتریکی درختها را کشف و نظریه درختها را بارور کرد. کیلی در سال ۱۸۵۷ میلادی درختها را در ارتباط با شمارش ایزومرهای مختلف هیدروکربنها کشف کرد وقتی مثلا میگوییم در ایزومر مختلف c4h۱۰ وجود دارد منظورمان این است که دو درخت متفاوت با ۱۴ راس وجود دارند که درجه ۴ راس از این ۱۴ راس جهار و درجه هر یک از ۱۰ راس باقیمانده یک است. اگر هزینه کشیدن مثلا راه آهن بین هر دو شهر ازp شهر مفروض مشخص باشد ارزانترین شبکهای که این p شهر را به هم وصل میکند با مفهوم یک درخت از مرتبه p ارتباط نزدیک دارد. به جای مساله مربوط به راه آهن میتوان وضعیت مربوط به شبکههای برق رسانی و لوله کشی نفت و لوکشی گاز و ایجاد کانالهای آبرسانی را در نظر گرفت. برای تعیین یک شبکه با نازلترین هزینه از قاعدهای به نام الگوریتم صرفه جویی استفاده میشود که کاربردهای فراوان دارد. از گرافها میتوان به عنوان کدهای کمکی نام برد که به DVB Playerها در بالا بردن قابلیتهای آنها کمک میکنند. گرافها دارایی مزایای مختلفی هستند که شفاف تر کردن و واضحتر کردن تصویر و کاهش مصرف CPU به عنوان یکی از اصلیترین مزایای آنها بشمار میرود.
موارد گفته شده مربوط به كاربرد كلاسيك گراف ها مي شود كه البته اكنون به وفور استفاده مي شود. اين نظريه اكنون وارد حوزه ي تحليل داده ها شده است و در موارد مختلف مانند داده كاوي از آن استفاده مي شود. يكي ديگر از كاربرد هاي آن استفاده از تحليل هاي مربوطه در
رشته هاي انساني و براي تحليل داده هاي مروبطه مي باشد . به عنوان مثال تحليل داده هاي شبكه اي مانند شبكه ي ارتباطات در جامعه شناسي يا پيدا كردن بيماري هاي مشترك در روانشناسي كاربرد دارد.
2. تعريف اقدام پژوهي (پژوهش در عمل)
پژوهش در عمل يا اقدام پژوهي نوعي مطالعه و بررسي است براي تغيير وضعيت نامطلوب و رسيدن به وضعيت تقريباً مطلوب و در نهايت بهسازي كارها در محيط شغلي و آموزشي. بنابراين بهسازي و اثر بخشي اقدام ها و عمل هاي افراد، هدف اصلي اين نوع پژوهش است.(اقبال قاسمي پويا، 1382) اين نوع تحقيق مي تواند بازخورد لازم براي بهبود مديريت واحدهاي آموزشي، فرايند ياددهي – يادگيري و نيز ارزيابي آموخته ها را فراهم آورد. مثلاً مشكلات فرايند تدريس بطور گام به گام در طول يك مدت معين و با استفاده از سازو كار هاي گوناگون پژوهشي(پرسشنامه، مصاحبه و غيره) مورد كندوكاو قرار دهد. يكي از برتري هاي اقدام پژوهي آن است كه پژوهشگر بر اساس نتايج بدست آمده مي تواند تعديل يا تغيير لازم را بلافاصله به عمل آورد.(بازرگان، 1372: 44) بنابراين در اقدام پژوهي توجه پژوهشگر معطوف به جنبه هاي عملي و پي بردن به چگونگي رفع مشكلات و مسايل آموزشي است.
مقیاس بندی چند بعدی یک تکنیک اکتشافی است، اکتشاف خصیصه های نهان در داده ها. مقیاس بندی چند بعدی را میتوان هم خانواده روش هایی همچو تحلیل عناصر اصلی، تحلیل عاملی و یا تحلیل خوشه دانست. با این حال، مقیاس بندی چند بعدی تفاوتها و مزیت هایی نیز دارد. اصل زیر بنایی در مقیاس بندی چند بعدی این است که انسان ها بر اساس تشابهات و تفاوت های اشیا آنها را دسته بندی می کنند، رتبه بندی میکنند، ترجیح میدهند و.... برای همین مقیاس بندی چند بعدی معمولا از داده های تشابه استفاده میکند . تشابه بین محرک ها یا آیتم ها و یا اشیا. سپس این تشابهات مشاهده شده را به شکل نقاطی در یک فضای چند بعدی در می آورد. مقیاس بندی چند بعدی فرض میکند که یک واقعیتی وجود دارد و سعی میکند داده های به دست آمده را به گونه ای پیکربندی کند که حداکثر تطابق با آن واقعیت را داشته باشد. برای همین مقیاس بندی چند بعدی مناسب نظریه پردازی است، چرا که این روش از تاریکی ها به ما میگوید.
