سنجش و اندازه گیری

سنجش و اندازه گیری سازه های انسانی و رفتاری و زمینه های وابسته به آن (ضرغامی09122263167)

کاربرد تکنیک تحلیل داده های شبکه ای در یکپارچه سازی مولفه های شغلی و ارائه ی الگوی علمی مشاوره شغلی

چکیده
مقدمه
علی‏رغم استفاده‏ی گسترده از تکنیک‏ها و شیوه‏های علمی به منظور هدایت و مشاوره شغلی، مطالعه‏ای که به صورت نظامند مولفه ‏های موثر در مشاوره شغلی را یکپارچه سازد و بر اساس یکپارچه شدن این مولفه‏ها به مشاوره شغلی مبادرت ورزد، وجود ندارد. پژوهش حاضر تلاش کرده است تا با استفاده از تکنیک تحلیل داده‏های شبکه‏ای به یکپارچه‏سازی مولفه‏های اصلی هدایت شغلی اقدام نماید و بر اساس نتایجی که از این تحلیل حاصل می‏شود، شیوه‏ی نوینی در هدایت و مشاوره شغلی ارائه نماید.
روش
اجزای اصلی فرآیند مشاوره و هدایت شغلی عبارتند از: فرد (مراجع، کاربر یا استفاده‏کننده)، شغل و روش یا تکنیکی که فرد را به مشاغل مرتبط سازد. شناسایی مولفه‏ها با استفاده از تحلیل محتوا و تحلیل اسناد شرکت‏ها، موسسات، نظریات و مطالعات پیشین، صورت پذیرفته است. سنجش مولفه‏های موثر (رغبت، توانایی و ارزش کاری) در افراد و مشاغل به ترتیب مبتنی بر پرسشنامه‏های ساخته شده و میانگین نظر خبرگان شغلی (5 خبره)، می‏باشد. به منظور ارزیابی پرسشنامه‏های ساخته شده از روش‏های نظریه کلاسیک اندازه‏گیری و نظریه سوال پاسخ استفاده شد. برآورد ثبات نمرات اختصاص داده‏شده توسط خبرگان شغلی، به دلیل عدم وجود رویه‏هایی غیر از رویه‏های مورد مطالعه، با استفاده از ضریب توافقی کامل بدست آمد. تکنیک تحلیل داده‏های شبکه‏ای به منظور یکپارچه کردن مولفه‏ها و انطباق فرد و شغل براساس نتایج یکپارچه‏سازی بکارگرفته شد و در نهایت اعتبار الگوی مشاوره شغلی پیشنهادی با استفاده از داده‏های شبیه‏سازی شده و داده‏های تجربی بدست آمد.
پژوهش حاضر به لحاظ هدف پژوهش، در آنجا که دست به ساخت ابزار سنجش مولفه‏های موثر در هدایت شغلی می‏زند؛ یک پژوهش توسعه‏ای به شمار می‏رود. هدف پژوهش در این بخش، استفاده از نتايج پژوهش‏هاي پیشین، به منظور ساخت و بهبود ابزار سنجش مولفه‏های شغلی در کشور می‏باشد. زمانی که پژوهش از تکنیک تحلیل داده‏های شبکه‏ای به منظور ارائه الگوی عملی مشاوره شغلی استفاده می‏کند، پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی است. در این زمان، هدف پژوهش حاضر رشد و بهبود فرآیند مشاوره شغلی است. در تقسیم بندی دیگری که از پژوهش‏ها به لحاظ هدف پژوهش ارائه می‏‏شود، پژوهش حاضر یک پژوهش اکتشافی محسوب می‏شود و سعی می‏کند، الگوی مناسبی به منظور مشاوره و هدایت شغلی ارائه نماید. به لحاظ روش اجرای پژوهش، این پژوهش در دسته پژوهش‏های توصیفی قرار می‏گیرد، چرا که در این تحقیق، سعی پژوهشگر بر این بوده است، تا به توصيف عيني، واقعي و منظم خصوصيات پدیده مشاوره شغلی بپردازد و با استفاده از روش هاي مختلف جمع آوري اطلاعات تصوير نسبتا درستی از پديده مورد نظرخود، ارائه دهد.
نتایج
در ساخت ابزار مورد نیاز برای سنجش مولفه‏های رغبت، توانایی و ارزش کاری و تیپ آنها در افراد، بعد از سه مرحله اجرای پرسشنامه‏ها، ترکیب مناسبی از سوالات با ویژگی‏های روانسنجی مطلوب (مبتنی بر نظریه کلاسیک و نظریه سوال پاسخ) ارائه شد. تعداد آیتم‏های نهایی رغبت، توانایی و ارزش کاری به ترتیب 121، 80 و 55 آیتم می‏باشد.
مقدار ضریب توافقی کامل برای بررسی ثبات امتیازات اختصاص داده شده توسط خبرگان شغلی در تمام مولفه‏ها (رغبت، توانایی و ارزش کاری) بیشتر از 7.9 است که نشان دهنده‏ی وجود توافق (p<0.001) بین خبرگان شغلی، در اختصاص امتیاز به وظایف، تیپ و مولفه‏های موثر در فرآیند مشاوره و هدایت شغلی است.
به‏کارگیری تکنیک تحلیل داده‏های شبکه‏ای به ترسیم نقشه جهان کار مشاغل ایران (1195 عنوان شغلی) منجر شد و براساس این نقشه الگوی فرآیند مشاوره و هدایت شغلی در پنج مرحله، ارائه گردید. نتایج اعتباریابی این الگو نشان داد؛ زمانی که داده‏های به صورت هدفمند شبیه‏سازی می‏شوند؛ الگو پیشنهادی در 100 درصد موارد قابلیت پیش‏بینی دارد و از اعتبار لازم برخوردار است. اما زمانی که از داده‏های تجربی در اعتباریابی استفاده می‏شود، الگوی پیشنهادی با ارائه‏ی 5 شغل، در 93 درصد موارد موفق به پیشنهاد شغلی به شاغلین معرف می‏شود؛ که با عنوان شغلی آنها انطباق دارد.
نتیجه‏گیری
تکنیک تحلیل داده‏های شبکه‏ای علاوه بر این که در یکپارچه‏سازی مولفه‏های موثر در فرآیند هدایت شغلی و پیشنهاد مشاغل منطبق بر ویژگی‏های فرد بر اساس ادغام آنها، موفق است؛ می‏تواند در ترسیم نقشه مشاغل کشور به‏کار‏گرفته شود. نقشه‏هایی که بر اساس این تکنیک ترسیم می‏شوند، می توانند در دیداری سازی مشاغل پیشنهادی به کاربر، تحلیل شغل و خوشه‏بندی و دسته‏بندی مشاغل استفاده شوند.
کلید واژه‏ها: یکپارچه‏سازی، تحلیل داده‏های شبکه‏ای، مشاوره و هدایت شغلی و نقشه جهان کار

 


برچسب‌ها: یکپارچه ‏سازی, تحلیل داده‏های شبکه‏ای, مشاوره و هدایت شغلی و نقشه جهان کار
+ نوشته شده در  دوشنبه 30 تیر1393ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

نظریه های پیوندگرا theory connectionism

در زمان مواجه  با یک پدیده مدل های مختلفی برای مطالعه ی آن وجود دارد. یکی از این مدل ها، مدل های ارتباطی یا پیوندگرا می باشد (connectionist models). پیوندگرایی جنبشی در علوم شناختی است که توانایی های هوشی انسان را از طریق شبکه های عصبی مصنوعی توضحی می دهد. شبکه های عصبی مدل های ساده شده ی مغز می باشند که از تعداد زیادی واحد تشکیل شده است که با وزن های مختلفی به هم مرتبط می شوند. این وزن ها اهمیت ارتباطات بین واحدها را مشخص می کنند. 

زیر بنای نظری تحلیل داده های شبکه ای به نظریه پیوندگرایی است


برچسب‌ها: نظریه پیوندگرا, تحلیل داده های شبکه ای
+ نوشته شده در  سه شنبه 13 خرداد1393ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

کاربرد تحلیل داده های شبکه ای در مطالعه ی سازمان های آینده (سازمان شبکه ای)

دیدگاه شبکه رویکردی جدیدی است که تاثیر به سزایی در پژوهش های مدیریتی در سال های اخیر داشته است. بعضی از مقالاتی که به استفاده از تحلیل داده های شبکه ای در حوزه ی مدیریت پرداخته اند، در ادامه ذکر شده است. سازمان های شبکه ای حوزه ی بسیار گسترده ای است که به وفور در مطالعات مدیریت سازمانی بررسی شده است. اما از روش های تحلیل شبکه، چنانچه شایسته است در جهت کمی کردن این حوزه استفاده نشده است. در ادبیات مدیریت و رشته های مدیریت با گرایش های مختلف واقعا دو بخش بدون اشتراک بوده اند. بررسی مطالعاتی که از سوی اینجانب در حوزه ی مدیریت انجام شده است، نشان می دهد که تحلیل شبکه ای و تکنیک های مربوط به این حوزه ی روش شناختی به مطالعه ی شبکه ی افراد سازمان ها یا شبکه ی سازمان های مختلف پرداخته است ولی هیچ کدام از پژوهش های انجام شده در این حوزه به شبکه را به عنوان شکلی از سازمان ندیده اند. 

با وجود این که در مورد سازمان شبکه ای بررسی هایی انجام شده است اما قسمت عمده ی کارهای انجام شده در این حوزه نظری است و به وادی عمل یا تبیین و اندازه گیری وارد نشده است. در واقع بیشتر مقالات در حوزه ی سازمان شبکه ای حالت نظری دارد و تکنیک های کمی سازی را در روش شناسی خود استفاده نموده اند، اما مقاله ای که از تکنیک های تحلیل شبکه ای به منظور مطالعه ی ساختار و فرم سازمان های شبکه ای استفاده کرده باشد، توسط اینجانب یافت نشد. 

مفهوم سازمان شبکه ای که به سرعت هر چه بیشتر در حال گسترش است، هنوز به صورت روشن، باثبات و معنادار تعریف نشده است. اما این عدم توافق و یا نوبودن آن به دلیل فرآیندهایی مانند جهانی شدن،  نه تنها مانعی برای فرض آزمایی و کمی سازی آن نیست، بلکه کمک بسیار بزرگی به شکل بندی و فرم بندی آن است. این کار به رشد نظریه کمک می کند چرا که ساختار و قوام یک نظریه به فرض آزمایی هایی است که پیرامون ان انجام می شود. 

تحلیل شبکه ای مجموعه ی از تکنیک های تحلیلی را در اختیار پژوهشگران مدیریتی قرار می دهد که می خواهند نگرش و درک درستی از سازمان ها و موسسات آینده داشته باشند که در تمام دنیا و مخصوصا در ایران به زودی ظهور پیدا خواهند کرد. این تحلیل شاخص های بسیاری مانند مرکزیت، بینیت، خوشه بندی و غیره در اختیار تحلیل گران قرار می دهد و امکان شبیه سازی موقعیت های دلخواه و تغییر موقعیت ها را به ایشان می دهد. علاوه بر آن مدیران می توانند اثر تغییرات در هر کدام از واحد های سازمان شبکه ای، روی کل شبکه یا سازمان های دیگر را مشاهده کنند و بر اساس آن تصمیم گیری نمایند. قابلیت دیگر این تحلیل در حوزه ی مدیریت پیش بینی پذیری اقدامات دولت یا نهادهای تصمیم گیرنده دیگر و اعتباریابی مطالعات در دنیای واقعی است. 

09122263167


برچسب‌ها: سازمان های شبکه ای, تحلیل شبکه, مدیریت
+ نوشته شده در  چهارشنبه 10 اردیبهشت1393ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

چگونگی انجام یک تحقیق با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی (۱)

چگونگی انجام یک تحقیق با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی (۱)

مساله یابی و طرح مساله

تحقیق با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی را از کجا می توان شروع کرد؟

یک تحقیق با رویکرد و روش تحلیل شبکه اجتماعی چه موارد و موضوعاتی را می تواند بررسی کند؟

مرحله اول در انجام یک تحقیق علمی چه با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی و یا با رویکردهای دیگر، انتخاب موضوع و مسئله تحقیق است. در این مرحله محقق در نتیجه ی ابهام و یا سوالی که از برخورد دانش زمینه ای و قبلی اش با واقعیت برای او پیش می آید، به سوالی می رسد که می خواهد طی تحقیق به آن سوال پاسخ دهد. (برای آشنایی با سوالات تحقیق و چگونگی دستیابی و طرح یک سوال تحقیق خوب توصیه می کنم کتاب دکتر علی ساعی با عنوان روش تحقیق در علوم اجتماعی را مطالعه کنید) بعد از انتخاب موضوع، محقق این موضوع را به سوالاتی تبدیل می کند که چارچوب تحقیق را روشن کرده و مراحل بعدی را تا حدی مشخص می کنند، البته باید توجه داشت که این مسئله و حد و حدود آن و سوالاتی که طرح می گردد ثابت نبوده و طی مراحل بعدی انجام تحقیق مورد بازبینی و بعضا تغییرات کامل قرار می گیرند؛ بنابراین نباید فکر کرد که این سوالات را یک بار طرح و در تمام مراحل به شکل اولیه حفظ خواهیم کرد. بعد از انتخاب موضوع به سراغ مطالعات مشابه که مسئله هایی مشابه داشته اند رفته و تلاش می کنیم نسبت به ادبیات موجود در ارتباط با سوالمان اشراف پیدا کنیم. به این طریق با سوالات تحقیق مشابه و چارچوب های کاری آنها آشنا شده و متوجه می شویم که محققان دیگر برای پاسخگویی به سوالاتی مشابه سوالی که در ذهن ما شکل گرفته است چه اقداماتی انجام داده اند. بعد از بررسی تحقیقات مشابه و به عبارتی ادبیات تحقیق، با الهام گیری از این تحقیقات و بررسی منابع آنها و نیز مطالعه منابع دیگر به دنبال نظریاتی خواهیم بود که پاسخی نظری و موقتی به سوال تحقیق ما ارائه نمایند. به عبارتی دیگر نظریاتی را جستجو می کنیم که قدرت و توانایی حل موقتی و تئورتیک سوال تحقیق ما را داشته باشند. با بررسی نظریات مختلف و گاه ترکیب آنها به مدل و چارچوبی دست می یابیم که پاسخی است به سوال اولیه ای که باعث شد کلیه این مراحل را برای پاسخگویی به آن طی کنیم در این مدل عوامل و متغیرهای احتمالی که می توانند در مسئله ی مورد نظر تاثیری داشته و نقشی ایفا کنند را مشخص و به طور شماتیک نشان می دهیم. سپس به دنبال روش مناسب جهت آزمون صحت و سقم و یا کذب این پاسخ موقتی خواهیم بود؛ در این مرحله به دنبال جمع آوری واقعیات قابل مشاهده از دنیای بیرون می رویم که پاسخ نظری خود را با آنها مورد سنجش و مقایسه قرار داده و نتیجه بگیریم که پاسخ تئوریک ما با دنیای واقعی نیز همخوانی دارد یا نه ؟ و قادر است واقعیت بیرون را مورد تبیین و تفهیم قرار دهد یا نه ؟ طی این مرحله بر اساس الزامات مسئله و موضوع تحقیق و همچنین چارچوبی که نظریات منتخب و سپس مفاهیم و متغیرهای تعیین شده مشخص می کنند روش مناسب جهت گردآوری داده های مناسب برای آزمون این پاسخ موقتی را انتخاب و به سراغ مرحله جمع آوری داده ها می رویم.

منبع: http://www.onlinesna.com/?p=434


برچسب‌ها: تحقیق با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی
+ نوشته شده در  دوشنبه 11 فروردین1393ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

نظريه ي شبكه يا NETWORK THEORY

نظريه ي شبكه حوزه اي از علم كامپيوتر و علم شبكه و قسمتي از نظريه ي گراف است. اين نظريه در شاخه هاي مختلفي نظير فيزيك آماري، فيزيك ذره اي، علم كامپيوتر، زيست شناسي، اقتصاد، تحقيق در عمليات و جامعه شناسي كاربرد دارد. نظريه ي شبكه خودش به مطالعه ي گراف ها به عنوان ابزاري براي نمايش روابط نظامند يا غير نظامدار موضوعات گسسته مربوط مي سازد. 


برچسب‌ها: NETWORK THEORY نظريه ي شبكه
+ نوشته شده در  پنجشنبه 19 اردیبهشت1392ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

نرو افزار آر

چندی پیش مطلبی در ارتباط با زبان برنامه نویسی R براتون نوشتم. امروز میخواهم بیشتر به زبان برنامه نویسی R بپردازم.


بیشتر این مطالب از مقاله Ashlee Vance به آدرس: http://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html


گرفته شده است.


برای بعضی ها R فقط 18همین حرف الفبای انگلیسی است. برای برخی دیگر R یک رتبه (درجه دسته بندی) در فیلم­های مهیج است. برای برخی ها نیز یک درجه عایق استفاده شده برای اتاق زیر شیروانی و یا حرفی هست که دزدان دریایی در فیلم ها می­گویند.


R همچنین نام یک زبان برنامه نویسی و نرم­افزار مهم و کاربرپسند است که برای آنالیز داده­ها استفاده می­شود. این برنامه در حال تبدیل شدن به یک زبان برنامه نویسی بین المللی است. چرا که امروز داده کاوی یکی از کارهای اجتناب ناپذیر هر علمی شده است. امروزه شرکت های مختلف از جمله Google, Pfizer, Merck, Bank of America, the InterContinental Hotels Group و  Shell از آن به صورت روزمره استفاده می­کنند.


اما شاید این سوال برای شما پیش بیاید چرا این برنامه را R نامیده اند؟ این سوالی است که برای خودم هم پیش آمده اما فقط همین را میتوانم بگویم که R اولین بار در سال 1996 ظهور یافت که دو پروفسور آمار نیوزلندی به نام های Robert Gentleman و Ross Ihaka یک کد برنامه نویسی را به همراه  نرم افزار به صورت رایگان منتشر کردند. شاید دلیل نامگذاری R به خاطر حرف اول اسم کوچک این دو پرفسور آمار باشد.


یک محقق در شرکت Google که از نرم افزار R استفاده می کند گفته نرم­افزار R آنقدر مهم است که ارزش آن قابل شمردن نیست. این نرم افزار به محققان و دانشجویان این اجازه را می دهد که آنالیزهای پیچیده و برهمکنشی را بدون اینکه از پس زمینه نرم افزار و روش های آماری اطلاعی داشته باشد را انجام دهند.


جالب اینکه این نرم افزار مجانی است. این قابلیت را دارد که کدهای خود را که در زبان برنامه نویسی مانند C++ نوشته ای را در اینجا برای محققان دیگر به اشتراک بگذاری، کدهای نوشته شده را اصلاح کنید و از بسته های نرم افزاری دیگران استفاده کنی. پس هم یک زبان برنامه نویسی است و هم یک بسته نرم­افزاری برای کاربران می باشد. خیلی اوقات محققان آماری در زمینه برنامه نویسی به توابع و الگوریتم های نیاز دارند که نوشتن آنها به زمان بسیار زیادی نیاز دارد. اما با استفاده از R کاربر میتواند به راحتی از متدها و توابعی که دیگران نوشته اند استفاده کند. برخی از کاربران R آن را به عنوان یک نسخه پیشرفته excel می داند زیرا به راحتی میتواند ویرایش و آنالیزهای دادها را با آن انجام داد.


در حال حاضر بیش از 3117  بسته نرم افزاری  برای R نوشته شده است. واقعیتش من فکر نمی کنم تا حالا هیچ نرم­ افزاری به این گستردگی نوشته شده باشد. برخی از دانشجویان به من گفته اند که این نرم افزار به زودی جایگزین SAS می شود. اما  باید بگم SAS که چه عرض کنم، دیگر نرم افزارهای برآورد پارامتر هم دارند کنار میروند. فقط بگم این نرم افزار واقعاً محشر است، هر چه دلت بخواد توی آن پیدا میکنی.  بعضی ها میگن شبیه نرم­افزار Matlab است. از این جنبه که قابلیت نوشتن برنامه در ان هست بله. مثل Matlab است. اما شما برید ببینید آیا میتوانید به نرم افزار Matlab فایل شجره و داده را بدی برایتون BV یا پارامتر ژنتیکی محاسبه کنه. برای اینکار در نرم افزار Matlab مجبور بودید صدها خط برنامه مینوشتید اما با R همین کار را با 10 خط میتونید انجام بدید.


اینکه تعداد کاربران نرم افزار R چقدر است را نمی توان دقیق گفت اما در سال 2009 حدود 250000 نفر تخمین زده شد. که من شک ندارم تا امروز این تعداد از 500000 نفر هم گذشته است. همچنین در این مقاله نوشته شده کاربرپسندی و قابلیت های دیگر R میتواند تجارت موسسئسه هایی که SAS را سازماندهی می کننند تهدید کند که قطعاً همینطور هست. مثل خود من، از زمانی که با R آشنا شده ام خیلی کمتر از SAS استفاده میکنم. البته شرکتی که SAS را نوشته و پخش می کند هم بیکار ننشسته و  امروز SAS نسخه 9.2 با قابلیت بالاتر و با کتابهای راهنمای بسیار باکیفیتی را وارد بازار کرده است.  


بااین وجود R  یکسری نقایصی هم دارد که قطعاً به زودی حل خواهند شد. یکی از آنها این است که برای برخی packageها و متدها به حافظه کامپیوتری بالایی نیاز دارد. برخی از packageهای آن روی برخی سیستم عامل ها جواب نمی دهند مثلاً package MCMCGlmm  گاهی اوقات روی ویندوز 7 کار نمی کند باید حتماً از XP یا لینوکس استفاده شود. از نظر حافظه محدودیت دارد. سرعت ان نسبتاً کند است. اما همچنان تهیه کنندگان این نرم افزار در تلاشند تا کاستی های آن را جبران کنند. که قطعاً به زودی این کاستی ها را نیز برطرف خواهند کرد. 



برچسب‌ها: نرم افزار آر روانسنجی سنجش و انداره گیری آموزش
+ نوشته شده در  سه شنبه 17 اردیبهشت1392ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

تحليل شبكه اي و شعر شعراء

من و تو عارض ذات وجوديم مشبك هاي مرات وجوديم

بني آدم اعضاي يكديگرند كه در آفرينش ز يك گوهرند چو عضوي بدرد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار

+ نوشته شده در  سه شنبه 3 اردیبهشت1392ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

رویکرد ساختاری در مطالعه پدیده‌های اجتماعی چیست؟

در این مطلب هدف بحث در این خصوص است که تحلیل شبکه اجتماعی در مطالعه پدیده‌های اجتماعی چه کمکی به ما می‌کند؟

رویکرد ساختاری در مطالعه پدیده‌های اجتماعی چیست؟

تصور کنید در مورد وضع امکانات آموزشی و برخورداری از آن در یک نقطه جغرافیایی خاص کشور در حال مطالعه و تفکر هستید؛ چه متغیرهایی را در این زمینه بررسی خواهید کرد؟ تعداد مدارس، دانش‌آموزان، معلمان، دانشگاه‌ها، دانشجویان، اساتید و…؛ در موقعیتی دیگر تصور کنید در مورد وضع امکانات بهداشتی و سلامت در همان نقطه جغرافیایی به فکر پرداخته‌اید و درصدد هستید تصویری جامع از وضع امکانات بهداشتی و آموزشی آن منطقه ترسیم کنید. چه موارد و موضوعاتی را ممکن است مورد بررسی قرار دهید؟ تعداد بیمارستان‌ها، تعداد تخت‌های بیمارستانی؟ تعداد پزشکان و پرستاران؟ یا از نگاهی اجتماعی، میزان شیوع بیماری‌ها و آسیب‌های خاص در آن منطقه که از عوامل اجتماعی خاص یا رفتارهای متناسب آن منطقه نشئت گرفته‌اند؟ به عنوان مثال شیوع اعتیاد و استفاده از مواد مخدر در موقعیتی جغرافیایی که افراد و فرهنگ خاص ساکنان آن منطقه استفاده از مواد مخدر را ارزشمند تلقی می‌کند.

تیجه حاصل از بررسی شما می‌تواند شامل آمار و ارقامی در مورد موضوع مطالعه‌تان باشد؛ شاید برای مفهوم‌تر شدن آماری که ارائه می‌کنید چند جدول و نمودارهایی هم ترسیم کنید که به مخاطب شما کمک کند که وضع و روند خاص آن موضوع در آن منطقه را درک کند. یا در حالتی پیشرفته‌تر ممکن است نتایجی نظری و قواعدی نیز به دست آورید که می‌توانند در تحقیقات آینده مورد بررسی و آزمون قراد داده شوند و صحت و یا ابطال آن ها به ورطه آزمون نهاده شود.

اما تفاوتی که نگاه با عینک «ساختاری» در شما و نوع تفکرتان در مورد مسئله اجتماعی مورد مطالعه ایجاد می‌کند چیست؟

اختار را در اینجا «چگونگی قرار گرفتن اجزای یک مجموعه در کنار هم تعریف کرده‌ایم».

تصور کنید که بخواهید در زمینه آموزش و بهداشت که مطرح گردید، میزان بودجه دریافتی از مرکز استان برای نقطه جغرافیایی مد نظر خود را به این مطالعه بیفزایید؛ شاید هدف شما جذب بودجه‌های بیشتر با ارائه وضع امکانات در مرحله اول و سپس مقایسه آن با بودجه دریافتی و نیز بیان شرح چگونگی اختصاص این بودجه برای افزایش امکانات باشد؛ در اینجا راه حلی دیگر برای طرح این موضوع با مدیر یا نهادی که در مورد اختصاص بودجه تصمیم می‌گیرد طرح می‌کنیم، به این بیندیشید که شما میزان بودجه دریافتی این نقطه جغرافیایی و نیز میزان خدمات بهداشتی و آموزشی ارائه شده توسط آن به دیگر نقاط جغرافیایی نزدیک آن را با استفاده از دیدگاهی ساختاری مطالعه و ارائه کنید؛ به این معنا که این منطقه خاص مورد مطالعه، از میزان بودجه دریافتی خود و امکانات بهداشتی خود برای ارائه خدمات بهداشتی به ساکنین مناطق نزدیک نیز بهره برده است و مراجعه افراد مناطق دیگر برای دریافت امکانات بهداشتی به این منطقه خاص بسیار زیاد است؛ نقشی که به عنوان مثال شهر شیراز در منطقه جنوب کشور ایفا می‌کند؛ آنگاه میزان بودجه و امکانات بهداشتی و پزشکی اختصاص داده شده به این منطقه باید متناسب با خدماتی باشد که به دیگر نقاط اطراف آن نیز ارائه داده است؛ دیدگاه ساختاری در اینجا به کمک محقق اجتماعی می‌آید که بتواند ارتباطات میان اجزای مجموعه بهداشتی و پزشکی با یکدیگر را مشاهده کند، ارتباطاتی که میان کنشگران اجتماعی این مجموعه برقرار شده است که شامل پرسنل ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی، و افراد و جامعه دریافت‌کننده خدمات بهداشتی است، پراکندگی این کنشگران در نقاط جغرافیایی و در آن منطقه به چه نحو است؟

در اینجا دانشمند اجتماعی ممکن است با بهره‌گیری از این دیدگاه ساختاری به سوالاتی جدید نیز دست‌یابد که در مورد آن منطقه خاص مطرح می‌کند؛ به عنوان مثال ارتباطات میان نهادهای اجتماعی و تاثیرگذار در فرهنگ‌سازی بهداشت و آموزش پزشکی به جامعه ساکن در آن منطقه چطور بوده است؟ فعالیت‌های آموزشی این نهادها تا کنون تا چه حد مثمر ثمر بوده است که به عنوان مثال با افزایش مراقبت‌های بهداشتی افراد و ارتقاء وضع بهداشت فردی، میزان تقاضا به دریافت خدمات بهداشتی و پزشکی را کاهش دهد. آنگاه این نگاه ساختاری به محقق کمک می‌کند که تمامی نهادهای فعال و درگیر در این عرصه را به همراه کنشگران و جامعه ساکن در آن منطقه به طور یکپارچه مورد تحلیل و مطالعه قرار دهد و ضمن ارزیابی فعالیت‌های هر کدام از این نهادها به طور جداگانه، ارتباطات شکل گرفته میان آنها و تاثیری که این ارتباطات بر فعالیت‌های جاری و اثربخشی و نتیجه‌دهی آن فعالیت‌ها می‌گذارد را نیز مطالعه کند. به عبارت دیگر این نگاه ساختاری به محقق اجتماعی مدد می‌رساند که در تحلیل خود از سطح مطالعه یک فرد و یا مطالعات خرد، به سطح مطالعه افراد و یا نهادها و روابط اجتماعی آنها و تاثیر و تاثر ان بر نحوه رخداد پدیده اجتماعی ارتقاء یافته و تحلیلی دقیق‌تر و جامع تر ارائه نماید.

در همین مثال گفته شده، وضعیتی را تصور کنید که سه نهاد به طور جداگانه و گاها موازی به فرهنگ‌سازی بحث بهداشت فردی مشغول هستند، اما جامعه ساکن در آن منطقه خاص با ارتباطات منسجم قومی و قبیله‌ای که از سالیان دراز موجود بوده است عجین بوده و حضور نهادهای دیگر و تلاش آنها برای ایجاد تغییرات اجتماعی حاصل برنامه‌ریزی و سیاستگذاری اجتماعی را برنمی‌تابد، در این وضع خاص، نهادی برآمده از بطن آن جامعه که به طور داوطلبانه شکل گرفته است و به طور مثال حاصل تعامل جوانان آن منطقه در حوزه آموزش مذهبی بوده است، تلاش می‌کند در زمینه ارائه آموزش‌های بهداشتی نیز به این نهادهای فعال رسمی کمک رساند؛ با نگاه ساختاری وقتی این وضع را تحلیل کنیم، آنگاه ارتباطات منسجم میان اقوام و قبایل ساکن در آن منطقه کمک می‌کند که افرادی که هم‌اکنون اعضای این جامعه هستند با بهره‌گیری از همین ارتباطات منسجم، به آموزش بهداشت و توانایی‌های پزشکی، و ارتقاء وضع بهداشت فردی بپردازند؛ آنگاه فعالیت نهاد رسمی در آن منطقه نیز تسهیل و تسریع شده ارائه خدمات به نحو مطلوب‌تری ممکن می‌گردد.

پس به طور خلاصه باید گفت که دانشمند اجتماعیِ دارای رویکرد ساختاری و نگاهی که می‌تواند کل یک مجموعه و ارتباطات اجزای آن را در کنار یکدیگر تحلیل کند، سوالاتی متفاوت‌تر و گهگاه بیرون از حوزه مطالعات معمول طرح می‌کند، که پاسخ‌دهی به آنها و برنامه‌ریزی اجتماعی و تدوین سیاست‌های اجتماعی با توجه به این سوالات و پاسخ‌های آنها، ایجاد آگاهانه تغییرات اجتماعی را تسهیل و تسریع نموده و فرآیند پذیرش عمومی برنامه‌ها و سیاست‌های اجتماعی را نیز به نحوی چشمگیر تحت تاثیر قرار می‌دهد.

در مطلبی در آینده نزدیک به ریشه‌های رویکرد ساختاری در زبان‌شناسی اجتماعی و وام‌گیری از رویکردهای اجتماعی متفکران و جامعه‌شناسانی چون مارکس و ساختارگرایان جدید خواهیم پرداخت.

منبع: onlinesna.com

+ نوشته شده در  دوشنبه 30 بهمن1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

تعابیر استعاری تحلیل شبکه در نظریات متفکران جامعه‌شناسی



Posted: 11 Jan 2013 07:30 AM PST

معرفی فصلی با عنوان تحلیل شبکه‌های اجتماعی


نوشتۀ: رونالدبریگر


فصلی از کتاب هندبوک تحلیل داده‌ها


انتشارات سیج، سال ۲۰۰۴


نوشته‌ی رونالد بریگر با عنوان تحلیل شبکه‌های اجتماعی که در قالب فصلی از هندبوک تحلیل داده‌ها توسط انتشارات سیج چاپ شده است شامل مباحثی در مورد نظریات و رویکردهای نظریه‌پردازان در ارتباط با تحلیل شبکه اجتماعی بوده و بعد از آن مباحثی پیرامون تحلیل داده‌های رابطه‌ای به روش تحلیل شبکه اجتماعی مطرح می‌گردد که در اینجا تاکید بر مباحث و رویکردهای نظری است که در آن کتاب بیان شده است.


.


در بخشی تحت عنوان «از استعاره تا تحلیل داده‌ها» بریگر اشاره می‌کند که استعاره‌های شبکه‌ای نقش مهمی در رساندن و بیان نظرات و تفکرات نظریه‌پردازان مختلف بازی کرده‌اند؛ از جمله این متفکران بریگر به این موارد اشاره می‌کند؛ مارکس: جامعه صرفا انبوهی از افراد نیست بلکه مجموع روابطی است که از طریق آنها افراد در کنار یکدیگر قرار می گیرند. نظر دورکیم در مورد اهمیت ارتباطات؛ دورکیم در تز لاتین خود در پی علاقه خود به شکل‌گیری (مورفولوژی) اجتماعی به افکار قرن هجدهمی مونتسکیو رجوع می‌کند که گونه‌هایی از جامعه را مانند مونارشی، آریستوکراسی و جمهوری را معرفی کرده بود، و به عقیده دورکیم این گونه‌های مختلف نه بر اساس تقسیم کار و یا طبیعیت گره‌ها (روابط) اجتماعی بلکه بر اساس طبیعت اقتدار نظارتی شکل گرفته‌اند، دورکیم بعدها این استراتژی (خود) را مورد انتقاد قرار داد و گفت که عصاره‌ی جامعه تعداد افراد تحت نظارت اقتدار نیست بلکه تعدادی است که درگیر در روابطی خاص شده‌اند. چارلز هورتون کولی در آمریکا اهمیت پراگماتیسم اجتماعی یا جامعه‌شناختی را متذکر شد، سنتی که در آن نه فقط آگاهیِ روابط اجتماعی بلکه خودآگاهی به طور آشکاری نظریه‌پردازی شده بود، و در این سنت «انسان ممکن است به عنوان نقطه‌ی تلاقی خطوطی بی‌انتها و نامحدود از گروه‌های اجتماعی پنداشته شود که به تعداد گروه‌های اجتماعی، خط از این فرد عبور کرده است». انسان‌شناس اجتماعی انگلیسی، رادکلیف براون، در سال ۱۹۴۰ چنین می‌نویسد که: «مشاهده مستقیم این‌طور نشان داده است که افراد بشر از طریق شبکه‌ی پیچیده‌ای از روابط اجتماعی به یکدیگر مرتبط شده‌اند»، او اصطلاح ساختار اجتماعی را برای وصف و نامیدن این شبکه استفاده کرد. به عقیده ترنر، جامعه‌شناسیِ شبکه به کاری که جامعه‌شناسان و انسان‌شناسان اولیه حیاتی می‌پنداشتند می‌پردازد، و آن شناسایی و مشخص‌کردن و نقاشی روابطی است که ساختارهای اجتماعی را می‌سازند.


.


نوشته‌ی بریگر شامل این بخش‌ها می‌گردد، الف) از استعاره تا تحلیل داده‌ها، ب) کمی یا کیفی؟ ج) مباحث پایه‌ای شبکه‌ها، د) گونه‌های برابری ه) مدل‌های آماری برای ساختار شبکه و) فرهنگ و شناخت ز) و یک ضمیمه که شامل معرفی نرم‌افزارهای کامپیوتری برای تحلیل شبکه و نیز منابع مطالعاتی بیشتر می‌گردد.


 






+ نوشته شده در  پنجشنبه 5 بهمن1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

شبکه روابط آشکار یا پنهان ؟

این اولین مطلب در بخش سرمایه اجتماعی و شبکه اجتماعی است. در بررسی سرمایه اجتماعی تقسیم‌بندی‌های مختلفی ارائه شده است که هر یک به فراخور هدف محقق و نظریه‌پرداز در پی آشکارسازی ابعاد خاصی از این مفهوم بوده‌اند. در این مطلب به تقسیم‌بندی سرمایه اجتماعی به آشکار و پنهان و مبتنی بر آن شبکه‌های اجتماعی آشکار و پنهان پرداخته‌ایم.

در یک تعریف ساده می‌توان گفت، سرمایه اجتماعی مفهومی جامعه‌شناختی است که به ارتباطات درون و بین شبکه‌های روابط اجتماعی اشاره دارد.(منبع تعریف) در جامعه‌شناسی سرمایه اجتماعی، حمایت و نفع اقتصادی و یا جمعی‌ مورد انتظاری است که از تعاملات و ارتباطات و همکاری میان افراد و یا گروه‌های اجتماعی حاصل می‌شود. (منبع)

یکی از دسته‌بندی‌هایی که در زمینه سرمایه اجتماعی طرح شده است تقسیم آن به سرمایه اجتماعی آشکار[۱] (ESC) و پنهان[۲] (ISC) است که مبتنی بر آن به تمایزات میان شبکه اجتماعی آشکار (ESN) و شبکه اجتماعی پنهان توجه گردیده است، شبکه اجتماعی پنهان[۳](IAN) مبتنی بر نسبت دادن‌های محقق و یا بر اساس تفکرات و نظرات محقق و مفسر که صفت‌های مشابه بین افراد را کشف و تفسیر می‌کند مشخص گردیده و بدین طریق محقق شبکه اجتماعی بالقوه را ترسیم می‌کند که هم‌اکنون در میان کنشگرانِ گروه مورد بررسی، برقرار نیست. یک ارتباط آشکار، افراد را بر اساس یک رابطه کاملا مشخص مرتبط می‌کند که با صفت‌هایی نظیر «دوستِ فلانی»، «همکارِ فلانی» مشخص می‌شود، افراد از این ارتباط در بین خود آگاه هستند. یک ارتباط پنهان یا ضمنی افراد را بر اساس شباهت‌های نسبی و نه چندان کامل یا مشابهت‌های ارثی مثل عادت‌های مشابه، علایق مشترک و… ربط می‌دهد؛ و این افراد ممکن است از این نوع شباهت‌های رفتاری، علاقه‌ای و نگرشی در میان خود آگاه نباشند. شبکه‌های ساخته شده مبتنی بر ارتباطات نوع اول را آشکار و شبکه‌های مبتنی بر ارتباطات نوع دوم را ضمنی یا پنهان می‌نامند.

