سنجش و اندازه گیری

دیدگاه و رویکرد پژوهش بین رشته‏ ای

مراحلی که باید برای هر پیمایش انجام شوند

مراحلی که باید برای هر پیمایش انجام شوند:

1.      تصمیم گیری در مورد هدف پیمایش، بررسی امکان آزمایش و نظریاتی که باید مطالعه شوند. اهداف کلی باید به صورت اهداف مشخص و خاص طرح گرددند و این اهداف باید به صورت اهداف عملیاتی درآیند. این اهداف می توانند مجموعه ی خاصی از کارهای عملی باشند و یا فرضیاتی باشند که باید بررسی گردند. این عمل مستقیما با گزاره هایی در مورد متغییرهایی که باید اندازه گیری شوند مربوط می شود. باید برای هر کدام از این متغییرها مجموعه ی سوالات، مقیاس ها و شاخص ها فرمول بندی گردند.

2.      مرور ادبیات مربوطه

3.      مفهوم سازی اولیه ی مطالعه که می تواند از طریق یک مجموعه مصاحبه ی عمیق و اکتشافی انجام شود.

4.      تصمیم گیری در مورد طرح مطالعه و سنجش امکان آن با توجه به محدودیت های زمانی، هزینه ها، مواد و همچنین ابزار اجرا. در این مرحله ممکن است مطالعه محدود شود و یا اهداف مورد نظر آن کاهش یابد.

5.      تصمیم گیری در مورد این مسئله که چه فرضیه ای مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این فرضیه باید عملیاتی شود به این معنی که یعنی فرضیه اختصاصی موقعیت یا وضعیت شود. فهرست برداری از متغییرهایی که قرار است اندازه گیری شوند.

6.      طراحی یا انطباق ابزار و یا تکنیک های لازم برای مطالعه مانند: پرسشنامه پستی، فهرست مصاحبه، مقیاس های نگرش، روش های فرافکن، چک لیست ها یا مقیاس های رتبه ای.

7.      انجام کارهای ضروری مربط به اجرای مقدماتی برای آزمون کردن کارها. بازنگری کردن و امتحان مجدد.

8.      طرح نمونه ها. انتخاب روش نمونه گیری. بررسی این سوالات که ایا نمونه ی کنترل لازم است؟ آیا نمونه ی تعقیبی لازم است؟ چگونگی برخورد با داده های گمشده و بدون پاسخ و سوالاتی از این دست.

9.      نمونه گیری

10.  انجام کارهای میدانی. این کار در محیط واقعی انجام می شود و  می تواند از طریق مصاحبه، فرستادن پرسشنامه های پستی و روش های دیگر جمع آوری داده ها انجام شود. در این مرحله کنترل روز به روز روی داده های پیچیده صورت می گیرد. برخلاف انتظار این مرحله نسبت به مرحله ی مقدماتی وقت کمتری می گیرد.

11.  پردازش داده ها: کدبندی پاسخ ها، آماده سازی داده ها برای انجام تحلیل های لازم و ورود داده ها در برنامه های کامپیوتری جزء این مرحله قلمداد می شود.

12.  انجام تحلیل های آماری: در ابتدا تحلیل های آماری ساده و سپس تحلیل های پیچیده، آزمون معناداری

13.  جمع آوری نتایج و فرض آزمایی

14.  نوشتن گزارش پژوهش: توضیح نتایج از طریق کلمات و جداول، ارتباط دهی نتایج با یافته های پیشین، نتیجه گیری و تفسیر

+ نوشته شده در  پنجشنبه 27 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

مرحله طراحی سنجش و اصول مربوط به آن

مرحله طراحی با سوالهایی از این نوع سروکار دارد: چه کاری انجام خواهیم داد، و شامل تصمیم‌هایی است درباره فعالیتهایی که قرار است انجام گیرند. بطور ویژه در این مرحله اقدامات زیر صورت می‌پذیرند. تحلیل موقعیت ، تعیین و توصیف هدفها ، توصیف پیش نیازها ، انتخاب یا تولید وسایل و ابزارهای مورد نیاز ، تدارک برنامه مورد نیاز.


به منظور تحلیل موقعیت و یا شناخت پیش نیازها ممکن است به راهبردهایی دست زد که شرائط موجود را بهتر و مناسب‌تر توصیف کند تا بر آن اساس بتوان تصمیم‌های بعدی را دقیقتر و مناسبتر اتخاذ کرد، و تحلیل موقعیت کمک خواهد کرد تا امکانات و شرائط موجود شناسایی شده و بر آن اساس گامهای بعدی مثلا تهیه ابزار سنجش با واقع بینی صورت گیرد.

تعیین اهداف: سوالاتی از قبیل منظور از اجرای سنجش چیست؟ چگونه نتایجی مورد انتظار است؟ و ... اهداف کلی و جزئی سنجش را تعیین می‌کنند. تعیین اهداف دارای اهمیت زیادی است و به ویژه برای انتخاب و تولید ابزار سنجش بسیار مهم است.

انتخاب و تولید ابزار اندازه گیری: غالبا برای جمع آوری اطلاعات ضروری وسایل یا ابزارهایی مورد نیازند. در صورت موجود بودن وسایل باید به بررسی و انتخاب مناسبترین آنها اقدام کرد. اگر وسایل مورد نیاز موجود نباشند آنگاه باید آنها را تهیه کرد. تهیه و تولید این وسایل به دقت ، تخصص و صلاحیت نیاز دارد. در هر حال نوع ابزار برای تولید و چه برای انتخاب از میان ابزارهای موجود باید روشن باشد.
نوع ابزار مورد استفاده ممکن است یک آزمون باشد یا روشهای دیگری چون مصاحبه ، مشاهده بر این اساس استفاده از آزمون ، مصاحبه ، مشاهده سر ابزار اساسی برای جمع آوری اطلاعات در سنجش و اندازه گیری هستند. استفاده از ابزارهای دارای روایی پایانی بسیار ضروریست. تعیین روای با توجه به نوع روایی مورد نظر مثلا روایی محتوایی روایی صوری ، روایی ملاکی ، روایی پیش بینی و ... صورت می‌گیرد. برای تعیین پایانی نیز از روشهای بازآزمایی ، تنصیف ، فرمهای موازی و یا روشهای آماری مثل آلفای کروبناخ و ... استفاده می‌شود.