یکی از خصیصه های متمایز کننده مقیاس بندی چند بعدی این است که داده های ورودی باید ماتریس مربع باشند. در ماتریس مربع، ردیف ها و ستون ها برابر هستند، درحالیکه در ماتریس مستطیل ردیف ها بیانگر آزمودنی ها هستند و ستون ها بیانگر آیتم ها، محرک ها یا اشیا. بنابر این در ماتریس مربع هر آیتم، یا محرک با خودش مقایسه میشود.
بگذارید یک مثال بزنم: یکی از کاربرد های مقیاس بندی چند بعدی در ساختن پرسشنامه ها است. وولف معتقد بود که افراد یا دین را می پذیرند و یا دین را نمی پذیرند و هر یک از این دو دسته افراد نیز یا دین را تحت الفظی تفسیر می کنند و یا نمادین. به این ترتیب 4 شیوه نگرش به دین به دست می آید. آشکارا پیدا است که در نظر وولف دو محور در شیوه نگرش به دین داری وجود دارد. یکی محور پذیرش دین (از پذیرش کامل تا عدم پذیرش) و دیگری محور تفسیر (از تفسیر نمادین تا تفسیر تحت الفظی). از ادغام متعامد این دو محور 4 شیوه نگرشی به وجود می آید که در شکل زیر نشان داده شده.
فونتاین و همکاران (2003) برای سنجش ابعاد مورد نظر وولف پرسشنامه ای طراحی کردند که هر یک از سوالات پرسشنامه روی هر دو محور بار داشت و برای تعیین روایی پرسشنامه هم از مقیاس بندی چندبعدی استفاده کردند. همانطور که میدانید تحلیل عاملی یک روش تک بعدی است، یعنی هر سوال پرسشنامه روی یک بعد بار دارد، اما در مقیا بندس چند بعد هر سوال می تواند روی چند بعد بار داشته باشد. نتایج حاصل از تحلیل ها نشان داد که ساختار پرسشنامه دو بعدی است (نقاط پراکنده در طرح نشانگر موقعیت سوالات با توجه به دو بعد مورد نظر هستند).
اگر بخواهید با تحلیل عاملی یا سایر شیوه های خوشه بندی کار را انجام دهید، راه به جایی نخواهید برد چرا که تمامی روش های خوشه بندی دیگر تک بعدی هستند و در آنجا هر سوال صرفا یک چیز را میسنجد اما در این نوع از پرسشنامه ها هر سوال دو چیز را میسنجد. مثلا یکی از سولاات پرسشنامه این بود: «هر نظری درباره خداوند تحت تاثیر زمانی است که آن نظر ارائه شده است». این گویه علیرغم بار داشتن روی بعد نحوه تفسیر (که نشانگر تفسیر نمادین از دین است)، روی میزان پذیرش (که نشانگر دو دسته افرادی که دین را پذیرفته یا نپذیرفته اند میباشد) هم بار دارد.
بگذارید مثال ساده تری بزنم. مثلاً فرض کنید فواصل بیش شهر های ایران را دارید و میخواهید از آنها یک نقشه دو بعدی بسازید، یک بعد بیانگر طول جغرافیایی و دیگری بیانگر عرض جغرافیایی، این کار را میتوانید با مقیاس بندی چند بعدی انجام دهید. مقیاس بندی چند بعدی هر شهر را به صورت یک نقطه در آورده و آن را در یک نقشه دو بعدی برایتان ترسیم می کند. حتی اگر بخواهید ارتفاع شهر ها از سطح دریا را نیز محاسبه کنید، آن وقت مقیاس بندی چند بعدی یک نقشه سه بعدی از شهر ها را به شما نشان خواهد داد که بیشترین تناسب را با واقعیت دارد. در این مثال هر شهر روی هر دو بعد ارزشی را به خود اختصاص میدهد مانند سوالات پرسشنامه فونتاین و همکاران.
نه تنها در ساخت مقیاس، بلکه در ساخت ویژگی های شخصیتی، در حیطه ادراک، احساس، شناخت و بسیاری از حیطه های دیگر نیز مقیاس بندی چند بعدی کاربرد دارد
برنامه های مختلفی هست که قادربه انجام مقیاس بندی چند بعدی هستند. محبوب ترین آنها برنامه SPSS است. این برنامه الگوریتم های مختلفی برای انجام این نوح تحلیل فراهم کرده است.
در پایان معتقدم تا در هر کاری روش هایمان مناسب و دقیق نباشد، نتایجمان هم قابل اعتماد نیست. اگرچه مقیاس بندی چند بعدی از دقت سایر روشها برخوردار نیست، اما خصیصه چند بعدی بودنش اطلاعاتی را فراهم می کند که سایر روش ها از ارائه چنین اطلاعاتی عاجز هستند. به شدت جای چنین روش هایی در ادبیات پژوهشی روانشناسی خالی است.
نویسنده سعید
نويسنده: محمد حسين ضرغامي(ZAR100@GMAIL.COM)
براي تحليل داده هاي آماري نرم افزارهاي مختلفي وجود دارد از صفحه گسترده هايي مانند اكسل، سيستم هاي مبتني بر GUI كه نقطه كليك مي باشند مانند اس پي اس اس گرفته تا سيستم هاي داده كاوي و نرم افزارهاي مبتني بر روش گروهي مانند SAS.