منبع: http://www.onlinesna.com/

+ نوشته شده در  دوشنبه 25 دی1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

تحلیل شبکه اجتماعی

توجه به شبکه‌ها بخشی از مطالعات وسیع‌تری است که در توصیف کامل و دقیق”سیستم‌های پیچیده” انجام می‌شود (غضنفری و همکاران، ۱۳۸۷: ۳۳۲). نظریه پیچیدگی با توجه به تعریف هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی خاصی که دارد، اصولا خبر از پارادایمی جدید در حوزه‌ی اندیشه‌ورزی انسانی می‌دهد. هر چند برخی مخالف چنین نگاهی هستند و آن را در تداوم پارادایم‌های قدیم دانش‌ورزی می‌دانند؛ برخی دیگر همچون سیلیرز پا را بسی فراتر گذاشته و آن را در زمره‌ی پارادایم پست مدرنیسم طبقه‌بندی می‌کنند.


نگاهی منطقی و عمیق به این نظریه و مدعاهای آن، امری بینابینی را تداعی می‌کند. یعنی در مدعای نقص مبانی هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و روش‌شناختی پارادایم پوزیتیویستی به دانش، شباهت‌هایی به مدعاهای پست مدرنیسم دارد. اما در زوایای خاصی از بنیان‌های پژوهشی به پارادایم پوزیتیویستی پایبند و نزدیک می‌باشد.


از نظر الیاس، افراد و گروه­ها به روش برنامه­ریزی شده با هم تعامل می­کنند، اما نتایج این تعاملات در گستره جامعه غیر قابل پیش­بینی خواهد بود و الگوهای بلند مدت در سطح جامعه بدون هیچ برنامه­ای ظهور پیدا می­کنند (محمدی و دیگران، ۱۳۸۹: ۲۲۰).


چند ویژگی اساسی برای سیستم‌های پیچیده بر شمرده می‌شود: پیش‌بینی‌ناپذیری – حساسیت به شرایط اولیه – روابط غیر خطی.


اگر این سه ویژگی را به عنوان ویژگی‌هایی بنیانی در نظر بگیریم و شبکه‌های اجتماعی را نیز به عنوان موضوع پژوهشی مورد واکاوی قرار دهیم، می‌توان این ویژگی‌ها را نیز در شبکه‌های اجتماعی جست.


منظور از حساسیت به شرایط اولیه، اینست که تغییری کوچک در برخی متغیرها و عوامل می‌تواند تغییرات بسیار کلان در رفتار سیستم ایجاد نماید. مثلا در یک شبکه‌ی اجتماعی اگر عضوی برای یکی از دوستانِ دوستان خود درخواست دوستی بفرستد که آن فرد درخواست شونده، در گروه خاصی عضویت دارد که با علایق این فرد همخوانی داشته باشد، احتمالا روند حضور در شبکه و فعالیت‌های درخواست دهنده در مواجهه با چنین گروه و افرادی دچار تغییرات ماهوی شود. یعنی فرد گروه‌ها و فعالیت‌های قبلی خود را تا حدی به کناری نهاده و ممکن است روندی جدید در زندگی شبکه‌ای را در پیش بگیرد.

منظور از پیش‌بینی‌ناپذیری، به معنای عدم کنترل و پیش‌بینی رفتار عاملیت‌های سیستم در طی زمان می‌باشد، که خود ناشی از مفهوم زایش (Emergent) می‌باشد. زایش بدین معناست که اجزای متفاوت و حتی در مقابل هم می­توانند به شکلی هم­افزا کلیتی جدید با هویتی متفاوت بیافرینند. بدون اینکه قبلا هیچ زمینه‌ای از ارتباط بین آنها وجود داشته باشد. مانند افرادی که بدون برنامه‌ریزی‌ها و دعوت‌های قبلی و صرفا بصورتی اتفاقی در حین اینترنت­گردی به مباحث و گروه‌هایی برخورد می‌کنند و با عضویت فعال در آن گروه و همکاری با انسانهایی که هرگز ندیده و هیچ زمینه و امکان آشنایی با انها را نداشته‌اند، جریان‌های اجتماعی خاصی را به راه می‌اندازند.

بر اساس ویژگی‌های شماره ۱ و ۲، ویژگی سوم نیز هر چند در ظاهر وابسته و با اهمیت کمتر؛ ولی در واقعیت، به شکلی تاثیرگذار خودنمایی می‌کند. ساده‌ترین مثال این ویژگی، نظریه‌ی دنیای کوچک و شش درجه‌ی جدایی می‌باشد. که افراد به شکلی حیرت‌انگیز و غیر قابل تصور به ارتباطاتی کلیدی در دنیای اجتماعی دسترسی می‌یابند.

بنابراین با این توضیح اجمالی می‌توان چشم انداز روشن بررسی شبکه به مثابه سیستم پیچیده را درک کرد. امری که می‌تواند به ارتقای درک ماهیت شبکه منجر شود و هم اکنون نیز در خیلی از جاهای دنیا این نگرش مورد توجه قرار دارد.


.


در مطالبی که در آینده در بخش شبکه‌های اجتماعی و سیستم‌های پیچیده منتشر می‌گردد، تلاش می‌شود در این خصوص مباحثاتی مفید و با رویکرد علمی طرح گردد.

+ نوشته شده در  جمعه 22 دی1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

مردم‌نگاری شبکه‌ای یا شبکه‌نگاری چیست؟


این مطلب به عنوان اولین مطلب در بخش معرفی شبکه نگاری و توسط ابراهیم اسکندری پور نگارش یافته است. در این بخش تلاش می‌گردد مطالب و منابع مفیدی در ارتباط با مردم نگاری در بستر شبکه یا شبکه نگاری و نیز دیگر رویکردهای مطالعه و تحقیق کیفی در مورد شبکه‌های اجتماعی مجازی و واقعی ارائه گردد.

مردم‌نگاری روشی انسان‌شناسانه است که در جامعه‌شناسی، مطالعات فرهنگی و بسیاری از رشته‌های دیگر علوم اجتماعی شهرت پیدا کرده است. این عبارت هم به کار میدانی اطلاق می‌شود و هم به مطالعه تمایزات معنایی، شیوه‌ها و مصنوعات گروه‌های اجتماعی مشخص و خاص و بازنمایی بر اساس چنین مطالعه‌ای. مردم‌نگاری ذاتا فعالیتی بی‌انتهاست که بر اساس مشارکت و مشاهده در پهنه‌های فرهنگی مشخص همانند شهادت دادن (روایت کردن) و به کارگیری بازتاب محقق است. این بدان معناست که این روش قویا بر تیزهوشی محقق  به عنوان ابزار (سنجش) تکیه می نماید (Sherry, 1991:572)

انعطاف‌پذیری یکی از قویترین نقاط قوت مردم‌نگاری است. روش‌های مردم نگارانه دائما در حال به روزآوری در راستای تناسب و انطباق هرچه بیشتر با محیط‌های پژوهشی، زمان، ترجیحات پژوهشگران و اقتضائات گروه های فرهنگی هستند.

مفهوم مردم‌نگاری مجازی در این مطلب به عنوان مفهومی کلی مورد اشاره قرار گرفته است که شبکه نگاری می‌تواند به عنوان بخشی از آن به حساب آید. مردم‌نگاری بر این مبنا استوار است که اینترنت به جز ابزار پژوهش‌ها، خود می‌تواند به عنوان یک مکان برای مصاحبه به حساب بیاید. در چنین مواردی می‌توان اینترنت را به منزله‌ی نوعی محیط یا فرهنگ مورد مطالعه قرار داد که در آن انسان‌ها شکل‌های خاصی از ارتباط، یا گاهی هویت خاصی به وجود می‌آورند. در هر دو حالت می‌توان روش‌های مردم‌نگاری را به پژوهش اینترنتی کشاند و شیوه‌های برقراری ارتباط و ارائه خود در اینترنت را مطالعه کرد. برای رسیدن به برداشتی از درک شرکت کنندگان از خود و معنایی که به مشارکت‌های آنلاین خود می‌دهند باید زمانی را با آن‌ها صرف مشاهده آن کاری کرد که در اینترنت انجام می‌دهند و به آنچه درباره‌ی کارهایشان در اینترنت می‌گویند گوش داد.

مردم‌نگار مجازی به جای محیطی طبیعی در محیطی تکنیکی جای دارد. فناوری را نباید امری بدیهی و معلوم فرض کرد چون تاثیر و استفاده از آن به شدت تحت تاثیر بازنمایی‌های آن و باورهایی است که چه کاربران و چه آن‌هایی که از آن استفاده نمی‌کنند، درباره‌ی آن دارند (فلیک، ۱۳۸۷: ۲۹۴).


اما در فضای مجازی مفاهیمی مانند محل تعامل یا میدان (پژوهش) مورد سوال قرار گرفته‌اند. مرزهای یک میدان کجاست؟ چنین مرزهایی را نمی‌توان از پیش تعریف کرد، اما در طول مطالعه روشن خواهد شد. میان فضای مجازی و «جهان واقعی» پیوندهای زیادی وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرند. از این منظر فضای مجازی یک فرهنگ و در عین حال یک محصول فرهنگی است. ارتباطات با واسطه می‌توانند به لحاظ مکانی و زمانی در هم ریخته و جابه جا باشند. به این معنا که مجبور نیستید برای مشاهده آنچه میان اعضای یک گروه مجازی رخ می‌دهد در همان زمان و مکان حاضر باشید. می‌توانید به تمامی کارهای دیگرتان برسید و بعدا به سراغ رایانه‌تان بروید که تمامی ایمیل‌ها و اظهار نظرهای گروهی در آن ثبت شده‌اند. این کار را می‌توان از طریق رایانه در هر جایی از دنیا انجام داد. مردم‌نگاری مجازی هرگز کل‌گرا نیست بلکه محدود است. در اینجا باید ایده مطالعه‌ی «افراد، مکان‌ها و فرهنگ‌های از پیش موجود، قابل تفکیک و توصیف» را کنار بگذارید. در عوض، دانش را بر اساس «ایده‌ی ربط استراتژیک به دست می‌آورید، نه از طریق بازنمایی های وفادارانه‌ی واقعیت عینی».

در مطالب بعدی در این بخش تلاش می‌گردد شبکه نگاری و تاریخچه مختصر آن و لینک‌های اینترنتی منابع مفید در این حوزه معرفی گردد.

شبکه نگاری یکی از روش های جدید در حوزه مطالعات کیفی اینترنتی است. این روش به موازات تحولات و تغییرات در این فضا در حال توسعه و تکامل جهت انطباق بیشتر با این مفاهیم است. بنیان های این روش بر پایه روش های تفسیری و کیفی است.

.

شبکه نگاری که برای اولین بار در سال ۱۹۹۸ توسط رابرت کوزینتس مطرح گردیده، عبارت است از روش پژوهش اتنوگرافیک آنلاین برای دستیابی به بینش مشارکت کنندگان. به عبارت دیگر؛ نتنوگرافی یک پژوهش مردم‌نگارانه تطبیق داده (بهینه) شده جهت مطالعه اجتماعات آنلاین است. این روش اطلاعاتی را در زمینه معنا و متن ( بافت) کاربران آنلاین فراهم می‌نماید. (Kozinets, 1998)

.

کوزینتس شبکه نگاری (نتنوگرافی) را به عنوان تکنیک تحقیقات بازار جهت دستیابی به بینش مشارکت کنندگان توسعه داد. شبکه نگاری به عنوان یک روش پژوهشی؛  سریع‌تر، ساده‌تر، و ارزان‌تر از مردم‌نگاری سنتی است. همچنین با ذات پژوهش مردم‌نگارانه سازگارتر است چون در مقایسه با گروه‌های کانونی[۱] و مصاحبه، غیر محسوس‌تر (کمتر مداخله‌گر) است. این روش اطلاعاتی را در زمینه نمادها و نشانه‌شناسی، معنا و الگوهای مصرف گروه‌های آنلاین، فراهم می‌کند. مبدع این روش (کوزینتس) رهنمودهایی را توصیه می‌کند که بر محیط آنلاین منطبق است و همچنین به انعطاف‌پذیری و گشودگی (آزادی) مردم‌نگاری پایبند است. و سخت‌گیری (دقت زیاد) و اصول اخلاقی تحقیقات بازار را رعایت می‌نماید.(Kozinets, 2002)

.

شبکه نگاری یک روش تحقیق کیفی برمبنای پارادایم تفسیری است که تکنیک‌های پژوهش مردم نگارانه سنتی و مبتنی بر فرد در انسان شناسی را برای مطالعه فرهنگ‌ها و جوامع آنلاینِ تشکیل شده از ارتباطات کامپیوتر واسط[۲] سازگار نموده است.

.

منبع:http://www.onlinesna.com/

+ نوشته شده در  شنبه 16 دی1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

شبكه هاي اجتماعي و شبكه هاي عصبي

شبكه هاي اجتماعي و شبكه هاي عصبي

شبكه هاي اجتماعي و عصبي ويژگي هاي مشتركي دارند. در هر دو شبكه عناصر به عنوان واحد هاي يك گروه تاثير متقابل مي گذارند. عناصر در شبكه هاي اجتماعي انسان ها مي باشند و در شبكه هاي عصبي نرون ها. انسان ها از طريق وسايل ارتباط جمعي و يا از طريق سيستم هاي بيولوژي خود با يكديگر ارتباط برقرار مي كنند در حالي كه نرون ها از طريق گسترش دندريت ها و اكسون ها موفق به گرفتن و يا حذف پيام مي شوند. آكسون ها و دندريت ها به طور مستمر و پيوسته بعد از تولدشان رشد مي كنند و يا كاهش مي يابند اين در حالي است كه انسان ها در طول زندگي خود ارتباط برقرار مي كنند و اين برقراري يا حذف ارتباط ساختار روابط اجتماعي شان را شكل مي دهد. نرون ها دو دسته اند نرون هاي محلي يا نرون هاي دروني و نرون هاي فرافكن يا انعكاسي. نرون هاي دسته ي اول مانند مشاغل محلي و يا تعاملات بين فردي در يك محله مي ماند كه ارتباط تنها با همسايگان انجام مي شود. نرون هاي انعكاسي مانند اشخاص مهم مي مانند كه حوزه ي وسيعي از ارتباطات را داريند و محدود به يك حوزه ي خاص نمي شود. درخت دندريت در شبكه هاي عصبي به طور پيوسته ارتباطشان با آكسون ها را تغير مي دهند. انسان ها به طور مداوم ارتباطاتشان را از طريق برقراري ارتباط يا قطع ارتباط گسترش مي دهند. رقابت براي فضاي ارتباطي خيلي شديد است و موفقيت در پيدا كردن و حفظ ارتباط وابسته به اكتيو يا فعال بودن ارتباط دارد. اگر ارتباط غير فعال شود رابطه كاهش يافته و سيناپس هاي اجتماعي و يا عصبي از بين مي روند. فرضي كه مطرح مي شود اين است كه ساختار و هيئت كلي شبكه اعم از شبكه ي اجتماعي و يا شبكه ي عصبي، از لحاظ سرعت در مقايسه با اين كه چه عناصري از شكبه ارتباط برقرار مي كنند كندتر است.  


+ نوشته شده در  پنجشنبه 27 مهر1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

گام‌های آغازین در ایجاد یک شبکه

گام‌های آغازین در ایجاد یک شبکه

با بروز و ظهور انواع شبکه‌ها واقعی و مجازی که هر روز بر تعداد آنها افزوده می‌شود و در فرآیند مطالعه شبکه‌هاي مختلف در این مطلب قصد بر آن است که گام‌های آغازین در هدف‌گذاری اولیه و تعیین استراتژی یک شبکه واقعی و مجازی را مطرح کنیم. سوالات اولیه‌ای که یک فرد یا سازمان طراح و یا سرمایه‌گذار برای شروع به تفکر در مورد ایجاد شبکه باید از خود بپرسد و پس از پاسخگویی به آنها سناریویی قوی برای شبکه مد نظر خود تدوین نماید تا از معضلی که بسیاری از شبکه‌ها واقعی و مجازی که هر روز مشاهده می‌کنیم دچار آن هستند دور بماند، اینها مواردی است که هر شبکه موفق و با اقبال گسترده مخاطبان به خوبی آنها را مشخص کرده است و در نمونه‌های بزرگ دنیا می‌توانیم پاسخ‌هایی دقیق و روشن به هریک از آنها بیابیم که در چشم انداز و نیز خط مشی کلی شبکه نیز بیان شده‌اند، به قول قدیمی‌ترها باید تکلیف خودمان را با خودمان از ابتدا مشخص کنیم.

منبع: http://www.onlinesna.com/

.

سوال اول: 

اهداف عمده و ایده‌آل این شبکه مجازی یا واقعی چه خواهد بود؟ پاسخ‌های ممکن این سوال معمولا با عباراتی نظیر موارد زیر آغاز می‌شوند:

 

برقراری ارتباط میان …

کسب شناخت نسبت به …

فضاسازی برای …

و…

سوال دوم:

ویژگی‌های گروه‌های هدف این شبکه چه می‌باشد؟ در پاسخ این سوال باید مشخص شود که گروه‌های هدف این شبکه چه افرادی خواهند بود و ویژگی‌های مشترک و برجسته این افراد که باعث شده است انتخاب گردند چیست؟

سوال سوم:

ویژگی‌های ارتباطات مد نظر جهت برقراری میان گروه‌های هدف چه خواهد بود؟ ارتباطات می‌خواهد حول چه محورهایی برقرار شود؟ در پاسخ این سوال باید مزایای نسبی شبکه که می‌خواهیم ایجاد کنیم مشخص گردد، به این معنا که این شبکه چه مواردی خواهد داشت که آن را از نمونه‌های موجود مجزا کند و افراد را به برقراری چه نوع ارتباطاتی توانا خواهد ساخت؟

سوال چهارم:

کارکردهای در نظر گرفته شده و مورد انتظار برای این ارتباطات چه خواهد بود؟

سوال پنجم:

انگیزش‌ها و محرک‌های عمده جهت تشویق افراد به عضویت و فعالیت در این شبکه چه خواهد بود؟

سوال ششم:

ماهیت کل فضای شبکه و نیز ارتباطات شکل گرفته و عملکرد اعضا در آن چگونه است؟ در پاسخ این سوال باید مشخص گردد محیط و فضای آینده شبکه که بر اساس اهداف تدوین شده و ویژگی‌های گروه‌های هدف و ارتباطات میان آنها و نیز کارکردهای آن ارتباطات و انگیزش‌های خاص انتخاب شده جهت جذب افراد تعیین شده است، محیطی رسمی و یا محیطی غیررسمی خواهد بود؟ محدودیت‌های افراد جهت حضور در این فضا چه مواردی خواهد بود؟ پاسخ‌های این سوال موارد اولیه جهت تدوین پرایوسی پولیسی فعالیت در شبکه را مهیا می‌کند.

سوال هفتم:

این ارتباطات بر چه محورهای محتوایی خواهد بود؟ پاسخ این سوال معمولا با توجه به امکانات و ابزارهای ارتباطی فعلی شامل مواردی نظیر اینها است: 

o ارتباط رو در رو

o تلفن

o Text

o Photo

o Video

o Voice

o و دیگر ابزارهای ارتباطی ممکن

سوال هشتم:

نقش‌های در نظر گرفته شده برای افراد جهت مشارکت در فضای این شبکه چه مواردی است؟ یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های طراحی یک سناریوی قوی برای شبکه که در حال طراحی آن هستیم این است که افراد گروه هدف خود را بر اساس برخی از توانایی‌ها و ویژگی‌های آنها دسته‌بندی کنیم و نقش‌هایی را برای هر کدام از این دسته‌ها در نظر بگیریم که بتوانند بر آن اساس در شبکه فعالیت کنند، به عنوان مثال می‌توان به نقش شرکت، گروه، فرد معمولی، کارشناس و خبره زمینه تخصصی و… که هر کدام به فراخور توانمندی‌ها و نیازهایشان در شبکه امکانات نسبتا متفاوتی در اختیار خواهند داشت اشاره کرد.

سوال نهم:

نحوه عضویت و دعوت از افراد در مراحل و فازهای اولیه و بعدی شبکه چگونه است؟ به عنوان مثال می‌توان عضویت محدود و دارای چارچوب بر اساس موارد قبل و یا عضویت نسبتا آزادتر دارای محدودیت کمتر نظیر نحوه عضویت بسیاری از شبکه‌ها مجازی را در پاسخ این سوال در نظر گرفت.

.

این سوالات موارد اولیه‌ای است که هر فرد یا سازمان طراح و یا سرمایه‌گذار در ابتدای تفکر در مورد ایجاد یک شبکه باید به آنها پاسخ بگوید تا بتواند یک سناریو قوی برای شبکه دلخواه و مد نظر خود طراحی و تدوین نماید، ممکن است پاسخ این سوالات به طور آشکارا در مستندات شبکه نیز درج نگردد اما برای تعیین مراحل اجرایی دقیق پیاده‌سازی شبکه لازم است تکلیف خود را از ابتدا مشخص کنیم.

 


+ نوشته شده در  پنجشنبه 12 مرداد1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

مطالعه شبکه‌های اجتماعی مجازی

مطالعه شبکه‌های اجتماعی مجازی؛ 

مطالعه موردی شبکه‌های اجتماعی دوره و یو ۲۴

چکیده

آمار و ارقام نشان می دهد که رسانه های اجتماعی رشد و گسترش روزافزون و پرسرعتی داشته اند، وجه مشترک گونه های متعدد رسانه های اجتماعی مخاطب محور بودن آنها و تولید محتوا توسط افراد استفاده کننده است، بدین صورت که در رسانه های اجتماعی هر فرد محتوایی که خود تولید و یا انتخاب کرده را با دیگر افراد به اشتراک می گذارد؛ بنابر آمارهای الکسا، فیس بوک و یوتیوب که گونه هایی از رسانه های اجتماعی هستند بعد از گوگل پر بازدیدترین سایت های جهان بوده اند. شبکه های اجتماعی مجازی گونه ای از رسانه های اجتماعی هستند که بیشترین شباهت را به جامعه انسانی دارند و به فرد امکان برقراری ارتباط با شمار فراوانی از افراد دیگر، فارغ از محدودیت های زمانی، مکانی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را می دهند. بر اساس آمار سایت الکسا، جذابیت شبکه های اجتماعی در ایران نیز بیشتر از بسیاری سایت های دیگر بوده و با وجود فیلتر بودن برخی از این شبکه ها، آمار مراجعه به آنها همچنان قابل توجه می باشد؛ نمونه های ایرانی شبکه های اجتماعی نظیر کلوب نیز در کشور ما مورد اقبال بسیارِ افراد استفاده کننده از اینترنت می باشد. تحقیق حاضر به دنبال بررسی علمی شبکه های اجتماعی مجازی به روش تحلیل شبکه بوده است و هدف آزمون این مورد بوده است که افراد با عضویت و حضور در شبکه های اجتماعی مجازی در چه ساختار ارتباطات اجتماعی شرکت کرده و چه روابط اجتماعی برقرار می کنند؟ و از سوی دیگر آیا روش تحلیل شبکه را می توان به عنوان روشی جهت بررسی و کسب شناخت نسبت به شبکه های اجتماعی مجازی مورد استفاده قرار داد؟ در این تحقیق شبکه های اجتماعی به عنوان زیرمجموعه ای از جامعه در نظر گرفته شده که در آن افراد به زندگی ای موازی با زندگی بیرونی خود در جامعه واقعی می پردازند، و با افراد دیگر ارتباط برقرار می کنند، نتایج مطالعات محققان مختلف نشان داده است که افراد با حضور در شبکه های اجتماعی و استفاده از گونه های مختلف رسانه های اجتماعی از مزایای حضور در این اجتماع مجازی نظیر حمایت اطرافیان، اطلاعات، عواطف و احساسات برخوردار شده و اغلب جوانب زندگی واقعی خود را که نیازمند حضور فیزیکی افراد در کنار یکدیگر نمی باشد را در این اجتماعات مجازی دارا می باشند. هدف این تحقیق بررسی چگونگی ساختار ارتباطات اجتماعی شکل گرفته در شبکه های اجتماعی مجازی بوده است. نمونه مورد بررسی شامل ارتباطات اجتماعی شکل گرفته در شبکه های اجتماعی مجازی دانشگاهیان ایران (دوره) و متخصصان ایران (یو۲۴) بوده است. جهت دستیابی به هدف تحقیق ابتدا با به کارگیری روش تحلیل شبکه ی اجتماعی ساختار اصلی و زیرین روابط در شبکه استخراج و سپس با رویکردی جامعه شناختی داده های جمع آوری شده مورد تحلیل عمیق تر قرار گرفت. در قسمت تحلیل یافته ها از مفاهیم و نیز اصطلاحات نظریه گراف برای تفسیر اجزای شبکه شامل گره ها و لبه ها (ارتباطات) استفاده شد که این مهم با کاربرد نرم افزارهای تحلیل شبکه نظیر Ucinet، NodeXL و Pajek انجام گردید. در قالب نتایج این تحقیق (نتایج جزئی تر و کامل تر را اینجا بخوانید) قابل ذکر است که روش تحلیل شبکه ی اجتماعی با در نظر گرفتن موجودیتی اجتماعی شامل حداقل دو فرد و ارتباطات میان آنها به عنوان واحد مشاهده و تحلیل، امکان بررسی روابط اجتماعی و نیز مفهوم گروه اجتماعی را در شبکه های اجتماعی مجازی فراهم آورده و به محقق توانایی بررسی چگونگی ساختار خاص روابط اجتماعی درون شبکه ی اجتماعی مجازی و سپس بررسی اینکه این ساختار خاص حول چه محورهایی شکل گرفته است را می دهد. در تحقیق حاضر و در پی بررسی ساختار روابط اجتماعی شکل گرفته در شبکه های اجتماعی مجازی یو ۲۴ و دوره نتایج حاکی از آن بود که این شبکه ها دارای ساختاری هسته – پیرامونی بوده و هر کدام دارای هسته ای مرکزی از روابط اجتماعی می باشند. این هسته مرکزی ارتباطات اجتماعی از زیرگروه های کوچک همبسته تشکیل شده است که این زیرگروه های همبسته دارای ویژگی های ساختاری مشابه نظیر میزان انسجام اجتماعی، چگالی ارتباطات اجتماعی و نیرومندی ارتباطات اجتماعی مشابه بودند. (ویژگی های جزئی تر این زیرگروه های همبسته را در اینجا مطالعه کنید)

.

واژگان کلیدی: رسانه های اجتماعی، شبکه های اجتماعی مجازی، تحلیل شبکه اجتماعی، نظریه شبکه اجتماعی، نظریه گراف، زیرگروه­های همبسته.

منبع: http://www.onlinesna.com/?p=276

+ نوشته شده در  جمعه 9 تیر1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

چالش هاي پيش روي مطالعات تحليل شبكه

يكي از شركت هايي كه به مطالعه و بررسي شبكه ها مي پردازد شركت كليك است. چالش هاي مربوط به شركت كليك عبارتند از:

1. شناخت ساختارهاي پرداخت غير عادي 

2. نظارت شبكه هاي ديناميك

3. شناخت منابع كليدي، روابط و نقش ها در داده هاي شبكه اي چند ربطي

4. آشكار نمودن ساختارهاي جامعه در شبكه هاي چند ارتباطي

5. بصري نمودن جوامع و اتصالات در شبكه هاي بزرگ

6. تحليل و مدل بندي انتشار اطلاعات (بازاريابي ويروسي)

7. يكپارچه سازي و ادغام دانش مربوط به شبكه هايي كه روابط تعاملي و عملكردي با يكديگر دارند (داده هاي چند- منظر)

8. شناسايي و رتبه بندي ويژگي هاي شبكه اي و خوشه هاي علايق باليني و بيولوژيكي

در ادامه مواردي از اين چالش هاي در شركت كليلك را مختصرا توضيح مي دهيم.

تحليل شبكه هاي پويا

شناخت ويژگي ها و خصوصيات مربوط به گره ها و روبط بين آنها بسيار اهميت دارد و در برنامه هاي پژوهشي بسيار حائز اهميت است. زماني كه پويايي سيستم يا پديده ي مورد مطالعه مشخص و معلوم است نيازمند تحليل هايي هستيم كه پويايي شبكه را بتواند هدايت و مديريت نمايد. اين موضوع يكي از موضوعات مهم مورد توجه شركت كليك و نرم افزار ساخته شده توسط اين شركت است. 

مدل هاي شبكه اي احتمال و كاربردهاي آنها

يك جايگزين براي رويكرد تفكيك ماتريس در تحليل شبكه استفده از تكينيك هاي احتمالي است كه از آمار گرفته شده است. اين روش جايگزين در مديريت اشكال پيچيده ي داده ها بسيار آسان تر عمل مي كند، اما مقياس بندي چنين تكينك هايي براي شبكه هاي بزرگ يك چالش محسوب مي شود. 

بصري سازي

يكي از چالش هاي پيش رو در تحليل شبكه هاي اجتماعي و بايو انفورماتيك نمايش ديداري با قدرت تعاملي داده ها به صورت چكيده و خلاصه است. ديداري سازي شبكه با مديريت، منبع يابي، صفحه آرايي، طراحي و به تصوير كشيدن، منظر سازي و تعامل با داده هاي ارتباطي مربوط است. بصري سازي به انسان وابسته است تا روش هاي كاربردي را راهنمايي كند، به شك و ترديد ها ساختار دهد و تعامل بين پيگيري فهم. 

يافتن ساختارهاي نابهنجار

يكي از دغدغه هاي مهم مربوط به تحليل داده هاي اقتصادي و توصيه به سيستم هاي مبتني بر ايده كشف ساختارهاي نامعمول و خاص است. در تحليل شبكه هاي بيولوژيكي كشف و شناسايي متيف هاي نا معمول كه مولكول هاي بنيادي فرايند هاي اطلاعاتي اند بسيار حائز اهميت و توجه اند. در شبكه هاي اجتماعي وب كشف ساختار شبكه اي كه به طريقي اشتباه و يا تقلب گرايانه است نيز اهميت فراوان دارد. 


+ نوشته شده در  پنجشنبه 25 خرداد1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

شبکه های هندسی

از آنجا که شبکه ها داری شکل و یا هندسه می باشند گاهی به آنها شکبه های هندسی نیز گفته می شود. برای هر شبکه هندسی یک شبکه منطقی مربوط وجود دارد که یک ساختار داده ای پشت صحنه ای می باشند و عناصر لبه و تقاطع را ذخیره کرده و ارتباط بین آنها را حفظ می کند. شبکه منطقی موقعی که شبکه هندسی ساخته می شود به طور خودکار شکل می گیرد. تجزیه و تحلیل شبکه از طریق شبکه منطقی شکل می گیرد. 

+ نوشته شده در  چهارشنبه 10 خرداد1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

كاربردهاي تحليل شبكه

كاربردهاي تحليل شبكه

شبكه ها در جوامع مدرن امروزي بسيار فراگيرند. اينترنت تسريع كننده ي جريان اطلاعات و ارتباطات شده است. زندگي ما داراي شبكه ي دوستان خانواده و غيره است و اين شبكه ها اطلاعات، ايده ها و نگرش هاي سياسي ما را شكل مي دهند. ما از طريق شبكه ها مي توانيم با هر كس در دنيا در ارتباط باشيم. شبكه هاي اقتصادي و تجاري و بنگاههاي كسب و كار نيز شبكه هاي مهمي را تشكيل مي دهند. خطرات نظامند در شبكه هاي اقتصادي نتيجه ي خطرات رقبايي است كه در شبكه اقتصادي ايجاد مي شود. زنجيره هاي غذايي سيستم هاي بيولوژيكي تعاملي و انتشار و آلودگي اپيدمي پديده هاي طبيعي و اجتماعي اند كه در ساختار شبكه اي تجاري رخ مي دهند. 

در انجام پروژه های بین المللی روش تحلیل شبکه ای استفاده می شود چرا که اجزای مخلتف دارای ارتباط پیچیده ای با یکدیگر می باشند و استفاده از روش هایی مانند گانت چارت ها امکان پذیر نیست ولی از طریق تحلیل شبکه ای می توان به درستی پروژه را بدرستی کنترل نمود و بر اساس مسیرهای مختلف امکان انجام برای آن برنامه ریزی نمود. 

کاربرد رو به رشد شبکه ها به خصوصیات شبکه ها بر می گردد. بیشتر عناصر شبکه دارای یک یا چند ویژگی هستند که جزء مهمی از شبکه محسوب می شوند. برای مثال در یک شبکه خیابان، هر خیابان دارای نام، عرض و سرعت مجاز می باشد و همچنین گردش ها و ایستگاه ها یا توقفگاه ها که دارای منابعی برای جمع آوری و تخلیه هستند، مشخصه های عناصر شبکه محسوب می شوند. عوامل متعددی همچون ویژگی خط، نوع منابع جاری در شبکه، جهت حرکت، منابع موجود در شبکه، شرایط ویژه یک خط و مانند این ها در مطالعه ی شبکه مهم اند. 

کریس بیان می کند که تصمیم گیری های مدیریتی هرگز در یک محیط ایزوله انجام نمی شود و همواره شبکه ای از تاثیرات بر آن موثرند. وی به بررسی و تحلیل روابط درون یک سازمان پرداخته و دو شبکه را ترسیم نموده است شبکه روابط رسمی که اساس آن روابط سلسله مراتبی درون سازمانی است و شبکه روابط غیر رسمی که بر اساس مراجعه افراد به دیگر همکاران برای مشورت کردن پیش از تصمیم گیری است. بر اساس نتایج بدست آمده کریس اظهار می کند که تحلیل شبکه ای روشی کارار در مشخص کردن تاثیرگذارترین افراد در شبکه های تصمیم گیری درون سازمانی است. 

از موارد کاربرد تحلیل شبکه ای می توان به طرح ریزی پروژه ها شبکه های اجتماعی سیستم های حمل و نقل شبکه های ارتباطی پخش و انتشار بیماری های واگیردار و نظریه سازمانی و تحلیل وقایع اشاره نمود. 

از مزایای دیگر این روش آن است که امکان بررسی و تحلیل ارتباطات میان یک مسئله با مسایل مرتبط را میسر ساخته و به تصمیم گیرنده یا مدیر این امکان را می دهد که در این فرآیند مشارکت کامل داشته باشد. در این راستا مفاهیم و اندازه هایی برای یاری دادن به تصمیم گیرنده ارایه شده که با اعمال آنها و به کمک نرم افزارهای مرتبط شبکه های مختلفی برای تحلیل جایگاه نقاط و یا روابط میانشان ترسیم می شود. در واقع تصمیم گیرنده باید از میان مفاهیم و اندازه های مختلف موجود بر اساس هدف و فرضیه های پژوهش مفاهیم و اندازه های مناسب را انتخاب و اعمال کند. از مهم ترین این اندازه ها می توان مرکزیت و گروه بندی و مهمترنی مفهوم می توان قدرت را نام برد. 


+ نوشته شده در  چهارشنبه 10 خرداد1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده از رویکرد تحلیل شبکه ای

مدیریت دولتی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران

دوره 3، شماره 6

بهار و تابستان 1390

صص 149 تا 164

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با

استفاده از رویکرد تحلیل شبکه ای

(مطالعهی موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد)

حنانه محمدی کنگرانی 1، تقی شامخی

2 ، مهناز حسین زاده 3

چکیده: در مدیریت سازما نها به عنوان سیستم های پیچیده ی دیوانسالاری که هسته ی آن ها

کنش ها یا الگوهای پیچیده میان سازمان های رسمی و غیررسمی است، تعریف صحیح مسئله از

اهمیت بالایی برخوردار است؛ زیرا کنش متقابل میان سازما نها شبکه پیچیده ای از روابط را ایجاد

کرده که در آن، الگوهای رسمی همواره تحت تأثیر شبک ه ارتباطات غیر رسمی قر ار می گیرند .

پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد تحلیل شبک های که رویکردی جدید در حل مسایل چند بعدی

و در هم تنیده مدیریتی است، به تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازما نهای مرتبط با

محیط زیست در استان کهگیلویه و بویر احمد که با عدم کارایی مدیریتی روبه روس ت، پرداخته و

سازمان های دارای بیشترین مرکزیت را در این شبکه ها مقایسه می کند . براساس نتایج، یکسان

نبودن این سازما نها در این دو شبکه بر تصمیم گیری های مدیریتی زیست محیطی استان تأثیرگذار

بوده و کارایی رویکرد تحلیل شبکه ای در حل مسایل مدیریتی تأیید شده است . در نهایت

پیشنهادهایی به منظور بهبود عملکرد این شبکه ها و مدیریت موفق محیط زیست استان ارایه شده

است.

واژه های کلیدی: رویکرد تحلیل شبکه ای، شبکه روابط رسمی و غیر رسمی سازمانی، روابط میان سازمانی، استان

کهگیلویه و بویراحمد، محیط زیست.