مرحله اجرای سنجش و اصول مربوط به آن

شرایط اجرای سنجش بستگی به اهداف سنجش دارد که در مرحله طراحی مشخص می‌شوند. هر چند ممکن است برخی اهداف نیازی به شرایط و موقعیت مشخص نداشته باشند. مثلا در محل کار فرد آزمودنی اجرا شوند، با این حال رعایت نکاتی که پاسخگویی و ارائه اطلاعات مفیدتر را میسر می‌سازد ضروری است. بطور کلی شرایط اجرای سنجش باید به گونه‌ای باشد که از هر لحاظ آسایش جسمی و فکری افراد مورد سنجش را تامین نماید. این نکته در رابطه با آزمون شوندگان خردسال با دقت بیشتری رعایت می‌شود.
علاوه بر شرایط فیزیکی مثل نور ، صوت ، سرما و گرما و ... شرایط روانی افراد مورد سنجش نیز بر عملکرد آنان تاثیر دارد. مهمترین این عوامل اضطراب است که با اتخاذ تدابیری در مرحله طراحی و اجرای آنها مرحله سنجش باید، به حداقل برسند. بطور کلی در این مرحله با سوالاتی از قبیل سروکار داریم که چگونه آن را انجام می‌دهیم. روشن است پاسخگویی به این سوال جوانب مختلف فیزیکی ، زمانی و ... را در بر می‌گیرد

مرحله بررسی فرآورده‌ها و اصول مربوط به آن

بعد از تهیه و اجرای فرآیند سنجش برای تفسیر و معنی دادن به نتایج و مورد استفاده قرار دادن آنها معلوم لازم است که درباره اطلاعات جمع آوری شده اقداماتی انجام دهیم. در این مرحله عمدتا نیاز به استفاده از روشهای آماری لازم می‌شود. بر این اساس آشنایی با این روشها و استفاده مناسب و درست از آنها از اصول اساسی سنجش به شمار می‌رود.

  • آشنایی با مقیاسها شامل مقیاس اسمی ، نسبی ، ترتیبی و فاصله‌ای و کاربرد آنها.
  • آشنایی با آمار توصیفی شامل تعریف متغیر ، فراوانی ، توزیع فراوانی ، نمودارها ، شاخصهای گزینش مرکزی شامل میانه ، میانگین ، نماد شاخصهای پراکندگی شامل دامنه تغییر ، واریانس و انحراف معیار و ... .
  • آشنایی با آمار استنباطی شامل آشنایی با روشهای همبستگی ، تحلیل واریانس ، فی دو ، آزمون تی و ... .

کاربرد سنجش در روان شناسی

اصولا فرآیند سنجش و اندازه ‌گیری اهمیت ویژه‌ای در حوزه‌های مختلف روان شناسی داراست. شاید بتوان گفت روانشناسی تربیتی از حوزه‌هایی است که سنجش و اندازه گیری نقشی اساسی ایفا می‌کند. روان شناسی تربیتی به بررسی اصول سنجش و اندازه‌گیری در زمینه آموزش و پرورش می‌پردازد. شناسائی این اصول و کاربرد دقیق آن از مراحل سه گانه اساسی فرآیند آموزش و تدریس به شمار می‌رود. سه مرحله آموزش کلاسی عبارت است از مراحلپیش از آموزش ، حین آموزش و پس از آموزش.
بخش عمده مرحله پس از آموزش و بخشهایی از مراحل اول و دوم به فرآیند سنجش اختصاصی می‌یابد. با استفاده از این فرآیند و با کاربرد اصول آن، معلم یا روان شناسی تربیتی به بررسی رفتارهای ورودی آغازین برای شروع آموزش ، تغییرات رفتاری در حین آموزش که حاکی از وجود یادگیری است و نتایج حاصل از یادگیری و ارزشیابی اثر بخشی یادگیری می‌پردازد. روان شناسان بالینی و سایر حوزه‌ها نیز برای سنجش علائم بالینی ، ویژگیهای شخصیتی ، تغییرات رشدی ، تفاوتهای فردی اصول سنجش را مورد استفاده قرار می‌دهند

+ نوشته شده در  چهارشنبه 26 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

تحلیل سوالات پرسشنامه یا آزمون(ITEM ANALYSIS)

سوالی که ساخته می شود هر چند ممکن است سوال کاملی باشد و یا توسط متخصصان طرح شده باشد ولی باید کیفیت آن نیز بررسی گردد. برای انجام این کار نویسنده باید روش نظامندی را برای آشکار کردن اطلاعات سوال استفاده کند و سپس بر مبنای اطلاعات دست به قضاوت بزند. در سنجش و اندازه گیری روانشناختی و آموزشی این قضاوت ها به منظور کشف و کاهش خطای اندازه گیری انجام می شود. این خطاها می تواند به صورت نظامند و یا تصادفی باشند.

