سنجش و اندازه گیری

هفته پیش اعلام شد که «۲ دقیقه نفس کشیدن در هواى تهران برابر با ۹ نخ سیگار کشیدن است». این آمار مورد توجه برخى از نشریات خاص قرار گرفت. بلافاصله سازمان هاى متولى امر اعلام کردند که آمارهاى مربوط به مرگ و میر ناشى از هواى آلوده تهران را قبول ندارند. اگر قبول کنیم که هر ۲ دقیقه نفس کشیدن در هواى تهران یعنى ۹ نخ سیگار کشیدن، پس هر تهرانى در شبانه روز ۶ هزار و ۴۸۰ نخ سیگار مى کشد! اما زنده مى ماند. مى توان براى آزمایش، فردى را به کوه هاى دماوند و یا درهواى پاک برد تا هر ۲ دقیقه ۹ نخ سیگار بشکد. به نظر مى رسد چنین کارى اگر ممکن باشد، ساعتى نگذشته هر کسى را از پاى در مى آورد.

چنین آمارهایى بسیار است: هر ۳ دقیقه در ایران یک نفر معتاد مى شود(!)، ۹۰ درصد دخترها و پسرهاى تهرانى با هم ارتباط نامشروع دارند(!؟)، ۳ میلیون دانش آموز معتاد داریم(!) و ... گویا برخى آمارها فرقى به حال مردم ندارد، اماتفاوت چشمگیر آمارهایى که از دو سازمان در یک موضوع واحد ارائه مى شود، این موضوع را به ذهن متبادر مى کند که در بخش آمار، واقعیت و دقت، جاى خود را به «آمارهاى هرکى به هرکى » داده است.

در دنیایى که عصر اطلاعات نام گرفته است، نبودن اطلاعات و استفاده نکردن از آن، بیش از آن که یک کمبود باشد، یک نقص است.

اطلاعات به مثابه محمل و مبناى هر نوع تصمیم گیرى عقلایى، از اهمیت ویژه اى برخوردار است، چرا که بدون تکیه بر اطلاعات جامع و موثق، پیش بینى ها بر پایه حدس و گمان خواهد بود که بدیهى است در این صورت، محقق شدن آنها بستگى به شانس و تصادف خواهد داشت.

فلسفه آمار، فلسفه عجیب و پیچیده اى است که اگر نگرش به این اصل به صورت یک اصل ساده باشد، منجر به برداشت هاى غلط خواهد شد. البته همگان از این پیچیدگى و رمز گونگى زبان آمار ناخشنود نیستند چرا که بسیارى از این پیچیدگى سوءاستفاده مى کنند و به وسیله این گونه آمارها که از روش هاى غلط و نادرست به دست آمده است، مردم را فریب مى دهند.

هستند کسانى که به آمارهاى ارائه شده استناد مى کنند، بویژه آمارهایى که در بردارنده اطلاعاتى از یک موضوع غیر سیاسى است و با تکیه بر این گونه آمارها که غالب آنها غلط است، تصمیم مى گیرند.

در کشور ما فرهنگ و سواد آمارى، درست شکل نگرفته است. چرا که با گسترش آن و ایجاد مسئولیت مى توان از تناقض ها کاست.

با توجه به این که علم مدیریت یکى از اساسى ترین علوم در جوامع توسعه یافته به حساب مى آید، در این علم با استفاده از آمار است که مى توان توانایى هاى مدیران را در تصمیم گیرى هاى حساس، درست و به موقع محک زد. این امر مستلزم ارائه آمارهاى به روز، دقیق و صحیح است که باید از سوى مراکز آمارى و بانک هاى اطلاعاتى فعال در جامعه در اختیار سازمان هاى تصمیم گیرنده، مدیران، پژوهشگران و تحلیل گران مسائل مختلف جامعه قرار گیرد.

ارائه آمارهاى پراکنده و تقریباً غیر موثق، اثرات نامطلوبى برنتایج ناشى از تحقیقات محققان مى گذارد و بر تصمیمات حساس مسئولان جامعه در همه ابعاد به طور مستقیم اثر گذار است.

در دو دهه اخیر، با توجه به پیشرفت هاى تکنولوژیکى در زمینه رشد ابزار هاى آمارى و محاسبات، همچنان شاهد وجود برخى تناقض ها در آمارها هستیم. به نظر مى رسد دلایل وجودى چنین مشکلاتى در علوم آمارى جامعه ما پیش از آن که جنبه ابزارى و تکنولوژیکى داشته باشد، از نوعى معضل ساختارى در نظام آمارى کشور رنج مى برد که این جزو مسائل مهمى است که باید از درون تحلیل شود تا ریشه هاى اصلى آن نمایان و رفع شود.