-1 استادیار دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، ایران

-2 دانشیار دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

-3 دانشجوی دکترای مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، ایران

89/5/ تاریخ دریافت مقاله: 20

89/9/ تاریخ پذیرش نهایی مقاله: 21

نویسنده مسئول مقاله: مهناز حسین زاده

Email: mhosseinzadeh@ut.ac.ir

150 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

مقدمه

در دنیای امروز، گسترش ارتباطات میان موضوعات و مسایل به ایجاد نوعی پیچیدگی

جدید در مسایل و درهم تنیدگی بیشتر آ نها در یکدیگر منجر شده است؛ در واقع امروزه

برای حل یک مسئله علاوه بر لزوم بررسی خود مسئله، به همان میز ان ضروت بررسی

مسایل مرتبط مطرح است؛ زیرا نم یتوان در دنیای پیچید هی امروز مرز دقیق و مشخصی

میان مسایل برشمرد. به طورکلی، مشکل شناسی یا مسئله شناسی در ارایه را ه حل های

مدیریتی نقش اساسی دارد؛ بنابراین اگر بتوان هدف یا مشکل مدیریتی را به دقت تعریف و

تحلیل کرد، بهتر م یتوان راهکار ارایه شده را با نگاهی انتقادی ارزیابی کرد و جانشی نهایی

برای آن اندیشید [ 1]. به نظر ویلیام دان پدیده های اجتماعی ماهیتی چند بعدی و در هم تنیده

دارند؛ بنابراین صورت بندی شفاف مشکل کمک م یکند تا تحلیلگر مدیریتی از اشتباهات

نوع سوم مصون بماند. اشتباهات نوع سوم زمانی است که تحلیلگر مشکل را با مشکلی

دیگر اشتباه م یگیرد و در واقع ب هجای حل مشکل مورد نظر به مشکلی دیگر م ی پردازد؛

بنابراین نمی توان یک مسئله مدیریتی را در خلاء و بدون توجه به سایر اجزاء نظام تجزیه و

تحلیل کرد. این ویژگی ها موجب می شوند تا چگونگی ادراک و تعریف یک مسئله بر حل

آن تأثیر عمده ای داشته باشد؛ بنابراین گفته م یشود تعریف مسئله نیمی از حل آن محسوب

.[ می شود[ 2

در مدیریت سازمان ها به عنوان سیستم های پیچید هی دیوانسالاری که انسا ن ها آن ها را

به وجود آورده و هست ه ی آ نها، کنش یا الگوهای پیچیده میان سازما ن های رسمی و

غیررسمی است، تعریف صحیح مسئله و مسئل هشناسی از اهمیت بالایی برخوردار است؛

زیرا سازمان ها میان تعداد زیادی از کنشگران ارتباط برقرار کرده و شبک ه ای از روابط را

میان آن ها به وجود می آورند [ 5]. بنابراین پیچیدگی مسایل سا زمانی به دلیل ماهیت

دیوانسالاری و نهادی آن دشوارتر است. اگرچه درباره کنش متقابل میان افراد و گرو ه ها

در سازمان ها مطالعات فراونی انجام شده، اما در مورد کنش متقابل میان سازما ن ها کمتر

مطالعه ای شده است.

به طورکلی، دو نوع شبکه ارتباطی میان و درون سازما ن ها وجود دارد؛ شبکه روابط

رسمی و غیررسمی. علاوه بر این برداشت، شبکه روابط رسمی به معنی ساختار آگاهان ه ای

از نق شها در یک سازمان و یا در میان چندین سازمان است که به صورت رسمی

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 151

سازماندهی و تعیین شده است [ 3]. شبکه روابط غیر رسمی نیز در دل سازمان رسمی پدیدار

شده و در عین حال بر آن اثر م یگذارد [ 22 ]. درواقع هر نوع ساختار روابط رسمی چهر هی

دومی نیز دارد که ب هعنوان شبکه روابط غیر رسمی شناخته م ی شود . بنابراین تنها زمانی

می توان مسایل مدیریتی سازمان ها را تمام و کمال درک کرد که علاو هبر ساختار رسمی

.[ سازمان، از هنجارها، گروه بندی ها و روابط غیر رسمی میان آ نها نیز آگاهی داشت [ 18

اگرچه پژوهش های مختلف نشان داده که سازمان غیر رسمی محدودی ت هایی از لحاظ

21 ] ، اما شواهدی هم بیانگر آن است که سازمان غیر ][ بازده سازمان به وجود می آورد[ 13

رسمی می تواند نیروی سازند های برای گردش کار سازمان و وسیله ای برای تغییر باشد؛ از

این رو شناخت صحیح مدیران از میزان تأثیر ساختارها و شبکه روابط غیر رسمی بر فعالیت

و عملکرد ساختار روابط رسمی میان سازما نها، موجب بهر ه برداری صحیح و مناسب از

آن ها شده و ب ه این وسیله به رشد و تکامل ساختار روابط رسمی و در نهایت به افزایش

.[23][ بهره وری هر یک از سازمان ها کمک می کنند [ 11

استان کهگیلویه و بویراحمد یکی از معدود استان های کشور است که کارکرد نهادهای

ایلیاتی تاحدی در آن حفظ شده و زیربنای روابط حاکم، همان روابط قومی و قبیل ه ای

(نهادهای غیررسمی) است که تنها رنگ و لعاب سیاسی یا کاری (نهادهای رسمی ) گرفته

است. در واقع در این استان اغلب "روابط" (عرف) بر "ضوابط" (قانون) حاکم است . در

چنین شرایطی، ب هطور قطع روابط قوم و خویشی و آشنایی مه م ترین رابطه ی غیررسمی

موجود در استان، بر تصمیم گیری ها و عملکردهای مدیریتی مؤثر خواهد بود.

یکی از مسایل مدیریتی مطرح در استان کهگیلویه و بویراحمد این است که چرا

باوجود تلاش های فراوان کارشناسان و متخصصان محیط زیست و منابع طبیعی استان و نیز

قابلیت های طبیعی و اکوتوریستی بالای آن، تاکنون موفقیت چشمگیری در مدیریت محیط

زیست استان حاصل نشده است؟ به عقیده ی اکثر کارشناسان استان، دلیل اصلی این امر

عدم وجود هماهنگی و همکار یهای لازم درون سازمانی میان کارشناسان و متخصصان

اداره کل محیط زیست استان کهگیلویه و بویراحمد و نیز دوباره کاری ها و موازی

کاری های میان این اداره و سایر ادارات مرتبط با موضوع محیط زیست مانند اداره کل

منابع طبیعی استان است. اما بررسی تصمیمات مدیریتی و عملکردهای آن ها نشان داد،

تلاش در راستای افزایش همکار یها و هماهنگ یهای درون و برون سازمانی تنها راه حلی

کوتاه مدت و یکجانبه نگر برای این مسئله است. بنابراین لازم است، تدبیری اندیشیده شود

152 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

که این مسئله با نگرشی جام عتر به سایر مسایل مدیریتی، مرتبط و تاحد امکان مرتفع شود .

بررسی های تکمیلی نشان دادند، همکار یهای قانونی میان سازمانی که باید بر اساس سند

توسعه برنامه چهارم استان در حوزه محیط زیست صورت گیرند، در عمل با مشکلاتی در

اجرا مواجه هستند. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل شبکه روابط

رسمی و غیررسمی میان سازمانی و نیز استفاده از رویکرد تحلیل شبک های در حل این مسئله

مدیریتی انجام شده است؛ درواقع، این پژوهش در پی آن است که نشان دهد رویکرد

تحلیل شبکه ای می تواند به مدیران و تصمیم گیران در حل مسایل مدیریتی و افزایش

بهره وری منابع انسانی در سازمان ها یاری رساند.

کربس بیان م یکند، تصمی مگیری های مدیریتی هرگز در یک محیط ایزوله انجام نشده

و همواره شبک های از تأثیرات بر آ نها مؤثرند. وی به بررسی و تحلیل روابط درون یک

سازمان پرداخته و دو شبکه را ترسیم نموده است؛ شبکه روابط رسمی که اساس آن روابط

سلسله مراتبی درون سازمانی است و شبکه روابط غیررسمی که بر اساس مراجعه افراد به

دیگر همکاران برای مشورت کردن پیش از تصمی مگیری است. بر اساس نتایج ب ه دست

آمده، کربس اظهار می دارد که تحلیل شبکه ای روشی کارا در مشخص کردن

.[ تأثیرگذارترین افراد در شبکه های تصمی مگیری درون سازمانی است [ 16

وبستر و همکاران از این روش برای بررسی محدودی تهای رسمی و غیررسمی موجود

در روابط متقابل میان افراد استفاده کرده و شبکه ی روابط رسمی و غیررسمی در میان

کارمندان و مدیران یک رستوران در محیط کار و خارج از آن را ترسیم نمودند . نتایج

نشان دادند، در شبکه ی روابط رسمی و کاری، مدیران و سرخدمتکاران نقش محوری و

مرکزیت بیشتر دارند؛ اما در شبکه ی روابط غیررسمی، ارتباطات میان افراد بر اساس

ویژگی های شخصیتی، نژادی، زبانی و... آن ها شکل می گیرد. در نهایت آن ها بیان می کنند

که انتخا بهای اجباری افراد در روابط اجتماعیشان، تحت تأثیر شرایط خارجی بوده و

محدود کننده یا ایجاد کننده ی فرصت هایی برای آ نها است . در درون یک سازمان نیز

زمانی که مقررات داخلی محدود کننده نباشند، فاکتورهای خارجی تحمیل کننده خواهند

.[ بود[ 24

کراچارت و هنسون نیز با رویکرد تحلیل شبک های به بررسی شبکه ی روابط غیررسمی

درون سازمانی پرداخته و تأثیر آگاهی از این نوع روابط بر افزایش بهر هوری نیروی انسانی

و اتخاذ تصمیمات مدیریتی صحی حتر را تحلیل کردند. نتایج نشان داد، حالت های م ختلفی

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 153

از ارتباطات غیررسمی می تواند درون هر سازمان شکل بگیرد که لزوماً هم هی آن ها مثبت

نیستند؛ مانند وجود ارتباط محکم میان کارمندان یک بخش از سازمان و ارتباط ضعیف

آن ها با کارمندان دیگر بخ شها یا وجود ارتباط محکم میان کارمندان یک بخش با

بخش های دیگر و ارتباط ضعیف آن ها درون بخش خود با یکدیگر . در نهایت آ ن ها به

مدیران توصیه م یکنند که در جهت ایجاد ارتباطات غیررسمی صحیح میان کارمندانشان

اقدامات لازم را انجام دهند و نسبت به این مسئله ب یتوجه نباشند؛ زیرا روابط غیررسمی

تأثیر بسیار بر روابط رسمی درون سازمان داشته و میزان کارایی کارمندان وابسته به وجود

.[ شبکه ی ارتباطی کامل میان آن ها است [ 17

این پژوهش نیز با استفاده از رویکرد تحلیل شبک های که مشتمل بر تئوری شبک ه ای و

تئوری گرا فها است و ب همنظور یافتن پاسخ این سه پرسش انجام شده است: آیا کانو نهای

قدرت در شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازما نهای مرتبط با منابع طبیعی و محیط

زیست در استان کهگیلویه و بویر احمد با یکدیگر یکسان هستند؟ همچنین آیا وجود

تفاوت در شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان این سازما نها می تواند بر تصمی مگیری های

مدیریتی تأثیرگذار باشد؟ و چگونه م یتوان از شبکه روابط غیر رسمی میان این سازما ن ها

به عنوان نیرویی سازنده برای بهبود عملکرد شبکه روابط رسمی و در نهایت مدیریت موفق

محیط زیست استان، بهره برداری کرد؟

روش پژوهش

تحلیل شبکه ای رویکردی برای مطالع هی ساختارهای سازمانی است که خاستگاه اصلی آن

حوزه های علوم اجتماعی، علوم سیاسی، مردم شناسی و تئوری گرا فها است و قدمت آن

به 50 سال پیش می رسد [ 15 ]. این رویکرد به بررسی و مطالع ه ی چگونگی تأثیرگذاری

ساختارهای اجتماعی روابط احاطه کنند ه ی فرد یا گروه یا سازمان بر عقاید و باورها

می پردازد [ 12 ]. مهم ترین ویژگی این رویکرد این است که تفسیر و تحلیل جزیی بر حسب

ویژگی های موضوعات مستقل را به تفسیر و تحلیل پدید هها برحسب روابط میان کنشگران

مستقل یک سیستم تبدیل کرده [ 8] و کانون توجه را از افراد و ویژگ ی هایشان به جفت

.[ افراد و ارتباطات میانشان تغییر داده است[ 20

تحلیل شبکه ای تحت تئوری کاربردی گراف ها طبق هبندی شده [ 9] و بیشتر با ریاضیات

سروکار دارد تا با آمار و تحلیل آماری؛ کاربرد ریاضیات در این روش شامل تئوری

154 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

گراف ها و جبر ماتری سها است؛ به این صورت که برای ثبت و ورود داد هها و اطلاعات از

ماتریس ها و برای نمایش اطلاعات و داد ههای مربوط به الگوهای ارتباطی از گراف ها

استفاده می شود[ 14 ]. به منظور جمع آوری داد ههای مربوط به روابط و نقاط(افراد، سازمان ها

یا گروه ها) نیز از رو شهای متداول علوم اجتماعی مانند پرسشنامه ، مصاحبه ی ساختارمند و

غیرساختارمند، مشاهده ی غیر مشارکتی و اسناد و مدارک استفاده می شود [ 19 ]. از موارد

کاربرد تحلیل شبکه ای می توان طرح ریزی و برنامه ریزی پروژ ه ها، شبکه های اجتماعی،

سیستم های حمل و نقل، شبک ههای ارتباطی، پخش و انتشار بیمار یهای واگیردار، تئوری

.[ سازمانی و تحلیل وقایع را نام برد[ 9

از دیگر مزایای این روش آن است که امکان بررسی و تحلیل ارتباطات میان یک مسئله

با مسایل مرتبط را میسر ساخته و به تصمی مگیرنده یا مدیر این امکان را م یدهد که در این

فرآیند مشارکت کامل داشته باشد. در این راستا مفاهیم و انداز ههایی برای یاری دادن به

تصمیم گیرنده ارایه شده که با اعمال آن ها و به کمک نر م افزارهای مرتبط، شبک ه های

مختلفی برای تحلیل "جایگاه نقاط " و یا "روابط میانشا ن" ترسیم می شود . در واقع

تصمیم گیرنده باید از میان مفاهیم و انداز ههای مختلف موجود، بر اساس هدف و فرضی ه ی

پژوهش، مفاهیم و انداز ههای مناسب را انتخاب و اعمال کند . از مهم ترین این انداز ه ها

.[ می توان مرکزیت و گرو هبندی و مهم ترین مفهوم می توان قدرت را نام برد[ 7

مرکزیت مفهوم گسترده ای است که برای شناسایی و تعیین مه م ترین کنشگران در

شبکه استفاده می شود. مرکزیت انواع مختلفی که دارد که متداول ترین آن ها عبارتند از:

• مرکزیت بینابینی: این مرکزیت بر اساس موقعیت افراد در شبکه و قرار گرفتن در

کوتاه ترین مسیر میان جفت افراد دیگر محاسبه م ی شود؛ بنابراین فردی بیشترین

مرکزیت بینابینی دارد که بینابین بسیاری از افراد دیگر قرار گرفته و را ههای ارتباطی

افراد دیگر از آن بگذرد. این افراد قدرت ایزوله کردن یا افزایش ارتباطات دارند.

• مرکزیت درجه: ساده ترین نوع مرکزیت است که ارزش مرکزیت هر نقطه تنها با

شمارش تعداد همسایگانش به دست می آید؛ هر چه مرکزیت درجه ی یک فرد

.[ بیشتر باشد، ارتباطات و شبکه ی بیشتری دراختیار داشته و تأثیرگذارتر است [ 7

گروه بندی نیز امکان درک چگونگی رفتار یک فرد یا سازمان درون یک گروه و رفتار

.[ کل شبکه را فراهم م یسازد؛ در واقع به بررسی ساختار شبکه می پردازد [ 9

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 155

برای انجام این پژوهش، داد ههای مربوط به روابط رسمی  قانونی میان سازمان های

درگیر در موضوع محیط زیست از بخش محیط زیست سند توسعه برنامه چهارم استان

1388-1384 ) به دست آمدند و داد ههای مربوط به روابط غیررسمی از قالب مصاحبه ی )

نیمه ساختارمند با مدیران سازمان های درگیر. داده ها در قالب ماتری سهای تک وجهی وارد

شده و مرکزیت های درجه و بینابینی آن محاسبه شد ه اند . برای ترسیم UCINet نرم افزار

استفاده شد . دلیل استفاده از این دو مرکزیت، اهمیت Netdraw شبکه ها نیز از نر مافزار

قدرت ناشی از میزان ارتباطات رسمی و غیررسمی سازما نها و نیز داشتن قدرت ایجاد یا

حذف ارتباطات غیررسمی میان سازمانی به دلیل بینابین بودن است.

یافته های پژوهش

نمودار شماره 1 نمایش دایره ای شبکه روابط رسمی و نمودار شماره 2 نمایش دایر ه ای

شبکه روابط غیررسمی میان سازما نها را نشان م یدهد. مقایسه این دو نمودار نشان دهند هی

تناقضاتی میان جایگاه سازمان های مطرح در حوزه ی محیط زیست استان است . مهم ترین

نقطه ضعف و مشکل موجود در شبکه روابط رسمی (نمودار شماره 1) جدا افتادگی اداره

کل منابع طبیعی استان، اداره کل امور عشایر استان و اداره کل حفاظت محیط زیست استان

و نداشتن همکاری رسمی مشترک با سایر سازما ن های استان است . این امر می تواند

مقدمات محصور شدن و محدود شدن رسمی موضوعات مربوط به محیط زیست، منابع

طبیعی و عشایر را در استان ب هطور قانونی و اجتنا بناپذیر فراهم کند . اما مشاهده جایگاه

همین سازمان ها در شبکه روابط غیررسمی (نمودار شماره 2) وضعیت متفاوتی را نشان داده

و بیانگر درگیری آ نها در این شبکه و داشتن روابط غیررسمی با سایر سازما ن ها است .

همچنین تراکم این شبکه بیشتر از شبکه روابط رسمی است که م یتواند نشان دهنده ی تأثیر

بیشتر روابط غیررسمی بر تصمی مگیری های مدیریتی استان در حوزه محیط زیست باشد.

156 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

نمودار 1. شبکه روابط رسمی میان سازمانی با نمایش دایره ای

نمودار 2. شبکه ی روابط غیررسمی میان سازمانی با نمایش دایر های

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 157

نمودار شماره 3 شبکه روابط رسمی و نمودار شماره 4 شبکه روابط غیررسمی با نمایش

مرکزیت درجه را نشان م یدهد. اندازه ی دوایر متناسب با میزان مرکزیت درجه سازما نها و

ضخامت خطوط در شبکه روابط رسمی نشان دهنده ی همکاری رسمی بیشتر است . در

شبکه روابط غیررسمی نیز ارزش خط 1+ نشان دهنده ی طرفداری و 1- نشان دهنده ی

ضدیت و مخالفت است.

نمودار 3. شبکه روابط رسمی میان سازمانی با نمایش مرکزیت درجه

مقایسه ی دو نمودار 3 و 4 بیانگر تأثیر غیررسمی بالای سازما نهای جدامانده در شبکه

روابط رسمی یعنی اداره کل منابع طبیعی استان، اداره کل محیط زیست استان و اداره کل

امور عشایر استان بر تصمی مگیری های مدیریتی استان در حوزه محیط زیست است. در این

میان میزان تأثیر اداره کل امور عشایر استان از بقیه بیشتر است ؛ زیرا یکی از درگیرترین

سازمان ها در جناح بندی ها و روابط غیررسمی میان سازمانی است. یعنی اگرچه بر اساس

سند توسعه استان، این سازما نها در شبکه، جدامانده بوده و هیچ نوع همکاری رسمی -

قانونی در حوزه ی محیط زیست ندارند، اما ب هطور غیررسمی بر تصمی مگیری های مدیری تی

زیست محیطی استان مؤثرند. به عنوان نمونه، ب هدلیل جدا افتادن اداره کل منابع طبیعی استان

و نداشتن هیچ نوع رابطه رسمی، مرکزی ت های درجه و بینابینی روابط رسمی آن صفر

158 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

است؛ حال آنکه مرکزیت درجه روابط غیررسمی آن 3 و مرکزیت بینابینی آن 8 به دست

آمده است.

نمودا ر 4. شبکه روابط غیررسمی میان سازمانی با نمایش مرکزیت درجه

از سوی دیگر، مقایسه مرکزیت درجه سازمان جهاد کشاورزی استان در این دو نمودار

نیز نشان م یدهد، اگرچه این سازمان در شبکه روابط رسمی قدرت اصلی و دارای بیشترین

مرکزیت درجه یعنی بیشترین روابط رسمی  قانو نی با سایر سازمان ها است، اما در شبکه

روابط غیررسمی جایگاه یکسانی با اداره کل امور عشایر استان و شهرداری دارد . از سوی

دیگر در شبکه روابط غیررسمی، استانداری دارای بیشترین روابط است؛ حال آنکه در

شبکه روابط رسمی در جایگاهی پس از سازمان جهاد کشاورزی استان و شر کت آب و

فاضلاب استان قرار دارد. نکته ی دیگر اینکه با وجود اینکه شهرداری و استانداری دارای

رابطه رسمی  قانونی هستند، اما در شبکه روابط غیررسمی در دو جناح متفاوت قرار گرفته

و با هم، ه معقیده نیستند که ب هطورقطع این مسئله بر همکار یهای رسمی آن ها مؤثر خواهد

بود. همچنین شرکت آب و فاضلاب استان در شبکه روابط غیررسمی قدرتی ندارد . از

سوی دیگر، در شبکه روابط رسمی سازمان جهاد کشاورزی استان و اداره کل دامپزشکی

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 159

استان دارای بیشترین ارتباط با یکدیگر هستنند؛ حال آنکه در شبکه روابط رسمی فاقد هر

نوع ارتباط غیررسمی هستند. همین وضعیت در خصوص سازمان جهاد کشاورزی استان و

سازمان مسکن و شهرسازی استان نیز وجود دارد؛ با این تفاوت که تنها رابطه این دو

سازمان از طریق شورای شهر است، یکی با رابطه مخالفت و دیگری با رابطه موافقت.

نمودار شماره 5 شبکه روابط رسمی و نمودار شماره 6 شبکه روابط غیررسمی با نمایش

مرکزیت بینابینی را نشان م ی دهد؛ اندازه ی دوایر متناسب با میزان مرکزیت بینابینی

سازمان ها است.

واضح ترین تفاوت دو نمودار فوق، تفاوت مراکز قدرت از نظر داشتن بیشترین میزان

مرکزیت بینابینی است. بر این اساس، سازمان جهاد کشاورزی استان و شرکت آ ب و

فاضلاب استان دارای بیشترین قدرت در شبکه روابط رسمی هستند؛ حال آنکه در شبکه

روابط غیررسمی، استانداری و شورای شهر و اداره کل منابع طبیعی استان دارای بیشترین

مرکزیت بینابینی هستند . با توجه به مفهوم مرکزیت بینابینی، سازمان هایی که دارای

بیشترین مرکزیت بینابینی هستند، م یتوانند با اعمال قدرت مانع ارتباط سایر سازما ن هایی

شوند که بینابینشان قرار گرفت هاند؛ مانند وضعیتی که ممکن است شورای شهر ب ه عنوان

سازمان بینابینی برای همکاری و رابطه رسمی میان سازمان جهاد کشاورزی استان و سازمان

مسکن و شهرسازی استان ایجاد کند، به خصوص اینکه رابطه غیررسمی خوبی نیز با

یکدیگر ندارند.

نمودار 5. شبکه روابط رسمی میان سازمانی با نمایش مرکزیت بینابینی

160 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

نمودار 6. شبکه روابط غیررسمی میان سازمانی با نمایش مرکزیت بینابینی

نتیجه گیری

جمع بندی یافت ههای فوق نشان م یدهد، سازمان هایی با بیشترین مرکزیت ها، در دوشبکه

روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی کاملاً با یکدیگر متفاوت بوده و این تفاوت

می تواند بر تصمی مگیری های مدیریتی استان در حوزه ی محیط زیست تأثیرگذار باشد .

درواقع با توجه به عملکردهای پروژ هها و برنامه های مدیریتی اجرا شده در حوز ه محیط

زیست در استان در طول برنامه چهارم توسعه و نتایج و عملکردهای حاصل شده نم ی توان

منکر این تأثیرات شد. اما این نکته که یک رابطه غیررسمی مناسب یا نامناسب تا چه حد

می تواند در روابط رسمی  قانونی میان سازمان ها برانگیزاننده یا بازدارنده باشد، مشخص

نیست.

نتایج پژوهش های کربس وبستر و همکاران و کراچارت و هنسون نیز با یافت ه های این

پژوهش هماهنگ است. درواقع آنچه مسلم است، آگاهی از روابط غیررسمی تا حد زیادی

می تواند در حل مسایل مدیریتی یاری رساند؛ بدین صورت که م ی توان از سازما ن های

مرکزی تر، در دستر ستر یا بینابینی تر در شبکه روابط غیررسمی برای تأثیر مثبت در روند

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 161

اقدامات مدیریتی بهره جست؛ درواقع م یتوان این روابط را تبدیل به فرصت کرد. زیرا در

استانی مانند کهگیلویه و بویراحمد نم یتوان روابط غیررسمی را نادیده گرفت و یا برای از

بین رفتنشان اقدام کرد. تنها می توان د ر بلندمدت تأثیرات منفی آ ن ها را کمرنگ و بر

تأثیرات مثبتشان افزود. همچنین با آگاهی از این روابط و سازما نهای پرمراجع ه تر در این

شبکه، می توان به تقویت روابط رسمی  قانونی میان سازمان های دارای اشتراک وظایف

یاری رساند.

اما در کل تحلیل شرایط موجود، وضعیت مناسبی را در حوز ه ی محیط زیست استان

کهگیلویه و بویراحمد نشان نم یدهد؛ زیرا مدیریت محیط زیست استان در سای ه ی روابط

غیررسمی مدیران سازمان ها قرار گرفته که خود نیز ریشه در روابط قومی و قبیل ه ای دارد؛

تاجایی که در زمان برگزاری انتخابا تهای ملی و استانی، این روابط به جناح بندی های

سیاسی و حزبی تبدیل شده و کلی هی امورات استان را تحت تأثیر خود قرار می دهد. بنابراین

به نظر می رسد، این وضعیت کماکان در حوزه های دیگر مدیریت استان وجود دارد.

بنابراین پیشنهاد می شود، اولاً در تدوین اسناد سیاستی بعدی، به روابط رسمی میان

سازمان ها با رویکردی شبک های نگریسته شود و کلی هی سازمان های مرتبط را درگیر روابط

رسمی میان سازمانی کرد؛ البته تا جای یکه تراکم بیش از حد ارتباطات رسمی، دست و

پاگیر نشود. در این راستا م یتوان از شبکه روابط رسمی ترسیم شده برای رفع نقاط ضعف

و بخ شهای آسیب پذیر شبکه استفاده کرد . درثانی نقش سازمان های نظارتی را جهت

تعدیل روابط غیررسمی میان سازمانی پر رن گتر کرد. در این راستا ب ه نظر م ی رسد، اداره

کل حفاظت محیط زیست استان ب هعنوان متولی اصلی محیط زیست در استان کهگیلویه و

بویراحمد می تواند گزینه بسیار مناسبی باشد؛ حال آنکه باید به روابط رسمی این سازمان و

جایگاه آن در شبکه روابط رسمی در زمان تنظیم اسناد سیاستی بعدی، توجه بیشتری

معطوف داشت. در نهایت نیز م یتوان رویکرد تحلیل شبک های را برای حل طیف وسیعی از

مسایل مدیریتی پیشنهاد کرد؛اگرچه این رویکرد مانند بسیاری از رو ش ه ای نوین دیگر

دارای معایبی است که از آن م یتوان به تأثیر بالای تصمی مگیرنده یا مدیر از نخستین گام

جمع آوری داده تا تحلیل نهایی بر فرایند و خروج یها اشاره کرد، اما نمی توان منکر توانایی

بالای آن در ترسیم و تحلیل روابط شد.

162 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

منابع

1 . اشتریان کیومرث ( 1381 ). روش سیاست گذاری فرهنگی، تهران: نشر شهرکتاب آشنا.

2 . اشتریان کیومرث ( 1387 ). متدولوژی مستندسازی تجربیات سیاستی؛ تلفیقی از مدل

کشف، تنقیح و تجرید با مدل مرحل ه ای سیاست گذاری عمومی، پروژه شهرداری

تهران.

3 . سید جوادین سیدرضا ( 1383 ). مدیریت رفتار سازمانی، تهران: نشر دانش.

4 . صبوری منوچهر ( 1374 ). جامعه شناسی سازمان ها، تهران: نشر شب تاب.

5 . قلی پور آرین ( 1380 ). جامعه شناسی سازمان ها: رویکرد جامعه شناختی به سازمان و

مدیریت، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت).

6 . محمدی کنگرانی حنانه ( 1387 ). سیاست های پیشنهادی برای مدیریت جنگل های

زاگرس یا هدف بهبود حفظ و ذخیره منابع آب .رساله دکترای دانشگاه تهران، تهران.

7 . محمدی کنگرانی حنانه، تقی شامخی، کیومرث اشتریان، داودرضا عرب و دیوید نوک

1388 ). بررسی ساختار قدرت در شبکه تکالیف قانونی نهادهای منابع طبیعی به روش )

تحلیل شبکه ای روابط نهادی (مطالعه استان کهگیلویه و بویراحمد). مجله منابع طبیعی

.(3) ایران؛ 63

8 . Borgatti, S. (2005). Centrality and Network Flow. Social

Networks, No. 27: 55-71.

9 . Brandes U, Erlebach Th (2005). Network analysis-

Methodological foundations. Springer-Verlag Berlin Heidelberg.

10 . Burt, R.S. (1992). Structural holes: the social structure of

competition. Cambridge, MA: Harvard University Press.

11 . Capon N., Farley, J. U., Lehman, D. R., Hulbert, J. M. (1992).

Profiles of product innovators among large US manufactures,

Management Science, 38(2): 157–169.

بررسی و تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی میان سازمانی با استفاده ..... 163

12 . Chandler J (2008). Introduction to Network Theory. American

Marketing Association. Available in: www.marketingpower.com

13 . Cyert, R. M., March, J. G. (1963). A behavioral theory of the

firm. Englewood Cliffs: Prentice-Hall.

14 . Hanneman, R.A. (2001). Introduction to social network methods.

An online text book, University of California. Available at:

http://faculty.ucr.edu/~hanneman/nettext/

15 . Holland, P.W., Leinhardt, S. (1979). The advance research

symposium on social networks. In P.W. Holland & S. Leinhardt

(Eds.), Perspectives on social network research. New York.

16 . Krebs V (2008). Decision-making in Organizations. Available at:

www.orgnet.com

17 . Krackhardt D, J.R. Hanson (1993). Informal networks: The

Company behind the chart. Harvard Business Review. No. July-

August: 104-111

18 . Maitlis S (2005). The social processes of organizational sense

making, Academy of management journal, 48 (1): 21-29.

19 . Marsden, P.V (1990). Network Data and Measurement. Annual

Review of Sociology; (16): 435- 463.

20 . Parkhe A, Wasserman S, Ralson D.A (2006). New Frontiers in

Network Theory Development. The Academy of Management

Review, 31 (3): 560-568.

21 . Pfeffer J. (1978). Organizational design. Arlington Heights: AHM

Publishing.

164 مدیریت دولتی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1390

22 . Rank O.N (2008). Formal structures and informal networks:

Structural analysis in organizations, Scand J. Mgmt; 24: 145-

161.

23 . Selznick, P. (1948). Foundations of the theory of organization.

American Sociological Review; 13(1): 25–35.

24 . Webster C.M., Freeman L.C, Aufdemberg, Ch. G (2002). The

impact of social context on interaction patterns. Available at:

www.library.cmu.edu:7850/JoSS/webster/Webster.html.

+ نوشته شده در  دوشنبه 8 خرداد1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي


Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي دكتر محمود شارع پور ∗ چكيده شكي نيست كه موفقيت آموزشي هر دانش آموزي تا حدودي وابسته به ويژگي هاي فردي او است، اما نبايد فراموش كرد كه دانش آموز به عنوان عضوي از مدرسه، خانواده و اجتماع ، ممكن است به منا بع و حمايت هاي مختلفي دسترسي داشته باشد كه در م وفقيت آموزشي او تأثير مهمي بيافريند. ديدگاه شبكه با مطالع هي روابط اجتماعي بين مجموعه اي از افراد، به تحليل ساخت اجتماعي مي پردازد و ضمن توجه به كل ساخت ، الگوي روابط موجود در داخل ساخت را نيز بررسي مي كند . بنابراين نقطه تمركز د يدگاه شبكه اين است كه به جاي تأ كيد بر كنشگران و ويژگي هاي فردي آنان ، ساختار روابط بين كنشگران را مورد توجه قرار مي دهد. در مقاله ي حاضر ابتدا به تعريف شبكه ي اجتماعي و كاركرد آن مي پردازد. سپس شبكه به مثابه سرمايه ي ∗ دانشيار گروه علوم اجتماعي دانشگاه مازندران www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 166 اجتماعي فردي بررسي شده و در نهايت با استفاده از تحليل شبكه اي، چارچوب مفهو مي جديدي براي تبيين نابرابري آموزشي ارائه مي گردد. از ديدگاه تحليل شبكه اي، برخورداري از رابطه ي حمايتي با عاملان نهادي شرط لازم براي پيشرفت در نظام آموزشي و همچنين موفقيت شغلي در آينده است. كليد و اژه ها: نابرابري آموزشي، شبكه ي اجتماعي، تحليل شبكه، منابع اجتماعي، حمايت اجتماعي www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 167 مقدمه محققان بر اين نكته توافق دارند كه اساس موفقيت در جامعه ي شايسته سالار، نظام 1991 ). اما در مورد اي ن كه ، 1995 ؛ گنزبوم، تريمن و اولتي 2 آموزشي است (كرخوف 1 چگونه مي توان م وفقيت آموزشي را تقويت كر د، اختلاف نظر زيادي وجود دارد . آي ا منابع مالي و مادي و سرماي ه گذاري در مدرسه سبب افزايش موفقيت تحصيلي م ي شود؟ آيا در اين موفقيت، منابع و امكانات خانوادگي مؤثر هستند؟ برابري » يكي از مه م ترين آثار پژوهشي در اين زمينه، مطالعه ي جيمز كلمن با عنوان است كه در واكنش به انتقاد برخي از افراد در مورد فقدان « فرصت هاي آموزشي فرصت هاي برابر صورت گرفت . نتيجه ي قابل توجه تحقيق كلمن اين بود كه در تبيين تفاوت در موفقيت هاي تحصيلي دانش آموزان، خاستگاه خانوادگي به مراتب مه م تر از ويژگي هاي مدرسه و منابع آن است (به نقل از شارع پور 1386 ). به دنبال كلمن، محققان ديگري به بررسي تأثير خاستگاه خانوادگي بر موفقيت تحصيلي پرداختند 1980 ). در مقابل، برخي ديگر از محققان كانون تمركز خود را بر (سوول، هوزر، ولف 3 1988 ، انتويستل و تأثير ويژگي هاي مدرسه بر م وفقيت تحصيلي قرار دادند (هلينان 4 .(1993 الكساندر 5 در دهه هاي پاياني قرن بيستم، رهيافت جديدي در خصوص تبيين نابرابري آموزشي در حوزه ي جامع ه شناسي آموزش و پرورش پديدار شد كه فارغ از تقابل اهميت نسبي خانواده با مدرسه، در تحليل رفتارهاي اجتماعي به الگوي روابط بين كنش گران توجه دارد. 1-Kerckhoff 2-Ganzeboom, Treiman and Ultee 3-Sewell, Hauser and Wolf 4-Hallinan 5-Entwistle and Alexander www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 168 در طول اين مدت تحليل شبك ه اي يا ساختار ي ، توجه عده زيادي را به خود جلب كرده است . برخي با اين ادعا كه تحليل شبك ه اي صرفاً نوعي روش شناسي است كه به موضوعات نظري توجه اي ندارد، آن را رد م ي كنند. برخي نيز مفاهيم شبكه اي را به عنوان مجموعه اي از م تغيرهاي اضافي براي تبيين مفاهيم ديگر، به كار مي برند . اما واقعيت اين است كه قدرت تحليل شبكه اي ناشي از نوع رهيافت آن نسبت به مطالعه ي ساختار اجتماعي است نه به عنوان مجموع ه اي از اصطلاحات و تكنيك ه ا. تحليل شبكه اي را بايد يك رهيافت فكري عام و گسترده دانست ، نه مجموع ه اي از رو ش ها .(1983 (ولمن 1 تأكيد تحليل گران شبكه اي بر مطالعه ي ساختار اجتماعي 2 است . تأكيد بر ساختار اجتماعي بدين معناست كه ما ديگر كاري نداريم كه چرا مردم اي ن گونه رفتار مي كنند ، بلكه بر محدوي ت هاي ساختاري حاكم بر كنش هاي مردم توجه داريم . بدين ترتيب ، ديگر به جهان به صورت پيوندهاي ارادي و داوطلبانه نمي نگريم ، بلكه جهان را مجموعه اي از پيوندهاي نامتقارن با ساختار سلسله مراتبي م ي دانيم . در يك نظام اجتماعي، منابع داراي توزيع مساوي يا تصادفي نيستند و از سوي ديگر، دسترسي نابرابر به منابع كمياب، خود سبب مي شود كه نا متقارن بودن پيوندها افزايش يابند. بهترين روش براي مطالعه ي ساختار اجتماعي، تحليل الگوهاي روابط بين اعضاي آن ساختار است . تحليل گر ساختاري ب ه دنبال شناسايي ساختار ها ي عميق است ، او مي كوشد نشان دهد كه چگونه ساخ تارهاي شبك ه اي، رفتارها را تحت تأ ثير قرار مي دهند. به همين جهت (ولمن و بركويتز ، 1988 ) مدعي هستند كه تحليل شبكه يك ابزار فكري اساسي در مطالعه ي ساخت ها ي اجتماعي است . فارارو نيز تحليل شبكه را نوعي .(60: رهيافت نظري تلقي م ي كند و آن را شاخه اي از ساخت گرائي مي داند (چلبي، 1385 1- Wellman and Berkowitz 2- Social structure www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 169 مي توان گفت كه تأكيد تحليل شبكه اي بر اثرات روابط اجتماعي بر رفتار افراد و گروه ها زائد است. ديدگاه شبكه با مطالعه ي روابط اجتماعي بين مجموع ه اي از افراد، به تحليل ساخت اجتماعي مي پردازد و ضمن اين كه به كل ساخت توجه م ي كند، الگوي روابط موجود در داخل ساخت را نيز مورد بررس ي قرار مي دهد. بنابراين نقطه تمركز ديدگاه شبكه اين است كه به جاي و تأكيد بر كنشگران و ويژگي هاي فردي آنها، به ساخ تار روابط بين كنشگران توجه مي نمايد. الگوهاي پيوند بين اعضاي يك شبكه ، هم نوعي فرصت و هم نوعي محدوديت مي باشد، زيرا اين الگوها بر ميزان دسترسي افراد به منابعي نظير اطلاعات، ثروت و قدرت اثر دارند . از ديدگاه تحليل گر شبكه اي، نظام اجتماعي ب ه صورت شبكه اي از روابط به هم وابسته است كه در آن افراد دسترسي يكساني به منابع كمياب ندارند . از اين رو محقق اجتماعي بايد در تبيين رفتار به توزيع فرص ت ها توجه كند ، يعني دسترسي نابرابر به منابعي مثل اطلاعات، ثروت، نفوذ و ساختار دسترسي افراد به اين منابع .( (ولمن، 1983 تحليل گران شبك ه اي اگر چه نظريه عمومي خاصي را به وجود نياورده اند اما راههاي جديدي براي توصيف ساختار اجتماعي پديد آورد ه اند، مانند تبيين نابرابري دانش آموزان در موفقيت تحصيلي. مقاله حاضر ابتدا به تعريف شبكه ي اجتماعي پرداخته و كاركردها ي آن ر ا مورد بحث قرار مي دهد. سپس شبكه به مثابه سرمايه ي اجتماعي فردي بررسي و در نهايت با استفاده از تحليل شبك ه اي، چارچوب مفهو مي جديدي براي تبيين نابرابري د ر آموزش و پرورش معرفي مي گردد. www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 170 شبكه اجتماعي چيست؟ افراد اغلب براي دستيابي به اطلاعات ، منابع و موقعيت ها به روابط شخصي و نزديكان خود متكي هستند . اين روابط، شبكه ي اجتماعي فرد را تشكيل مي دهد و آن به نوبه خود سيستم اجتماعي را به وجود مي آورد. دانشمندان اجتماعي از مفهوم ش بكه ي اجتماعي براي اشاره به سيستم پيچيده ي روابط بين افر اد در سيستم اجتماعي استفاده 2004 ). شبكه ي اجتماعي يا منبع توليدكننده ي سرمايه ي اجتماعي ، ، كرده اند (كراول 1 تركيبي از كنشگران (كنشگران لزوما افراد نيستند ، بلكه سازمان ها و گروه ها را نيز در برمي گيرند) و روابط بين آنهاست . به عبارت ديگر ، شبكه ي اجتماعي ، الگويي از روابط است كه كنشگران را به هم متصل مي كند. شبكه ي اجتماعي را مي توان مجموع ه اي از افراد يا سازمان ها يا مجموعه هاي ديگر اجتماعي دانست كه از طريق روابط اجتماعي مانند دوستي ، همكار بودن يا تبادل اطلاعات با يكديگر مرتبط مي شوند . بدين ترتيب ، شبكه ي اجتماعي، الگويي ارتباطي است كه مردم را به هم متصل م ي كند و يا پيوند ها يي .( است كه افراد را با گروه هايي از مردم مرتبط مي سازد (باستاني، 1382 كاركردهاي شبكه اجتماعي روابط و پيوندهاي اجتماعي در نظريه ي تحليل شبكه به عنوان سرمايه ي اجتماعي و دارايي فرد محسوب م ي شوند و فرد از طريق آنها م ي تواند بر منابع و حمايت ها ي موجود در اين پيوندها دسترسي يابد ، بنابراين كم وكيف روابط اجتماعي، ميزان و نحوه ي تعاملات و نوع حمايت هايي كه رد و بدل مي شود از اهميت زيادي برخوردار است (صالحي، 1384 ). به عقيده ي براندت و وينرت 2 حمايت اجتماعي موجب ايجاد تعلق، صميميت، يكپارچگي اجتماعي و دستيابي به حماي ت هاي اطلاعاتي، عاطفي و ابزاري مي شود (به نقل از خيراله پور ، 1383 ). پيوندهاي گوناگون، حمايت هاي اجتماعي 1 -Crowell 2-Brandt and Winert www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 171 متنوعي را براي اعضاي شبكه فراهم مي سازند. كراول معتقد است با تنوع روابط، افراد ، به طيف وسيعي از حمايت هاي مختلف دست مي يابند كه شامل حماي ت هاي ابزاري 1 حمايت هاي عاطفي و روحي 2 و حمايت هاي اطلاعاتي 3 است . حمايت ها ي اجتماعي افراد را قادر مي سازد تا توانايي رويارويي با مشكلات روزمره و بحران ه اي زندگي را .( داشته باشند (كراول، 2004 كاركردهاي روابط و پيوندهاي اجتماع ي در دو سطح فردي و جمعي مطرح م ي شود: الف- در سطح فردي شبكه ي روابط فرد، وسيله ي مه مي براي اندازه گيري حمايت روحي و رواني ديگران از او م ي باشد. به اعتقاد بات 4، شبكه، پيرامون شخص را از دوستان و خويشاونداني پر مي سازد كه به زندگي او معنا مي بخشند؛ هنجارهايي را كه او با آنها رفتارش را تنظيم مي كند برقرار و حفظ مي نمايد و او را در برابر جهان (1981) غيرشخصي فرا سويش محافظت مي كند (چلبي ، 1375 ). به عقيده ي وارن 5 شبكه هاي اجتماعي م ي توانند نقش ي م هم در رفع نيازهاي فيزيكي، رواني، اجتماعي و اقتصادي ايفا نمايند . اعضاي شبكه مي توانند به فرد كمك مستقيم كر ده و به او در گسترش تماس هاي خود ياري كند . به علاوه، اعضاي شبكه م ي توانند كمبود هاي فرد در زمينه ي خاستگاه خانوادگي و توانايي فردي را تا حدود زيادي بر طرف سازند . در تعيين ظرفيت شبكه جهت تامين منابع براي فرد، ويژگي هاي ساختاري شبكه مانند : حجم، .( پيوندها و نوع اعضا نقش مهمي را ايفا مي كنند (كراول، 2004 از كاربردهاي مهم ديگر شبكه ي اجتماعي، ارائه اطلاعات در مورد فرصت هاي زائد است، به خصوص فرصت هاي شغلي . در اين زمينه، پيوند هاي ضعيف نقش مهم تري دارند؛ چون پل هايي هستند كه فرد از طريق آنها به منابع موجود در نظام متصل مي شود 1- Instrumental support 2-Emotional and spiritual support 3- Informational support 4-Botte 5 - Warron www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 172 (بارت، 1992 ). گرانوو تر معتقد است كه بسياري از افراد ، كار خود را از طريق تماس هاي شخصي پيدا مي كنند. اين امر در مورد انواع مشاغل يدي، فني، حرفه اي و مديريتي صادق است (گرانووتر، 1984 ). او در اثر معروف خود با عنوان مطالعه تماس ها و شغل ها، به تحليل اهميت شبكه هاي ارتباطي در فر آيند جستجوي كار پرداخته است . همچنين با مطالعه ي افرادي كه همه آنها در يكسال گذشته كار خود را عوض كرده بودند، به اين نتيجه رسيد كه آنها اطلاعات مربوط به كار فعلي خود را از طريق تماس ها و شبكه هاي فردي به دست آوردند . پس مي توان گفت كه ساختار شبكه ها ي اجتماعي تأثيري مهم بر كاريابي و تحرك شغلي دارد ؛ به عبارت ديگر، روابط اجتماعي و شبكه ها عاملي مهم در قشربندي اجتماعي هستند. ب- در سطح جمعي شبكه ي روابط اجتماعي، هر چه روابط امداد رساني داوطلبانه در ابعاد مختلف معرفتي (راهنمايي، مشاوره و آموزش )، مادي (كمك اقتصادي )، عاطفي (همدردي) و منزلتي (اعاده ي كرامت انساني ) بيش تر باشد ، به همان نسبت ميزان محروميت اجتماعي، خودكشي، يأس اجتماعي ، استثمار اجتماعي و انفعال اجتماعي در جامعه كاهش مي پذيرد. امداد رساني در روابط حمايتي به افرادي كه به هر دليل در يكي از اين ابعاد محروم باقي ماند ه اند، فرصتي دوباره مي دهد كه استعداد هاي منحصر به فرد خود را شكوفا ساز ند تا بتوان ند در جهت خير شخصي و جمعي گا م بر دارن د. بديهي است ميزان موفقيت روابط حمايتي جامعه به ميزان شدت روابط و تداوم اين روابط به عنوان يك وظيفه و عادت اجتماعي بستگي دارد. بسط و گسترش روابط دوستي در جامعه باعث افزايش كمك دو جا نبه، تعهد مشترك و سرخوشي مي شود. شيوع اين آثار در جامعه منوط به تن يدگي هايي است كه حداقل به صورت پيوندهاي ضعيف (پل هاي ارتباطي آشنايي ) بين گروهها تو أم با گرايش عامگرايي صورت مي گيرد. زماني كه روابط اجتماعي در جامعه دچار اختلال شو د احترام متقابل اجتماعي، انصاف اجتماعي و هويت اجتماعي در جامعه كمرنگ و محدود مي گردد. فصل يا و صل ناقص افراد در جامعه، www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 173 آنها را در مقابل شدايد اجتماعي، ناملايمات سياسي، بحران ها ي اقتصادي و حوادث قهري آسيب پذير مي سازد. بريدگي اجتماعي ، پيامدهاي اجتماعي، سياسي ، فرهنگي و .( رواني گوناگون در سطح خرد وكلان دارد (چلبي، 1375 مطالعات مختلف نشان مي دهد كه دست يابي به اطلاعات، بهر ه مندي از راهنمايي، پند و اندرز، دلگر مي احساسي، حمايت عاطفي و مساعدت مالي و ... از جمله منابع و مواهبي است كه از پرتو تعاملات اجتماعي حاصل مي شود و افراد را قادر مي سازد تا در حوزه هاي مختلف زندگي (اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي ) به موفقيت ها ي بيش تري دست يابند . اكنون اين تصور در اذهان تقويت شده است كه موفقيت و عدم موفقيت افراد ، در زندگي ، منحصر به توانايي مالي و دارايي آنها نيست ، بلكه به ميزان .( بالايي به نحو هي تعامل آنها با ساير اعضاي جامعه بستگي دارد (امير كافي، 1374 كشف منابع نه فته در روابط و پيوندهاي اجتماعي و آشكار شدن نقش و اهميت آنها در دو سطح خرد و كلان، توجه نظري ه پردازان اجتماعي را به اين نكته ي مهم جلب كرده است كه ريشه ي بسياري از مشكلات جامعه را بايد در اين حوزه جستجو كرد . به همين دليل آن ها در مورد هر عاملي كه موجب قط ع، تضعيف يا اختلال در روابط و پيوندهاي اجتماعي مي شود يا به آن آسيب مي رساند، هشدار مي دهند و افراد جامعه را از پيامدهاي آن آگاه مي سازند. از جمله پيامدهاي اختلال در روابط اجتماعي ، انزواي اجتماعي است كه به فر آيند فروپاشي روابط بين ش خصي، مسدود شدن ارتباطات و كناره گيري از تماس هاي اجتماعي دلالت دارد و محققا ن و دانشمندان اجتماعي آن را زمينه ساز بروز بسياري از اختلالات رفتاري و رواني مي دانند. آنها معتقدند ريشه ي بسياري از مشكلات رواني و اجتماعي همانند تنيدگي، تنش، استيصال، اضطراب، افسردگي، يأ س و نااميدي، احساس عجز، احساس تنهايي، كاهش تحمل اجتماعي و ... در روابط اجتماعي قرار .( دارد و از پيامدهاي منفي و جدا ناپذير انزواي اجتماعي مي باشد (اميركافي، 1374 همچنين شبكه ي اجتماعي باعث دسترسي افراد به اطلاعات درباره ي موقعيت ها ي كاري و بازارك ار مي شود (كراول، 2004 ). مطالعات انجام شده درباره شبك ه هاي اجتماعي www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 174 نشان مي دهد كه از عوامل م ؤثر براي موفقيت در باز ار كار اين است كه چه كساني را مي شناسيم. الگوهاي بازار كار بيانگر آن است كه مزاياي استفاده از تما س ها براي پيدا كردن كار بستگي به اين دارد كه فرد چگونه به شبكه هاي ار تباطي 1 متصل شده است . البته تنها استفاده از اين تما س ها مهم نيست ، بلكه كميت و كيفيت منابع اجتماعي ، كه از طريق استفاده از تماس ها قابل دست يابي هستند نيز مهم است. شبكه به مثابه سرمايه ي اجتماعي فردي برخي از محققان نظير بورديو، فلپ، اريكسون، و لين، سرمايه ي اجتماعي را مجموعه اي از منابع م ي دانند كه فرد م ي تواند از آ ن ها براي ن يل به اهداف فردي خود استفاده ك ند. اين رهيافت بي ش تر به ارزش ابزاري سرمايه ي اجتماعي توجه دارد ، زيرا توجه آن معطوف به پتانسي ل هاي شبكه هاي اجتماعي براي توليد منابع ارزشمندي نظير حمايت و اطلاعات است . لين نيز سرمايه ي اجتماعي را منابع موجود در ساختار 2001 . وندرگاگ و اشنايدر 3 ، اجتماعي مي داند كه مي توان به آن ها دسترسي داشت (لين 2 2002 ) معتقدند كه سرمايه ي اجتماعي فردي، مجموعه اي از منابع است كه اعضاي شبكه ي فرد ي از آن برخوردارند و فرد مي تواند از طريق رابطه با اين افراد، به آن منابع دسترسي يابد . پس مي توان گفت كه سرمايه اجتماعي به معني دسترسي به منابع اجتماعي است . در واقع، بررسي تركيب و ساختار شبكه هاي فردي در دهه ها ي پاياني قرن بيستم رواج زيادي يافت، نظير مطالعات ولمن، فيشر و اريكسون. 1-Contact network 2- Lin 2-Van der Gaag,M. and Snijders www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 175 ارائه چارچوب مفهومي جديدي براي مطالعه نابرابري آموزشي تبيين هاي كلاسيك در مورد علت تفاوت در پايگاه اجتماعي جوانان در جامعه اغلب متكي بر توجه به تحرك بين نسلي 1 است . بر اساس اين رهيافت، رابطه ي نزديكي بين .( 2 و آرزوها و موفقيت تحصيلي وجود دارد (سوول و هوزر ، 1980 « ديگران مهم » تأثير به عبارت ديگر، در تحقيقات مربوط به پايگاه اجتماعي تأكيد بر اين است كه ديگران مهم يعني والدين، گروه دوستان و معلمان بر آرزوهاي تحصيلي و همچنين موفقيت 1968 ). در اين ديدگاه اعتقاد شغلي دانش آموز تأثير مه مي دارند (دانكن، هالر و پورتز ، 3 بر اين است كه تأثير ديگران مهم بر آرزوهاي تحصيلي و شغلي دانش آموز از طريق مكانيسم هاي مدل سازي، تشويق آشكار و انتقال انتظارات به دانش آموز صورت مي گيرد. به علاوه ، بسياري از تحقيقات آموزشي نشان داده است كه سطح انتظارات و آرزوها ، نقش بسيار مه مي در موفقيت تحص يلي و شغلي فرد دارند ، اما در اين زمينه بي ش تر بر تأثير والدين از طريق الگوسازي و تشويق تأكيد شده است (سوول و هوزر ، 1980 ؛ هالر 1972 ). همان طور كه كرخوف ( 1976 ) بيان داشته ، تأثير خاستگاه خانوادگي بر و ولفل ، 4 دانش آموز تا حدود زيادي تحت تأثير دسترسي مردم به اطلاعات در مورد نظام آموزشي است. از اين جاست كه پيوندها و شبكه ها اهميت مي يابند. در تحليل شبكه اي، كانون توجه از نقش مد ل سازي 5 ديگران مهم تغيير يافته و به انتقال نابرابر منابع و فرصت ها معطوف مي شود. در همين راستا ولمن مفهوم توزيع اجتماعي را مطرح كرد. منظور از اين مفهوم ، يعني توزيع نابرابر فرصت هاي دس ت يابي به شرايط اجتماعي مختلف و برقراري رابطه با افرادي كه كنترل منابعي نظير اطلاعات بازار كار و نفوذ بوروكراتيك را در اختيار دارند. 1- Intergenerational mobility 2- Significant others 3- Duncan, Haller and Portes 4- Haller and Woelfel 5- Role modeling www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 176 در مطالعه ي نابرابري آموزشي، تاكيد تحليل شبكه اي بر اين است كه چگونه مو فقيت در نظام آموزشي ، به خصوص براي كودكان طبقات پايين اجتماعي و گروه ها ي اقليت ، بستگي به برقراري رابطه ي حمايتي 1 با عاملان نهادي 2 دارد . منظور از عاملان نهادي افرادي هستند كه مي توانند منابع و فرصت ها را به ديگران منتقل كنند ؛ مثلاً اطلاعات در مورد برنامه هاي مدرسه، مشاوره ي تحصيلي و شغلي . بخش مه مي از اين عاملان نهادي در خارج از خانه قابل دسترسي هستند ، يعني در محيط مدرسه و در اجتماع . از اي ن حاظ مي توان گفت كه تعدادي از آ ن ها در مدرسه هستند ، نظير معلم و مشاور و تعدادي ديگر در بيرون از مدرسه قابل دسترسي هستند ، نظير افراد با نفوذ محلي . البته برخي از دوستان مدرسه اي نيز مي توانند نقش عامل نهادي ر ا ايفا كنند ، م انند آن دسته از دوستاني كه از پايگاه اجتماعي بالاتري برخوردارند ، زيرا دانش آموز مي تواند اطلاعات و منابع مهمي از طريق اين دوستان به دست آورد. اين عاملان نهادي مي توانند به اشكال مختلفي به فرد كمك كنند، مانند انتقال اطلاعات مربوط به برنامه ي درسي آشكار و پنهان، بيان شرايط لازم ب راي موفقيت آموزشي، كمك به تصميم گيري تحصيلي و شغلي، اطلاع رساني در مورد امكانات موجود در مدرسه و جامعه و همچنين نحو ه ي دسترسي به اي ن امكانات . پيش فرض تحليل شبكه اي اين است كه برخورداري از رابطه ي قوي با عاملان نهادي، شرط لازم براي پيشرفت در نظام آموزشي و در نهايت موفقيت شغلي در آينده است. بايد توجه داشت كه برقراري رابطه و پيوند با عاملان نهادي به آساني صورت نمي گيرد؛ به خصوص براي افر اد متعلق به گروه هاي اجتماعي اقليت و در حاشيه قرار گرفته. تحقيقات روان شناسي اجتماعي نشان داده است كه جستجوي حمايت اغلب با 1983 ). مطالعات حاكي از اي ن است دشواري هايي همراه است (دوپالو، نادلر و فيشر ، 3 1- Supportive relationships 2- Institutional agents 3- Depaulo, Nadler and Fisher www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 177 كه براي بر قراري رابطه با عاملان نهادي هم گروهي موانع رو اني و فردي وجود دارد ، نظير فردگرايي افراطي 1 و هم يك گروه ساختاري، مثل فاصله اجتماعي و عدم اعتماد 1991 ). به علاوه ، برقراري رابطه ي حمايتي با 1983 ، سانچز - يانكوفسكي ، 3 (آمس، 2 عاملان نهادي ، ارتباط نزديكي با آگاهي اجتماعي 4 دانش آموز دارد ؛ يعني آن بخش از شخصيت ك ه تحت تأثير تعامل با اعضاي جامعه شكل مي گيرد ( بورديو و پسرون ، 5 .(1991 1977 ؛ آگبو، 6 به طور خلاصه م ي توان گفت كه ميزان تمايل فرد براي تعا مل با عاملان نهادي بستگي به جه ت گيري شبكه ي 7 او دارد . دو بعد مهم اين جهت گيري عبارتند از : سطح اعتماد فرد به عاملان ، م ثل اعتماد دانش آموز به معلم و مشاور و انتظار دانش آموز از آينده. پس هم عوامل اجتماعي و هم عوامل رواني تأثير مه مي بر جه ت گيري شبكه دانش آموز دارند. اهميت وجود پيوند با عاملان نهادي را م ي توان در چارچوب نظريه ي سرمايه ي اجتماعي مورد بررسي قرار داد . از ديدگاه شبكه اي، منظور از سرمايه ي اجتماعي آن دسته از روابط اجتماعي است كه فرد از طريق آنها م ي تواند به حمايت نهادي دست يابد. به طور مسلم از اين لحاظ بين دانش آموزان تفاوت هاي مه مي وجود دارد . بدين ترتيب، مي توان انتظار داشت كه بين انتظارات و عملكرد دانش آموزان با ميزان پيوند آنان با عاملان نهادي رابطه ي نزديكي وجود داشته باشد. با الهام از نظريه ي منابع اجتماعي ، 8 كه از سوي لين مطرح شده، نقش سرمايه ي اجتماعي در كسب پايگاه اجتماعي را م ي توان در قالب اي ن گزاره مهم بيان كر د كه دسترسي به پيوندهاي اجتماعي و استفاده از آن ها سبب م ي شود دانش آموز به منابع 1- Excessive individualism 2- Ames 3- Sanchez-Jankowski 4- Social consciousness 5- Bourdieu and Passeron 6- Ogbu 7- Network orientation 8- Social Resource Theory www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 178 ارزشمند و حمايت نهادي دست يابد كه قبلاً در اختيار نداشت . به همين جهت در تحقيقات آموزشي بر اهميت حمايت اجتماعي در موفقيت تحصيلي تاكيد زيادي صورت گرفته است . پژوهش هاي زيادي م ؤيد وجود رابطه بين پيوندهاي اجتماعي و 1996 ؛ بريك و 1994 ؛ سوچو و داگلاس ، 2 موفقيت تحصيلي است (لي و كرونينگر ، 1 2002 ). جيمز كلمن در همين راستا معتقد است كه روابط اجتماعي قوي اشنايدر، 3 مي تواند اثرات مثب تي داشته باشد ، چون نوعي سرمايه اجتماعي پديد مي آورد كه در موفقيت تحصيلي دانش آموز موثر است. بايد توجه داشت كه هر نوع رابطه اي را نم ي توان سرمايه ي اجتماعي دانست . در اين زمينه بايد به سه ملاك توجه داشت: -1 آيا اين پيوند و رابطه منجر به حمايت نهادي مي شود؟ -2 منابع حاصل شده از چه سطح كيفيتي برخوردار است؟ مثلا آيا اطلاعات حاصل از آن دقيق و صحيح است؟ آيا داشتن اين اطلاعات امتياز محسوب م يشود؟ -3 تا چه حد اين حمايت و منابع به دست آمده با نيازهاي فرد تناسب دارند؟ بدين ترتيب ، تحليل شبكه اي به ما اجازه مي دهد تا با بررسي الگوهاي رابطه اي، منابع موجود در شبكه ي دانش آموز و ميزان پيوند او با عاملان نهادي را تع يين كن يم. اي ن اطلاعات مي تواند در تبيين نابرابري آموزشي بين گرو ه هاي مختلف دانش آموز ي كمك مؤثري باشد ، زيرا توزيع نابرابر سرمايه ي اجتماعي در بين گروههاي مختلف مي تواند سبب بازتوليد نابرابري هاي اجتماعي از جمله نابرابري آموزشي در بين دانش آموز ان شود. 1- Lee and Croninger 2- Sui-chu and Douglas 3- Bryk and Schneider www.SID.ir Archive of SID نقش شبكه هاي اجتماعي در بازتوليد نابرابري آموزشي 179 منابع فارسي امير كافي، مهدي ( 1374 ). اعتماد اجتماعي و عوامل موثر بر آ . ن پايان نامه ي كارشناسي ارشد ، دانشگاه شهيد بهشتي، تهران. باستاني، سوسن ( 1382 ). جزوه ي درس تحليل شبك ، ه دانشگاه الزهرا. چلبي، مسعود ( 1373 ). تحليل شبكه در جامعه شناسي، فصلنامه علوم اجتماع ، ي . شماره 3 چلبي، مسعود ( 1375 ). جامعه شناسي نظم : تشريح و تحليل نظري نظم اجتماع ، ي تهران : نشر ني. چلبي، مسعود ( 1385 ). تحليل اجتماعي در فضاي كن ، ش تهران: نشر ني. خيرالله پور، اكبر ( 1383 ). بررسي عوامل اجتماعي موثر بر سلامت رواني با تاكيد بر سرمايه اجتماع ، ي پايان نامه ي كارشناسي ارشد، دانشگاه شهيد بهشتي، تهران. شارع پور، محمود ( 1386 ). جامعه شناسي آموزش و پرور ، ش تهران: انتشارات سمت. صالحي، مريم ( 1384 ). بررسي رابطه ي بين سرمايه ي اجتماعي شبكه و اعتماد متقابل بين شخصي و جنسيت، پايان نامه ي كارشناسي ارشد، دانشگاه الزهرا، تهران. انگليسي Ames, R. (1983). Help seeking and achievement orientation: Perspectives from attribution theory, In Depaulo, B.M., Nadler, A. and Fisher, J.D. (Eds.), New directions in helping. New York: Academic Press. Bourdieu, P. and Passeron, J.C (1977). Reproduction in education, society and culture, London: Sage Publications. Bryk, A.S. and Schneider, B. (2002). Trust in schools: A cored resource for improvement, New York: Russell Sage Foundation. Burt, R.S. (1992). Structural holes: The social structure of competition, Cambridge MA: Harvard University Press. Crowell, L.F. (2004). Weak ties: A mechanism for helping women to expand their social networks and increase their capital, The Social Science Journal, 41: 15-28. Depaulo, B.M., Nadler, A. and Fisher, J.D. (1983). New directions in helping , Vol. 2, Help Seeking, New York: Academic Press. Duncan, O.D., Haller, A.O., and Portes, A. (1968). Peer influences on aspirations: A reinterpretation, American Journal of Sociology, 74: 119- 137. www.SID.ir Archive of SID فصلنامه تعليم و تربيت شماره 91 180 Entwistle, D.R., and Alexander, K.L. (1993). Entry into school: The beginning school transition and educational stratification in the United States, Annual Review of Sociology, 19: 401- 423. Ganzeboom, H.B.G., Treiman, D.J., and Ultee, W. (1991). Comparative intergenerational stratification research: Three generations and beyond, Annual Review of Sociology, 17: 277-302. Granovetter, M. (1984). The strength of weak ties: A network theory revisited, Sociological Theory, Vol. 10: 201-233. Haller, A.O., and Woelfel, J. (1972). Significant others and their expectations: concepts and instruments to measure interpersonal influence on status aspirations, Rural Sociology, 37: 591- 622. Hallinan, M.T. (1988). Equality of Educational Opportunity, Annual Review of Sociology, 14: 249- 268. Kerckhoff, A.C. (1995). Institutional arrangements and stratification processes in industrial societies, Annual Review of Sociology, 15: 323-347. Kerckhoff, A.C. (1976). The status attainment process: Socialization or allocation?, Social Forces, 55: 368-381. Lee, V. and Croninger, R.G. (1994). The relative importance of home and school in the development of literacy skills for middle-grade students, American Journal of Education, 102: 286- 329. Lin, N. (2001). Social capital: A theory of social structure and action, Cambridge: Cambridge University Press. Lin, N., and Dumin, M. (1986). Access to occupations through social ties, Social Networks, 8: 365-385. Ogbu, J.U. (1991). Low school performance as an adaptation, In M.A. Gibson and J.U. Ogbu (Eds.), Minority status and schooling, New York: Garland Press. Sanchez-Jankowski, M. (1991). Islands in the street: Gangs and American urban society, Berkeley: University of California Press. Sewell, W.H., and Hauser, R.M. (1980). The Wisconsin longitudinal study of social and psychological factors in aspirations and achievements, Research in Sociology of Education and Socialization, 1: 59-99. Sewell, W.H., Hauser, R.M., and Wolf,W. (1980). Sex, schooling and occupational status, American Sociological Review, 52: 269-275. Sui-chu, E.H. and Douglas, W.J. (1996). Effects of parental involvement on grade achievement, Sociology of Education, 69: 126-141. Van der Gaag, M. and Snijders, T. (2002). An approach to the measurement of individual social capital, In H. D. Flap and B. Volker (Eds), Creation and returns of social capital, London: Routledge. Warren, D.I. (1981). Helping networks: How people cope with problems in the urban community, Notre Dame: University of Notre Dame Press. Wellman, B. (1983). Network analysis: Some basic principles, Sociological Theory, Vol. 8: 155-200 www.SID.ir
+ نوشته شده در  چهارشنبه 3 خرداد1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

اندازه گيري رواني آموزشي و نظريات اندازه گيري

اندازه گیری از مهمترین ویژگی های علم است. کلوین می گوید در صورتی می توان از چیزی صحبت کرد که بتوان آن را اندازه گرفت. یکی از بزرگان علم قرن 20 بیان کرده است که تا کنون همه ی چیزهایی که قرار بوده کشف شوند کشف شده اند تنها چیزی که تغییر خواهد کرد دقت اندازه گیری است. جنبه های فلسفی اندازه گیری در فلسفه ی تحلیلی بررسی می شود و کاربردهای اولیه ی آن در فیزیک ظهور کرده است. بعد از آن در آزمایشات روانشناسی تجربی وارد حوزه ی روانشناسی شده است. 

مهمترین نظریات اندازه گیری در حوزه ی روانشناسی نظریه کلاسیک اندازه گیری، نظریه ی تعمیم پذیری، نظریه ی سوال پاسخ و  احتمالا نظریه ی شبکه ای است. نظریات کلاسیک اندازه گیری و سوال پاسخ بیشترین کاربرد را در حوزه ی طراحی سوال و ساخت پرسشنامه دارند. این نظریات در تحلیل داده های بدست آمده از پرسشنامه ها برای دستیابی به بهترین سوالات و پرسشنامه های معتبر و پایا کاربرد دارند. 


+ نوشته شده در  دوشنبه 1 خرداد1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

نظریه شبکه

نظریه شبکه (ریتزر : 574 )

1- نظریه پردازان شبکه به ساختارهای عمیق علاقمندند ولی ساختارهای نسبی بیشتر متکی هستند تا ساختارهای ذهنی .

2- به فلسفه پردازی درباره ساختارها چندان علاقه ندارند بلکه بیشتر به بررسی دقیق تجربی ، روش شناختی و حتی ریاضیاتی انواع متفاوت شبکه ها علاقمندند .

3- آنها به الگوهای عینی که اعضای یک جامعه را به همدیگر مرتبط می سازد تاکید می کنند .

4-تاکید آنها بر ساختارهای خرد و کلان ( به این معنا که کنشگران می توانند آدمها باشند ولی گروهها ، اصناف و جوامع را نیز می توان کنشگر به شمار آورد .

5- اصول نظریه شبکه :

- پیوندهای میان کنشگران چه به لحاظ محتوا و چه شدت معمولا تقارن دارند .

- پیوندهای میان افراد را باید در زمینه ساختار شبکه های گسترده مورد تحلیل قرار داد .

- ساختار گرفتن پیوندهای اجتماعی به انواع گوناگون شبکه های غیر اتفاقی منجر می شود .

-احتمال پیوندهای متقاطع میان شاخه های شبکه ای و نیز میان افراد مطرح وجود دارد .

پیوندهای نامتقارنی میان عناصر یک نظام وجود دارد .

+ نوشته شده در  جمعه 15 اردیبهشت1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

چگونگی انجام یک تحقیق با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی

چگونگی انجام یک تحقیق با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی (۲)

در ادامه ی مطلب قبل با عنوان چگونگی انجام یک تحقیق با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی (۱) در این مطلب به ماهیت و ویژگی های خاص مسائلی که می توان با کمک نظریه شبکه اجتماعی و به کارگیری روش تحلیل شبکه اجتماعی مطالعه کرد پرداخته ام.

حال باید در مورد ماهیت مسائلی که امکان بررسی و پاسخگویی موقت با استفاده از نظریه شبکه اجتماعی و در مرحله بعد جمع آوری داده های مناسب و سپس آزمون به کمک روش تحلیل شبکه اجتماعی را دارند رفته و برخی از ویژگی های آنها را مطرح کنیم. نظریه شبکه اجتماعی بنیان بسیار عمیقی در دیدگاه های ساختاری دارد. این نظریه بر اساس اهمیت دهی به ساختار و چگونگی کنار هم قرار گرفتن اجزای مجموعه های مختلف پرداخته و یکی از اصول اولیه آن این است که چگونگی قرار گرفتن اجزا و در علوم اجتماعی کنشگران در کنار یکدیگر بر رفتارهای آنها و کل مجموعه تاثیر داشته و واقعیت را به گونه ای متاثر می سازد که اگر اجزا و کنشگران به شکلی متفاوت در کنار یکدیگر قرار می گرفتند واقعیتی متفاوت خلق می شد و اتفاقات به نحوی دیگر رخ می دادند.

بنابراین یکی از بنیان های اصلی نظریه شبکه و روش تحلیل شبکه اجتماعی ارتباط میان اجزا و رابطه ای است که میان آنها برقرار می گردد. و عمده ی مسائلی که با این نظریه قابل بررسی و نیز با این روش قابلیت آزمون و مطالعه دارند مسائلی هستند که در آنها ارتباط میان اجزای مجموعه های مختلف مطرح می باشد. به عنوان مثال ممکن است محققی از خود بپرسد، چگونگی کنار هم نشستن دانشجویان در کلاس یک درس خاص که متفاوت از کلاس درسی دیگر است چه تاثیری بر روی میزان بهره وری و نیز یادگیری دانشجویان می گذارد؟ در این مورد محقق به دنبال بررسی تاثیری است که چگونگی قرار گرفتن افراد در کنار یکدیگر بر واقعیتی مثل یادگیری می نهد.

سطوح مطالعه شبکه های اجتماعی واقعی و مجازی

در این مرحله باید به سطوح مطالعه شبکه های اجتماعی به روش تحلیل شبکه اجتماعی اشاره کنم که اهمیت آن زمانی مشخص می شود که بدانیم زمانی می توان تاثیر ساختار ارتباطات و تعاملات میان اجزا را بر واقعیت های اجتماعی بررسی کرد که در مرحله ی ابتدایی و در سطح اول بررسی کنیم که چه کسی با چه کسی یا کسانی ارتباط دارد ؟ (who relates to whom) در نتیجه این سطح از بررسی به ساختار ارتباطات در میان افراد دست یافته و امکان ترسیم گراف تعاملات میان اجزا را خواهیم داشت. و تصویری از ساختار و چگونگی کنار هم قرار گرفتن افراد در این مجموعه را به دست خواهیم آورد. در مرحله ی بعد و در قالب سطح دوم می توان پرسید که افرادی که به گونه ای که در سطح قبل گفته شد با یکدیگر ارتباط دارند در این رابطه به تبادل و مبادله ی چه چیزی می پردازند ؟ (?what is exchanging by this relationship) مطالعه ی این سطح نتایجی نظیر دلیل قوام ارتباط و تداوم آن و یا انگیزش ها و دلایل شروع و سپس تداوم ارتباطات را آشکار می نماید که می توان فهمید چرا و به چه دلیل افراد در ساختار خاص ارتباطی که در سطح اول گفته شد درگیر شده و مشارکت می کنند ؟ در سطح بعد و درقالب سطح سوم از مطالعه می توان به بررسی تاثیر این ارتباط و ساختار خاص آن و محتوای خاصی که در آن مبادله می شود بر واقعیت اجتماعی بیرونی پرداخت که در این مرحله می پرسیم این ارتباطات و محتوای آنها چه تاثیرات و پیامدهایی برای دیگر مجموعه های جامعه و نیز واقعیت اجتماعی داشته و دارند ؟ به عنوان مثال سوالی که در این مرحله در بررسی شبکه های اجتماعی مجازی می تواند مطرح شود این است که چه ساختار ارتباطات و با چه نوع محتوایی برقرار شده و چه تاثیر و پیامدی بر جامعه داشته اند که رویکردی منفی نسبت به آنها شکل گرفته و باعث گردیده است این شبکه ها پدیده هایی آسیبی در نظرگرفته شوند ؟ برای پاسخگویی به این سوال باید مطالعه ای دارای این سه سطح طرح گردیده و طی مراحل مختلف آن ساختار ارتباطات و محتوای آنها و سپس پیامدهای این شبکه ها بررسی شده و آسیب های آنها شناسایی و با رویکردهای مختلف مورد آسیب شناسی قرار گیرد.