تحلیل سوال فرایندی است که از طریق آن سوالات آزمون به طور جدی مورد آزمون قرار می گیرند. تحلیل سوال این هدف را با کاهش میزان خطا انجام می دهد. در صورتی که ملاک های مورد نظر نحقق یافته باشد سوالات در پرسشنامه یا آزمون باقی خواهند ماند در غیر این صورت سوالات اصلاح شده و یا از پرسشنامه کنار گذاشته می شوند. بررسی و تحلیل سوالات به دو صورت انجام می شود از طریق روش های قضاوتی و یا از طریق روش های عددی. در روش های عددی ویژگی های روانسنجی سوال در ارتباط با توزیع پاسخ ها مطرح می شود و این مستلزم اجرای اولیه است تا پاسخ آزمودنی هایی از جامعه ی هدف مورد بررسی قرار گیرد. مسلم است که شرایط آزمون و ویژگی های مربوط به اجرا از هر لحاظ در نتایج اهمیت دارد اما در اینجا به آن مسایل پرداخته نخواهد شد. این موضوع بیشتر به اجرا کنندگان و مسولین مربوط می شود. در ضمن بررسی تحلیل قضاوتی نیز مورد بحث ما نیست و تنها به نکاتی کلی در این زمینه اشاره خواهد شد. در این روش از افراد برای دست یابی به ملاک های خاص سوال هدف مندانه پرسیده می شود. افرادی که از آنها سوال می شود ممکن است در حوزه ی نظری خبره بوده و یا حتی خود آزمودنی ها باشند. بررسی روایی محتوی، روایی صوری، ویژگی های 

+ نوشته شده در  چهارشنبه 26 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

توجه به گرایش های اساسی در روانسنجی و سنجش و اندازه گیری

معنی اندازه گیری در روانشناسی چیست؟ برسبوم مطالعات عمیقی درباره ی پایه ی های فلسفی مدل های اندازه گیری که به فراوانی استفاده می شوند، انجام داده است. وضعیت نظری تئوری کلاسیک آزمون، نظریه ی متغییر مکنون و نظریه ی بازنمایی اندازه گیری به طور جدی ارزیابی شده است و این ارزیابی از منظر فلسفه ی علم است. توجه خاص به مفهوم اعتبار آزمون و جهت گیری آینده برای اصلاح نظری وعملی اندازه گیری از دغدغه های پیش رو علم اندازه گیری روانی است و با توجه به وضعیت اسفبار علمی موجود در این زمینه بر هر دانشجوی روانسنجی در هر مقطعی واجب است، تلاش و مطالعات عمیق و زیربنایی بیشتری انجام دهد.

+ نوشته شده در  سه شنبه 25 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

آزمون سازی و ارزیابی در محیط بین المللی

واقعیت جهانی شدن و رقابتهای جاری در فضای بین المللی منجر به تغییراتی در شیوه های تحقیقات میان فرهنگی شده است به گونه ای که روشهای تحقیقی به سویی رفته اند تا بتوانند در هر دو زمینه قابلیتهای محیطی و عمومی به توانایی برسند و روشهای آزمون سازی و ارزشیابی را بهبود بخشند. هر گاه آزمونی برای استفاده در زمینه های فرهنگی غیر اصیل مورد ترجه قرار می گیرد ، در نظر داشتن مراحل گوناگون ارزشیابی حائز اهمیت است : اول آنکه می بایست به تعاریف فرهنگی و زمینه ای که ارزشیابی در آن به اجرا می رسد توجه شود و به این معنا که موجودیتهای و هویتهای مرتبط در زوینه دانش فرهنگی شناسایی گردد. در این خصوص ، اجزاء دانش به معنای درک صحیح از نحوه اثر پذیری فرهنگ از ارزشها و عقاید ، رفتارهای انسانی ، سمبلها و عادات است ، همچنین دانش فرهنگی به معنای برقراری توازن میان دانشهای شناختی و تسلط بر جنبه های گوناگون قضاوت صحیح به منظور شناخت متغیرهای فرهنگی و فرا فرهنگی می باشد. ارتباط نزدیک میان این دو جنبه می تواند به شناخت عمیق از تغییرات اعمال شده روی هر روش تحقیقی در مسیر ترجمه و تطابق منتهی گردد.

هامبلتون[1] ( 2005) اظهار کرده که میبایست میان تطابق و ترجمه روشهای ارزشیابی تمایز قایل شویم. به باور همبلتون (2005) واژۀ تطابق " در روند ترجمه و آماده سازی یک آزمون چنانکه مناسب کاربری در زبان دیگر بشود ، از گستردگی بسیاری فرای انتظار ما برخوردار است. تطابق شامل کلیه مراحلی است که در آن به تصمیم گیری در مورد تناسب یا عدم تناسب تست برای سنجش موارد معین در زبان مقصد انجام میگیرد ( لئونگ و براون[2] ، 1995 ).


[1] Hambleton

[2] Leong & brown , 1995

+ نوشته شده در  دوشنبه 24 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

فیشر به عنوان پدر علم آمار

رونالد ایلمر فیشر:

فیشر در 17 فوریه سال 1890 در انگلستان به دنیا آمد. در سال 1912 فارغ التحصیل از دانشگاه کمبریج شد. فیشر در سال 1919 به خاطر پیشنهاد دو شغل که توسط کارل پیرسن به وی شده بود، که یکی از آنها پیشنهاد ریاست آمارگران آزمایشگاه های گالتون و دیگری پیشنهاد پست آمارگری در مرکز تحقیقات زراعی راتمستد شد که این مرکز قدیمی ترین مرکز نحقیقاتی در انگلستان بود که در سال 1837 برای تحقیق در مورد تاثیر تغذیه و نوع خاک بر حاصلخیزی گیاهان، تاسیس شده بود را پذیرفت. در آنجا او به طرح آزمایش ها با معرفی مفهوم تصادفی کردن و آنالیز و واریانس پرداخت، روشی که در سراسر دنیا در حال تدریس است. او در سال 1921 درستنمایی را معرفی کرد و در سال 1922 تعریف جدیدی برای آمار ارائه کرد. فیشر در راه پیشرفت آمار زحمات بسیاری کشید و افتخارات فراوانی بدست آورد و عده ای او را پدر علم آمار می دانند. سرانجام در 29 جولای سال 1962 در آدلاید استرالیا چشم از جهان فرو بست. 

