پايايي يا همان reliability
پايايي مفهومي است كه به خطاي اندازه گيري بسيار نزديك است و در واقع اين دو مفهوم با يكديگر معادل اند. دقت اندازه گيري نيز كه با خطاي اندازه گيري رابطه ي عكس دارد نيز همان مفهوم پايايي را دارد. بنابراين بررسي ها و بحث هايي كه پيرامون خطاي اندازه گيري – خطاي منظم و خطاي تصادفي- مي شود مي تواند به حوزه ي پايايي آزمون نيز كشيده شود. لين در مقدمه فصلي كه در باره ي پايايي نوشته است براي بررسي مفهوم پايايي از خطاي اندازه گيري شروع كرده است. شاخص هاي متفاوتي از پايايي آزمون يا ابزار اندازه گيري در ادبيات روانسنجي موجود است براي بررسي اين شاخص ها مي توان به گفتاري از ريموند كتل اشاره كرد. كتل سه روش عمده را مطرح کرد که بر اساس آنها پايايي را مي توان اندازه گيري کرد (البته وي اين اصطلاح کلي را بيشتر از اصطلاحهاي ديگر ترجيح مي داد). اولين روش، ثبات و توافق نمره ها در دفعات متوالي اجراست؛ يعني، تغييراتي که در يک آزمون و روي يک گروه از افراد در زمانهاي مختلف صورت مي گيرد. کتل اين نوع پايايي را "ثبات" ناميد. روش هايي مانند بازآزمايي و استفاده از تحليل هاي همبستگي به منظور كمي سازي اين ارتباط و بيان درجه اي از ثبات استفاده مي شوند. دومين نوع پايايي به آزمونهاي مختلف ( يا بخشهاي يک آزمون که معمولاً ماده هاي انفرادي هستند) بر مي گردد و شامل توافق مربوط به يک بار اجراست که با استفاده از چند آزمون (يا بخشهاي آزمون) روي يک گروه از افراد صورت مي گيرد. اين ثبات "همگني" ناميده مي شود. در كلي ترين حالت آلفاي كرونباخ كه "متوسط ضريب بين تمام آزمون هايي است كه از تنصيف آزمون قابل دست يابي است" مي تواند به عنوان ضريبي از همگني سوالات آزمون در نظر گرفته شود. البته همانطور كه مشخص است آلفاي كرونباخ فرم كامل مربوط به فرمول هاي كودر ريچاردسون 20 و 21 نيز مي باشد. نوع سوم ثبات به افراد مختلف بر مي گردد و شامل توافقي است که در مورد معناي نمره هاي يک آزمون که در يک زمان معين روي مجموعه هاي مختلفي از افراد اجرا شده است. اين نوع ثبات "انتقال پذيري" ( يا سرسختي) ناميده مي شود.
انتقال پذيري و يا سرسختي كه به مسئله تعميم معني نمرات آزمون به موقعيت هاي مشابه در يك زمان خاص اشاره دارد توسط كرونباخ گليسر و ساير روانسنجان مشهور دنيا به طور گسترده تري بررسي شده است. بر اساس نظر آنها پايايي بايد به بررسي ميزاني از ثبات نتايج در گروه مرجع و يا در موقعيت هاي مختلف اتلاق شود. اين موضوع تا حدي مي تواند جدايي مفهومي كه در ادبيات روانسنجي بين روايي و پايايي وجود دارد را تا حدي تعديل نمايد. بر اساس اين مطالعات نظريه ي تعميم پذيري به منظور بررسي ثبات نتايج آزمون بوجود آمد.
نكته اي كه اخيرا به شدت مورد حمايت روانسنجان قرار گرفته است اين است كه بررسي پايايي آزمون و يا ابزار اندازه گيري يك بحث و گفتگو است كه در آن سعي مي شود پايايي آزمون به هر روش و طريقه ي ممكن اثبات شود. جي پاركس استاد دانشگاه مكزيكو سيتي در مجله ي اندازه گيري رواني مقاله اي با عنوان
Reliability as an argument
دارد كه در آن بيان مي كند پايايي شامل روش ها و ارزش هاي علمي و اجتماعي مهمي براي اثبات آن ارزش ها مي باشد كه بسيار به ديدگاه مسيك در مورد اعتبار است.
به نام یزدان پاک