به چه دليل بهتر است از نرم افزار R استفاده شود؟
در بين نرم افزارهاي مختلف براي تحليل هاي آماري و سنجشي بهتر است از نرم افزار R استفاده شود. دلايلي كه اين نرم افزار را از ساير نرم افزارها جدا مي سازد در ذيل اشاره شده است:
1. اين نرم افزار رايگان است: مي دانيم كه بيشتر نرم افزارهايي كه در كشور استفاده مي شوند نرم افزارهايي هستند كه نسخه ي اصلي آنها نيست و نسخه هاي فرعي نرم افزارها نيز مطمئن و تضميني در نتايج نيستند. اين مورد بسيار از ديد پژوهشگران مورد غفلت قرار گرفته است. نرم افزار R علاوه بر اين كه رايگان است و قابل دانلود كردن از اينترنت مي باشد، محدوديت هاي كاربري بودن را مانند ساير نرم افزارها ندارد.
2. دانلود نسخه ي اوليه ي اين نرم افزار بسيار آسان و كم حجم است و تنها بسته هاي ضروري را همراه دارد پژوهشگر مي تواند بر اساس نيازي كه به ساير بسته ها دارد آنها را جداگانه دانلود كند و نصب نمايد.
3. نرم افزار R يك پروژه ي منبع آزاد است كه هر كس مي تواند كدهاي مختلف را بررسي كرده و آنها را سرهم نمايد و يك بسته ي نرم افزاري جديد ارائه دهد كه هم خود از آن بهره برد و هم در اختيار سايرين در سراسر دنيا قرار دهد.
4. R يك زبان است. در اين نرم افزار توابع بايد نوشته شودند. زماني كه از نوشتن توابع صحبت مي شود به نظر كار مشكلي پيش رو است اما كار با اين نرم افزار بسيار راحت بوده و فراگيري آن به سرعت انجام مي شود. علاوه بر اين كه نوشتن توابع سبب مي شود پژوهشگر در فرايند تحليل قرار بگيرد كه منجر به تقويت فهم آماري وي مي شود و مانند ساير نرم افزارها تحليل ها در جعبه سياه انجام نمي شود.
5. از طريق نرم افزار R مي توان كليه ي تحليل هاي آماري را انجام داد. به دليل باز بودن منبع اين نرم افزار هر روزه افراد در اقصا نقاط عالم بر اساس نياز خود بسته هاي نرم افزاري جديد تهيه كرده و در اختيار سايرين قرار مي دهند. تا كنون بالغ بر 2000 بسته ي نرم افزاري مختلف براي اين نرم افزار توليد شده است.
6. كاربران فراوان اين نرم افزار دست به ايجاد وب لاگ ها و وب سايت هاي مختلف زده اند تا از اين طريق بسته هاي مختلف را معرفي كرده و به سوالات سايرين پاسخ دهد بنابراين در صورت برخورد با مشكل مي توان از اين منابع استفاده نمود.
7. انعطاف پذيري نرم افزار R: اين نرم افزار به اين دليل كه يك زبان برنامه نويسي است مي تواند تحليل ها بر اساس نياز و مطابق دلخواه پژوهشگر انجام شود. تحليل ها از كشيدن نمودارهاي ستوني و پراكنش تا روش هاي پيشرفته مانند مدلهاي پيش بيني و يادگيري ماشين را در بر مي گيرد.
8. قدرت گرافيكي ديداري سازي بالاي نرم افزار R: گرافيك و ديداري سازي داده ها يكي از اصول طراحي نرم افزار است و اين كار را از طريق نمودارها و گراف هاي بسيار عالي انجام مي دهد و به عنوان قسمت ضروري فرآيند تحليل در نظر دارد. سيستم گرافيكي نرم افزار متاثر از تفكر رهبران ديداري سازي داده ها مانند بيل كلوند و ادوارد توفت است.
9. استفاده از آن در نوشتن مقالات در مجامع علمي دنيا قابل قبول است. بعضي از نشريات ممكن است تحليل هاي انجام شده توسط نرم افزارهاي خاصي را قبول نداشته باشند ولي انجام تحليل ها از طريق اين نرم افزار در تمام دنيا قابل قبول است.
10. ارائه ي خروجي هاي به صورت عكس هاي با كيفيت عالي براي گراف ها و نمودارها و خروجي هاي دقيق براي تحليل هاي آماري غير گرافيكي.
11. انتقال فايل ها از نرم افزارهاي مختلف و پذيريش پسوند هاي كاربردي.
12. Copyو paste راحت فرمان ها خروجي ها و دادها.
13. قابل استفاده بودن در تمام حوزه هاي علمي به طور اختصاصي. اين نرم افزار را مي توان در تمام حوزه هاي علمي از علوم انساني گرفته تا مهندسي به طور اختصاصي استفاده نمود. اين اختصاصي بودن وابسته به بسته هاي نرم افزاري است كه از آنها استفاده مي شود.
به نام یزدان پاک