+ نوشته شده در  دوشنبه 24 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

گالتون یکی از بزرگان تاثیرگذار بر علم

فرنسیس گالتون:

گالتون در 16 فوریه سال 1882 میلادی در اسپارک بروک در نزدیکی بیرمنگهام واقع در کشور انگلستان به دنیا آمد. اشاعه بیشتر منحنی نرمال در تحقیقات علمی و تشکیل بعضی جداول متغیرهای طبیعی که از مراجع عمده تحلیل آماری به شمار می روند از جمله خدمات وی می باشد. اما بزرگترین خدمت گالتون به علم آمار، ایجاد یک مکتب و سنت تحقیقات آماری و طرح مساءل عمده ای است که گروهی از معاصران و شاگردان او به تحقیق در مورد آنها علاقه مند شدند. این موضوع تا حدی است که می توان تشکیل آمار به صورت یک علم مستقل را نتیجه مستقیم تحقیقات گالتون و پیروان او دانست.

گالتون  در تلفیق آمار با علوم زیستی و انسانی، خاصه آدولف کلته یک گام فراتر رفته و به لحاظ تاثیری که در این رشته داشته است، بدون تردید می توان او را بنیان گذار روانشناسی آماری به شمار آورد. 

+ نوشته شده در  دوشنبه 24 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

سوالات معمول آزمونهاي مبتني بر كامپيوتر(computer adaptive tests)

سوالات معمول آزمونهاي مبتني بر كامپيوتر

وقتي آزمون گيرنده قصد دارد آزمون بگيرد يا به منظور بازخورد به فراگیران، نمرات را گزارش دهد بايد به هدف آزمون سازي توجه كند. مثلا اگر هدف آزمون اندازه گيري فرايند هايي است كه ياد گيرنده طي كرده است، آزمونها به صورت پاياني هر بخش گرفته و نمرات گزارش مي شوند. همچنین بازخورد به فراگيران به صورت عددي[1] و در پايان آزمون انجام مي شود، در حالي كه اگر هدف آزمون كمك به فراگيران در شناخت و اندازه گيري فرايند باشد، آزمونهاي كوتاه مكرر[2] استفاده مي شوند و نياز به گزارش نمرات وجود ندارد. در اين صورت بازخورد توصيفي[3] و عددي ارائه مي شود (آلران[4]، 1989).

بدليل ويژگي هاي كامپيوتر حيطه ي وسيعي از سوالات، در آزمونهاي كامپيوتري استفاده مي شود. سوالات صحيح/ غلط به منظور قضاوت درمورد درستي يا نادرستي يك گزاره بكار مي روند و تفاوت آن با آزمونهاي مداد- كاغذي وجود نمادهاي مختلف كامپیوتري براي نشان دادن علائم صحيح و غلط است. آزمونهاي چند گزينه اي (بيشتر از دو گزينه) كه در آنها تنها انتخاب يك گزينه مد نظر است و آزمونهاي

چند ارزشي به راحتي با كامپيوتر قابل اجرا  و نمره گذاري و تفسير هستند. يك قانون کلي در انتخاب گزينه ها وجود دارد به اين ترتيب كه اگر گزينه ها به صورت مربع باشند، انتخاب بيش از يك گزينه امكان پذير است (در سوالات چند ارزشي) و در صورتي كه دايره اي شكل باشند، فقط و فقط يك گزينه می تواند انتخاب شود (در سوالاتي كه يك گزينه ي صحيح مد نظر است). از ديگر قابليت هاي كامپيوتر در مورد سوالات چند گزينه اي شخصي سازي نحوه ي نمايش گزينه هاست. گزينه ها مي توانند به صورت پشت سر هم[5]، زنجيره اي[6]، شبكه اي[7] و رشته اي[8] ، به دلخواه فراگير[9] نمايش داده شوند (هورتن، 2006). همچنين با كليك روي گزينه هاي تصويري مي توان گزينه ي مورد نظر را انتخاب كرد. مثلا ممكن است جدول تناوبي عناصر مندليف به صورت شكل نمايش داده شود و از فراگير خواسته شود تا پنج فلز را مشخص كند. اين عمل با كليك روي عناصر جدول امكان پذير است ونمره گذاري اش در مقايسه با آزمونهاي سنتي بسيار سريع و بلافاصله پس از جواب دادن صورت مي پذيرد. شكل ديگر سؤالات جاخالي ها هستند. برتري ويژه اين نوع سؤالات تعيين تعداد حروف مورد نياز براي تايپ كردن در جاي خالي است كه در آزمونهاي سنتي مداد- كاغذي امكان پذير نيست. مثلا اگر كلمه ي مورد نظر پنج حرفي است كامپيوتر به فراگير اجازه تايپ بيش پنج كلمه را نمي دهد.



[1]. Numeric

7 .Frequent- small tests

[3]. Descriptive

[4]. Allran

[5]. Sequence                                                                10. Equivalence

[6]. Hierarch                                                                  11. Candidates acceptance

[7]. Network

[8]. Grid

[9] .costumize

+ نوشته شده در  دوشنبه 17 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

مدل معادلات ساختاری



لیزرل یا مدل یابی معادلات ساختاری یک تکنیک تحلیل چند متغیری بسیار کلی و نیرومند از خانواده رگرسیون چند متغیری است که به پژوهشگر امکان می دهد مجموعه ای از معادلات رگرسیون را به گونه هم زمان مورد آزمون قرار دهد.