در اینجا باید تاکید کنم که سطوح مختلف بررسی شبکه های اجتماعی واقعی و مجازی که در این مطلب مطرح شد به گونه ای ترتیبی باید به دنبال یکدیگر انجام شده و از سطحی به سطح بعد حرکت کرد زیرا در آن صورت است که محقق با اشراف یافتن به ساختار خاص ارتباطات درون شبکه ی واقعی و یا مجازی و سپس شناخت مناسب محتوای این ارتباطات دست به انتخاب نمونه ای خاص از این شبکه می زند؛ و موضوعی اجتماعی را در آن زیرمجموعه که طی قواعد خاص و نسبتا دشوار نمونه گیری در شبکه ها انتخاب شده اند مورد مطالعه قرار می دهد.

http://www.onlinesna.com/?p=438

+ نوشته شده در  پنجشنبه 7 اردیبهشت1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي و ﻛﺎرﺑﺮد آن در ﻋﻠﻢ ﺳﻨﺠﻲ

ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي
و ﻛﺎرﺑﺮد آن در ﻋﻠﻢ ﺳﻨﺠﻲ
ﺳﻌﻴﺪ اﺳﺪي
ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ ﮔﮔﺮوه اﻃﻼ اﻃﻼع ﺳﻨﺠﻲ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺎ ﺸﮕﺎه
و ﻋﻀﻮ ﻫﻴﺎت ﻋﻠﻤﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﺷﺎﻫﺪ
s.asadi@i di@i d i randoc.ac.irﺷﺒﻜﻪ، ﺷﺒﻜﻪ، ﺑﺤﺚ ﺑﺤﺚ داغ داغ روز
ﺷﺒﮑﻪ ﺳﺎزﯼ
اﻗﺘﺼﺎد ﺷﺒﮑﻪ اﯼ
Networked 
Economy
ﮐﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮﯼ
Computer 
Networking
ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ  ﻗﺎﭼﺎق
Trafficking  
Networks
ﺷﺒﮑﻪ ﻣﺒﺎدﻻت ﺑﺎﻧﮑﯽ و
ﻣﺎﻟﯽ
Transaction
N t  k
ﺷﺒﮑﻪ ﻧﺨﺒﮕﺎن و
Networks
ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ
 Social Networks
ﺑﺎزارﻳﺎﺑﯽ ﺷﺒﮑﻪ اﯼ
Network
ﺷﺒﮑﻪ ﻧﺨﺒﮕﺎن و
ﻧﻮﺁورﯼ
Innovation 
Networks
ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﮐﺎرﺁﻓﺮﻳﻨﯽ
Entrepreneurial 
Networks
Network
Marketing
ﺷﺒﮑﻪ زﻳﺮﺳﺎﺧﺖ هﺎ
Infrastructure 
Networks
Network Analysis is the keyword
For the 21
st
Century
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
22ﭘﺮﺳﺶ ﭘﺮﺳﺶﻫﺎي اﺳﺎﺳﻲ
z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭼﻪ ﻣﻔﻬﻮم، ﺳﺎﺧﺘﺎر و ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎﻳﻲ دارﻧﺪ؟
z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ در ﻣﺤﻴﻂ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ و وب ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻳﺠﺎد و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻲ
ﻳﺎﺑﻨﺪ. 
z آﻳﺎ ﻣﻲ ﺗﻮان رﺷﺪ و ﺗﺤﻮﻻت ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي را رﺻﺪ ﻛﺮد و  
ﻣﺴﻴﺮﻫﺎ ﻴﺮ يي اﺻﻠﻲ آن را دﻳ ﻲ ن ر ﻳﺪ؟
z آﻳﺎ ﻣﻲ ﺗﻮان ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ ﻫﻤﻜﺎري در ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻣﺠﺎزي را اﺳﺘﺨﺮاج
وو اﻧﺪازه اﻧﺪازه ﮔﻴﺮ ﮔ يي ﻛﺮﻛ د؟د؟
z ﻓﻨﻮن ﻛﺘﺎﺑﺴﻨﺠﻲ و ﻋﻠﻢ ﺳﻨﺠﻲ را ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺮاي ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي  
ﻣﺠﺎﺎزي ﻛﺎﻟﻛﺎﻟﻴﺒﺮه ﻛﺮد ﻛ ؟؟
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
33ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ وب وب ﺟﻬﺎﻧﻲ WWW WWW
وب ﺟﻬﺎﻧﻲ، ﺷﺒﻜﻪ اي ﺑﺴﻴﺎر ﭘﻴﭽﻴﺪه و ﻏﻨﻲ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻏﻴﺮ ﻫﻤﺴﺎن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ  
ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮي از ﻓﻨﺎوري ﻫﺎ و ﭘﺮوﺗﻜﻞ ﻫﺎي ارﺗﺒﺎﻃﻲ وﻳﮋه، از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﻗﺎﺑﻞ
دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ. 
وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي وب: 
| ﻣﺤﺘﻮاي ﻮ ي ﭼﻨﺪر ﭼ رﺳﺎﻧﻪ اي وي و ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ ﺮ ﻲ
| دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺳﺮﻳﻊ و ﺟﻬﺎﻧﻲ  
| ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي رﺑﺮ ي ﺑﺴﻴﺎ ﺑ  ﻴ رر درر ﺗﺠﺎﺠ ررت، آﻣﻮزش ﻮزش، ﺳﺮﮔﺮﻣﻲ ﺮ  ﺮ ﻲ...
| ﺳﺎﺧﺘﺎر ﭘﻴﻮﻧﺪي ﻓﺮاﻣﺘﻨﻲ
| اﺑﺰار ﺑﺰ ر ﻣﺮﺟﻊ ﺮﺟﻊ و اﻃﻼع و ع رﺳﺎﻧﻲ ر ﻲ  
| ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻋﻠﻤﻲ
| دﻧﻴﺎﻫﺎي ﻣﺠﺎزي
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
44وب وب ﺑﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻳﻚ ﺣﻮزه ﺣﻮزه ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ
z ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اوﻟﻴﻪ ﺑﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﻓﺮاﻣﺘﻨﻲ اﺳﺘﻮار ﺑﻮد.
| ﺑﺮآﻳﻨﺪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت دوره اول اﻳﺠﺎد ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺟﺴﺘﺠﻮي ﻓﺮاﭘﻴﻮﻧﺪي ﺑﻪ وﻳﮋه ﮔﻮﮔﻞ  
ﺑﻮد.
z ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻓﺎز دوم ﺑﺮ وب ﻋﻤﻴﻖ،  دﺳﺘﺮس ﭘﺬﻳﺮﺳﺎزي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﻛﺎرﺑﺮدي  
از ﻃﺮﻳﻖ ﺷﺒﻜﻪ وب و ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮي وب ﺑﺮاي ارﺗﺒﺎﻃﺎت، ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت و ﺑﺎزارﻳﺎﺑﻲ  
اﺳﺘﻮار ﺑﻮد.
| ﺑﺮآﻳﻨﺪ اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮔﺴﺘﺮش وﺑﺴﺎﻳﺖ ﻫﺎ،  اﻳﺠﺎد ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺘﻌﺪد ﺑﺎﻧﻜﻲ، آﻣﻮزش  
ﻫﺎي ﻣﺠﺎزي و ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺟﺴﺘﺠﻮي ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺑﻮد.
z ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻓﺎز از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺮ روي ﻣﺤﻴﻂ وب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﺸﺎرﻛﺖ
ﻛﺎرﺑﺮان در ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺳﺎﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻣﺤﺘﻮاي وب ﺑﻮده اﺳﺖ.
| ﺑﺮآﻳﻨﺪ آن اﻳﺠﺎد اﻣﻜﺎﻧﺎت وب 2 و ﻣﺤﺘﻮاي ﻛﺎرﺑﺮ ﻣﺪار ﺑﻮده اﺳﺖ.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
55ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
66
Î Web 2.0ﺣﻮزه ﺣﻮزه ﻫﺎي ﻫﺎي ﻛﻼن ﻛﻼن دردر ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ وب وب
z ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻓﻨﻲﻲ وو زﻳﺮﺳﺎﺧﺘﻲ زﻳﺮ ﻲ
z ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺟﺴﺘﺠﻮ و ﺑﺎزﻳﺎﺑﻲ اﻃﻼﻋﺎت
zz ﺧﺪﻣ ﺧﺪ ﺎت ﺎت ﻛﺘﺎﺑ ﻛﺘﺎ ﺨﺎﻧﻪ ﺨﺎﻧﻪ ااي و اﻃﻼع اﻃﻼع رﺳﺎﻧﺎﻧﻲ
z ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي وب در ﺗﺠﺎرت، ﺑﺎزارﻳﺎﺑﻲ، ﺧﺪﻣﺎت...
z ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي اﻧﺪازهﮔﻴﺮي وب
z ﺛﺒﺎت،اﻋﺘﺒﺎر، رواﻳﻲﻲ ﻣﺤﺘﻮاﻳﻲ ﻮ ﻲ وب
z ﺗﺤﻠﻴﻞ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي وب
z ارﺗﺒ ا ﺗ ﺎﻃﺎت ﺎﻃﺎت ﻋﻠﻋﻠﻤﻲ
z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
77وب وب ﺳﻨﺠﻲ Webometrics Webometrics
«وبﺳﻨﺠﻲ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻛﻤﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎر و اﺳﺘﻔﺎده از  
ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ، ﺗﺮﻛﻴﺐ و ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﺑﻪ ﻛﺎر رﻓﺘﻪ در وب، ﻛﻪ ﺑﺎ اﻟﮕﻮﮔﻴﺮي  
از ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﻛﺘﺎبﺳﻨﺠﻲ و اﻃﻼع ﺳﻨﺠﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد»
4 ﺣﻮزﻮزه ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲﻲ اﺻﻠﻲﻲ درر ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ووب ﺳﻨﺠﻲﻲ:
|ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔﻲ ﻣﺤﺘﻮاي ﺻﻔﺤﺎت وب
||ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺗﺠﺰﻳﻪ وو ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﻤﻛﻤﻲ وو ﻛﻴﻔ ﻛﻴﻔﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﺎﺧﺘﺎر ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي وﺑوﺑﻲ
|ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻴﺰان اﺳﺘﻔﺎده از وب ( از ﻃﺮﻳﻖ ﻓﺎﻳﻞ ﮔﺰارش وب)
||ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻠ ﻞﻞ ﻓﻨﺎورﻳﻬ ﻓ ﺎ ﺎﺎي وب ((ﺷﺎﻣﺎ ﻞﻞ ارزﻳ ا ﺎﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜ ﻠﻜﺮد ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎﺎ))
ﺑﻴﻮرنﺑﺮن و اﻳﻨﮕﻮرﺳﻦ (2004 )
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
88ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ
z در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻴﺰان اﺳﺘﻔﺎده و ﺿﺮﻳﺐ ﻧﻔﻮذ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ، ﻳﻜﻲ از ﺳﻨﺠﻪﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ از  
ﻃﺮﻳﻃ ﻖﻖ آن آن وﺿﻌﻴﺿ ﺖﺖ ﻓﺮﻓ ﻫﻨﮕ ﻫﻨﮕﻲ، ﻋﻠﻋﻠﻤﻲ، اﺟﺘﻤ ا ﺘ ﺎﻋﺎﻋﻲ ﻲو رﻓﺎﻫ ﻓﺎﻫ ﻛﺸﻮر ﻛﺸ ﻫﺎﻫﺎ راا ﻣﻲﺳﻨﺠ ﻨ ﻨﺪ ﻨﺪ.
zz ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﻛﺸﻮري ﻛﺸﻮري ﻛﻪﻛﻪ ﻣﻴﺰان ﻣﻴﺰان ﺣﻀﻮر ﺣﻀﻮر ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺑﻴﺸﺘﺮي دردر اﻳﻦ اﻳﻦ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ داﺷﺘﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺎﺷﺪ، ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ
و ﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ ﻋﻠﻢ و ﻓﻨﺎوري در آن ﻛﺸﻮر اﺳﺖ
.
z از ﺳﻮي دﻳﮕﺮ، ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﻴﺰان ﺣﻀﻮر ﻛﺸﻮري در ﻣﺤﻴﻂ وب ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﻳﻌﻨﻲ  
ﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ، ﺗﺠﺎري و ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﻓﻌﺎل و ﮔﺴﺘﺮدهاي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، اﻳﻦ ﻛﺸﻮر  
اﻣ ا ﻜﺎﻧﺎت ﻜﺎﻧﺎت ارﺗﺒ ا ﺗ ﺎﻃ ﺎﻃﻲ ﺑﻬﺘﺘﺮي ﺑﺎﺎ ﺳﺎﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫ ﻛﺸ ﺎﺎ يوداﺷﺘ اﺷﺘﻪ ﻛﺸﻮرﻫ ﻛﺸ ﺎﺎ دﻳﮕﮕﺮ ﻣﻲﺗﻮﺗ اﻧاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺒﺎد ﺗ ﺎ ﻻت ﻻت
ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻛﺸﻮر ﺑﭙﺮدازﻧﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﺑﻪ رﺷﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮ آن ﻛﺸﻮر ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
99اﻧﮕﻴﺰه اﻧﮕﻴﺰه ﻫﺎي ﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪ ﭘﻴﻮﻧﺪ دادن
z ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ را ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﺑﻴﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﻴﻂ وب ﻣﻲداﻧﻨﺪ  .
z ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﺎ، ﻲﻳﻚﻚ وﻳﮋﮔﮔ ﺑﺴﻴﺎﺎر ﻣﻬﻢ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺎﺑﻊ وب اﻓاﻓﺰودﻧﺪ ﻛﻛﻪ در ﻫﻴﭻ زﻳﻚﻚ اا ﻣﻨﺎﺎﺑﻊ
اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻗﺒﻞ از آنﻫﺎ ﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻲﺷﻮد و آن ﻋﻤﻖ دادن ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺖ
zz ﻫﻫﺮ ﭘﻴﭘ ﻮﻧﺪي ﻮﻧﺪي ﻛﻪﻛﻪ ددر ﻣﺤﻴ ﻣﺤ ﻂﻂ وب وب اﻳﺠﺎد اﻳﺠﺎد ﻣﻣﻲﺷﻮد، ﺷﻮد، ﻣﺒﻣ ﺘﻨﺘﻨﻲ ﺑﺑﺮ ﻫﺪﻓ ﻫﺪﻓﻲ ﺷﻜﻞ ﺷﻜﻞ ﮔﺮﮔ ﻓﺘﻪ ﻓﺘﻪ اﺳﺖ اﺳﺖ ((link link
(motivations
z ﻛﻪﻫﻤﺎنﮔﻮﻧﻪ از ﻃﺮﻳﻖ اﺳﺘﻨﺎدﻫﺎي ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻜﺘﻮب ﻣﻲﺗﻮان ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻋﻠﻢ ﻳﻚ  
ﻣﻮﺿﻮع ﻳﺎ ﻛﺸﻮر و ﻏﻴﺮه را ﺗﺮﺳﻴﻢ ﻧﻤﻮد، از ﻃﺮﻳﻖاﻳﻦ ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺗﻮان ارﺗﺒﺎﻃﻲاﻟﮕﻮﻫﺎي و  
ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻋﻠﻢ در ﻣﺤﻴﻂ وب را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﺗﺮﺳﻴﻢ ﻛﺮد .
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
1010ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ Social Social Networks Networks
ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ي ﻲ ﮔﺮوﻫﻲ ﺮو ﻲ از اﻓﺮ ز ﺮاد ﻳﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ز ن ﻫﺎيي داراي ر ي ﺳﻠﻴﻘﻪ ﻳﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊﻊ
ﻣﺸﺘﺮك ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاي دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﺎﺻﻲ ﮔﺮد ﻣﻲ آﻳﻨﺪ. ﻫﺮ ﻋﻀﻮ را ﻳﻚ
ﺑﺎزﻳﮕﺮ (actor) ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ. وﻳﮋﮔﻲ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ وﺟﻮد رواﺑﻂ
((relationship relationship)) و ﺗﻌﺎﻣﺎ ﻼﻼت ((interaction interaction)) ﭘﻴﭽﻴﺪه ﺑﻴﻦ ﺑﺎزﻳﮕﺮا ﺎ  ﮕ ان ااﺳﺖ. 
دﻻﻳﻞ ﻻ ﻞ ﻋﻤﺪه اﻳﺠﺎ ا ﺎد ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎ ﻜ ﺎي اﺟﺘﻤ ا ﺎﺎﻋﻲ:
z رواﺑﻂ ﻓﺮدي
z رواﺑا ﻂﻂ ﻛﺎري
z رواﺑﻂ ﻋﻠﻤﻲ
z ﺳﻠﻴﻘﻪ ﻫﺎ و ﻋﻼﻳﻖ و ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﻣﺸﺘﺮ ﻠ ﺎ ﻼ ﺎ كك
z اﻧﮕﻴﺰه ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ - ﺳﻴﺎﺳﻲ
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
1111ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ SNA SNA
آﻧﺎﻟﻴﺰ ﻳﺎ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺰ ﻞ ي ﻲ ي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ وﻳﮋﮔ و ﮋ ﻲﻲ ﻫﺎي ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ي ي
اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ اﻓﺮاد و ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ ﺑﺎ روﻳﻜﺮد ﺗﺌﻮري ﺷﺒﻜﻪ اي ﻳﺎ  
ﮔﺮاف  اﺳﺖ.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻮﻋﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻴﺎن رﺷﺘﻪ اي در ﺣﻮزه ﻫﺎي
ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ، از ﺟﻤﻠﻪ:
ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ، ﻋﻠﻮم اﻃﻼﻋﺎت، ﻋﻠﻮم ارﺗﺒﺎﻃﺎت، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و ﺳﺎزﻣﺎن، اﻧﺴﺎن
ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺷﻨﺎﺳ ،، ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ، ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ، رواﻧﺸﻨﺎﺳ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋ ،، زﺑﺎن زﺑﺎن ﺷﻨﺎﺳﻲ، ﺷﻨﺎﺳ ، اﭘﻴﺪﻣﻴﻮﻟﻮژي، اﭘﻴﺪﻣﻴﻮﻟﻮژي، اﻗﺘﺼﺎد اﻗﺘﺼﺎد
و ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
1212Graph Graph Theory Theory ﮔﺮاف ﺗﺌﻮري
ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از ﻗﻮاﻋﺪ ﻮ ي ز ﻮ وو دﻳﺪﮔﺎﻫﻬﺎﻬ يي اﺳﺖ ﻛﻪ درر ﻋﻠﻮمﻮم ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ ﭙ  ﻮ ﺮ و ر و رﻳﺎﺿﻴﺎت
ﻛﺎرﺑﺮدي، در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﻤﺎم ﻳﺎ ﺑﺨﺸﻲ از اﻋﻀﺎي ﻳﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ در ﻗﺎﻟﺐ ﮔﺮاف ﻳﺎ
ﻧﻤﻮدارﻫﺎي داراي اﺗﺼﺎل ﻛﺎرﺑﺮد دارﻧﺪ. اﻓﺮاد را در اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه راس ﻳﺎ ﮔﺮه و رواﺑﻂ  
را ﻳﺎل ﻳ ا ﺎل ﺎﺎ ﭘﻴﻮﻧﻧﺪ ﻳﺎ ﻟﺒﻪ ﻣﻲ ﺎ ﻟ ﮔﮔﻮﻳﻨﺪ.
actor actor
relationship
node
edge
node
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
1313ﻓﺮد، ﮔﺮوه و ﺷﺒﻜﻪ
z ﺷ ﻜﻪ (Network) ﻋﻪ ا از اﻓ اد ا ﺖ
ﻓﺮد، ﮔﺮوه و ﺷﺒﻜﻪ
z ﺷﺒﻜﻪ (Network) ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از اﻓﺮاد اﺳﺖ.
z ﻓﺮد (Individual) در ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻘﺶ ﺑﺎزﻳﮕﺮ (Player) را دارد.
z اﻓﺮاد ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ ﻣﻤﻜ ﺮ ﻳ ﺒ ﻦﻦ اﺳﺖ ﮔﺮوﺮوه ﻫﺎ ﻳﺎ اﺟ ﻳ ﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ((Communities)) ﻛﻮﭼﻜﺘﺮي ﻮﭼ ﺮي
ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪ.
Role
Position
PP ti restige
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
1414ﺷﺎﺧﺺ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي ﻫﺎي اﺻﻠﻲ اﺻﻠﻲ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ
1. Degree Degree Centrality: Centrality:
The number of direct connections a node has. What 
those connections lead to and how  really matters is where 
unconnectt ded.   thth t th th i ey connect the otherwise  
2. Betweenness Centrality:
A node with high betweenness has great influence over what 
network indicating important links and  flows in the  
single point of failure.  
3.. Closeness Centrality: Closeness Centrality:
The measure of closeness of a node which are close to 
everyone else. 
The The pattern of the direct and indirect ties allows the nodes pattern of the direct and indirect ties allows the nodes
the network more quickly than  any other node in       
all others.  anyone else. They have the shortest paths to 
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
1515اﺗﺼﺎل Connection
Size  z
Number of nodes |
Density z
Number of ties that are present  the amount of ties  |
that could be present
Out-degree  z
Sum Sum of connections from an actor to others of connections from an actor to others |
In-degree  z
Sum of connections to an actor  |
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
1616ﻓﺎﺻﻠﻪ Distance
Walk  z
A sequence of actors and relations that begins and  |
ends with actors 
GG d i di t eodesic distance  z
The number of relations in the shortest possible walk  |
from from one actor to another one actor to another
Maximum flow  z
The The amount of different actors in the neighborhood of amount of different actors in the neighborhood of |
a source that lead to pathways to a target
Sum of connections to an actor  |
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
1717ﻗﺪرت ﻗﺪرت وو ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ Power Power & Prestige & Prestige
Walk  z
A sequence of actors and relations that begins and  |
ends with actors 
GG d i di t eodesic distance  z
The number of relations in the shortest possible walk  |
from from one actor to another one actor to another
Maximum flow  z
The The amount of different actors in the neighborhood of amount of different actors in the neighborhood of |
a source that lead to pathways to a target
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
1818ﻗﺪرت ﻗﺪرت وو ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ Power Power & Prestige & Prestige
Walk  z
A sequence of actors and relations that begins and  |
ends with actors 
GG d i di t eodesic distance  z
The number of relations in the shortest possible walk  |
from from one actor to another one actor to another
Maximum flow  z
The The amount of different actors in the neighborhood of amount of different actors in the neighborhood of |
a source that lead to pathways to a target
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
1919ﻗﺪرت ﻗﺪرت وو ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ Power Power & Prestige & Prestige
Microsoft Bash Asha
Kentaro Ranjeet
Sharad Yale New York City
Ranjeet and I already had a friend in common!
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
2020ﻗﺪرت ﻗﺪرت وو ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ Power Power & Prestige & Prestige
p = 0 0 ; k = 0
Erdős and Renyi (1959)
p 0.0 ; k 0
p = 0.09 ; k = 1
p = 0.045 ; k = 0.5
Let’s look at…
p = 1.0 ; k ≈ N
Size of the largest connected cluster
Diameter Diameter (maximum path length between nodes) of the largest cluster (maximum path length between nodes) of the largest cluster
Average path length between nodes (if a path exists)
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
2121ﻗﺪرت ﻗﺪرت وو ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ Power Power & Prestige & Prestige
Rao
Kentaro Ranjeet
Bash
Sharad
Anandan Prof. Sastry
Prof. McDermott
Venkie
Prof. Balki
Ravi’s
Father
Prof.
Kannan
Prof. Veni
Karishma
Maithreyi
Pres. Kalam
Ravi 
Pawan
Father
Prof. Prahalad 
PM Manmohan 
Singh
Prof. Jhunjhunwala
Dr. Isher Judge 
Ahluwalia
Aishwarya
Amitabh
Soumya
Dr. Montek Singh
Ahluwalia
Ahluwalia
Nandana Bachchan
Sen
Prof. Amartya
Sen
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
2222Random Graphs
N = 12
Random Graphs
Erdős and Renyi (1959)
p = 0 0 ; k = 0
N nodes
p 0.0 ; k 0
A pair of nodes has 
probability p of being 
connected.
Average degree k ≈ pN
p = 0.09 ; k = 1
Average degree, k ≈ pN
What interesting g g things can 
be said for different values 
of p or k ?
(that are true as N Æ ∞)
p = 1.0 ; k ≈ N
(that are true as N Æ ∞)
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
2323Random Random Graphs Graphs
Erdős and Renyi (1959)
pp = 00.00 ;; kk = 00
p = 0.09 ; k = 1
p = 0.045 ; k = 0.5
Let’s look at…
p = 1.0 ; k ≈ N
Size of the largest connected cluster
Diameter Diameter (maximum path length between nodes) of the largest cluster (maximum path length between nodes) of the largest cluster
Average path length between nodes (if a path exists)
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
2424Random Random Graphs Graphs
Erdős and Renyi (1959)
p = 0.0 ; k = 0 p = 0.045 ; k = 0.5 p = 0.09 ; k = 1 p = 1.0 ; k ≈ N
Size of larg p gest component
Diameter of largest component
1 5 11 12
0 4 7 1
Average path length between (connected) nodes
0.0 2.0 4.2 1.0
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
2525Semantic social networks
Millions of FOAF profiles 
online
http://sioc-project.org/node/158 ﻣﺠﺎزﯼ هﺎﯼ ﺷﺒﮑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ
2626Social tagging
SCOT
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
2727SNA on the semantic web
[Paolillo and Wright 2006]
Foaf:knows
Foaf:interest
Rich graph representations reduced to simple
untyped untyped graphs in order to apply SNA graphs in order to apply SNA
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
2828Social Network Analysis?
A science to understand the structure the z
[Wasserman & Faust 1994] [Scott 2000] [Mika 2007]
A science to understand the structure, the
interactions and the strategic positions in social 
networks.
SS i ociograms z
[Moreno, 1933]
What for?  z
To control information flow |
ToTo improve/stimulate communication improve/stimulate communication |
To improve network resilience |
To trust |
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
2929Centrality: strategic positions
Degree centrality:
[Freeman 1979]
Degree centrality:
Local attention
Closeness centrality: 
Capacity Capacity toto
communicate
beetweenness centrality:
reveal broker 
"AA place for good ideas place for good ideas"
[Burt 1992] [Burt 2004]
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
3030BB l  Th alance Theory
[Heider 1958]
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
3131ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ... ...
•Networks are structurally cohesive if they remain connected even when nodes are 
removed
0 1 2 3
Node Connectivity
0 1 2 3
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
3232ﺷﺎﺧﺺ ﺷﺎﺧﺺﭼﺴﺒﻨﺪﮔﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎر
Fo a de t o o St uctu a Co es o ormal definition of Structural Cohesion: z
A group’s structural cohesion is equal to the minimum (a)
number of actors who, if removed from the g p group, would 
disconnect the group.
Equivalently (by Menger’s Theorem): z
A group’s structural cohesion is equal to the minimum (b)
number of independent paths linking each pair of actors 
in the group.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
3333ﺷﺎﺧﺺ ﺷﺎﺧﺺﭼﺴﺒﻨﺪﮔﻲ ﭼﺴﺒﻨﺪﮔﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎر ... ...
Structural cohesion gives rise automatically to a clear notion of 
embeddedness, since since cohesive sets nest inside of each other  cohesive sets nest inside of each other.
2
8 10
9
4
1 3
11
14
12
13
5 7
6
17
18
19
14
15
16
6
20
2
22
23
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
3434ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﻮﺿﻮﻋﻲ ﻣﻮﺿﻮﻋﻲ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺠﻼت ﻣﺠﻼت ﻋﻠﻤﻲ ﻋﻠﻤﻲ ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﭘﮋوﻫﺸﻲ
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
3535ﻣﺼﻮرﺳﺎزي ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
3636ﭼﺎﻟﺶ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻫﺎي ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ
If the citation networks capture the structure of organized disciplines, how do we  z
capture thh i  l  i  i  f di  i li  d  h  bl  ? e internal organization of disciplines around research problems?
Could use paper citation networks (see Hargens 2000), but data are difficult &  •
expensii t  bt i f l ve to obtain for large-scall t k e networks.
Can examine the network of papers formed by the topics they write about.   •
Di Di tl t i tifi t t rectly taps scientific content •
Purely endogenous creation of topics that allows new topic areas to emerge  •
and old ones to die over time
DD t  b  t  t d f  i f  ti  h ld i ata can be extracted from information held in SS i l  i l Ab t  t ociological Abstracts •
Multiple levels: •
Coarse grainedÆ Focus solely on keywords •
Fine grained Æ Use all information available (title, abstract,  •
keywords)
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
3737ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ وو وب وب
Social Social network analysis is useful for the Web network analysis is useful for the Web z
because the Web is essentially a virtual society, and 
thus a virtual social network,
Each page: a social actor and  |
each hyperlink: a relationship.  |
Many results from social network can be adapted  z
and extended for use in the Web context. 
We study two types of social network analysis,  z
centralityy and p g prestige, which are closely related to 
hyperlink analysis and search on the Web. 
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
3838ﻣﺮﻛﺰﻳﺖ Centrality
Impo ta t o p o e t acto s portant or prominent actors a e t ose t at a e  ed are those that are linked z
or involved with other actors extensively. 
A p ( person with extensive contacts (links) or  z
communications with many other people in the 
organization is considered more important than a person 
withith l ti l f t t relatively fewer contacts. 
The links can also be called ties. A central actor is one  z
involved involved in many ties in many ties. 
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
3939درﺟﻪ ﻣﺮﻛﺰﻳﺖ Centrality
z ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘ ﻮ ي ﻳﻚ ﺳﻮﻮﻳﻪ
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
4040ﻧﺰدﻳﻜﻲ Closeness
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
4141ﻣﻴﺎن ﺑﻮدن    Middleness
IfIf two non two non-adjacent adjacent actors actors jj and and kk want want toto zz
interact and actor i is on the path between j and 
k, then then ii may may have some control over the have some control over the
interactions between j and k. 
Betweenness Betweenness measures measures this control of this control of ii over over zz
other pairs of actors. Thus, 
ifif ii isis on the paths of many such interactions then on the paths of many such interactions, then ii isis ||
an important actor. 
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
4242ﭘﺮﺳﺘﻴﮋ   Prestige
Prestige Prestige is a more refined measure of prominence of is a more refined measure of prominence of z
an actor than centrality. 
Disting ( guish: ties sent (out-links) ( ) and ties received (in-links).  |
A prestigious actor is one who is object of extensive  z
ties as a recipient. 
To compute the prestige: we use only in-links.  |
Diffe e ce bet ee ce t a ty a d p est ge erence between centrality and prestige: z
centrality focuses on out-links  |
p g prestige focuses on in-links.  |
We study three prestige measures. Rank prestige z
forms the basis of most Web p g  y page link analysis 
algorithms, including PageRank and HITS. 
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
4343ﻣﺠﺎورت   Proximity
The The degree index of prestige of an actor degree index of prestige of an actor ii only only z
considers the actors that are adjacent to i. 
The proximity proximity prestige prestige generalizes generalizes it by considering it by considering z
both the actors directly and indirectly linked to actor 
i. 
We consider every actor j that can reach i.  |
Let I
i
be the set of actors that can reach actor i.  z
The proximity is defined as closeness or distance  z
of of other actors to other actors to ii..
Let d(j, i) denote the distance from actor j to actor i.  z
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
4444رﺗﺒﻪ   Rank
InIn the previous two prestige measures, an important the previous two prestige measures, an important z
factor is considered, 
the pprominence of individual actors who do the “voting”  |
In the real world, a person i chosen by an important  z
p p g  y person is more prestigious than chosen by a less 
important person. 
For example, if a company CEO votes for a person is  |
much more important than a worker votes for the person. 
If one’s circle of influence is full of prestigious actors,  z
then one’s own prestige is also high. 
Thus one’s prestige is affected by the ranks or statuses of  |
thth i l d t e involved actors. 
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
4545ﻫﻢﻫﻢ اﺳﺘﻨﺎدي اﺳﺘﻨﺎدي وو زوج زوج ﻛﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺧﺘﻲ ﻛﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺧﺘﻲ   Coupling Coupling
Another Another area of research concerned with links is area of research concerned with links is z
citation analysis of scholarly publications. 
A scholarly p y publication cites related prior work to  |
acknowledge the origins of some ideas and to compare 
the new proposal with existing work. 
When a paper cites another paper, a relationship is  z
established between the publications. 
Citation analysis uses these relationships (links) to perform  |
various types of analysis. 
We We discuss two types of citation analysis discuss two types of citation analysis, coco- z
citation and bibliographic coupling. The HITS 
algorithm algorithm is related to these two types of analysis is related to these two types of analysis. 
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
4646ﻫﻢﻫﻢ اﺳﺘﻨﺎدي اﺳﺘﻨﺎدي    CoCo-citationupling citationupling
IfIf papers papers ii and and jj are are both cited by paper both cited by paper kk,, then they then they zz
may be related in some sense to one another. 
The The more papers they are cited by the stronger more papers they are cited by, the stronger z
their relationship is.
Let L be the citation matrix. Each cell of the matrix is  z
defined defined as follows: as follows:
Lij
= 1 if paper i cites paper j, and 0 otherwise.  |
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
4747Bibliographic Bibliographic Coupling Coupling   ﻛﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺧﺘﻲ زوج
Bibliog p  p  g p graphic coupling operates on a similar  z
principle. 
Bibliographic coupling links papers that cite the  z
same articles
if papers i and j both cite paper k, they may be related. |
The more papers thth b th it th t th i ey both cite, the stronger their  z
similarity is.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
4848Bibliographic Bibliographic Coupling Coupling   ﻛﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺧﺘﻲ زوج
Bibliog p  p  g p graphic coupling operates on a similar  z
principle. 
Bibliographic coupling links papers that cite the  z
same articles
if papers i and j both cite paper k, they may be related. |
The more papers thth b th it th t th i ey both cite, the stronger their  z
similarity is.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
4949ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ
z ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ( social network analysis)، روﻳﻜﺮد ﭘﮋوﻫﺸﻲ اﺳﺖ  
ﻛﻪﻛﻪ يﺑﻪﻪ اﻟﮕﻮ اﻟﮕ ﻫﺎﻫﺎ رواﺑا ﻂﻂ ﺑﻴﻦﻦ اﻓﺮ اﻓ اد اد، ﮔﮔﺮوهﻫﺎﻫﺎ و ﺳﺎزﻣﺎن ﺎز ﺎنﻫﺎﻫﺎ ﻣﻲﭘﺮدازد دازد و اﺑا ﺘﺪا ﺘﺪا ددر
ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﻲ، رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻋﻠﻮم ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺖ  .
z داﻧﺸﻤﻨﺪانن ﺣﻮزﻮزه وب وبﺳﻨﺠﻲﺠﻲ ازز داﻳﻦ ﻳﻦ روﻳﻜﺮ روﻳ ﺮ درر ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺣﻮزﻮزه وب وب اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮﺮدهاﻧﺪ وو
ﺑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ.
z آﻧﻬﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ، ﺷﺒﻜﻪﻫﺎي راﻳﺎﻧﻪاي ﻧﻴﺰ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ  اﻓﺮاد و ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎ را ﺑﺎ
ﻫﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂﻂ ﻛﻛﻨﻨﺪ، اﻣ ا ﻜﺎﻜﺎن ااﻳﻦ راا ﻪداارﻧﺪ ﻛﻛ ﺑﺮ اﺳ ا ﺎﺎس ﺗﺤﻠﻴﻠ ﻞﻞﻫﺎﺎي ﺷﺒﻜﻜﻪ اﺟﺘﻤ ا ﺎﺎﻋﻲ ﻣﻮرد
ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ
zz ارﺗﺒ ا ﺗ ﺎﻃﺎت ﺎﻃﺎت اﻓﺮ اﻓ اد اد ددر ﻣﺤﻴ ﻣﺤ ﻂﻂ ﺷﺒﺷ ﻜﻪﻜﻪ و ﻣﺸﺨﺼﺎ ﻣﺸﺨﺼﺎ وبب، ﺑﻪ ﺑﻪ دﻻﻳﻞ دﻻﻳﻞ و اﺷﻜﺎل اﺷﻜﺎل ﮔﻮﻧﺎﮔﻮ ﮔ ﻧﺎﮔ ﻧﻧﻲ اﺗﻔﺎق اﺗﻔﺎق
ﻣﻲاﻓﺘﺪ.
z ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل، ﺷﺒﻜﻪﻫﺎي ﻣﻮﺿﻮﻋﻲ، ﻋﻠﻤﻲ، ﺻﻨﻔﻲ، ورزﺷﻲ، ﺳﻴﺎﺳﻲ، وﻃﻦﭘﺮﺳﺘﻲ و  
ﺑﺴﻴﺎري ﺑ ﻴ ري اﻧﻮاع ﻮ ع ﺷﺒﻜﻪﻫﺎي ﺒ ي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟ ﻲ دﻳﮕﺮ ﻳ ﺮ ﻂدرر ﻣﺤﻴﻴ ﻣﺠﺎزي ﺠ زي ﺷﻜﻞﻞ ﮔﺮﺮﻓﺘﻪ وو ﻫﺮﺮ روز روز ﻫﻢﻢ  
ﮔﺴﺘﺮش ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
5050ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي ارﺗﺒﺎﻃﺎت ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻋﻠﻤﻲ ﻋﻠﻤﻲ
z وب، ﺑﺴﻴﺎري از روشﻫﺎي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺑﺮاي دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻋﻠﻤﻲ، ﺷﻴﻮه اﻧﺠﺎم
ﭘﮋوﮋ ﻫﺶ ﻫﺶ، ﺗﺒﺗ ﺎدل ﺎدل و اﻧﺘﺸﺎ اﻧﺘﺸﺎر ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺎﻓﺘﻪﻫﺎﻫﺎ و ﺑﻪﻪ ﻃﻃﻮر ﻛﻠﻛﻠﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻓ  ﺎﻟ ﺖﻫﺎﻫﺎي ﻋﻠﻋﻠﻤﻲ راا ﺗﻐﺗﻐﻴﻴﺮ دادداده اﺳ ا ﺖﺖ.
z ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ، اﻛﻨﻮن ﺿﺮورﺗﻲ ﺑﺮاي ارزﻳﺎﺑﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ وب در رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد
آﻣﺪه اﺳﺖ
z در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺳﻨﺠﺶ ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻋﻠﻤﻲ ( scholarly
communications) ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ، ﺳﺎﻳﺖ ﻣﺠﻼت و داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ ﺑﻴﺶ از
ﺳﺎﻳﺮ ﺳﺎﻳﺖﻫﺎ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان وبﺳﻨﺠﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ.
z ﺑﻪﻃﻮر ﻛﻠﻲ، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﻪوﻳﮋه در ﺳﺎلﻫﺎي اﺧﻴﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﻴﺎن ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﻪ
ﺳﺎﻳﺖ ﺳﺎﻳﺖ ﻣﺠﻼت ﻣﺠﻼت ﻋﻠﻤ ﻋﻠﻤﻲ وو ﺗﻌﺪاد ﺗﻌﺪاد اﺳﺘﻨﺎد اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ آﻧﻬﺎ دردر ﭘﺎﻳﮕﺎه ﭘﺎﻳﮕﺎه آي آي.اس اس.آي آي. ارﺗﺒﺎط ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨ ﻣﻌﻨﻲداردار
ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﻲ وﺟﻮد دارد.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
5151ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي وﺑﻲ وﺑﻲ
z ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻣﺒﺤﺚ ﻣﻄﺮح در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت وبﺳﻨﺠﻲ، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺮ روي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ ﻳﺎ ﺗﺤﻠﻴﻞ
.ااﺳﺖ (lili knk anall i ysis) ﭘﻴﻮﻧﺪ
z ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﻞﻫﺎي ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﺑﻴﻦ ﺳﺎﻳﺖﻫﺎي وﺑﻲ، ﺗﻌﻴﻴﻦﻛﻨﻨﺪه وﺿﻌﻴﺖ
وبﺳﺎﻳﺎ ﺖﺖﻫﺎﻫﺎ از از ﻧﻈ ﻧﻈﺮ ﻣﺤﺘﻮﺘ اا، ارﺗﺒ ا ﺗ ﺎﻃﺎت ﺎﻃﺎت وﻣﻮﺿﺿﻮﻋﻲ اﻫﻤﻴ اﻫ ﺖﺖ ﻫﺴ ﻫ ﺘﻨﺪ ﺘﻨﺪ.
z اﻫﻤﻴﺖ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ در ﻣﺤﻴﻂ وب ﺑﻪ ﺣﺪي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﻮزهﻫﺎي ﺗﺨﺼﺼﻲ وﻳﮋهاي ﺑﺮاي
ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﭘﻴﻮﻧﺪي ﭘﻴﻮﻧﺪي ددر اﻳﻦ اﻳﻦ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﭼﻮن ﭼﻮن ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﻧﮕﻴﺰه اﻧﮕﻴﺰهﻫﺎي ﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪ، ﭘﻴﻮﻧﺪ، ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻛﻤﻛﻤﻲ ﺑﺑﺮ روي وي  
ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ و ﺑﺮرﺳﻲ ﻧﻘﺶ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ در ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻋﻠﻤﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ.
zz ﺗﺤﻠﻴ ﺗﺤﻠ ﻞﻞ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻧﺪ، ﻃﺒﻃ ﻖﻖ ﺗﻌﺮﻳ ﺗ ﻒﻒ وﻳﻜﻜﻲﭘﺪﻳﺪ ﺎﺎ ((2008 2008)) ﻋﺒﺎر ﻋ ﺎ تت اﺳ ا ﺖﺖ از از::
|“زﻳﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از ﺷﺒﻜﻪﺳﻨﺠﻲ ﺑﻪﻛﻪ ﻛﺸﻒ ﺑﻴﻦرواﺑﻂ
ﻣﻮﺟﻮ ﻮ ﻮدﻳﺖﻫﺎ دﻣﻲﻲﭘﺮداز ﭘﺮ ز  . ﺗﺤﻠﻴﻞﻞ ﭘﻴﻮ ﭘ ﻮﻧﺪ درر ﻣﺤﻴﻂ ووب، ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ
ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﻦ ﺗﻜﻪﻫﺎي اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻣﻲﭘﺮدازد ﻛﻪ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ  
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ ﻣﺠﺰا از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻫﺪف ﺧﻮد دﺳﺖ ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻨﺪ”.
5252ﭘﻴﻮﻧﺪﺷﻤﺎري
z ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻴﺰان ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ از ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﻛﺎوش اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد
z ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﭘﮋوﻫﺶ، ﻣﻮﺗﻮر ﻛﺎوش اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ.
z در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﻛﺎوش ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ، ﻳﺎﻫﻮ و آﻟﺘﺎوﻳﺴﺘﺎ ( اﻟﺒﺘﻪ
ااﻳﻦ ﻣﻮﺗﻮر ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺳﻂﻂ ﻳﺎﺎﻫﻮ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻲ ﺷﻮد) و درﺟﻪدر ﺑﻌﺪي، ﮔﻮﮔ ﮔﻞ ﮔﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ.
z ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ در ﻫﺮ ﻳﻚ از اﻳﻦ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻓﺮﻣﻮل ﺧﺎص آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮد.  
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
5353ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ
  ،(out-link ) ﺑﻴﺮوﻧﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪ z
،(in-link) درﻳﺎﻓﺘﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪ z
  ،(self-Link ) ﭘﻴﻮﻧﺪي ﺧﻮد z
،(co-link) ﭘﻴﻮﻧﺪي-ﻫﻢ z
(total- Links) ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ ﻣﺠﻤﻮع z
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
5454ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻫﺎي ﺑﻴﺮوﻧﻲ
z ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﺋﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ از ﻳﻚ ﺻﻔﺤﻪ وب ﻣﻮﺟﻮد در ﻳﻚ ﺳﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﺻﻔﺤﻪ وب
ﻣﻮﺟﻮد در ﺳﺎﻳﺖ دﻳﮕﺮي داده ﻣﻲﺷﻮد و در واﻗﻊ ﻣﻌﺎدل واژه"ارﺟﺎع" در آﺛﺎر ﭼﺎﭘﻲ
اﺳ ا ﺖﺖ.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
5555ﭘﻴﻮﻧﺪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻫﺎي ﻫﺎي دروﻧﻲ دروﻧﻲ ((ﺑﻪ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺧﻮد))
z ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﺋﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻳﻚ ﺻﻔﺤﻪ وب در ﻳﻚ ﺳﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻔﺤﻪ و ﻳﺎ
ﺮﺻﻔﺤﻪ ﻔ ﻪﻫﺎﻫﺎي دﻳد ﮕﮕ ﻣﻮﺟﻮدد ددر ﻫﻤﻫ ﺎن ﺎن رﺳﺎﻳﺎ ﺖﺖ ﻣﻲﺑﺮﻗﺮﻗ اا ﻛﻨﺪ ﻛﻨﺪ.
z ﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪيﻫﺎ، ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﻨﻄﻘﻲ را ﺑﺮاي ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺻﻔﺤﺎت وب در ﺳﺮورﻫﺎي
ﻣﺤﻠﻲﻲ اﻧﻌﻜﺎسس ﻣﻲﻲدﻫﻨﺪ ((اﻳﻨﮕﻮرﺳﻦ ﻳ  ﻮر ﻦ، 1998)).
z ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﻴﺰان ﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪيﻫﺎي ﻳﻚ وبﺳﺎﻳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ  
ّ اﻃﻼﻋﺎت و ﺻﻔﺤﺎت درون وبﺳﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﻪ ﻫﻢ رﺑﻂ داده ﺷﺪهاﻧﺪ
z ﻫﺮ ﭼﻪ ﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﻳﻚ وبﺳﺎﻳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ّ اﻃﻼﻋﺎت و ﺻﻔﺤﺎت آن، ﺑﻴﺸﺘﺮ و  
ﺑﻬﺘﺮ ﺑﻪ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﻛﺎوش ّ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﺷﺪه و ﻧﻤﺎﻳﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت وبﺳﺎﻳﺖ
ﺑﻬﺘﺮ ﺑﺎزﻳﺎﺑ ﺑﺎزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻣﻲﺷﻮد ﺷﻮد .
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
5656ﭘﻴﻮﻧﺪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻫﺎي ﻫﺎي درﻳﺎﻓﺘﻲ  
z ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ و ارزﺷﻤﻨﺪﺗﺮﻳﻦ ﻧﻮع ﭘﻴﻮﻧﺪ
z ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﺋﻲ ﺷﻮدﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺻﻔﺤﻪ وب از ﺳﺎﻳﺮ ﺻﻔﺤﻪﻫﺎي درﻳﺎﻓﺖوب   
ﻣﻲﻛﻨﺪ  .
z اﻳﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻌﺎدل واژه""اﺳﺘﻨﺎد"" در آآﺛﺎر ﭼﺎﭘﻲ اﺳﺖ.
z ﺑﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﻚ ﺳﺎﻳﺖ داده ﻣﻲ ﺷﻮد ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد.
z ﻣﻲﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي درﻳﺎﻓﺘﻲ ﻳﻚ وبﺳﺎﻳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه
اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در آن وبﺳﺎﻳﺖ ّ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻔﻴﺪي وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻛﺎرﺑﺮان ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﻴﺎز
داﺷﺘﻪ داﺷﺘﻪ و آﻧﻬﺎ آﻧﻬﺎ ﺮراا ﺑﻴﺑ ﺸﺘﺸﺘ ﻣﻮر ﻣ دد اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮﻗ اار ﻣﻣﻲدﻫﻨﺪ دﻫﻨﺪ.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
5757ﻫﻢ ﭘﻴﻮﻧﺪي
z ﻫﻢﭘﻴﻮﻧﺪي ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪ دو وبﺳﺎﻳﺖ در ﻛﻨﺎر ﻫﻢ و در ﺳﺎﻳﺖ ﺳﻮﻣﻲ  
ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد.
z اﻳﻦ وﺿﻌﻴﺖ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻫﻢ اﺳﺘﻨﺎدي در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭼﺎﭘﻲ اﺳﺖ  .
z وﻗﺘﻲ دو ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻳﺎﺎ وبﺳﺎﺎﻳﺖ ﺑﺎﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﮕﺮ ﻫﻢاﺳﺘﻨ ا ﺎﺎدي ﻳﺎﺎ ﻫﻢﭘﻴﻮﻧﺪي دااﺷﺘﻪ زﺑﺎﺎﺷﻨﺪ اا ااﻳﻦ  
ﺟﻬﺖ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﻧﻮﻋﻲ راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ اﺳﺖ.  
zz ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺎ تت دﻳﮕﮕﺮ، آﻧﻬ آﻧ ﺎﺎ اﺷﺘﺮ اﺷﺘ اﻛ اﻛﻲ در ﺣﻮزه ﻛﺎﻛﺎري، روشﻫش ﺎﺎي ﻣﻮرد اﺳ ا ﺘﻔﺎ ﺘﻔﺎده و اﻃﻼﻋ اﻃﻼ ﺎت ﺎت ﻣﻮرد
ﻋﻼﻗﻪ دارﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ اﻳﻦ دو در ﻛﻨﺎر ﻫﻢ در ﺳﺎﻳﺖ دﻳﮕﺮي ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮﻧﺪ  .
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
5858ﻣﺠﻤﻮع ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ
z ﻣﺠﻤﻮع ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي درﻳﺎﻓﺘﻲ ( دروﻧﻲ  ) و ﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﻳﻚ  
ﺳﺎﺎﻳﺖ ﻣﻲﺷﻮد، ﻧﺸﺎﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻛﻪ وﺿﻌﻴﺖ آآن زﺳﺎﺎﻳﺖ اا ﻟﺤ ﻟ ﺎظ ﺎظ درﻳﺎﻓﺎﻓﺖ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﭼﮕﮕﻮﻧﻪ
اﺳﺖ.  
zz ﺑﺮرﺳﻲ و ﻣﻄﺎﻟﻌ ﻄﺎﻟ ﻪﻪ ﻣﺠﻤﻮعع ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻧﺪ وﺳﺎﻳﺖ ﺎ ﺖﻫﺎﻫﺎ ﺳﭙﺲ ﻣﻄﺎﻟﻌ ﻄﺎﻟ ﻪﻪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺪاﮔﺎﻧﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ ﻧﺪﻫﺎي درﻳد ﺎﻓﺘ ﺎﻓﺘﻲ و
ﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪيﻫﺎ، ﻧﺘﺎﻳﺠﻲ در ﺧﺼﻮص وﺿﻌﻴﺖ ﺣﻀﻮر ﺳﺎﻳﺖ در ﻣﺤﻴﻂ وب و اﻋﺘﺒﺎر
ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮ ي ﻪآنن ﺑﺑ دﺳﺖ ﻣﻲﻲدﻫﺪ.   
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
5959ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ وب
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
6060ﻣﺠﻤﻮع ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎ
z ﺿﺮﻳﺐ  ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار ﺧﺎرﺟﻲ
z ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار داﺧﻠﻲ
z ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار ﻛﻠﻲ
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
6161ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ داﺧﻠﻲ
self-link WIF (Web داﺧﻠﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار ﻋﺎﻣﻞ z
(impact impact factor) factor،، ﺑﺮاﺳﺎس ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻌﺪاد ﺗﻌﺪاد ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي
ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ در درون ﺳﺎﻳﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻛﻞ ﺻﻔﺤﺎت  
ﻧﻤ ﻧ ﺎﻳﻪ ﺎﻳﻪﺳﺎزي ﺳﺎزي ﺷﺪه ﺷﺪه ﺳﺎﻳﺖ ﺳﺎﻳﺖ ددر ﻣﻮﺗﻮ ﻣﻮﺗﻮر ﻛﺎوش ﻛﺎوش ﻣﻮر ﻣﻮ دد اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻪ ﺑﻪ  
دﺳﺖ ﻣﻲآﻳﺪ.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
6262ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺧﺎرﺟﻲ
inin link link WIF WIF (Web (Web ﺧﺎﺧﺎرﺟﻲ ﮔﺬا ﮔﺬا ﺎﺛ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻞﻞ رﻋﺎﻣﺎ zz
(impact factor ﻛﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار  
ﺗﺠﺪﻳﺪﻧﻈﻈﺮ ﺷﺪه ﺺﻳﺎﺎ ﺧﺎﻟﺎﻟ ﻧﻴﺰ ااز آآن ﻳﺎﺎد ﻣﻲﺷﻮد، ﺑﻪ  
ﺑﺮرﺳﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﺧﺎرج ﺑﻪ وبﺳﺎﻳﺖ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ  
ﺑﺮﻗﺮار ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻣﻲﭘﺮدازد
z ﺑﺮاي ﺑﺮ ي ﻣﺤﺎﺳﺒﺒﻪ ﻋﺎﻣﻞﻞ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬاري ﻴﺮ ري ﺗﺠﺪﻳ ﺠ ﻳﺪ ﻧﻈﺮﺮ ﺷﺪه  
وبﺳﺎﻳﺖﻫﺎ از ﻓﺮﻣﻮل زﻳﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد:
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
6363ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻛﻠﻲ
overallll (t(t t l) otal) WIF WIF (W(W beb ﻛﻠﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬاري ﺿﺮﻳﺐ ﺑﺎ z
(impact factor، ﺑﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ
اﺳﺖ وب ﺳﺎﻳﺖ درﻳﺎﻓﺖ ﻛﺮده ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد ﺗﺎ ﻣﺸﺨﺺ  
ﺷﻮد ﻛﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﺳﺎﻳﺖ از ﻧﻈﺮ ﭘﭘﻴﻮﻧﺪي ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲﻲ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ و  
ﭼﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎﻫﻲ دارد. ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮﮔﺬار ﻛﻠﻲ ﺳﺎﻳﺖ،  
ﺗﻤﺎﻣﻲﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮ ي درﻳﺎﻓﺘﻲ رﻳ ﻲ وو اﺧﻮدﭘﻴﻮﻧﺪي ﻮ ﭘﻴﻮ يﻫﺎ رر ﺑﺮ ﺑﺮ ﺗﻤﺎﻣﻲﻲ ﺻﻔﺤﺎت  
وبﺳﺎﻳﺖ ﻛﻪ در ﻣﻮﺗﻮر ﻛﺎوش ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﻳﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ،  
ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻣﻲﻛﻨﻨﺪ  .
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
6464ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻛﻠﻲ
z روﺷﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ وبﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدﻫﺴﺘﻪ ﺷﺪه  
اﺳﺖ ﺑﺮﺮ اﺳﺎسس ﻓﺮﻣﻮ ﺮ ﻮل زﻳﺮ ز ﺮ وو ﻣﻴﺰان ﺰ ن ﭘﻴﻮ ﭘ ﻮﻧﺪﻫﺎي درﻳﺎﻓﺘﻲ ر ﻲ  
ﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ﻳﻚ ﻣﻮﺿﻮع ﻳﺎ زﻣﻴﻨﻪ وﻳﮋه اﺳﺖ:  
CC zz == ﺷﺎﺧﺺ ﺷﺎﺧﺺ ﺗﻌﻴﻴ ﺗﻌ ﻦﻦ وب وب ﺳﺎﻳﺖ ﺳﺎﻳﺖ ﻫﺎي ﻫﺎي ﻫﺴ ﻫ ﺘﻪ ﺘﻪ
t z  = ﻣﺠﻤﻮع ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي درﻳﺎﻓﺘﻲ ﺗﻮﺳﻂ وب   ﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ﻣﻮرد  
ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ
n z= ﺗﻌﺪاد ووبﺳﺎﻳﺖﻫﺎي ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ
z C=t/n
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
6565ﭼﺎﻟﺶ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻫﺎي وب وب ﺳﻨﺠﻲ
z ﻧﺎﭘﺎﻳﺪاري ﭘ ﻳ ري ﺻﻔﺤﺎت وب
z اﺷﻜﺎﻻت وارد ﺑﺮ ﭘﻴﻮﻧﺪ و اﺳﺘﻨﺎد
z ﻣﺴﺎﺋﻞ زﺑز ﺎﻧﺎﻧﻲ
z ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺑﻪﻛﺎوش ﻋﻨﻮان اﺑﺰارﻫﺎي ﮔﺮدآوري  
اﻃﻼﻋﺎت
z ﻋﺪم ﻋﺪم ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻮﺟﻮد دردر ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ اﺳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪﻛﻪ ﺑﺎﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺘﻔﺎده  
از زﺑﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻧﻮﻳﺴﻲ ﺟﺎوا ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه-اﻧﺪ Java Script
zz ﻋﺪم دﺳﺘﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ اﻃﻼﻋ اﻃﻼ ﺎﺗﺎﺗﻲ ﻛﻛﻪ در يﭘﺎﻳﺎ ﮕﺎﮕﺎه ﻲﻫﺎﺎ اﻃﻼﻋ اﻃﻼ ﺎﺗﺎﺗ درج  
ﺷﺪه و ﻧﻴﺎز ﺑﻪ رﻣﺰ ﻋﺒﻮر دارﻧﺪ
z ﻧﺎﻣﺮﺋﻲوب
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
6666ﭼﺎﻟﺶ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻫﺎي وب وب ﺳﻨﺠﻲ
z ﻧﺎﭘﺎﻳﺪاري ﭘ ﻳ ري ﺻﻔﺤﺎت وب
z اﺷﻜﺎﻻت وارد ﺑﺮ ﭘﻴﻮﻧﺪ و اﺳﺘﻨﺎد
z ﻣﺴﺎﺋﻞ زﺑز ﺎﻧﺎﻧﻲ
z ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺑﻪﻛﺎوش ﻋﻨﻮان اﺑﺰارﻫﺎي ﮔﺮدآوري  
اﻃﻼﻋﺎت
z ﻋﺪم ﻋﺪم ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻮﺟﻮد دردر ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ ﺻﻔﺤﺎﺗﻲ اﺳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪﻛﻪ ﺑﺎﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺘﻔﺎده  
از زﺑﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻧﻮﻳﺴﻲ ﺟﺎوا ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه-اﻧﺪ Java Script
zz ﻋﺪم دﺳﺘﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ اﻃﻼﻋ اﻃﻼ ﺎﺗﺎﺗﻲ ﻛﻛﻪ در يﭘﺎﻳﺎ ﮕﺎﮕﺎه ﻲﻫﺎﺎ اﻃﻼﻋ اﻃﻼ ﺎﺗﺎﺗ درج  
ﺷﺪه و ﻧﻴﺎز ﺑﻪ رﻣﺰ ﻋﺒﻮر دارﻧﺪ
z ﻧﺎﻣﺮﺋﻲوب
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
6767وﻳﮋﮔﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي ﻣﺠﺎزي
Conclusion:
A reinforcement cycle forms: people 
contribute contribute more are rewarded gain more more, are rewarded, gain more
experience, improve their performance
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
6868وﻳﮋﮔﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي ﻣﺠﺎزي
Friendship degree:
1= Haven’t met yet
2= Acquaintance
3= CouchSurfing 
friend
4= Friend
5= Good friend
6= Cl Cl f i d ose friend
7= Best friend
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
6969وﻳﮋﮔﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي ﻣﺠﺎزي
Conclusion:
ƒFriendship degree information is beneficial
ƒGlobal measures may be useful in assigning overall reputation scores, but not for 
predicting if a specific person will vouch for another or not
ƒFurther work is needed to determine if vouches are given too freely
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
7070وﻳﮋﮔﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي ﻣﺠﺎزي
If we focus on patents and natural science publications that have had at least a 
given level of impact, we consistently observe that citing across community 
boundaries leads to slightly higher impact
Correlations Correlations between between impact impact and and community community proximity proximity
boundaries leads to slightly higher impact.
*** *** and and * denote significance at < * denote significance at < 00.001 001 and and >> 00.0505 level level respectively respectively.
Conclusion: A publication’s citing across disciplines is tied to its subsequent impact.
ƒ Whil While ri ki isking not b i being ci d ited at allll, patents andd publi i blications i h l i in the natural sciences are
more likely be higher impact when they cite across community boundaries
ƒThere is no such effect in the social sciences and humanities. ﻣﺠﺎزﯼ هﺎﯼ ﺷﺒﮑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ
7171وﻳﮋﮔﻲ وﻳﮋﮔﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺠﺎزي ﻣﺠﺎزي
Conclusion:
ƒFriendship degree information is beneficial
ƒGlobal measures may be useful in assigning overall reputation scores, but not for 
predicting if a specific person will vouch for another or not
ƒFurther work is needed to determine if vouches are given too freely
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
7272ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﺟﻬﺎن ﺟﻬﺎن ﻫﺎي ﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ
z ﺧﺎﺻﻴﻴﺖ ﺟﻬﺎﺟﻬ نن ﻛﻮﭼ ﻮﭼﻚ ﺑﺑﻪ زﺑﺎن زﺑ ن ﺳﺎده ﺑﻴﺎن ﺑﻴ ن ﻣﻲدارد ﻛﻪ ﻫﺮ دو اﻧﺴﺎﻧ ﻲ ر ﺮ و ﻲﻲ ﺑﺮ ﺑﺮ
روي زﻣﻴﻦ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺑﺎ ﺷﺶ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ آﺷﻨﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ
zz اﻳﺪه اﻳﺪه اوﻟﻴ اوﻟ ﻪﻪ اﻳﻦ اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه ﭘﺪﻳﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻮﺳﻂ ﻳﻚ ﻳﻚ ﻧﻮﻳﺴ ﻧﻮﻳ ﻨﺪه ﻨﺪه ﻣﺠﺎر ﻣﺠﺎ ﺳﺘﺎﻧ ﺳﺘﺎﻧﻲ ددر 1929 1929 ﻣﻄﺮ ﻣﻄ حح
Frigyes Karinthy ﺷﺪ
zz ﺑﺮااي او ا ﻟﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﺗﻮﺳ ﺎ ﻂﻂ Stanley Stanley Milgram Milgram در 1967 1967 آزﻣﺎ آ ﺎﻳﺶ ﺷﺷﺪ
اوﻟﻴﻦ Duncan J. Watts and Steven Strogatz 1998 در z
ﻣﺪل ﺑﺮاي ﺷﺒﻜﻪ اي ﺑﺎ اﻳﻦ ﺧﺼﻴﺖ را اراﺋﻪ ﻛﺮدﻧﺪ
z ﻣﺪل آﻧﻬﺎ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻌﻮﻳﺾ ﻛﺮدن ﭼﻨﺪ ارﺗﺒﺎط ﺗﺼﺎدﻓﻲ و ﺗﺸﻜﻴﻞ
ارﺗﺒﺎط ﺑﻴﻦ ﮔﺮه ﻫﺎي دور در ﻳﻚ ﮔﺮاف ﻣﻨﻈﻢ ﻣﻲﺗﻮان ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ ﺟﻬﺎن  
ﻛﻮﭼﻚ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻛﺮد
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
7373روش روشﻫﺎي ﻫﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ رﺷﺪ رﺷﺪ داﻧﺶ داﻧﺶ
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
7474ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻓﺮاداده ﻓﺮاداده ﻫﺎي ﻫﺎي راﺑﻄﻪ راﺑﻄﻪ اي اي
Technologies that “capture” communities’ relational meta-data  z
(Pingback and trackback in interblog networks, blogrolls, data 
provenance)
Technologies to “tag” communities’ relational metadata (from Dublin  z
Core taxonomies to folksonomies (‘wisdom of crowds’) like 
Tagging Tagging pictures (Flickr) pictures (Flickr) |
Social bookmarking (del.icio.us, LookupThis, BlinkList) |
Social citations (CiteULike.org) |
SS ( ocial libraries (discogs.com, LibraryThing.com)) |
Social shopping (SwagRoll, Kaboodle, thethingsiwant.com) |
Social networks (FOAF, XFN, MySpace, Facebook) |
Technologies to “manifest” communities’ relational metadata  z
(Tagclouds, Recommender systems, Rating/Reputation systems, 
ISI’s Hi Hi tCit stCite, NN t  k Vi  li  ti  t  ) etwork Visualization systems)
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
7575ﺟﻬﺎن ﺟﻬﺎن ﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ
Industries with small world network structures are more innovative!  z
Networks where people spend most of their time communicating  |
with one another in a group (“cluster”) and spend some time 
communii ti ith th t id (“ h t t ”) cating with others outside (“short cuts”)
Small world networks exhibit high levels of “clustering” and few  |
“shortcuts shortcuts”
Clusters engender trust and control, maximize capability for  z
exploitation
Kelips Layout
Shortcuts engender unique combinations of network  z
resources, maximize capacity for exploration
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
7676رواﺑﻂ رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ اي
Social Exchang y ge Theory: Individuals are more  z
likely to reciprocate communication ties with  
those who have created ties with them 
previously.
Reciprocity/Mutuality |
Balance Theory: Individuals are more likely to  z
create ties with people their contacts 
communicate with.
Increase Balance |
Reduce Reduce Actors at Distance Two Actors at Distance Two |
Cognitive Cognitive theories theories:: Individuals are more likely to Individuals are more likely to z
create ties with people who they perceive to be 
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ experts ﻣﺠﺎزﯼ
7777رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ اي
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
7878رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ اي
Client
The Client-Server Model
The Peer-to-Peer Model
Client
Client
Server
Client
Client
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
7979رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ اي
Parameter Estimate Standard Error
Density (Outdegree)
-1.08 0.15
Reciprocity 0.29 0.15
Balance 3.07 1.24
Linking p g to Expert 0.04 0.01
T1-T2 Rate Parameter 1.25 0.11
TT22-TT33 Rate Rate parameter parameter 11.3232 00.1212
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
8080رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ اي
Guild members tend NOT to  z
ask for advice from other 
guild members over time 
(self interest)
I J I
X J
(self-interest).
Guild members tend to  z
reciprocate advice ties with 
other members over time. 
( i l  h  )
I J I J
(social exchange)
Guild members tend to get z
K K
Guild members tend to get
advice from the person who 
gives advice to the person 
they ask for advice over time. 
(b l t iti it )
I
J
I
J
(balance, transitivity)
Time 1 Time 2
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
8181ﺧﻼﺻﻪ ﺧﻼﺻﻪ رواﺑﻂ رواﺑﻂ ﺷﺒﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪ اي
Research on the dynamics of networks is well poised to make a  „
quantum intellectual leap by facilitating collaboration that leverages 
recent advances in:
Theories about the social motivations for creating, maintaining,  ‹
dissolving and re-creating social network ties
Development of cyberinfrastructure/Web 2.0 provide the technological  ‹
capability to capture relational metadata needed to more effectively 
undd d ( d bl )  i i erstand (and enable) communities.
Comp g q  y putational modeling techniques to model network dynamics in  ‹
large-scale multi-agent systems 
Exponential Exponential random graph modeling techniques to empirically validate random graph modeling techniques to empirically validate ‹
the local structural signatures that explain emergent global network 
propertiesproperties
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
8282روش روشﻫﺎي ﻫﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ رﺷﺪ رﺷﺪ داﻧﺶ داﻧﺶ
z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲﻲ
Weak ties, structural holes, knowledge diffusion z
z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻓﻜﺮي Intellectual networks
RR h f t i t ll t l b  t l l ti esearch fronts, intellectual bases, conceptual revolutions,  z
paradigm shifts, turning points
z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻫﻢ ﺗﺎﻟﻴﻔﻲ Co-authorship network
Citation networks, co-citation network, hybrid networks z
z ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي اﺳﺘﻨﺎدي
Conceptual Conceptual revolutions: string theory; accelerating universe revolutions: string theory; accelerating universe z
Scientific debates: mass extinctions; global warming z
Response to external events: terrorist attacks z
Scientific Scientific evidence: NSAID or evidence: NSAID or Vioxx Vioxx z
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
8383SS i l N t  k ocial Networks: 
Weak ties and Structural Holes
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
8484SS i l N t  k f C  th  hi ocial Network of Coauthorship
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
85853
Weak 
Components
1
2
B
C
A
Betweenness
Centrality
Structural Hole 
Measures
Core/Periphery Class 
Density matrix 
1    2
----- -----
1  0.280 0.007
2  0.007 0.002
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
8686اﻟﮕﻮﻫﺎي اﻟﮕﻮﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﺎري ﺳﺎﺧﺘﺎري وو زﻣﺎﻧﻲ
z آﻳﺎ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎ ﻧﻤﺎﻳﺶ درﺳﺘﻲ از ﺷﺎﺧﻪ ﻫﺎي داﻧﺶ و ﻣﺠﻤﻮع ﺑﺪﻧﻪ واﺣﺪ داﻧﺶ ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ ﭼﻪ راﻫﻬﺎﻳﻲ ﺑﺮاي  
ﺳﻨﺠﺶ ﺳﻨﺠﺶ اﻋﺘﺒﺎر اﻋﺘﺒﺎر ﻧﻘﺸﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي ﻋﻠﻤ ﻋﻠﻤﻲ ﻫﺴﺖ؟ ﻫﺴﺖ؟
Terrorism (1990-2004), domain experts at pivotal points |
String theory (1990-2004), domain experts at pivotal points |
zz اﻳﻦ اﻳﻦ ﻧﻘﺸﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎﻫﺎ ﭼﻪﭼﻪ ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺣﻘﺎﻳﻖ اﺟﺘﻤﺎﻋ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ وو ﻓﻜﺮي ﻓﻜﺮي رارا ﺗﺤﺖ ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﭘﻮﺷﺶ ﻗﺮار ﻗﺮار ﻣﻣﻲ دﻫﻨﺪ؟ دﻫﻨﺪ؟
IST co-authorship (1990-2005) |
z آﻳﺎ اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ را ﻣﻲ ﺗﻮان از ﻃﺮﻳﻖ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﻧﺸﺎن داد؟
Global Global warming debates warming debates |
Mass extinctions debates |
Vioxx, evidence |
zz آﻳﺎ آﻳﺎ ﻧﻘﺸﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎي ﻫﺎي ﻋﻠﻤ ﻋﻠﻤﻲ ﻣﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﻳﻚ ﻳﻚ ﺣﻮزه ﺣﻮزه ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ رارا ﺑﺎزﺳﺎزي ﺑﺎزﺳﺎزي ﻛﻨﻨﺪ؟ ﻛﻨﻨﺪ؟
Terrorism, Mass extinctions |
z آﻳﺎ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﻋﻠﻢ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺑﺪﻧﻪ واﺣﺪ ﻓﻜﺮي ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﻳﺎ ﻣﻨﻌﻜﺲ ﻛﻨﻨﺪه ﺣﺮﻛﺖ
ﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ي ﻲ ﺟﺰﻳﺮ ﺟﺰﻳﺮه ايي ﻫﺴﺘﻨﺪ؟
z ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﻘﺸﻪ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﭼﻪ اﻓﺮاد و ﻳﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ؟
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
8787Intellectual Intellectual Networks Networks
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
8888The The Approch Approch
Structural Structural and Temporal Analysis and Temporal Analysis z
Intellectual turning points |
Emerging Emerging themes themes |
before … after!
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
8989Why Scientists Scientists Cite? Cite?
Normative Normative View View z
Citations are made because of the intellectual values  |
of of cited works. cited works.
They should not be affected by social and cultural  |
characteristics such as race, gender, or academic 
rank. 
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
9090ﭼﺮاﭼﺮا داﻧﺸﻤﻨﺪان داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺘﻨﺎد اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟ ﻛﻨﻨﺪ؟
Social Social Constructivist View Constructivist Viewاﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺎزﻧﺪه ﺳﺎزﻧﺪه دﻳﺪﮔﺎه دﻳﺪﮔﺎه z
| ﻋﻠﻢ ﺑﺼﻮرت اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺗﻮﺳﻂ ﺳﻴﺎﺳﺘﮕﺰاران ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻮرد
ﺣﻤﺎﻳﺖ و ﻳ و ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻮﻳﻖ ﻗﺮارﺮ ر ﻣﻲﻲ ﮔﻴﺮﻴﺮد.
| داﻧﺸﻤﻨﺪان از اﺳﺘﻨﺎد اﺳﺎﺳﺎ ﺑﺮاي ﺗﺎﻛﻴﺪ و ﺣﻤﺎﻳﺖ از دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ  
ﻛﻨﻨﺪ.
| اﺳﺘﻨﺎد ﻧﺸﺎﻧﻪ اي از ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺳﺮﺷﻨﺎﺳﺎن ﻳﻚ رﺷﺘﻪ از ﻧﻮﺷﺘﻪ/ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﺣﺎﺿﺮ
اﺳﺖ.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
9191ﭼﺮا داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟
z ﭼﮕﻮﻧﻪ ؟
ﭼﺮا داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟
ﭼ ﻮ
Stewart, J. A. Drifting Continents and Colliding Paradigms:  |
Perspectives on the Geoscience Revolution. Indiana University 
Press, 1990.
Baldi, S. Normative versus social constructivist processes in the  |
allocation of citations: A network-analytic model. American 
Sociological Sociological Review Review, 6363 ((66)). 829 829-846 846.
White, H.D., Wellman, B. and Nazer, N. Does citation reflect  |
social structure? Longitudinal evidence from the 'Gobenet' 
interdisciplinary interdisciplinary research group research group. Journal Journal of the American Society of the American Society
for Information Science and Technology, 55 (2). 111-126. 
z داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ارزش ﻓﻜﺮي ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ آﻧﻬﺎ دارﻧﺪ.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
9292ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺑﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟
Foundational papersﻛﻼﺳﻴﻚ ﻣﻘﺎﻻت z
ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺑﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟
ﻣﻘﺎﻻت ﻛﻼﺳﻴﻚFoundational papers
Recent papers اﺧﻴﺮ ﻣﻘﺎﻻت z
ff d ti l oundational
recent
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
9393ﭼﺮا داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟
Foundational papers z
ﭼﺮا داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺘﻨﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ؟
Foundational papers z
Recent papers  z
Hargens, L.L. Using the Literature: Reference Networks, Reference 
Contexts, and the Social Structure of Scholarship. American 
Sociological Sociological Review Review, 6565 ((66)). 846 846-865 865. 
foundational
recent
sociology sociology psychology , psychology physics physics biomedicine , biomedicine
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
9494Paradigm Paradigm Shift Shift
Normative z
Citations reflect intellectual values. |
Recentness z
Citations register new concepts and new  |
associations.
turning point
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
9595CiteSpace
Multipartite networks z
Author, Article, Keyword |
Co-authorship, co-citation, citation |
Time Slicing z
Filter Filter out the effects of long out the effects of long--range range citations citations |
Divide and conquer |
Threshold-Based Interpolating z
SS l t th f th elect the cream of the crop across thth b d e board |
Burst Detection z
Surg , ge of node attributes, surge of link attributes |
Pruning z
Minimum Spanning Tree |
Pathfinder Pathfinder Network Scaling Network Scaling |
Graph-Theoretical Analysis and Clustering z
Centrality |
Citation Half-Life |
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
9696CiteSeerCiteSeer
ACM DLACM DL
PubMedPubMed
Topic search
“terrorism”
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
9797Design
citing co-authorship citing
g
citing
author
citing
author
co authorship
annualannual cited cited cocitit ti ation cited
author 
or paper
cited
author 
or paper
annual
citationscitations
topicreference
topicreference
surge
extracted extracted
reference
gg
keyword keyword
MSTMST
centralitycentrality
PathfinderPathfinder
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
9898Expected Patterns
Thematic grouping z
Intellectual turning points z
Thematic change over  z
time
Abrupt changes  z
associated with triggers
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
9999Validated Validated by Experts by Experts
String String Theory Theory z
Physicists |
Terrorism z
Physiatrists  |
MM di i edicine |
Political Science |
Mass Extinction z
Ocean Paleontologist  |
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
100100ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
101101ACA
DCA
Co-Term
Co-Authorship
(Burst)
JCA
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
102102ﺧﻼﺻﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ
Scientific literature reflects the underly g  g ying changes 
in scientific paradigms.
Deeper Deeper processing is necessary to sharpen the big processing is necessary to sharpen the big
picture of intellectual changes.
Given Given the structural and temporal scale complexity the structural and temporal scale, complexity, 
and dynamics of a knowledge domain, there is still 
aa long way to go to turn a challenging and long way to go to turn a challenging and
fascinating ambition to pragmatic and everyday 
tools tools and applications and applications.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
103103ﻣﻨﺎﺑﻊ
•Bialski & Batorski ((2006)) examined which factors contribute to higher trust 
between CouchSurfing friends. 
• Molz (2007) examined the sociological meaning of reciprocity in the context of 
hospitality hospitality exchanges exchanges.
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﺒﮑﻪ هﺎﯼ ﻣﺠﺎزﯼ
104104
+ نوشته شده در  پنجشنبه 7 اردیبهشت1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

خلاصه اي از كاربرد تحليل شبكه اي

از موارد کاربرد شبکه بندي و تحليل شبکه اي مي توان طرحريزي و برنامه ريزي پروژه ها، شبکه هاي اجتماعي، سيستم هاي حمل و نقل، شبکه هاي ارتباطي، پخش و انتشار بيماري هاي واگيردار، زيست سنجي رايانه اي، تئوري سازماني، تحليل وقايع و تحقيقات تبارشناسي را نام برد. شبکه بندي امکان بررسي و تحليل ارتباطات ميان يک مساله با مسايل مرتبط را ميسر مي سازد؛ درواقع براي حل يک مساله علاوه بر لزوم بررسي خود مساله، به همان ميزان ضروت بررسي مسايل مرتبط مطرح مي باشد.