لیزرل یا مدل یابی معادلات ساختاری (Structural equation modeling: SEM)یک تکنیک تحلیل چند متغیری بسیار کلی و نیرومند از خانواده رگرسیون چند متغیری و به بیان دقیق تر بسط "مدل خطی کلی"(General linear model) است. که به پژوهشگر امکان می دهد مجموعه ای از معادلات رگرسیون را به گونه هم زمان مورد آزمون قرار دهد. مدل یابی معادله ساختاری یک رویکرد جامع برای آزمون فرضیه هایی درباره روابط متغیرهای مشاهده شده و مکنون است که گاه تحلیل ساختاری کوواریانس، مدل یابی علّی و گاه نیز لیزرل(Lisrel) نامیده شده است اما اصطلاح غالب در این روزها، مدل یابی معادله ساختاری یا به گونه خلاصه SEM است.(هومن ۱۳۸۴،۱۱)

از نظر آذر (۱۳۸۱) نیز یکی از قوی ترین و مناسب ترین روش های تجزیه و تحلیل در تحقیقات علوم رفتاری و اجتماعی، تجزیه و تحلیل چند متغیره است زیرا این گونه موضوعات چند متغیره بوده و نمی توان آنها را با شیوه دو متغیری (که هر بار یک متغیر مستقل با یک متغیر وابسته در نظر گرفته می شود) حل نمود.

«تجزیه و تحلیل ساختارهای کوواریانس» یا همان «مدل یابی معادلات ساختاری»، یکی از اصلی ترین روش های تجزیه و تحلیل ساختار داده های پیچیده و یکی از روش های نو برای بررسی روابط علت و معلولی است و به معنی تجزیه و تحلیل متغیرهای مختلفی است که در یک ساختار مبتنی بر تئوری، تاثیرات همزمان متغیرها را به هم نشان می دهد. از طریق این روش می توان قابل قبول بودن مدل های نظری را در جامعه های خاص با استفاده از داده های همبستگی، غیر آزمایشی و آزمایشی آزمود.

اندیشه اساسی زیربنای مدل یابی ساختاری

یکی از مفاهیم اساسی که در آمار کاربردی در سطح متوسط وجود دارد اثر انتقالهای جمع پذیر و ضرب پذیر در فهرستی از اعداد است یعنی اگر هر یک از اعداد یک فهرست در مقدار ثابت K ضرب شود میانگین اعداد در همان K ضرب می شود و به این ترتیب ، انحراف معیار استاندارد در مقدار قدر مطلق Kضرب خواهد شد. نکته این است که اگر مجموعه ای از اعداد x با مجموعه دیگری از اعداد y از طریق معادله y=۴xمرتبط باشند در این صورت واریانس y باید ۱۶ برابر واریانس x باشد و بنابراین از طریق مقایسه واریانس های x و y می توانید به گونه غیر مستقیم این فرضیه را که y و x از طریق معادله y=۴x با هم مرتبط هستند را بیازمایید. این اندیشه از طریق تعدادی معادلات خطی از راه های مختلف به چندین متغیر مرتبط با هم تعمیم داده می شود. هرچند قواعد آن پیچیده تر و محاسبات دشوارتر می شود. اما پیام کلی ثابت می ماند. یعنی با بررسی واریانسها و کوواریانسهای متغیرها می توانید این فرضیه را که "متغیرها از طریق مجموعه ای از روابط خطی با هم مرتبط اند" را بیازمایید.

توسعه مدل های علّی و همگرایی روش های اقتصادسنجی، روان سنجی و...

توسعه مدل های علّی متغیرهای مکنون معرف همگرایی سنتهای پژوهشی نسبتا مستقل در روان سنجی، اقتصادسنجی، زیست شناسی و بسیاری از روشهای قبلا آشناست که آنها را به شکل چهارچوبی وسیع در می آورد. مفاهیم متغیرهای مکنون (Latent variables)(در مقابل متغیرهای مشاهده شده (Observed variables)) و خطا در متغیرها، تاریخی طولانی دارد. در اقتصادسنجی آثار جهت دار هم زمان چند متغیر بر متغیرهای دیگر، تحت برچسب مدلهای معادله هم زمان بسیار مورد مطالعه قرار گرفته است. در روان سنجی به عنوان تحلیل عاملی و تئوری اعتبار توسعه یافته و شالوده اساسی بسیاری از پژوهش های اندازه گیری در روانسنجی می باشد. در زیست شناسی، یک سنت مشابه همواره با مدلهای معادلات هم زمان (گاه با متغیرهای مکنون) در زمینه نمایش و طرح برآورده در تحلیل مسیر سر و کار دارد.

موارد کاربرد روش لیزرل:

روش لیزرل ضمن آنکه ضرایب مجهول مجموعه معادلات ساختاری خطی را برآورد می کند برای برازش مدلهایی که شامل متغیرهای مکنون، خطاهای اندازه گیری در هر یک از متغیرهای وابسته و مستقل، علیت دو سویه، هم زمانی و وابستگی متقابل می باشد طرح ریزی گردیده است. اما این روش را می توان به عنوان موارد خاصی برای روشهای تحلیل عاملی تاییدی، تحلیل رگرسیون چند متغیری، تحلیل مسیر، مدلهای اقتصادی خاص داده های وابسته به زمان، مدلهای برگشت پذیر و برگشت ناپذیر برای داده های مقطعی/ طولی، مدلهای ساختاری کوواریانس و تحلیل چند نمونه ای (مانند آزمون فرضیه های برابری ماتریس کوواریانس های، برابری ماتریس همبستگی ها، برابری معادلات و ساختارهای عاملی و غیره) نیز به کار برد.

نرم افزار لیزرل:

لیزرل یک محصول نرم افزاری است که به منظور برآورد و آزمون مدلهای معادلات ساختاری طراحی و از سوی "شرکت بین المللی نرم افزار علمی" (Scientific software international (www.ssicentral.com)به بازار عرضه شده است. این نرم افزار با استفاده از همبستگی و کوواریانس اندازه گیری شده، می تواند مقادیر بارهای عاملی، واریانسها و خطاهای متغیرهای مکنون را برآورد یا استنباط کند و از آن می توان برای اجرای تحلیل عاملی اکتشافی، تحلیل عاملی مرتبه دوم، تحلیل عاملی تاییدی و همچنین تحلیل مسیر (مدل یابی علت و معلولی با متغیرهای مکنون) استفاده کرد.

تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی:

تحلیل عاملی می تواند دو صورت اکتشافی و تاییدی داشته باشد. اینکه کدام یک از این دو روش باید در تحلیل عاملی به کار رود مبتنی بر هدف تحلیل داده هاست. در تحلیل اکتشافی(Exploratory factor analysis) پژوهشگر به دنبال بررسی داده های تجربی به منظور کشف و شناسایی شاخص ها و نیز روابط بین آنهاست و این کار را بدون تحمیل هر گونه مدل معینی انجام می دهد. به بیان دیگر تحلیل اکتشافی علاوه بر آنکه ارزش تجسسی یا پیشنهادی دارد می تواند ساختارساز، مدل ساز یا فرضیه ساز باشد.

تحلیل اکتشافی وقتی به کار می رود که پژوهشگر شواهد کافی قبلی و پیش تجربی برای تشکیل فرضیه درباره تعداد عامل های زیربنایی داده ها نداشته و به واقع مایل باشد درباره تعیین تعداد یا ماهیت عامل هایی که همپراشی بین متغیرها را توجیه می کنند داده ها را بکاود. بنابر این تحلیل اکتشافی بیشتر به عنوان یک روش تدوین و تولید تئوری و نه یک روش آزمون تئوری در نظر گرفته می شود.

تحلیل عاملی اکتشافی روشی است که اغلب برای کشف و اندازه گیری منابع مکنون پراش و همپراش در اندازه گیری های مشاهده شده به کار می رود. پژوهشگران به این واقعیت پی برده اند که تحلیل عاملی اکتشافی می تواند در مراحل اولیه تجربه یا پرورش تستها کاملا مفید باشد. توانشهای ذهنی نخستین ترستون ، ساختار هوش گیلفورد نمونه های خوبی برای این مطلب می باشد. اما هر چه دانش بیشتری درباره طبیعت اندازه گیری های روانی و اجتماعی به دست آید ممکن است کمتر به عنوان یک ابزار مفید به کار رود و حتی ممکن است بازدارنده نیز باشد.

از سوی دیگر بیشتر مطالعات ممکن است تا حدی هم اکتشافی و هم تاییدی باشند زیرا شامل متغیر معلوم و تعدادی متغیر مجهول اند. متغیرهای معلوم را باید با دقت زیادی انتخاب کرد تا حتی الامکان درباره متغیرهای نامعلومی که استخراج می شود اطلاعات بیشتری فراهم اید. مطلوب آن است که فرضیه ای که از طریق روش های تحلیل اکتشافی تدوین می شود از طریق قرار گرفتن در معرض روش های آماری دقیق تر تایید یا رد شود. تحلیل اکتشافی نیازمند نمونه هایی با حجم بسیار زیاد می باشد.

در تحلیل عاملی تاییدی(Confirmatory factor analysis) ، پژوهشگر به دنبال تهیه مدلی است که فرض می شود داده های تجربی را بر پایه چند پارامتر نسبتا اندک، توصیف تبیین یا توجیه می کند. این مدل مبتنی بر اطلاعات پیش تجربی درباره ساختار داده هاست که می تواند به شکل: ۱) یک تئوری یا فرضیه ۲) یک طرح طبقه بندی کننده معین برای گویه ها یا پاره تستها در انطباق با ویژگی های عینی شکل و محتوا ، ۳)شرایط معلوم تجربی و یا ۴) دانش حاصل از مطالعات قبلی درباره داده های وسیع باشد.

تمایز مهم روش های تحلیل اکتشافی و تاییدی در این است که روش اکتشافی با صرفه ترین روش تبیین واریانس مشترک زیربنایی یک ماتریس همبستگی را مشخص می کند. در حالی که روش های تاییدی (آزمون فرضیه) تعیین می کنند که داده ها با یک ساختار عاملی معین (که در فرضیه آمده) هماهنگ اند یا نه.

آزمون های برازندگی مدل کلی

با آنکه انواع گوناگون آزمون ها که به گونه کلی شاخص های برازندگی(Fitting indexes) نامیده می شوند پیوسته در حال مقایسه، توسعه و تکامل می باشند اما هنوز درباره حتی یک آزمون بهینه نیز توافق همگانی وجود ندارد. نتیجه آن است که مقاله های مختلف، شاخص های مختلفی را ارائه کرده اند و حتی نگارش های مشهور برنامه های SEM مانند نرم افزارهایlisrel, Amos, EQS نیز تعداد زیادی از شاخص های برازندگی به دست می دهند.(هومن۱۳۸۴ ،۲۳۵) این شاخص ها به شیوه های مختلفی طبقه بندی شده اند که یکی از عمده ترین آنها طبقه بندی به صورت مطلق، نسبی و تعدیل یافته می باشد. برخی از این شاخص ها عبارتند از:

شاخص های GFI وAGFI

شاخص GFI (Goodness of fit index )مقدار نسبی واریانس ها و کوواریانس ها را به گونه مشترک از طریق مدل ارزیابی می کند. دامنه تغییرات GFI بین صفر و یک می باشد. مقدار GFI باید برابر یا بزرگتر از ۹۰/۰باشد.

شاخص برازندگی دیگر (Adjusted Goodness of Fit Index)AGFI یا همان مقدار تعدیل یافته شاخص GFI برای درجه آزادی می باشد. این مشخصه معادل با کاربرد میانگین مجذورات به جای مجموع مجذورات در صورت و مخرج (۱- GFI) است. مقدار این شاخص نیز بین صفر و یک می باشد. شاخص های GFI و AGFI را که جارزکاگ و سوربوم (۱۹۸۹) پیشنهاد کرده اند بستگی به حجم نمونه ندارد.