  اين تکنيک بر پايه تئوري "گراف ها" و تئوري "شبکه اي" بنا شده است. قدم اول براي ورود داده ها به سيستم، تبديل آن ها به ساختار ماتريسي است. مهم ترين بخش در اين تکنيک، تحليل شبکه خروجي مي باشد.


   بر اساس بررسي هاي انجام شده، اين تکنيک در ايران کاملاً نوپا بوده و فوايد و کاربردهاي فراوان آن ناشناخته مانده است. مخاطبان اين دوره متخصصان، کارشناسان و دانشجويان دوره هاي تحصيلات تکميلي که به تحقيق در زمينه هاي تحليل شبکه اي، حل مساله، شناخت روابط، تصميم سازي، تصميم گيري، سياست گذاري، برنامه ريزي و مديريت سازماني علاقمندند، مي باشند.


   براي آشنايي بيشتر با کاربردهاي فراوان و جالب توجه اين تکنيک در زمينه هاي مختلف، مواردي به عنوان مثال در زير آورده شده است:


ü  موتورهاي جستجو مانند گوگل براي استخراج، مرتب کردن و نمايش نتايج جستجو بر اساس بيشترين ارتباط با عبارات جستجو از ساختار گراف ها و تئوري شبکه اي استفاده مي کنند.


ü  در رقابت هاي سياسي معمولاً از اين تکنيک براي بررسي ميزان قدرت احزاب سياسي و نيز ارتباطات سياسي ميان آنها استفاده مي شود. با اين تکنيک تا حدي امکان پيش بيني نتايج رقابت ها نيز ميسر مي باشد.


ü  يکي از روش هاي افزايش ميزان بهره وري در مراکز دولتي و صنعتي، ترسيم و تحليل شبکه هاي ارتباطي ميان کارمندان يا کارگران مي باشد. در اين وضعيت نيز از توانايي جالب توجه اين تکنيک در گروه بندي و خوشه بندي اعضا و تحليل ارتباطات درون گروهي و ميان گروهي استفاده مي شود.


ü  به منظور بررسي چگونگي انتشار بيماري هاي واگيردار و نيز پيش بيني جامعه ي در معرض خطر، مي توان شبکه اي از افراد مبتلا شده و مسير سرايت بيماري را ترسيم نمود.


ü  تحليل و شناخت عملکرد مغز انسان به عنوان شبکه اي پيچيده، از چالش هاي پيش روي دانشمندان بيو فيزيک و بيو شيمي است که حل آن در گرو ترسيم گراف اين شبکه پيچيده مي باشد.


ü  ترسيم شبکه هاي اجتماعي در انواع بررسي ها و تحليل هاي علوم اجتماعي، امکان کسب اطلاعات بيشتر در خصوص ارتباطات مختلف ميان افراد و جوامع (مانند جريان اطلاعات، ميزان نفوذ، ميزان همکاري، دوستي ها، گروه بندي هاي اجتماعي و ...) و نيز چگونگي توزيع قدرت در ميان آنها را اماکن پذير مي سازد.


ü  در مطالعات فني- مهندسي اين تکنيک داراي قابليت هاي فراواني از جمله ترسيم ارتباط ميان قطعات مختلف، ترسيم مدارهاي الکتريکي، ترسيم ساده و قابل درک سيستم هاي پيچيده مکانيکي، ترسيم چگونگي عملکرد مدل هاي مختلف و ... مي باشد. به طور مثال تلاش دانشمندان در طراحي مدارهاي الکترونيکي کم حجم و سبک بر پايه تحليل شبکه اي و تئوري گراف ها از جنبه هاي کاملا فني ونوين اين روش است.


ü  يکي از مسايل مهم مطرح در حوزه هاي منابع طبيعي و کشاورزي بررسي وضعيت گروه هاي اجتماعي ذينفع، ميزان نيازشان به طبيعت و نوع استفاده شان از طبيعت مي باشد که بدين منظور استفاده از تکنيک شبکه بندي و تحليل شبکه اي بررسي وضعيت کنوني، پيش بيني ادامه وضعيت فعلي و نيز يافتن وضعيت بهينه را امکان پذير مي سازد.


ü  در خصوص چگونگي انتشار آفات ميان جوامع گياهي و نيز تعيين جوامع گياهي در معرض خطر مي توان از اين تکنيک استفاده نمود.


ü  در مطالعات مديريتي و سياستي پس از ترسيم هر يک از شبکه هاي فوق و يا هر شبکه ي ديگري، به کمک اين تکنيک و با يافتن وضعيت بهينه امکان ارايه پيشنهادهاي مديريتي و سياستي فراهم مي باشد. به عنوان مثال با ترسيم شبکه انتشار يک آفت گياهي مي توان پيشنهادهاي مديريتي يا سياستي جديدي در خصوص تغيير الگوي کشت با گياهان مبتلا نشده و يا کشت ترکيبي با گياهان مقاوم تر و کمتر مقاوم، انتخاب روش مبارزه مناسب با آفت مذکور و يا ايجاد تغييراتي در شرايط کشت ارايه نمود.

+ نوشته شده در  پنجشنبه 7 اردیبهشت1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته

88/12/ ابراهيم حاجياني 1 تاريخ دريافت: 13

89/9/ تاريخ پذيرش: 23

چكيده

با توجه به خلأ ادبيات نظري و تجربي، اين نوشتار به معرفي روش تحليل شبكه اي به عنوان يكي از

ابزارهاي مفيد تحليل جامعه شناسي پرداخته است . نويسنده پس از مرور ويژگي ها و مفهوم جرايم

سازمان يافته، انواع مهم آن را معرفي نموده است . همچنين به مفهوم، ضرورت ها، كاربردها و مفاهيم پايه و

استاندارد شبكه و ساختار شبكه اي در علوم اجتماعي اشاره شده است . بحث اصلي مقاله در خصوص نحوة

پياده سازي و بهره گيري از تكنيك تحليل شبكه اي در تحليل اطلاعات و داده هاي مربوط به شبكه هاي جرايم

سازمان يافته است كه در دو مقطع قبل از تكميل يافته ها (و در حين مرحلة گردآوري اطلاعات ) و پس از

تكميل داده ها، ارائه شده است . در اين مقاله به نكات و ملاحظات كاربردي كه براي تلخيص، فشرد ه سازي،

تجميع، نمايش و ارائة داده هاي مربوط به جرايم پيچيده، مفيد و ضروري هستند، پرداخته شده است . تأكيد

اصلي نويسنده آن است كه تكنيك تحليل شبكه اي، ابزاري سودمند و روشمند براي تركيب اطلاعات متنوع

به شمار مي آيد.

كليدواژه ها

جرايم سازمان يافته/ ساخت شبكه اي/ تحليل شبكه اي/ شبكه هاي اجتماعي و تركيب اطلاعات.

-1 عضو هيئت علمي ومديرگروه پژوهش هاي فرهنگي مركز تحقيقات استراتژيك نظام

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 109

مقدمه و طرح مسئله

1 يكي از او لويت ها و مسائل اجتماعي عمدة « جرايم سازمان يافته » مقابله و مديريت

جامعة ايران تلقي مي شود و از چندي پيش مديران ارشد كشور، تحت تاثير

فشارهاي داخلي و نيز مناسبات بين المللي به ناچار به آن توجه نشان داده اند . با

وجود و طرح و پردازش گستردة اين موضوع (بويژه در حوزه هايي مانند مفاسد

مالي و قاچاق ) توفيقات چنداني در عرصة مقابله و كنترل اين گونه جرايم به دست

نيامده و برعكس، شاهد رشد روزافزون و گسترش فزايندة جرايم سازمان يافت ه در

جامعة ايران هستيم . در واقع ، صرف نظر از بهره برداري هاي سياسي يا سازماني كه از

قبل جرايم سازما نيافته و مبارزه با آن صورت گرفته است، دستاوردهاي دستگاه هاي

ارزيابي نمي شود، شاهد بروز و « كافي » و « متناسب » اجراي قانون در اين باره

فراواني تكرار اين گونه جرايم هستيم و كشور و جامعة ايراني همچون گذشته از اين

حيث داراي دغدغه و نگراني است . (در تحليل علل بروز و شكل گيري اين وضعيت

عوامل متع ددي دخالت دارند كه از جملة آنها كه به حوز ة رسالت هاي علوم

اجتماعي بازمي گردد) ضعف در الگو، مدل تحليل، توصيف و روش هاي مقابله با

جرايم سازمان يافته است . به عبارتي، متخصصان و محققان علوم اجتماعي و

آسيب شناسي اجتماعي نتوانسته اند روش ها و چارچوب هايي قابل قبول براي

شناخت، توصيف و تبيين جرايم سازمان يافته ارائه كنند؛ و البته در غياب چنين الگو

يا روشي براي شناخت پديده يا پديده هاي تحت بررسي، امكان فهم عميق پديده ها،

ارائة تبيين كامل ودرنهايت، زمينه سازي براي كنترل، مقابله و مديريت پديده ها به

سختي ميسر خواهد شد.

بر اين اساس، مقالة حاضر در صدد است تا با استفاده از روش يا مدل تحليل

شبكه اي، 2 امكان ارائة تحليل عميق تر، شناخت كامل تر و جامع تر جرايم سازمان يافته

را فراهم آورد . در حقيقت، مسئلة اصلي نوشتار حاضر نحوة پياده سازي و بهره

برداري از روش تحليل شبكه اي بر اي درك مكانيسم عمل و شيوة فعاليت عناصر و

1- Organized crime

2- Network Analysis

110 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

كنشگران حاضر در جرايم سازمان يافته است . تا به كمك آن، كارشناسان و

تحليلگراني كه وظيفة مقابله و كنترل جرايم سازمان يافته را برعهده دارند، شناخت

دقيق تري از سازمان هاي درگير در فعاليت ها و اقدامات غيرقانوني و توصيف

چگونگي و مكانيسم فعاليت آنها به دست آورند . ناگفته پيداست كه كاربرد اصلي

تحليل شبكه اي با رويكردي ك ه در اين مقاله بدان مي پردازيم ، براي توصيف 1

مكانيسم و نحوة شكل گيري و فعاليت سازمان ها يا سنديكاهاي جرم است، به اين

معنا كه از تحليل شبكه اي براي توضيح و توصيف نحوة فعاليت اعضاي شبكه هاي

جرم استفاده مي كنيم.

مروري بر مفهوم و ويژگي هاي جرايم سازمان يافته

جرم سازمان يافته نوعي جرم مهندسي شده يا ساختارمند 2 است كه از سوي

سنديكاي مجرمان اداره مي شود. به طور مشخص تر، منظور از آن، فعاليت هاي

غيرقانوني و هماهنگ گروهي م نسجم از اشخاص است كه با تباني با يكديگر و

براي تحصيل منافع مادي (يا قدرت ) به ارتكاب مستمراعمال بسيار مجرمانه

مي پردازند و براي رسيدن به هدف خود از هر نوع ابزار مجرمانه استفاده مي كنند

(بسيوني، 1373 ، ص 15 ). در تعريف اينترپل (پليس بين الملل) جرم سازمان يافته

مربوط به گروهي است كه داراي ساختار يكپارچه و متحدند و هدف اساسي آنها به

دست آوردن پول از طريق فعاليت غيرقانوني است و اغلب با ايجاد ترس و فساد

به حيات خود ادامه مي دهد. مانوئل كاستلز معتقد است هر آنچه به دليل ممنوعيتش

در يك محيط نهادي خاص داراي ارزش افزوده شود، در رديف اين نوع فعاليت

.(95 : قرار مي گيرد (كاستلز، 1380

اين گونه جرايم معمولاً در قالب شبكه يا سازمان انجام م ي شوند. اين سازمان هاي

مجرمانه ساختاري بسيار كارآمد و م ؤثر دارند و از انعطاف فوق العاده اي

برخوردارند. علاوه بر اين، شبكه هاي جرم سازمان يافته در عين حال كه بسيار بومي،

1-Description

2-Structured crime

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 111

محلي و منطقه اي عمل مي كنند و با ويژگي هاي جغرافيايي، طبيعي و انساني محيط

فعاليت خود تناسب كامل دارند، از ويژگي فراملي نيز بر خود دارند و از طريق

پيوندهاي بين شبكه اي گسترة فعاليت خود را به فراتر از مرزهاي ملي مي كشانند

.(489 : (حاجياني، 1384

ويژگي هاي اساسي اين گونه جرايم عبارت اند از :

-1 برخورداري از سازماندهي و تشكيلات پيچيده با رهبري واحد در بالاي هرم

سازماني؛

-2 تمركز و در عين حال تقسيم كار دقيق ميان اعضا و سلسله مراتب؛

-3 درخواست وفاداري مطلق از اعضا و اعمال مقررات خشك و خشن

؛(14 : (ژوهانسن، 2003

-4 انجام جرايم تبهكارانه و سنگين كه تاثير جدي بر نظم اجتماعي و امنيت

عمومي دارند؛

-5 سري بودن فعاليت ها؛

-6 تحصيل سود به عنوان هدف فعاليت شركاي جرم؛

-7 استفاده و تهديد به خشونت براي رسيدن به مقاصد؛

-8 تلا ش براي افساد ماموران دولتي (به ويژه مأموران گمرك، افسران پليس و

قضات)؛

-9 اقدام مستمر به تطهير پول يا پول شويي؛

-10 دارا بودن خصلت فراملي 1 و گسترش دامنة فعاليت آن به چندين كشور.

1-Transnational

112 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

سنخ شناسي جرايم سازمان يافته

مهم ترين انواع جرايم سازمان يافته عبارت اند از

-1 قاچاق به معناي حمل و نقل كالا از نقطه اي به نقطة ديگر برخلاف مقررات

مربوط به حمل و نقل؛ مهم ترين انواع قاچاق در ايران عبارت اند از:

- قاچاق مواد و مخدر، كالاهاي دخاني و مواد افيوني؛

- قاچاق ارز؛

- قاچاق آثار ملي، ميراث فرهنگي، عتيقه جات و اشياي تاريخي؛

- قاچاق مواد و تجهيزات هسته اي و راديواكتيو؛

- قاچاق انسان اعم از كودكان، زنان، اقليت ها و مهاجران غيرقانوني؛

- قاچاق كالاها و محصولات فرهنگي غير مجاز

-2 فساد 1 سازماني (اداري و مالي ) و سياسي مانند رشوه خواري، اختلاس،

پورسانت، انواع جعل، دخالت در معاملات دولتي، تقلب در انتخابات،

رانت خواري و رفتارهاي فراقانوني.

-3 پول شويي به معناي تطهير درآمدهاي ناشي از جرم در جريان يك سلسله

عمليات اقتصادي و مالي .

همان گونه كه گفته شد، مهم ترين ويژگي و صفت مرتكب ين جرايم فوق،

سازماندهي، توان تشكيلاتي و انسجام سازماني آنان است و به همين سبب كشف و

شناسايي و انجام اقدامات قانوني عليه آنها به سختي صورت مي گيرد . افزون، بر

اينها، كارشناسان، تحليلگران و مجريان قانون نيز، به سبب تازگي مواجهه با اين

جرايم در كشور ما، از تو انايي حرفه اي كاملي براي مديريت و مقابله با اين جرايم

برخوردار نيستند.

1-Corruption

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 113

تعريف روش تحليل شبكه اي

تحليل شبكه اي شامل بيان واقعيت بيروني برمبناي طرح نقطه هايي براي افراد است

كه با خطوطي به اشخاص ديگر متصل اند و بدين ترتيب نحوة اتصال ميان افراد

آشكار مي شود. الگوي حاصل از اجز اي اين شيوه، خطوط شبيه به تار عنكبوت يا

نوعي تور و بيانگر شبكه اي واقعي است . شبكة كامل به لحاظ نظري، جمعيت كل

جهان را در برمي گيرد، زيرا هر شخصي به ناچار با افراد ديگر مربوط و در حال

تعامل و كنش متقابل با ديگران است؛ هرچند به منظور استفا ده از داده ها در پيشبرد

و انجام تحقيقاتي خاص، مي توان و بايد گسترة شمول شبكه اي را محدود كرد .

در ساده ترين سطح خود نشانگر آن است كه يك نفر يا « روش تحليل شبكه اي »

بيشتر با افراد ديگري تقابل (يا تعامل ) دارد كه آنها نيز به نوبة خود با افراد ديگري

رابطه دارند . در سطح ابتدايي، هيچ فرضيه اي نبايد در مورد ماهيت، گستره يا ميزان

اين تعامل و روابط مطرح شود، بلكه تنها بايد به بيان واقعيت وجود برخي روابط

.( بسنده شود. (ياني، 1995:132

در واقع، تحليل شبكه اي ابزاري است كه به كمك آن مي توان شبكه ها را به طور

منظم و فشرده تش ريح كرد و با به كارگيري روش هاي رياضي و هندسي امكان

ذخيره سازي، تكثير و بازيابي سريع اطلاعات پيرامون روابط متقابل اعضاء در يك

گروه يا شبكه فراهم مي آيد؛ كاري كه اگر با دست انجام دهيم زمان بسياري به طول

مي انجامد. فرض كنيم دربارة دادوستد پنجاه قلم كالاي مخ تلف مثل مواد مخدر،

اسلحه و مسيرهاي قاچاق انسان بين 170 كشور براساس اينكه كدام يك صادر

كننده، وارد كننده يا معبر و ظرفيت هر كدام چقدر است، اطلاعاتي داشته باشيم .

بايد گفت صرف داشتن اين يافته ها و شواهد بدون به كارگيري ابزار ناب، كمكي به

تحليل نمي كند . مي توان گفت با استفاده از تحليل شبكه اي و روش هاي آن (مانند

آمار و رياضيات و نمودارها ) محاسبه و جايابي انبوه اطلاعات در شبكه هاي

اجتماعي (مثل جرايم سازمان يافته) امكان پذير خواهد بود (كلارك ، 407:2004 ). اين

بدان سبب است كه با افزايش تعداد كنشگران در يك شبكه نمي توان با روش ذهني

صرف حجم، ميزان و ويژگي هاي روابط را اندازه گيري و تعيين كرد . در واقع،مشكل

114 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

از آنجا ناشي مي شود كه با افزايش هر كنشگر به شبكه، تعداد روابط به صورت

تصاعدي افزايش مي يابد.

« تركيب اطلاعات » به اين ترتيب بايد تصريح كرد اين روش، وسيله و ابزاري براي

موجود است . از نظر روش شناسي، هدف از تحليل شبكه اي توصيف 1 شبكه هاي

جرم (و نه تبيين نظري آنها ) است. در حقيقت، روش تحليل شبكه اي ابزاري براي

كار كردن، تيمار، تنظيم، تدوين و تركيب 2 كردن داده ها و اطلاعات موجود است . در

اين روش تحليلگر، اطلاعات موجود خود را درخصو ص موضوع تحت بررسي

تنظيم و مرتب مي كند و براساس نقش و جايگاه كنشگران (مجرمان و مرتبطين )

داده هاي موجود را منسجم و سازماندهي م ي كند. همان گونه كه م ي دانيم تركيب

داده ها، كه يكي از غامض ترين و پيچيده ترين مسائل در حوزة مباحث روش شناسي

علوم اجتماعي است، با ش يوه هاي مختلفي امكان پذير است و اين كار در تحليل

شبكه اي بر پاية اشخاص و روابط ميان آنها صورت مي گيرد. شايد بتوان گفت از

نگاه تحليلگران يا مجريان قانون، تحليل شبكه اي ابزار و روشي براي تركيب

اطلاعات موجود در يك پرونده و بيان شفاف و روشن ميان اشخاص درگير و

سهيم در يك شبكة جرم تلقي مي شود.

ضرورت كاربرد تحليل شبكه اي

همان گونه كه قبلاً گفته شد، تحليل شبكه اي ابزار تحليل داده هاي موجود است و به

كمك آن مي توان به جمع بندي و توصيف وراي رويدادها، وقايع و كنشگران ظاهراً

مستقل دست يافت به نحوي كه يك الگو و ساختار ك لي از وقايع و داده هاي

پراكنده فراهم آورد (ياني،: 131:1995 ). معمولاً افسران پليس، قضات و در كل

مجريان قانون، براي تشريح، گسترش يا جايگزيني اطلاعات قبلي به گنجاندن ،

تحليل و تفسير اطلاعات جديد مي پردازند، به اين معنا كه در كار تحليل، به طور

مستمر داده هاي ج ديد به داده هاي گذشته افزوده مي شود و طبق قاعده، آنها ر ا

1-Discription

2-Synthetic

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 115

تكميل يا تصحيح مي كند و اين اقدامي است كه ب ا تحليل شبكه اي به صورت

دقيق تر و صحيح تر انجام مي شود . اما علت و ضرورت به كارگيري روش هاي

تحليلگري در اينجا چيست؟ اصل قضيه بدان باز مي گردد كه داده هاي به دست آمده

از شبكه هاي جرم يكجا، بسته بندي شده ، 1 منظم و منسجم در اختيار مجريان قانون

نيست، بلكه به دليل كنترل و حفاظت 2 جدي اعضاي شبكة جرم از خودشان و

امكانات، روابط، سازمان، محصولات و خدمات غيرقانوني ، امكان فهم و درك

ساختار و نحوة فعاليت آنها بسادگي امكان پذ ير نيست، بلكه اين امر به صورت

تدريجي در طول زمان و به شيوة قطره چكاني تحقق مي يابد . به سخني ديگر در

طول زمان، اطلاعات و داده هاي مربوط به نحوة فعاليت شبكة جرم توليد و بدست

مي آيد و چون عنصر زمان و عدم انسجام ميان داده ها (يا حتي تناقص ميان آنها ) بر

اين داد ه ها و شواهد حاكم است، ابزار تحليلي خاصي براي كنار هم گذاردن داده ها

و كشف ساختار شبكة جرم مورد نياز است.

در حقيقت، ساختار شبكه اي مجرمان سازمان يافته، خود، زمينه و ابزاري تسهيل

كننده براي تحليلگر است تا بتواند از داده هاي موجود بيشترين استفاده را بكند .

بنابراين، تحليلگر نبايد دامنة ديد و تحليل هاي بعدي را به دليل تلاش براي

گنجاندن واقعيت ها در ساختار يا تئوري از پيش تعيين شده محدود كند . اما در

صورتي كه بخواهيم به ضرورت هاي مشخص و كاربردي تحليل شبكه اي اشاره

كنيم بايد به موارد زير توجه داشته باشيم:

-1 پر اكندگي و عدم انسجام داد ه ها و يافته هاي گردآوري شده دربارة شبكة

جرم؛

-2 فرايند طولاني مدت تجميع اطلاعات در مورد هر شبكه و زمان بر بودن

تحقيقات پليسي، جرم شناسانه و قضايي؛

-3 حجم زياد اعضاي درگير در شبكه و فراواني روابط به نحوي كه ذهن

محقق يا تحليلگر از ثبت وضبط و نگهداري روابط گسترده ناتوان است و

1-Package

2-Security

116 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

ابزاري براي منظم كردن فكر و تنظيم و تنسيق داده ها لازم دارد.

اين بدان سبب است كه اعضاي (مجرمان) فعال در يك جرم سازمان يافته گاهي به

ده ها تن مي رسند كه موجب مي شود تعداد (فراواني) روابط به شدت

افزايش يابد . به ويژه آنكه هركنشگر مي تواند با بيشتر از يك نفر ديگر در

ارتباط باشد . براي مثال، اگر اعضاي يك شبكه 5 نفر باشند، تعداد روابط

ممكن است به 10 برسد و اگر تعداد اعضا 30 نفر باشد، تعداد روابط

شايد به 435 برسد (براساس فرمول 2

n(n −1) تعداد مجريان n كه در آن

حاضر در يك پرونده است).

-4 براي ارائة تحليل (توصيف) جامع از شبكة جرم، از نگاه تحقيقي، پليسي و

به ويژه جنايي - قضايي ، تعيين موقعيت، وظايف و عملكرد هر فرد در

كليت شبكة جرم حائز اهميت فراوان است و اين مهم با استفاده از تحليل

شبكه اي فراهم مي شودزيرا با تحليل (هرچند انتزاعي ) از واقعيت شبكه

مي توان موقعيت و پايگاه هر كنشگر در شبكه را شناسايي كرد . اين كار

از راه بررسي كم و كيف روابط امكان پذير است.

-5 ضرورت ديگر در اين خصوص به ماهيت متنوع و كيفيت روابط ميان

اعضاي شبكه بازمي گردد، به اين معنا كه هر فرد مي تواند در هر رابطة

خود با ديگري يك رابطة ويژه تعريف كرده باشد كه متفاوت از رابط ة او

پول بده د و « ب» به شخص « الف » با ديگري است . براي مثال شخص

گذرنامة جعلي تهيه كند . اين مسئله بر پيچيدگي ساختار « پ» براي شخص

شبكه اي مي افزايد ونياز تحليلگر را به يك ابزار تحليلي بيشتر مي كند.

-6 افزون بر اينها، در ماهيت روابط بين هر دو كنشگر، فشردگي يا چگالي

روابط و جهت روابط نيز م هم است كه به طور عملي، با كار ذهني صرف |

نمي توان اين گونه يافته ها و مشاهدات را نگهداري و براي درك كليت

سازمان جرم وفعاليت هاي آنها به كار گرفت.

به دليل اين خواص و كاربردهاي مفيد، استفاده از تحليل شبكه اي و بررسي

روابط در نظريه هاي مختلف جامعه شناسي رايج و امكان پذير بوده است . در واقع،

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 117

تحليل شبكه اي علاوه بر ويژگي نظريه اي (و نظري بودن ) خود، روش و ابزاري

براي تحقيق بر مبناي نظريه هاي ديگر جامعه شناسي نيز تلقي مي شود . در واقع در

سنت هاي مختلف جامعه شناختي، نوعي تركيب نظري 1 و ادغام نظريه ها (با تركيب

به خوبي نحوة « چلبي » ، تحليل شبكه و ساير نظريه ها) پديد آمده است .براين اساس

ادغام تحليل شبكه اي را با نظر ية خودكشي دوركيم، نظرية مبادلة اجتماعي هومنز،

نظرية انسجام اجتماعي، نظرية كنش و نيز نظرية نظام جهاني مانوئل والرشتاين

22 ). در مجموع، مي توان گفت -11 : بررسي كرده و نشا ن داده است (چلبي، 1373

مبناي اصلي تحليل شبكه اي( كه همانا تئوري شبك ه اي است ) از اين جهت كه

تئوري شبكه اي شيوه اي جايگزين براي بررسي روابط به معناي نقش ها 2 يا

پايگاه هاي 3 اجتماعي است، درادبيات بنيادين علوم اجتماعي تأثيراساسي برجاي

گذاشته است . در اين تئوري فرض بر آن است كه روابط در هر مقطع زماني،

كاركردي از گزينه هاي متعددند كه از طريق آنها مي توان يك نقطه يا مسير را به

جاي ديگري برگزيد . در اين تئوري، گزينه هاي فرد را به دليل عضويت در گروه

محدود نمي دانند، بلكه هر شخص ( حتي در مق ام عضو گروه ) مي تواند در اغلب يا

تمام موارد با برخي ديگر از اعضاي گروه رابطه برقرار كند . به اين ترتيب، تشخيص

و آگاهي از اينكه چه اعضايي از شبكة كامل در موارد بيشتري با ديگران پيوند

مي خورند، اطلاعات ارزشمندي در مورد قدرت، نفوذ، دستيابي به منابع و رهبري

.(153: در اختيار محققان قرار مي دهد. (ياني، 1995

بر اين اساس بايد تاكيد كرد كه به لحاظ تحليلي پايه هاي اصلي تحليل شبكه اي

عبارت اند از :

-1 كنشگران 4 يعني كلية اشخاصي كه به نحوي با هدف اصلي شبكه (در

اينجا جرم سازمان يافته) درگيرند. 2- روابط 5 و م ناسبات ميان بازيگران و

نيز كيفيت، جهت، حجم، ميزان و چگالي روابط.

1-Theoretical Interaction

2-Roles

3-Status

4-Actors

5-Relashanships

118 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

خاستگاه تحليل شبكه اي در پژوهش هاي مردم شناسي

( تحليل شبكه اي كه يكي از انواع تحليل هاي ساختاري 1 است (ريتزر، 1374:173

براي اولين بار در تاريخ مردم شناسي از سال 1940 رايج شد. در اين زمان رادكليف

براون براي نخستين بار ساختار اجتماعي را شبكه اي پيچيده از روابط اجتماعي

23 )، اما در سال 1945 زماني كه مردم شناس نروژي، : قلمداد كرد ،( بيتس، 1375

بارنز، پديدة شبكه اي را براي تبيين نتايج تحقيقات خود در زمينة طبقه و روابط

فاميلي و دوستي در جامع ة نروژي به كار گرفت، اهميت تحليل شبكه اي همچون

ابزاري براي به تصوير كشيدن بصري و مفهومي ساختار روابط آشكار شد . توصيف

هر » اولية بارنز از واژة شبكه اي كه بسيار واضح و ساده بيان شده، آن است كه

شخصي با تعدادي از افراد ديگر رابطه دارد كه برخي روابط مستقيم و برخي ديگر

به طور غيرمستقيم هستند . مناسب ديدم كه حوزه هاي اجتماعي اينچنيني را شبكه اي

بنامم. تصويري كه در ذهن دارم، مجموعه اي از نقاط است كه برخي از آنها با

خطوطي به هم متصل شده اند. نقطه ها، تصوير افراد ي ا گاهي گروه ها هستند و

131 به نقل از جي . اي. بارنز، : خطوط بيا نگر تقابل افراد با يكديگر (ياني، 1995

38 ). چلبي نيز به نقل از ولمن ( 1988 ) سه سنت تحقيقاتي با گرايش :1945

ساختاري را مشمول بسط و توسعه تحليل شبكه اي مي داند كه به ترتيب عبارت اند

از : انسان شناسي اجتماعي انگليسي با تأكيد بر داده هاي مردم نگاري اقوام،

روستانشينان و شهرنشينان، جامعه شناسان جامعة آمريكايي با تأكيد بر تحليل كمي

شبكة اجتماعي بين افراد، گروه ها و سازمان ها و سنت كانادايي- آمريكايي با تأكيد

: بر روابط بين ملل، مناطق و گروه هاي سودبر از ديدگاه اقتصاد سياسي (چلبي، 1373

.(10

بعدها تحليل شبكه اي در اطلا عات مالي و بازار تجارت اهميت پيداكرد، زيراكه

در تحليل رقابت هاي تجاري ميان شركت هاي توليدي و خدماتي سودمند بود . پس

از آن نيز تجزيه و تحليل شبكه اي درخصوص گروه هاي سازمان يافتة جرم، حمل و

2-Structural Analysis

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 119

نقل كنندگان مواد مخدر و به تازگي در تحليل گروه هاي تروريستي به كار گ رفته

.(397: شد. (كلارك، 2004

شبكه و ساخت شبكه اي

در مطالعات مردم شناختي، شبكه ها افرادي را به هم پيوند مي دهند كه ممكن است

خودشان هرگز گروهي را تشكيل ندهند . يك شبكه رشته اي از پيوندهاي گوناگون

اجتماعي است، يعني فردي كه در كانون شبك ه جاي دارد از طريق رش ته هاي

پيچيده اي از پيوندهاي مستقيم و غيرمستقيم با ديگران ارتباط پيدا مي كند . اين

پيوندهاي غيرمستقيم زماني آشكار مي شود كه يك ناظر خارجي الگوهاي كنش

558 ). شبكه ها 1 همانا مسيرهاي : متقابل مشخصي را بررسي كند (بيتس، 1375

به هم مرتبطي هستند كه اشياي خارجي روي آنها حركت مي كنند . اين چيزها يا

اشياي خارجي مي توانند خودروها باشند (براي شبكه جاده ها )، نفت باشد (براي

شبكة خطوط لولة نفت )، الكتريسيته باشد (براي مدارهاي سيم كشي)، سيگنال هاي

اطلاعاتي يا خبررساني باشد (براي ساماندهي ارتباطي ) و مردم باشد (در شبكه هاي

482 ). هر شبكة اجتماعي مجموعه اي از افراد است كه : اجتماعي)، (كلارك، 2004

آنها را بازيگران يا كنشگران 2 مي نامند و در ساية نوعي رابطه به هم مرتبط و

متصل اند. اين شبكه ها مي توانند هم تعداد زياد و هم تعداد كمي بازيگر داشته باشند .

به علاو ه، انواع روابط بين با زيگران وجود دارد . براي درك بهتر يك شبكة اجتماعي

لازم است الگويي از رابط ه هاي اجتماعي را به طور كامل توصيف كنيم، زيرا اين،

نقطة عطف تجزيه و تحليل شبكه اي است . بر اين اساس، تحليل شبكه اي يعني

تحليل رابطة موجود ميان سازمان ها، نهادها يا اشخاص.

ساختار شبكه اي را مي توان با نمودار يا نقطه اي نمايش داد كه در آن هر شخص

يا موجودي با يك نقطه (يا قطب ) ارتباط داد و خطوط متصل كنندة اين نقاط بيانگر

اتصال، رابطه و همكاري اين افراد است . در حقيقت، روابط دو نفره (ميان دو

1-Networks

2-Actors

120 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

شخص) پاية ساختار شبكه اي است . هر شبكه هر قدر هم پيچيده باشد از رابطة

ميان زوج هاي انساني پديد م ي آيد. يك رابطة دو نفره ممكن است عميق و عاطفي يا

سطحي و نازل باشد. براي مثال به شكل زير توجه كنيد.

شكل 1:ساختار شبكه اي

« د» يا « ب» ،« الف » رابطه مستقيم دارد، ولي با « و» و « ه » ، « ج» با « ز » در اين شكل

رابطه ندارد . البته ممكن است نقشه يا ساختار شبكه اي بسيار پيچيده تر از اين باشد

و به همين دليل است كه بارنز اظهار مي داشت زماني كه خطوط شبكه اي از ميان

يكديگر مي گذرند الگوي نهايي بسيار شبيه به مجموعة نامرتبي از خطوط مي شود

كه مي توان به درستي بر آن نام شبكه نهاد.

شبكه هاي اجتماعي از نياز ماهيت تماس هاي شخصي، ميزان كارايي شبكه،

تعداد منافع ناشي از روابط فردي (مثل فردي كه در شبكه هم عموزاده است و هم

وكيل و اين دو ويژگي موجب پيوندهاي نيرومندي مي شود )، ميزان فشردگي

-559 : (منظور بافت سست يا سخت پيوندها ) با يكديگر م تفاوت اند (بيتس، 1375

.(600

ج و

د

ز

ب

ه

الف

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 121

مفاهيم پايه اي و استاندارد در تحليل شبكه اي

با پيشرفت و گسترش استفاده از تحليل شبكه اي، اقداماتي براي تهية زبان مناسب

در هنگام به كارگيري تحليل شبكه اي صورت گرفته است تا نحوة استفاده از واژگان

فني را معلوم و دقيق سازد . برخ ي اصطلاحات استاندارد و رايج در اين زمينه

عبارت اند از :

الف) شبكه؛ نمايش تمامي روابط، تمامي تقابل هاي موجود بين اشخاص يا

كنشگران در حوزة اجتماعي مشخص كه هر نقطه، قابل دسترسي از هر

نقطة ديگر خواهد بود.

ب) شبكة بخشي ؛ يك جنبه يا يك قسمت از شبكه اي كلي ك ه مبتني بر برخي از

شاخ صهاي بيروني است.

پ) حوزه يا مجموعه ؛ مطالعة شبكه اي از ديدگاه يكي از اعضا يا مجريان . در همان

حال كه ممكن است شبكه اي در طول زمان ثابت بماند، حوزه يا مجموعه برفرد،

موجود، فعاليت، حادثه يا رويدادي خاص در مقطع زماني خاص متمركز مي شود.

ت) شبكة اجتماعي محصور ؛ بيانگر آن است كه افراد يا موجوداتي خارج ازساختار

شبكه اي وجود دارند يا عضويت آنها، محدود و متناهي است.

ث) مجموعة فعاليت ها؛ روابط يا اتصال هايي كه يكي از اعضاي شبك ه براي هدفي

خاص در مقطع زماني خاصي، آنها را فعال مي كند.

ج)گروه ها؛ از ديدگاه نظري، ساخت شبكه اي مرزي ندارد، مگر آنكه نوعي شاخص

ويژه اعمال و در نتيجه مرزها تعيين شود . گروه ها شبكه هايي محصورند ، يعني آنكه

افراد دروني و بيروني مشخصي در آن وجود دارند . در گروه، هر كس با افراد ديگر

مرتبط است و در شبكه، تنها برخي از اعضا با ديگران رابطة مستقيم دارند.

چ) نقشه ها؛ تبيين ديداري شبكه، حوزه يا مجموعة فعاليت ها، باخطوط و علائم.

ح) اتصال؛ رابطه اي كه با خطوط بين دو نقطه مشخص مي شود و بيانگر واقعيت

برخي تماس هاست. فلش (پيكان) در هر يك از دو سوي خط هاي اتصال، نشانگر

جهت يا جريان را بطه، رويداد، كالا، اطلاعات و غيره است . فلش در هر دو سوي

اتصال، حاكي از وجود رابطة دوجانبه است.

122 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

خ) نقاط؛ تبيين ديداري افراد، گروه ها، سازمان ها يا رويدادهاست كه گره نيز خوانده

شده است.

د) فشردگي؛ سهمي از روابط مستقيم نظري و احتمالي كه در عمل وجود دارد.

ذ) توده يا دسته ؛ افرادي كه روابطشان با ديگران به نسبت فشرده است يا

زيرمجموعه اي از عاملان شبك هاي با هماهنگي زيادند.

ر) ميزان تماس؛ ميزان ارتباط اعضا از طريق بستگي هاي مستقيم يا غيرمستقيم.

ز) مسير؛ دنبالة متناوبي از نقاط، و خطوطي كه محدود به دو نقطه هستند.

ژ) طول مسير ؛ تعداد خطوط يك مسير به گونه اي كه فاصلة بين دو نقطه، طول كوتاه

ترين مسير باشد.

س) مكان؛ موقعيت هر نقطه در الگوي اتصالات و پيوندها.

ش) نقاط تنها ؛ نقاطي كه به ديگر نقاط وصل نشده اند، اما احتمال و فرضيه اي مبني

بر وجود رابطه مطرح است.

ص) مركزيت؛ موقعيت يك نقطه به گونه اي كه نزديك ترين فاصله را با نقاط ديگر

يا كوتاه ترين مسير را با تمامي نقاط ديگر داشته باشد.

ض) ماتريس؛ وسيلة نمايش داده هاي شبكه اي به شكل رديف يا سطر و ستون هايي

معادل تعداد كل نقاط پيوندها.

.(134-133: ط) همبندي گسترده؛ وجود پيوندهاي بسيار بين واحدها. (ياني، 1995

مفهوم تمركز محوري و تعادل محوري 1

برخي از مفاهيم تحليلي همپاي تجزيه و تحليل شبكة اجتماعي اند، و مي توانند

شامل تجزيه و تحليل شبكه اي تعميم يافته باشند . مفيدترين اين مفاهيم عبارت از

تمركز محوري و تعادل محوري است . اين مف اهيم در عصر حاضر براي تجزيه و

تحليل مسائل اطلاعات مرتبط با تروريسم، شبكه هاي قاچاق اسلحه و سازمان هاي

غيرقانوني معامله در مواد مخدر به كار مي روند.

1-Centerality and Equivalence

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 123

به منابع و توزيع قدرت در يك ساختار اجتماعي اطلاق مي شود . « تمركز محوري »

شبكه به اين معناست كه قدرت يكايك قهر مانان در صحنه از روابط بين آنها و

ديگران برمي خيزد. كل ساختارهاي اجتماعي را مي توان نمايشي از قدرت هاي در

اوج و حضيض دانست و اعتقاد داشت كه اين قدرت ها در نتيجة تغيير در الگوهاي

روابط ميان بازيگران پديد آمده اند. به علاوه، درجة عدم تساوي يا تمركز قدرت در

يك سازمان و در ميان سازمان ها قابل برآورد خواهد بود.

قدرت و قتي پديد مي آيد كه كسي مقام و موقعيت سودآوري را در شبكه هاي

اجتماعي به دست آورد . موقعيت يك بازيگر در شبكه، حرف هاي زيادي براي گفتن

دارد. يك مورد آن اين است كه يك بازيگر يا قهرمان به چه ميزان در اجتماع

محدود مي شود و يا ديگران را محدود مي سازد. ميزان نزديك شدن يك بازيگر به

اشخاص ديگر در شبكه مي تواند در توصيف ساختار فرصت بازيگر مؤثر باشد.

يك بازيگر هر اندازه كه با ساير بازيگران رابطه داشته باشد، به همان نسبت

درجة پنج را دارد و ساير « الف » قدرت بالاتري خواهد داشت . در شكل زير، بازيگ ر

نسبت به ساير بازيگران در « الف » بازيگران درجة يك را دارند . درجة بالاي بازيگ ر

قبول نكند كه منبعي را « ث» شبكه، فرصت ها و راهكارهاي بهتري دارد . اگر بازيگر

مي تواند به جاي ديگر برود تا آن را « الف » فراهم آورد، بازيگ ر « الف » براي بازيگر

معاوضه شود آن « الف » مايل نباشد كه با بازيگر « ث» به دست آورد . ولي اگر بازيگر

اصلاً قادر به معاوضه نخواهد بود . بازيگراني كه رابطه هاي بيشتر « الف » وقت بازيگر

دارند، فرصت هاي بيشتري هم دارند، زيرا براي خود گزينه هايي دارند. اين استقلال

شخصي آنها را كمتر وابسته و بيشتر قدرتمند مي سازد.

124 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

شكل 2: تجزيه و تحليل شبكة اجتماعي- شبكة ستاره

قوي تر از ديگر بازيگران مثلاً در شبكة « الف » دليل دوم اينكه چرا بازيگ ر

نسبت به هر بازيگر ديگر ) با ) « الف » ستارگان سينماست، اين است كه بازيگ ر

بازيگران بيشتري در تماس است . قدرت مي تواند با معامله يا معاوضة مستقيم اعمال

شود، ولي قدرت نيز مركز توجه ديگران قرار گرفته و نظرات همة مردم به گوش

شمار زيادي از بازيگران مي رسد؛ بازيگراني كه مي توانند از راه هاي كوتاه تر به

بازيگران ديگر برسند يا بازيگران ديگركه از راه هاي كوتا ه تر به آنها دسترسي

بيشتري دارند، داراي مقام و م وقعيت برتر و مناسب تري هستند . اين مزيت

ساختاري را م يتوان به قدرت تبديل كرد.

فايده مي برد اين است كه او بين كلية زوج بازيگران « الف » دليل سوم كه بازيگر

و ساير بازيگران قرار نمي گيرد . « الف » ديگر قرار گرفته و هيچ بازيگر ديگري بين

ممكن است « الف » تماس بگيرد، بازيگر « ت» بخواهد با بازيگر « الف » اگر بازيگر

تماس « ب» بخواهد با بازيگر « ت» اين كار را به طور مستقيم انجام دهد . اگر بازيگر

انجام دهد . اين امر براي « الف » بگيرد، او بايد اين كار را از طريق بازيگر

ظرفيت لازم را براي انجام تماس هاي واسطه گري در ميان بازيگران « الف » بازيگر

الف

ب

ت

ج

پ

ث

باز

رابطه

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 125

ديگر به وجود مي آورد (يعني او م ي تواند شارژهاي سرويس را بيرون بكشد و

بازيگران را تفكيك كند يا جلوي تماس ها را بگيرد).

در ساختارهاي ساده مثل ساختار ستاره اي، اين مزايا به طور طبيعي عايد يك

بازيگر مي شود. در شبكه هاي بزرگ تر و پيچيده تر، يك ب ازيگر ممكن است در

وضعيتي قرار گيرد كه از پاره اي جهات سودمند به حال او، و به ضرر ديگران باشد.

در مركز مي توان به يك شبكة تروريستي اشاره « قرارگيري » براي تبيين مفهوم

كرد. براي قطع دست تروريست ها و پايان دادن به اعمال جنايتكارانة آنها، يكي از

روش هاي واقعي تع يين هويت بازيگران مركزي و سپس ارزيابي و حذف يا مراقبت

دائمي از آنها و اعمال آنهاست . مركزيت شبكة متعلق به افراد حذف شده را ميزان

محدوديت، كاهش دسترسي ها و كاهش عمليات ها و ممانعتي كه پس از اين حذف

در ادامة عمليات و فعاليت ها به وجود مي آيد، تعيين مي كند. بدين ترتيب تمركز يا

مركزيت، مؤلف ه اي مهم (نه به تنهايي)تعيين و شناخت چگونگي آسيب پذيري هاي

شبكه است.

تعادل يا »، مفهوم تحليلي دوم تفكيك ناپذير از تجزيه و تحليل شبكة اجتماعي

است. كارايي برشي در حذف يك فرد يا يك سري از افراد يك شبكه، هم « ترادف

به مركزيت بستگي دارد و هم به نوعي بي نظير بودن؛ يعني خواه ناخواه اين دو مقوله

معادل هم هستند . مفهوم تعادل يا ترادف داراي اهميت استراتژيك است و رابطة

نزديكي با مفهوم مركزيت دارد . اگر قطب هاي شبكة اجتماعي نقش منحصر به

فردي دارند و معادلي براي آنها وجود ندارد، عوض كردن آنها مشكل خواهد بود .

به اين دليل، سودمندترين هدف ها، هدف هاي مركزي بي نظير و بدون معادل اند .

ترادف يا تعادل در ادبيات تجزيه و تحليل شبكه، مفاهيم متعددي دارد . درظاهر، سه

مفهوم آن كاملاً با مفاهيم ديگر تفاوت دارد و نظريات گوناگوني دربارة آنها ابراز

شده است . آنها عبارت اند از : 1- قابليت جايگزيني؛ 2- ترادف يا تعادل اتفاقي؛ و

-3 ترادف نقش. هر يك از اين مفاهيم مي تواند در جاي خود در حين تجزيه و

.(489 : تحليل و در كاربري هاي هدف يابي مهم باشد. (كلارك، 2003

126 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

به جاي » درك مفهوم قابليت جايگزيني بسيار آسان است . مي توان آن را به معنا ي

فرض كرد . دو شخص يا دو شيء از يك طبقه در صورتي به جاي « هم به كار رفتن

هم به كار مي روند يا قابل جايگزين شدن هستند كه رابطه هاي مشابه با هر شيء

ديگري در اين گروه داشته باشند . اگر فرد مورد نظر هيچ جايگزيني نداشته باشد،

آن وقت حذف او از كار لطمة زياد ي به كاركرد شبكه خواهد زد . اگر فرد ديگري

بتواند وظيفه يا نقش مشابهي را بر عهده بگيرد و همان رابطه ها را داشته باشد، آن

وقت براي جلوگيري از لطمه خوردن به شبكه بايد نه تنها فرد مورد نظر را برداشت

و يا از كار بي كار كرد، بلكه كلية افراد قابل جايگزين را نيز بايد از كار بركنار كرد .

افرادي كه جايگزين هايي 1 در شبكة موجود ندارند، هدف هاي ارزشمندتري هستند.

قابليت جايگزيني همچنين با بازيافت يا كشف موارد كاربرد كه اسامي مستعار

ديگري دارند، رابطه دارد . كاربرد يك نام مستعار توسط يك جنايتكار در صورتي

معادله اتفاقي دارد كه به همان نسبت احتمال داده شود با ساير قطب هاي مخصوص

رابطه داشته است . فروشندگان موادمخدر كه براي يك سازمان توزيع كار مي كنند،

باشند كه آنها در گروه خود تقريباً 70 « معادل » مي توانند در صورتي به طور اتفاقي

درصد گروه را بشناسند، با معامله گران ساير سازمان ه ا جوش نخورند و تمام

مواد مخدر خود را از يك منبع تهيه كنند.

به اين معناست كه دو فرد در سازمان هاي مختلف يك « تعادل يا برابري نقش »

« جايگزين سازي » . نقش را ايفا كنند ولو اينكه با هم هيچ گونه آشنايي نداشته باشند

به طور تلويحي به معناي تعادل يا هم طرازي نقش هاست نه « جايگزين شوندگي » يا

در صورتي مي تواند نقش مأمور « الف » برعكس آن . براي مثال، مأمور مالي شرك ت

مشابه هم « ب» و « الف » را بر عهده بگيرد، كه شركت هاي « ب» مالي شركت

باشند(هر دو مأمور، نق ش ها و مسئوليت هاي مشابهي داشته باشند)؛ يا كارشناس مواد

منفجره در يك گروه تروريستي در صورتي مي تواند نقش كارشناس جنگ افزار

در كاربرد مواد « الف » بر عهده بگيرد كه گروه « ب» ميكروبي را در گروه تروريستي

در كاربرد جنگ افزارهاي « ب» منفجره عليه هدف معين تخصص داشته و گروه

1- Alternative

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 127

ميكروبي تروريستي تخصص داشته باشد . تعادل و برابري اتفاقي و تع ادل نقش در

ايجاد مدل هاي ژنريكي سازمان هاي هدف و در هدف يابي از راه قياس مؤثرند . براي

مثال كارشناس مواد منفجره در طرح ريزي براي جمع آوري اطلاعات و تجزيه و

تحليل گروه هاي تروريستي يا تهاجم به آنها با كارشناس جنگ افزارهاي ميكروبي

.( مشابهت دارد. (ابيد: 411

رابطة حامي و وابسته

اين مفهوم نيز در تحليل شبكه كاربرد دارد . اين مفهوم يعني رابطة دونفره مبتني

است بر پا ي بندي متقابل ميان فردي كه اقتدار، منزلت، ثروت يا منبع شخصي

ديگري دارد (حامي) و فردي كه از پشتيباني يا نفوذ فرد اولي سود مي جويد

.( (كنشگر وابسته). (بيتس، همان: 561

تجزيه و تحليل تعميم يافتة شبكه

هستند، ولي در « مردم » با وجودي كه كليه منابع در تجزيه و تحليل شبكة اجتماعي

تجزيه و تحليل تعميم يافتة شبكه مي تواند هر چيز ديگري باشد (سازمان ها، محل ها

و اشياي ديگر ). براي مثال در ترسيم يك نمودار كلي براي شبكة يك سازمان

تروريستي، لازم است كه سازمان هاي مربوط، جنگ افزارها، مكان ها و وسايل

رهبري فعاليت هاي تروريستي (خودروها و انواع مواد منفجره ) را منظور كنيم. هدف

از اين شبكة تعميم يافته و ارائة آن اين است كه برخي از ساختارها، اهداف و اشكال

فعاليت شبكه همچون الگوهاي عمليات هدف هاي احتمالي آينده و جنگ افزارها،

آشكار شود . تجزيه و تحليل تعميم يافتة شبكه نيز در بردارندة برخي از جنبه هاي

تجزيه و تحليل كاربرد و تجزيه و تحليل فر ايند است. تجزيه و تحليل تعميم يافتة

شبكه متكي بر محور شبكه هايي است كه قطب ها همان سازمان ها يا مر دم داخل

سازمان ها هستند. پنج نوع اصلي شبكه ها عبارت اند از:

128 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

* شبكة عمودي : اين شبكه در يك زنجيرة ارزشي سازماندهي م ي شود .براي مثال

شركت خاصي فعاليت هايي از استخراج مواد خام تا تحويل محصولات آماده

فروش را انجام مي دهد.

* فنّاوري: منابع فنّاوري كه به شركت امكان مي دهد برتري فنّاوري خود را حفظ

كند. شبكة سيستم هاي سيسكو 1 مثال خوبي در اين مورد است.

* توسعه: اتحاد بر محور توسعة محصولات جديد يا فرايندها، مثل محصولات

شركت دريم وركس اس كي جي (شركت سرگرمي هاي چندرسانه اي).

* مالكيت: هر شركت دست اول، يك بخش يا تمام عرضه كنندگان را در اختيار

. دارد، مانند شركت ژاپني كيرتسو 2

* سياسي: اين شبكه بر منافع سياسي و قانوني اعضا و كارمندان سازمان متمركز

است. انجمن ملي صنعتگران، مثال مناسبي در اين مورد است . در برخي از

فرهنگ ها مثل خاورميانه و خاور دور ممكن است اختلاط هايي از اين پنج عامل به

وجود آيد . همچنين نهاد خانواده مي تواند پاية نوعي از شبكه دادوستد پيوندي

باشد. تجزيه و تحليل تعميم يافتة روابط مي تواند يكي از ابزارهاي اصلي در

رسيدگي به سيستم هاي پيچيده باشد كه در ساية بررسي جدي روش هاي تحليلي

رايانه اي جديد در حال حاضر جريان دارد . چشم اندازهاي آينده شامل سيستم هايي

است كه تحليلگران مي توانند از آنها اطلاعات بگيرند و مدل هايي را از داد هها ايجاد

كنند. اما هر سيستم كه قصد سازماندهي مقادير زيادي از داده ها را دارد، مسلماً

هشدارهاي دروغين را انتشار مي دهد بنابراين تحليل گر م جبور خواهد بود كه

.(407-405 : همبستگي شناختي را بررسي و منابع را ارزيابي كند(كلارك، 2004

شبكه هاي متداخل : گاهي شبكه هاي بزرگ از تركيب خُردشبكه ها ساخته مي شوند

562 ). افزون بر اين ، : كه گروه هاي متفاوتي را به هم پيوند مي دهند (بيتس، 1375

بايد در نظر داشت كه شبك ه ها مي توانند داراي سلسله مراتب باشند وخودشان نقش

يك عنصر يا كنشگر را براي يك شبكة بزرگ تر ايفاد كنند.

1-CISCO

2-Kiretzu

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 129

پياده سازي و نحوة اجراي تحليل شبكه اي

اكنون بايد به اين سؤال مهم پاسخ داد كه تحليل شبكه اي چه كاربردي در تحليل

جرايم سازمان يافته دارد و چگونه مي توان از اين روش در عمليات و اقدامات

مقابله اي با جرايم پيچيده بهره برد . براي اين كار ابتدا به برجسته ترين فايدة اين

روش در دو مقطع زماني (براساس سيكل پرونده هاي تحت بررسي) مي پردازيم.

اول) در مقطع سرنخ يابي: برخورداري از ذهنيت شبكه اي

در مرحلة آغاز يك پرونده، كه با حداقل اطلاعات با كشف سرنخ هاي ابتدايي آغاز

مي شود، به نظر مي رسد مهم ترين خاصيت اين روش آن است كه قضات،

كارشناسان، مأموران، افسران پليس و مديران دستگاه هاي اداري مربوط، به لحاظ

ذهني و تحليلي، فرض بنيادي خود را همواره به وجود نوعي شبكه در جرايم تحت

بررسي خود بنا مي نهند و به تلقي ثابتي درخصوص احتمال وقوع جرم به صورت

سازماندهي شده دست مي يابند، و تنها در صورتي از اين پيش فرض عقب نشيني

مي كنند كه خلاف آن ثابت شود . اين نگاه در دنياي پرمخاطرة امروزي و با توجه به

شدت تهديدات ناشي ازجرايم سازمان يافته، مفيد و ضروري است. به عبارت ديگر،

بايد همواره فرض را بر اين نهاد كه جرم يا حادثة تروريستي پديد آمده ساختاري

شبكه اي دارد و به كمك عناصر متعدد و هماهنگ به وجود آمده است.

براين اساس، كارشناسان و تحليلگران، فرايند جمع آوري و توليد اطلاعات را

به نحو مؤثري دنبال مي كنند و به صورت طبيعي درصدد تكميل داده ها از ساير

عنصر درگير جرم (علاوه بر سرنخ هاي كنوني ) خواهند بود . آنها پيگير اطلاعات

بيشتري مي شوند و به تدريج داده هاي خود را تكميل مي كنند . ديگر آنكه از

اطلاعات به دست آمده از شبكة جرم به خوبي و به شيوة مناسب بهره برد اري

مي كنند، زيرا با تحليل شبكه اي امكان تكميل و تجميع و انباشت داده هاي گردآوري

شده فراهم مي آيد. به عبارت ديگر، كارشناسان مي دانند كه هر قطعه (پازل ) از

اطلاعات به دست آمده در كجا و چه بخشي از پروندة كلي قرار مي گيرند . بنابراين،

ايجاد ذهنيت شبكه اي (تلقي وجود شبكه در هر جرم ) از يك سو به سازماندهي

130 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

عمليات جمع آوري داده ها و از سوي ديگر به و استفادة دقيق و كيفي تر از داده هاي

به دست آمده و نحوة چينش، تركيب، ادغام و تنظيم داده هاي جديد خواهد انجاميد.

دوم) پس از تكميل اطلاعات و داده هاي مربوط به پرونده

به طور مشخص، اكنون در مرحله اي قرار داريم كه اطلاعات به تدريج تكميل و

انباشته شده است . به عبارتي در اينجا دستگاه مجري قانون از تمامي امكانات خود

بهره جسته و داده هاي لازم و مربوط به مجموعة بازيگران را جمع آوري كرده است

و اكنون با روش اجراي تحليل شبكه اي، تجميع ، تركيب و تدوين انبوه داده هاي

گردآوري شده امكان پذير است. در اين مرحله، اقدامات زير صورت مي گيرد.

-1 توصيف يا حذف رواب توصيف يا حذف محدوديت هاي شبكه، اولين گام در

135 ). اين كار با نمايش نقطه اي تماس : ساخت تحليل شبكه اي است (ياني، 1995

افراد شناخته شده يا ك ساني كه در نتيجة فعاليتي خاص با يكديگر پيوند يا ارتباط

احتمالي دارند و خطوطي كه افراد را با ارتباط مستقيم به هم متصل مي كند، انجام

مي شود. روابط مشكوك (تأييد نشده ) را مي توان به جاي خط با نقطه چين نمايش

داد. براي ترسيم شبكه (يا همان توصيف ) بايد مرزهاي شبكه مشخص شود . در

واقع در اين مرحله مي توان به وضوح تشخيص داد كه چه افرادي با يكديگر تماس

مستقيم دارند و چه افرادي از طريق اشخاص رابط يا واسطه با يكديگر مرتبط اند .

در واقع، تمركز كار در اين مرحله تعيين مجموعة افراد درگير (مشاركت كنندگان )

در شبكة فعاليت هاي غير قانوني (در يك پروندة خاص ) است. هرچه تعداد اعضاي

شبكه بيشتر باشد، حجم كار تحليلگر فزوني مي يابد تا جايي كه مجبور به استفاده از

نرم افزارهاي تحليل شبكه اي خواهد شد.

-2 بررسي كيفيت روابط و مناسبات ميان اعضا

در اينجا تحليلگر بايد به چند نكته توجه كند.

-1 تف كيك روابط مستقيم و غيرمستقيم . يعني بين چه اشخاصي ارتباط مستقيم

(بلاواسطه) وجود دارد و چه كساني از مجرمان با واسطه و فيلتر با يكديگ تعامل

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 131

دارند. در ادبيات تحليل شبكه، روابط مستقيم با خط ممتد و روابط غيرمستقيم با

نقطه چين نمايش داده مي شود.

-2 تفكيك روابط اثبات شده، روابط مشكوك و روابط فرضي . روابط اثبات شده از

طريق داده هاي ارزيابي تأييد شده اند. روابط مشكوك را پاره اي از داده ها تاييد و

پاره اي رد مي كنند و روابط فرضي تعاملاتي است كه از نظر تحليلگر بايد وجود

داشته باشند، اما اكنون شواهد تشخيصي معين از آن ح مايت نمي كن د. روابط

اثبات شده، مشكوك و فرضي را مي توان با رنگ هاي مختلف نمايش داد.

-3 تفكيك روابط بر اساس جهت يا مسير روابط . به اين معنا كه نقش فرستندگي يا

گيرندگي تك تك اعضاي شبكه معين شود . به عبارتي، معلوم شود كه هر عضو از

نظر مناسبات دروني چه نقشي دارد . جهت روابط براي هر عضو با جهت پيكان ها

يا فقط فرستنده (→A) مشخص مي شود. ممكن است يك عضو فقط گيرنده

باشد. A يا هم فرستنده و هم گيرنده (A→)

-4 تفكيك روابط براساس محتو ا. چون تقسيم كار جدي بر كار و فعاليت اعضاي

شبكه ها حاكم است، در تحل يل شبكه اي به جريان روابط و مسيرهاي تعامل توجه

مي شود. اين امر هم به لحاظ كشف جزئيات شبكه و هم به لحاظ قضايي براي

مراجع قانوني حائز اهميت است. معمولاً در يك شبكة فعاليت غيرقانوني موارد زير

در كانال ها يا مسيرهاي تعامل (به مثابة رگ و شريان ارتباطي) در حال نقل و انتقال

است.

الف) پول اعم از اينكه براي پشتيباني از عمليات يا منافع به دست آمده از جرم

باشد؛

ب) خدمات (گذرنامه، بارنامه، اوراق جعلي و...)؛

ج) كالا (مواد مخدر، اسلحه، انسان، مواد راديواكتيو و....)؛

د) اطلاعات (دستورات و فرامين، هشدارهاي حفاظتي ، هماهنگي صورت گرفته با

مراجع رسمي و ...).در تحليل شبكه ها هر كدام از روابط فوق الذكر با علامت

ونمادي معين نشان داده م يشود.

←→

←→

132 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

-5 تفكيك روابط براساس چگالي و ميزان تماس بين اعضا . اين جنبه از تحليل

شبكه اي حجم و شدت روابط (يا ميزان تماس ها) اشخاص را بيان مي كند و براي

هر فرد (به طور جداگانه ) بايد محاسبه شود . اين امر مي تواند در تشخيص رابطة

افراد با نفوذ با سرشبكه ها مؤثر باشد.

-3 بررسي پديدة فشردگي شبك هاي

پديدة فشردگي شبكه اي مبتني بر منسجم يا غيرمنسجم بودن همبندي هاي آن است .

كارايي پديدة فشر دگي به دليل فرضي بودن محاسبة آن در دستيابي به مقاصد

تحليلي چندان حائز اهميت نيست . اين پديده اغلب به صورت تسهيم روابط

مستقيم ممكن به لحاظ تئوريك بر روابط شناخته شدة موجود حاصل مي شود .

« الف » 140 ). براي مثال در شكل زير، نهاد : (بارنز، 1967:117 ، به نقل از : ياني، 1995

دارد، اما به لحاظ تئوريك سه پيوند احتمالي « پ» و « ب» روابط شناخته شده اي با

از آنجا كه افراد عضو .« پ» به « ب» و ،« پ» به « الف » ،« ب» به « الف » : وجود دارد

اين شبكه به تمامي افراد قابل پيوند متصل نشده اند، شبكه اي كامل نيست . بنابر

66 درصد خواهد بود. / فرمول بارنز، فشردگي اين فرم شبكه اي معادل 7

شكل 3: فشردگي شبكه اي

الف

ج ب

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 133

فرمول فشردگي شبكه اي بارنز از اين قرار است:

D = فشردگي

na = تعداد روابط واقعي

n = تعداد افراد

تعداد روابط ممكن (از لحاظ تئوريك) =

براي مقاصد تحليلي كارايي بيشتري دارد. توده در ،« توده » پديدة بارنز، موسوم به

برگيرندة افرادي است كه همگي در كنار يكديگر ند و در شبكه اي وسيع تر از روابط

جاي م ي گيرند. بنابراين، توده مجموعه اي از افراد با روابط نسبتاً فشرده است، اما

مجموعه اي از افراد است كه همگي به يكديگر مربوط اند و بدين ترتيب « دسته »

ميزان فشردگي آن 100 درصد است . لازم نيست كه هر شخص همواره عضو توده

يا دستة خاصي باشد . عضويت ممكن است در طول زمان ، به دليل مشاركت در

فعاليت هايي خاص يا به دليل دخالت يا عدم دخالت برخي اعضا، دگرگون شود .

تعيين عضويت در توده يا دسته بسيار حائز اهميت است، زيرا افراد حاضر در

شبكه هاي جرايم سازمان يافته، همواره روابط گستردة اثبات شده اي با گروه هاي

متفاوت و در زمان هاي مخ تلف دارند . آنچه اهميت دارد اين است كه توده به

توصيف افرادي مي پردازد كه همواره با نهاد در كنار هم هستند و در نقطة مقابل آنها

افرادي را وصف مي كند كه روابطشان با نهاد از طريق واسطه است . به علاوه،

هنگامي كه به يك طرح شبكه اي كامل مي نگريم، به لحاظ ديداري مي ت وانيم

عضويت هر شخص در توده هاي مختلف را تعيين كنيم . در فرمول بارنز پيوند هايي

را كه داراي فشردگي هشتاد درصد و بيشتر باشد، توده مي خوانند.

134 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

-4 نمايش شبكه

همان گونه كه گفته شد، تحليل شبكه اي روشي است براي تركيب اطلاعات موجود

در يك پرونده يا موضوع جنايي تحت بررسي كه موجب تسهيل در درك كنشگران

و روابط ميان آنها و شفاف سازي در بيان مناسبات آنها مي شود. افزون بر اينها نوعي

تلخيص، فشرده سازي و اجمال گويي را نيز در بيان محتويات پرونده ها به وجود

مي آورد. اين نكتة اخير از اين جهت مهم است كه در پرونده هاي انتظامي ب ه طور

كلي حجم زيادي از اوراق و مستندات (برگه هاي بازجويي، مكاتبات اداري،

مشاهدات ميداني افسران و كارشناسان در صحنه، پرينت هاي تلفني، عكس ها،

نوارها و حتي گاهي اجسام فيزيكي ) وجود دارد و اين انبوه اطلاعات موجب

سردرگمي تحليلگر و قاضي و ... مي شود، به نحوي كه د رك اصل مطلب (مجرمان و

نقش هاي هر كدام ) با دشواري روبه روست . به عبارت ديگر، مستندات و شواهد

بسيار درهم ريخته، نامنسجم و آشفته روي هم انباشته شده اند. اين ابهام ناخودآگاه

بر فرايند اعمال و اجراي قانون نيز تأثير مي گذارد و ممكن است منجر به تبرئه يا

شدت و سنگ يني مجازات هاي ناعادلانة بعضي از مجرمان شود . به اين منظور در

روش تحليل شبكه اي از دو روش براي نمايش كليت پرونده بهره گرفته مي شود و

البته هر دو روش براساس تحليل هاي صورت گرفته در سه مرحلة پيش گفته شده

است.

-4-1 نمايش گرافيكي شبكه

در اينجا تحليلگر، كل اطلا عات موجود در شبكه را به صورت نقشة ديداري نمايش

مي دهد. در اين نقشه، مجموع كنشگران و جهت (يا مسير)، شدت، محتوا و... روابط

ترسيم مي شود.

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 135

شكل 4 : نقشة ديداري جرايم شبكه اي

-4-2 نمايش ماتريس روابط

در اين حالت كلية بازيگران در سطر و ستون قرار م ي گيرند و مناسبات هر بازيگر با

ساير بازيگران بيان مي شود.

الف ب ج د ه جمع

2 1 1 الف - 0

-2 0 0 0 ب 0

2 0 - 0 ج 1

1 - 2 0 د 1

- 1 2 2 ه 2

جمع

در ماتريس روابط شبكه علائم استانداردي را نيز مي توان در هر رابطة دوطرفه

(در هر مربع) اضافه كرد كه از جمله اطلاعات تكميلي زير را بيان مي كنند

الف و

ب

ج د

ه

0 = نبود رابطة مستقيم

1= وجود رابطة غيرمستقيم

2= وجود رابطة مستقيم

- = رابطه معنا ندارد

136 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

→ = رابطة فرستندگي

← = رابطة گيرندگي

→← = رابطة دو طرفه

+ = پول

* = خدمات

• = انواع كالا

اطلاعات = ×

= رابطة مشكوك

→ = رابطة اثبات شده

→؟؟؟ = رابطة فرضي

.....

= شدت پايين روابط

= شدت متوسط

= شدت قوي

→ = رابطة فرستندگي

← = رابطة گيرندگي

→← = رابطة دو طرفه

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 137

نتيجه گيري

تفكيك تحليل شبكه اي، ابزاري تسهيلگر براي نحوة پيگيري و تكميل اطلاعات در

يك پروندة جرم سازمان يافته در مرحلة سرنخ يابي و نيز راهنمايي مناسب براي

تركيب، تجم يع و تنظيم اطلاعات به دست آمده در جريان تكميل و اتمام اقدامات

پليسي، قانوني و قضايي در هنگام كار روي يك شبكة جرم سازمان يافته است.

با توجه به اهميت تهديدات ناشي از فعاليت هاي جر ايم سازمان يافته در كشور

(به ويژه در سه حوزة ترانزيت مواد مخدر، فساد مالي و اداري و ساير انواع قاچاق

مثل كالا، اسلحه و ...) و نقش اين جرايم در نظم اجتماعي، امنيت عمومي و ثبات

سياسي،لازم است كه تحليلگران و كارشناسان مربوط در معرض چنين روش هايي

قرار گيرند و بر آنها مسلط شوند . در واقع، تحليل شبكه اي يكي از انواع كاربردهاي

پژوهش ها و مط العات جامعه شناختي است كه مي تواند نقش مؤثري بر ارتقاي

توانايي هاي حرفه اي دستگاه هاي انتظامي و قضايي كشور داشته باشد . كاربرد اصلي

تحليل شبكه اي براي تركيب و تنظيم اطلاعات و ارائة توصيف روشمند از مجموع

اطلاعات موجود است.

138 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

منابع :

فصلنامة علوم .« تحليل شبكه در جامعه شناسي » .( 1. چلبي، مسعود ( 1385

. اجتماعي، شمارة 5، تابستان 1375

جرايم سازمان يافته ؛ مفهوم، مدل ها و تأثيرات » .( 2. حاجياني، ابراهيم ( 1384

فصلنامة مطالعات راهبردي، سال هشتم، شمارة .« آن بر ثبات سياسي

.( سوم، پاييز 1384 ، (شمارة 29

3. كاستلز، مانوئل ( 1380 ) . عصر اطلاعا ، ت (ج سوم، جامعة

. شبكه اي).ترجمة علي پايا، طرح نو، 1380

درآمدي بر درك جرم » .( 4. بسيوني، محمدشريف و ويتر ادوارد ( 1373

محمدابراهيم شمس ناتري، مجلة .« سازمان يافته و مظاهر فراملي آن

. حقوقي و قضايي دادگستري، شمارة 34

5. بيتس، دانيل و پلاك، فرد ( 1375 ). انسان شناسي فرهنگ . ي ترجمة محسن

ثلاثي، تهران: انتشارات علمي.

1- Alba Richard D.(1982) Taking Stock Of Network

Analysis:Decades Results. Research in the Sociology Of

OrganizationsVolu,e1.p.39-74

.

2- Barnz (1968) "Networks and Political Process." in

Marc.J. Swartz, Local Politics, Aldine Publishing Co.

3- Boorman, S.A. and H.C. White. (1976) "Social Structure

From Multiple Network" American. Journal of Sociology

81:1384-1446.

4- Burt, R.S. (1980) "Models Of Network Structure."

Annual Review Of Sociology 6: 76- 141.

تحليل شبكه اي جرايم سازمان يافته 139

5- Cook, K.S. and R.M. Emerson. (1978) "Power Equity

and Commitment in Exchange Network." American

Sociological Review 43:721-739.

6- Davis, Roger. (1981) Social Networl Analysis: An Aid

in Conspiracy Investigations." FBI Law Enforcement Bulletin,

December.

7- Jay, Edward J. (1964) The Concepts of field and

Network in Anthropological Research." Man No. 177,

September-

October.

8- Knoke, D. and J. H. Kuklinski. (1982) Network

Analysis. Sage University Paper N. 28. Sage Publications,

Beverly Hill .

Laumann E.O. et. Al.

Network Analysis" in R.S Burt and M.J. Minor (eds).

Applied

Network Analysis: Structural Methodogy For Empirical

Social Research Sage Publications, Beverly Hills, California.

9- Clarck, Robert, m, (2004) Intelligence Analysis, A

target-Center Approach, mcmilan Press.

10- Ianni Francis A.J. and Ianni, Reuss Elizabeth (1995),

Network Analysis, In: Ansrews Paul p. and Peterson, Marilyn

B. Criminal intelligence Analysis, California, Palmer

Enterprises, 1995

140 فصلنامه دانش انتظامي- سال يازدهم – شماره سوم

11- Van lampe, Klaus, (2003), The uses of models in the

Studyof organized Crim, available in

fre.net.De/ Kvlamape/>

12- Proteuos, Sammuel (1998) Consulting organized Crime

.http://www.Sgc.gc.Caimpact? Study highlits,

13- Johansen, Perole, and von lampe, Klaus. (2003)

Criminal Network and Trust, available In: paper presented at

the annual mceting of the European Socity Criminology

(ESC) 3rd Helsinki Finland, August 2003

14- Stephens, mora, Global Organized Crim, (1996)

available in: Woodrow Wilson School Policy Confrnce.

15- Godson, Roy and olsen william. (1995) International

organized crim Socity, Vol 32/2, Jun/Feb 1995.

16- yani (1982) : The Boundary Specific Problems in.

+ نوشته شده در  چهارشنبه 6 اردیبهشت1391ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  |