شاخص RMSEA

این شاخص , ریشة میانگین مجذورات تقریب می باشد. شاخص (Root Mean Square Error of Approximation)RMSEAبرای مدل های خوب برابر ۰.۰۵ یا کمتر است. مدلهایی که RMSEA آنها ۰.۱ باشد برازش ضعیفی دارند.

مجذور کای

آزمون مجذور کای (خی دو) این فرضیه را مدل مورد نظر هماهنگ با الگوی همپراشی بین متغیرهای مشاهده شده است را می آزماید، کمیت خی دو بسیار به حجم نمونه وابسته می باشد و نمونه بزرگ کمیت خی دو را بیش از آنچه که بتوان آن را به غلط بودن مدل نسبت داد, افزایش می دهد. (هومن.۱۳۸۴. ۴۲۲).

شاخصNFI وCFI:

شاخصNFI (که شاخص بنتلر-بونت هم نامیده می شود) برای مقادیر بالای ۹۰/۰ قابل قبول و نشانه برازندگی مدل است. شاخص CFIبزرگتر از ۹۰/۰ قابل قبول و نشانه برازندگی مدل است. این شاخص از طریق مقایسه یک مدل به اصطلاح مستقل که در آن بین متغیرها هیچ رابطه ای نیست با مدل پیشنهادی مورد نظر، مقدار بهبود را نیز می آزماید. شاخص CFIاز لحاظ معنا مانند NFI است با این تفاوت که برای حجم گروه نمونه جریمه می دهد.

شاخص های دیگری نیز در خروجی نرم افزار لیزرل دیده می شوند که برخی مثلAIC, CAIC ECVA , برای تعیین برازنده ترین مدل از میان چند مدل مورد توجه قرار می گیرند برای مثال مدلی که دارای کوچکترین AIC,CAIC,ECVA باشد برازنده تر است.(هومن۱۳۸۴ ،۲۴۴-۲۳۵) برخی از شاخص ها نیز به شدت وابسته حجم نمونه اند و در حجم نمونه های بالا می توانند معنا داشته باشند.

http://216.139.244.86/images/article/break.gif

+ نوشته شده در  یکشنبه 16 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

مدلسازی متغییر مکنون

در آمار متغییر مکنون متغییری است که مستقیما مشاهده نمی شود اما به وسیله ی اعمال مدل های ریاضی و آماری روی داده ها مشاهده شده قابل استنباط اند. مدل های آماری ریاضی که هدف آنها توضیح متغییرهای مشاهده شده از طریق متغییرهای مکنون است به مدل های متغییر مکنون یا پنهان معروف اند. این مدل ها در تمام رشته ها استقاده می شوند. مثلا در اقتصاد، هوش مصنوعی، روان شناسی و علوم اجتماعی، پزشکی و .. . مدل متغییر پنهان گاهی دلالت بر متغییری دارند که در واقعیت موجودند اما قابل مشاهده نیستند در این حالت مدل را مد متغییر پنهان(hidden model) گویند و گاهی متغییر مکنون یک متغییر انتزاعی (abstract) است در این حالت به مدل، مدل متعییر فرضی یا فرضیه ای گویند.

مدل ها بر اساس ماهیت متغییرهای پنهان و آشکار توسط بارسولوموف به چهار دسته ی تحلیل عاملی، تحلیل نیمرخ پنهان، تحلیل کلاس پنهان و تحلیل صفت پنهان تقسیم می شوند.

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه 12 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

مبانی نظری آزمون های روانی (معرفی کتاب)

 مبانی نظری آزمون های روانی اثر بی نظیری از دیوید مگنوسون است که در سال ۱۹۶۱ به زبان سوئدی نگاشته شده و در سال ۱۹۶۷ چاپ دوم آن تحت عنوان «نظریه آزمون» به زبان انگلیسی ترجمه و چاپ شده است. این کتاب توسط مرحوم دکتر محمدنقی براهنی از انگلیسی به فارسی برگردانده شد. ناشر کتاب نیز انتشارات دانشگاه تهران است و چاپ دوم کتاب مربوط به سال ۱۳۵۵می باشد.
این کتاب نه تنها اثر ارزشمندی است، بلکه ترجمه آن نیز بی نظیر است. علیرغم این، مترجم در پیشگفتار کتاب اشاره می کند: «در ترجمه این کتاب کوشش شده است که مطالب متن انگلیسی بی کم و کاست به فارسی برگردانده شوند. اما نثر انگلیسی متن اصلی نثری است پیچیده و فنی که با مراعات حداکثر ایجاز و اختصار نوشته شده است. در نتیجه، با این که متن ترجمه چندین بار با متن انگلیسی مقابله شده، با این حال، باز هم امکان دارد که لغزشهایی در ترجمه راه یافته باشند».
مطالعه این کتاب را به تمامی دانشجویان رشته های سنجش و اندازه گیری، روان سنجی، تحقیقات آموزشی و رشته های مرتبط توصیه می کنیم. متن فارسی کتاب را می توانید از لینک زیر دانلود کنید.
http://rapidshare.com/files/354696793/Magnusson-Farsi.pdf.html
در طی همان سالهای ۱۹۶۷ و ۱۹۶۸ نقد و مروری بر کتاب یاد شده صورت گرفت که در ژورنال
Educational and Psychological Measurement
چاپ شده است. این دو نقد را هم می توانید از لینک های زیر دانلود کنید:
Book Reviews : Test Theory by David Magnusson. (Translated from the Swedish by Hunter Mabon)

http://depositfiles.com/files/72xlr5ysq
http://depositfiles.com/files/lbbl2ysbd


+ نوشته شده در  سه شنبه 4 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  | 

مطالب مربوط به سنجش و اندازه گیری یا حوزه های پژوهش در حوزه ی انسانی از پایه تا سطوح پیشرفته

مواردی که به نظر من یک دانشجوی دکتری رشته ی روانسنجی یا سنجش و اندازه گیری یا هر کسی که می خواهد در حوزه ی روانشناسی دست به پژوهش بزند، باید یاد بگیرد در زیر ذکر شده است. خوشحال می شوم موارد دیگری را شما اضافه کنید. در ضمن من این موارد را خودم هنوز فرا نگرفته ام:

1.      فلسفه ی علم

الف) فلسفه های مهم و زیر بنایی جنبه های مختلف پژوهش های علمی (مثل فلسفه ی تحلیلی)

 ب) توانایی درک شباهت ها و تفاوت های حقایق، واقعیت و ادعای دانش.

ویلیام فخنر که از بزرگان و پایه گذاران روانشناسی تجربی است، در جایی به طور کنایه آمیز می گوید:"واقعیت ها و حقایق خیلی با هم ارتباطی ندارند". بد بختانه در خیلی از مواقع این گونه است. از یک واقعیت یکسان و یگانه حقایق زیاد و متفاوتی می تواند استنباط شود. ما واقعیت را با شرایط زیر می شناسیم که با ویژگی های علم نزدیک است:

واقعیت: محسوس است، قابل اندازه گیری است، پایدارند، قابل تایید و تصدیق اند، قابل آزمایش اند، قابل تکرارند.

بنابراین باید برای رفع این مشکل اول توافق روی واقعیت مورد پژوهش انجام شود. یعنی قبل از نتیجه گیری برای حقیقت باید بین پژوهشگر و سازمان یا هر کسی که قرار است از پژوهش استفاده کند باید توافق حاصل شود. پژوهشگر باید به طرق مختلف و از منابع چندگانه داده ها روایی واقعی را تایید کند. منظور از بررسی روایی واقعی (FACTUAL VALIDITY) این است که مطالب ادعا شده آیا صورت واقعی دارند.مثلا برای بررسی روایی واقعی یک پرسشنامه بالینی باید دید آیا پاسخ های یک بیمار روانی با یادداشت ها و نظرات متخصصان بالینی در ارتباط است. فقط زمانی که توافق روی واقعیت ها باشد می توان پایه ای برای حقایق گذاشت و با توافق روی حقیقت است که می توان شرایط موجود را اصلاح کرد.

2.      منطق و فلسفه ی اندازه گیری

الف) کیفیت و کمیت پدیده ها

ب) تعریف متغییر

ج) قواعد کمی کردن

د) معنادهی، اندازه گیری و سازه ها

3.      پدیده ها و داده ها

الف) توضیح داده ها از طریق زبان

ب) توضیح داده ها از طریق اعداد

ج) توضیح داده ها از طریق نمودارها

4.      استفاده از کامپیوتر برای تحلیل داده ها

5.      انواع طرح های آزمایشی و فرض آمایی

الف) طرح مربوط به یک تکنیک آزمایشی یا مشاهده ای برای آزمون کردن مفروضات مورد نظر.

ب) رویکرد کیفی

ج) نظریه ی کلاسیک استنباط آماری

د) آمار بیزی

ه) روش های الگوریتمی

6.      تحلیل آماری پایه

7.      روانسنجی عملی پایه

الف) مرور روایی و پایایی

ب) متغییر مکنون

ج) تحلیل سوال

د) منطق سوال پاسخ

ه) مقیاس گذاری

ح) تئوری کلاسیک اندازه گیری

ج) نظریه ی رویه ها

8.      روش شناسی کیفی

الف) قوم نگاری

ب) تئوری زمینه ای

ج) تحلیل سخنرانی و متن

9.      روش های کیفی پیشرفته

10.  روش های تحلیل آماری چند متغییره ی معمولی

الف) تحلیل تشخیصی

ب) تحلیل خوشه ای

ج) تحلیل عاملی

د) مدل معادلات ساختاری

11.  روش های ارزشیابی پایه

الف) جدول تصمیم گیری

ب) خطاها، نرخ ها و نسبت ها

 

12.  تحلیل محاسباتی داده ها

الف) آزمون ارتباط بین متغییرها

ب) آزمون تفاوت بین متغییرها

ج) پیش بینی و کلاسه بندی (طبقه بندی)

د) بازنمونه گیری، شبیه سازی و بوت استرپ کردن

13.  تشخیص، ارزشیابی و سنجش خطر

الف) نرخ ها، نسبت ها و بخت ها

ب) تشخیص مداخلات روانشناسی و پزشکی

ج) سنجش خطر آماری

14.  روش های الگوریتمی

الف) مفهوم الگوریتم و تحلیل اکتشافی

ب) تمایز و طبقه بندی

ج) شبکه های عصبی

15.  تحلیل غیر متری داده های کیفی(مثل اسکالو گرام، تحلیل هیئت و تحلیل انطباق)

16.  آمار چند متغییری خطی

الف) مانووا

ب) مانکووا

ج) رگرسیون چند جمله ای، لجستیک و چندگانه ی خطی

د) تحلیل عاملی و مولفه های اصلی

17.  ارزیابی و مدلسازی سیستم های پویا غیر خطی

الف) مفهوم یک سیستم محاسباتی بکارگرفته شده.

ب) مدلسازی تکامل زندگی مصنوعی

ج) تئوری سیستم های پیچیده و دینامیک های غیر خطی

18.  روانسنجی پیشرفته

الف) ساخت آزمون روانی برای موقعیت های با حساسیت بالا و پایین

ب) مقیاس گذاری چندگانه و بازنمایی هندسی سازه ها

ج) تحلیل سنجش افتراقی و سوگیری

د) تحلیل نقطه ی ایده آل

19.  پیش بینی ، طبقه بندی و یادگیری آماری و داده کاوی

الف) تحلیل CART در عمق

ب) MARS

ج) ماشین های برداری حمایت کننده

د) شبکه های عصبی

خ) شبکه های بیزینی و درخت ها

 

 

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه 3 آبان1389ساعت   توسط محمد حسین ضرغامی  |